Fetching

One moment.

The Latin music theorists

Boethius — the Friedlein volume: De institutione arithmetica, De institutione musica, and the Geometria (Teubner, 1867)

Gate passedSeeker and aboveModern transcription — not a facsimileBoethius · Guido AretinusPublic domain.15 segments · 143 pp

primarypage 3

1S. In dandis accipiendisque muneribus ila recte officia inter eos praecipue, qui sese magni faciunt, aestimantur, si liquido constabit, nec ab hoc aliud, quod liberalius afferret, inventum, nec ab illo unquam, quod iucundius & beneyolentia conplecteretur, acceptum. Haec ipse consi- derans attuli non ignava opum pondera, quibus ad facinus nihil instructius, cum habendi sitis incanduit, ad meritum nihil vilius, cum ea sibi victor animus calcata subiecit, sed ea, quae ex Graecarum opulentia litterarum in Romanae lo orationis thesaurum sumpta conveximus. Ita enim mei quoque mihi operis ratio constabit, si, quae ex sapientiae doctrinis elicui , sapientissimi iudicio conprobentur. Vides igitur, ut tam magni laboris eifectus tuum tantum spectet examen, nec in aures prodire publicas, nisi doctae sen- 1& tentiae adstipulatione nitatur. In quo nihil mirum videri debet, cum id opus, quod sapientiae inventa persequitur, non auctoris sed alieno incumbit arbitrio ; suis quippe in- strumentis res rationis expenditur, cum iudicium cogitur subire prudentis. Sed huic munusculo non eadem quae 20 ceteris inminent artibus munimenta constituo, neque enim 1 Incipit epistola Boecii ad Simmachum patrium soce- mm V. c. Domino suo patricio Simmacho Boecius. Mani- lius Severinns floruit temporihus Teoderici regis Italorum transtulitqtie libellum istum de Greco in Latinum gemma- vitque florihus facundiae Somanae. Incipit liher Boetii de Arithmetica. a. || suo om, d , 1. || patri d , 1 , r. || Domino . . . Boetius om. f, s. 2 ita recte in margine r, supra versum s. 0 offerret c, d, f, r. 8 post instructius: et a, c ex corr. d, est f, s. 12 operis mihi a, c, d, f, 1, s. 14 exspectet ^ 11 spectet lilura praecedente a. 17 quod om. f. 21 con- Btitno munimenta a, b. 1* 4 INST. ARITHM. I, PRAEFATIO. fere ulla sic cunctis ahsoluta partibus nuliius indiga suis tantum est scientia nixa praesidiis , ut non ceterarum quo- que artium adiumenta desideret. Nam in effigiandis mar- more statuis aiius excidendae molis labor est, alia forman- 5 dae imaginis ratio, nec eiusdem artificis manus poiiti ope- ris nitor exspectat. At picturae manibus tabula commissa fabrorum : cerae rustica observatione decerptae , coiorum fuci mercatorum sollertia perquisiti, lintea operosis elabo- rata textrinis multiplicem materiam praestant. Nonne idem 10 quoque in bcliorum visitur instrumentis? Hic spicula sagit- tis exacuit, illi validus torax nigra gemit incude, ast alius crudi umbonis tegmina proprii laboris orbi infigenda mer- catur. Tam multis artibus ars una perficitur. At nostri laboris absolutio longe ad faciliorem currit eventum.

2tur instrumentis? Hic spicula sagit- tis exacuit, illi validus torax nigra gemit incude, ast alius crudi umbonis tegmina proprii laboris orbi infigenda mer- catur. Tam multis artibus ars una perficitur. At nostri laboris absolutio longe ad faciliorem currit eventum. Tu 15 enim solus manum supremo operi inpones , in quo nihii de decernentium necesse est laborare consensu. Quam- lihet enim hoc iudicium multis artihus probetur excultum, uno tamen cumulatur examine. Experiare igitur licet, quantum nobis in hoc stu- 20 dio longis tractus otiis labor adiecerit, an rerum sub- tilium fugas exercitatae mentis veiocitas conprehendat, utrum ieiunae macies orationis ad ea, quae sunt cali- gantihus inpedita sententiis expedienda sufficiat. Qua in re mihi alieni quoque iudicii lucra quaeruntur, cum 25 tu utrarumque peritissimus litterarum possis Graiae ora- tionis expertihus quantum de nobis iudicare audeant, sola tantum pronuntiatione praescribere. At non alte- rius obnoxius institutis artissima memet ipse transla- tionis lege constringo, sed paululum liherius evagatus 3oa1ieno itineri, non vestigiis, insisto. Nam et ea, quae de numeris a Nicomacho diffusius disputata sunt, moderata 1 indigua a. 3 effingendis f. effigendis r. 4 est om, d, 1. 8 solatia d. 10 imbellorum c. y in bellorum quoque f, r. 11 thorax f. 12 crudium bonis a, b, s. || infigens demercatur c. 17 multis artibus hoc iudicium f, multis hoc iudicium artibus s. 18 cumulamur c , r. 24 mihi s in mar- gine [\ alieni mihi c. 25 linguarum {supra versum: i litte- rarum) s. 28 obnoxiis a. || ipse f. INST. ARITHM. I, PRAEFATIO. 5 brevitate coUegi et quae transcursa velocius angustiorem intellegentiae praestabant aditum mediocri adiectione re- seravi, ut aliquando ad evidentiam rerum nostris etiam for- mulis ac descriptionibus uteremur. Quod nobis quantis vigiliis ac sudore constilerit, facile sobrius lector agnoscet. 5 Cum igitur qtiattuor matheseos disciplinarum de arithme- tica, quae est prima, perscriberem , tu tantum dignus eo munere videbare , eoque magis inerrato opus esse intelle- gebam. Nam etsi apud te faciiis veniae locus esset, ali- quando tamen ipsam formidabat facilitatem suspecta secu- lo ritas. Arbitrabar enim nihil tantae reverentiae oblatum iri oportere, quod non elaboratum ingenio, perfectum studio , dignum postremo tanto otio videretur. Non igitur ambigo, quin pro tua in me benevolentia supervacua rese- ces, hiantia suppleas, errata reprehendas, comtnode dicta i5 mira animi aiacritate suscipias. Quae res inpulit pigram consiiii moram. Nimios enim mihi fructus placitura resti- tuent.

3io videretur. Non igitur ambigo, quin pro tua in me benevolentia supervacua rese- ces, hiantia suppleas, errata reprehendas, comtnode dicta i5 mira animi aiacritate suscipias. Quae res inpulit pigram consiiii moram. Nimios enim mihi fructus placitura resti- tuent. Novi quippe, quanto studiosius nostra quam cete- rorum bona diligamus. Recte ergo, quasi aureos Cereri culmos et maturos Baccho palmites, sic ad te novi operis 20 rudimenta transmisi. Tu tantum paterna gratia nostrum provehas munus. Ita et laboris mei primitias doctissimo iudicio consecrabis et non maiore censebitur auctor merito quam probator. Incipiunt capitula libri primi, 25 I. Proemium , in quo divisio mathematicae. II. De substantia numeri. 1 — 3 quae . . . reseravi c. in margine ex corr, 1 velo- ciis a. 3 aliquanto c. 6 Cum igitur .... arithmetica s. ii». II •IIII- c. 7 quae est prima om, c. 9 Nametsi (pun- to sub N posiio *ei T supra scripto) a, Tametsi f. || ali- qaanto b, c, d, f, 1, r, s. 10 ipsum a || formidabat ipsam f. U oblatom ire a, b. oblaturi r. 13 suppremo a, c. su- premo f. 16 mira om, c. s; supra versum liiura deletum d, orrectione additum 1. 20 et om, c, r. 23 minore b, c. 25 Explicit prologus in libro Boetii. a. Incipiunt om, r || ^bri I ay c. de libro primo f. || Inscriptionem om. b, d, 1, s. •6 mathematicae om. a. 6 INST. ARITHM. I, CAPITULA. III. Deiinitio et divisio numeri et definitio paris et inparis. IIII. Definitio uumeri paris et inparis secundum Pytha- goram. V. Alia secuudum antiquiorem modum divisio paris et 5 inparis. VI. Definitio paris et inparis per alterutrum. VII. De principalitate unitatis. VIII. Divisio paris numeri. VUII. De numero pariter pari eiusque proprietatibus. 10 X. De numero pariter inpari eiusque proprietatibus. XI. De numero inpariter pari eiusque proprietatibus deque eius ad pariter parem et pariter inparem cognatione. XII. Descriptionis ad inpariter paris naturam pertinentis expositio. 15 XIII. De numero inpari eiusque divisione. XIIII. De primo et incomposito. XV. De secundo et composito. XVI. De eo, qui per se secundus et compositus est, ad alium primus et incompositus. 20 XVII. De primi et incompositi et secundi et compositi et ad se quidem secundi et compositi ad alterum vero primi et incompositi procreatione. XVIII. De inventione eorum numerorum, qui ad se secundi et compositi sunt , ad alios vero relati primi et incom- 25 positi. XVIIII. Alia partitio paris secundum perfectos inperfectos et ultra quam perfectos. XX. De generatione numeri perfecti. XXI.

The source text as printed, transcribed diplomatically. Where the source language uses a non-Latin script that reaches us only through a Victorian romanisation, this layer is labelled transliteration, because that is what we hold.

primarypage 3

1S. In dandis accipiendisque muneribus ila recte officia inter eos praecipue, qui sese magni faciunt, aestimantur, si liquido constabit, nec ab hoc aliud, quod liberalius afferret, inventum, nec ab illo unquam, quod iucundius & beneyolentia conplecteretur, acceptum. Haec ipse consi- derans attuli non ignava opum pondera, quibus ad facinus nihil instructius, cum habendi sitis incanduit, ad meritum nihil vilius, cum ea sibi victor animus calcata subiecit, sed ea, quae ex Graecarum opulentia litterarum in Romanae lo orationis thesaurum sumpta conveximus. Ita enim mei quoque mihi operis ratio constabit, si, quae ex sapientiae doctrinis elicui , sapientissimi iudicio conprobentur. Vides igitur, ut tam magni laboris eifectus tuum tantum spectet examen, nec in aures prodire publicas, nisi doctae sen- 1& tentiae adstipulatione nitatur. In quo nihil mirum videri debet, cum id opus, quod sapientiae inventa persequitur, non auctoris sed alieno incumbit arbitrio ; suis quippe in- strumentis res rationis expenditur, cum iudicium cogitur subire prudentis. Sed huic munusculo non eadem quae 20 ceteris inminent artibus munimenta constituo, neque enim 1 Incipit epistola Boecii ad Simmachum patrium soce- mm V. c. Domino suo patricio Simmacho Boecius. Mani- lius Severinns floruit temporihus Teoderici regis Italorum transtulitqtie libellum istum de Greco in Latinum gemma- vitque florihus facundiae Somanae. Incipit liher Boetii de Arithmetica. a. || suo om, d , 1. || patri d , 1 , r. || Domino . . . Boetius om. f, s. 2 ita recte in margine r, supra versum s. 0 offerret c, d, f, r. 8 post instructius: et a, c ex corr. d, est f, s. 12 operis mihi a, c, d, f, 1, s. 14 exspectet ^ 11 spectet lilura praecedente a. 17 quod om. f. 21 con- Btitno munimenta a, b. 1* 4 INST. ARITHM. I, PRAEFATIO. fere ulla sic cunctis ahsoluta partibus nuliius indiga suis tantum est scientia nixa praesidiis , ut non ceterarum quo- que artium adiumenta desideret. Nam in effigiandis mar- more statuis aiius excidendae molis labor est, alia forman- 5 dae imaginis ratio, nec eiusdem artificis manus poiiti ope- ris nitor exspectat. At picturae manibus tabula commissa fabrorum : cerae rustica observatione decerptae , coiorum fuci mercatorum sollertia perquisiti, lintea operosis elabo- rata textrinis multiplicem materiam praestant. Nonne idem 10 quoque in bcliorum visitur instrumentis? Hic spicula sagit- tis exacuit, illi validus torax nigra gemit incude, ast alius crudi umbonis tegmina proprii laboris orbi infigenda mer- catur. Tam multis artibus ars una perficitur. At nostri laboris absolutio longe ad faciliorem currit eventum.

2tur instrumentis? Hic spicula sagit- tis exacuit, illi validus torax nigra gemit incude, ast alius crudi umbonis tegmina proprii laboris orbi infigenda mer- catur. Tam multis artibus ars una perficitur. At nostri laboris absolutio longe ad faciliorem currit eventum. Tu 15 enim solus manum supremo operi inpones , in quo nihii de decernentium necesse est laborare consensu. Quam- lihet enim hoc iudicium multis artihus probetur excultum, uno tamen cumulatur examine. Experiare igitur licet, quantum nobis in hoc stu- 20 dio longis tractus otiis labor adiecerit, an rerum sub- tilium fugas exercitatae mentis veiocitas conprehendat, utrum ieiunae macies orationis ad ea, quae sunt cali- gantihus inpedita sententiis expedienda sufficiat. Qua in re mihi alieni quoque iudicii lucra quaeruntur, cum 25 tu utrarumque peritissimus litterarum possis Graiae ora- tionis expertihus quantum de nobis iudicare audeant, sola tantum pronuntiatione praescribere. At non alte- rius obnoxius institutis artissima memet ipse transla- tionis lege constringo, sed paululum liherius evagatus 3oa1ieno itineri, non vestigiis, insisto. Nam et ea, quae de numeris a Nicomacho diffusius disputata sunt, moderata 1 indigua a. 3 effingendis f. effigendis r. 4 est om, d, 1. 8 solatia d. 10 imbellorum c. y in bellorum quoque f, r. 11 thorax f. 12 crudium bonis a, b, s. || infigens demercatur c. 17 multis artibus hoc iudicium f, multis hoc iudicium artibus s. 18 cumulamur c , r. 24 mihi s in mar- gine [\ alieni mihi c. 25 linguarum {supra versum: i litte- rarum) s. 28 obnoxiis a. || ipse f. INST. ARITHM. I, PRAEFATIO. 5 brevitate coUegi et quae transcursa velocius angustiorem intellegentiae praestabant aditum mediocri adiectione re- seravi, ut aliquando ad evidentiam rerum nostris etiam for- mulis ac descriptionibus uteremur. Quod nobis quantis vigiliis ac sudore constilerit, facile sobrius lector agnoscet. 5 Cum igitur qtiattuor matheseos disciplinarum de arithme- tica, quae est prima, perscriberem , tu tantum dignus eo munere videbare , eoque magis inerrato opus esse intelle- gebam. Nam etsi apud te faciiis veniae locus esset, ali- quando tamen ipsam formidabat facilitatem suspecta secu- lo ritas. Arbitrabar enim nihil tantae reverentiae oblatum iri oportere, quod non elaboratum ingenio, perfectum studio , dignum postremo tanto otio videretur. Non igitur ambigo, quin pro tua in me benevolentia supervacua rese- ces, hiantia suppleas, errata reprehendas, comtnode dicta i5 mira animi aiacritate suscipias. Quae res inpulit pigram consiiii moram. Nimios enim mihi fructus placitura resti- tuent.

3io videretur. Non igitur ambigo, quin pro tua in me benevolentia supervacua rese- ces, hiantia suppleas, errata reprehendas, comtnode dicta i5 mira animi aiacritate suscipias. Quae res inpulit pigram consiiii moram. Nimios enim mihi fructus placitura resti- tuent. Novi quippe, quanto studiosius nostra quam cete- rorum bona diligamus. Recte ergo, quasi aureos Cereri culmos et maturos Baccho palmites, sic ad te novi operis 20 rudimenta transmisi. Tu tantum paterna gratia nostrum provehas munus. Ita et laboris mei primitias doctissimo iudicio consecrabis et non maiore censebitur auctor merito quam probator. Incipiunt capitula libri primi, 25 I. Proemium , in quo divisio mathematicae. II. De substantia numeri. 1 — 3 quae . . . reseravi c. in margine ex corr, 1 velo- ciis a. 3 aliquanto c. 6 Cum igitur .... arithmetica s. ii». II •IIII- c. 7 quae est prima om, c. 9 Nametsi (pun- to sub N posiio *ei T supra scripto) a, Tametsi f. || ali- qaanto b, c, d, f, 1, r, s. 10 ipsum a || formidabat ipsam f. U oblatom ire a, b. oblaturi r. 13 suppremo a, c. su- premo f. 16 mira om, c. s; supra versum liiura deletum d, orrectione additum 1. 20 et om, c, r. 23 minore b, c. 25 Explicit prologus in libro Boetii. a. Incipiunt om, r || ^bri I ay c. de libro primo f. || Inscriptionem om. b, d, 1, s. •6 mathematicae om. a. 6 INST. ARITHM. I, CAPITULA. III. Deiinitio et divisio numeri et definitio paris et inparis. IIII. Definitio uumeri paris et inparis secundum Pytha- goram. V. Alia secuudum antiquiorem modum divisio paris et 5 inparis. VI. Definitio paris et inparis per alterutrum. VII. De principalitate unitatis. VIII. Divisio paris numeri. VUII. De numero pariter pari eiusque proprietatibus. 10 X. De numero pariter inpari eiusque proprietatibus. XI. De numero inpariter pari eiusque proprietatibus deque eius ad pariter parem et pariter inparem cognatione. XII. Descriptionis ad inpariter paris naturam pertinentis expositio. 15 XIII. De numero inpari eiusque divisione. XIIII. De primo et incomposito. XV. De secundo et composito. XVI. De eo, qui per se secundus et compositus est, ad alium primus et incompositus. 20 XVII. De primi et incompositi et secundi et compositi et ad se quidem secundi et compositi ad alterum vero primi et incompositi procreatione. XVIII. De inventione eorum numerorum, qui ad se secundi et compositi sunt , ad alios vero relati primi et incom- 25 positi. XVIIII. Alia partitio paris secundum perfectos inperfectos et ultra quam perfectos. XX. De generatione numeri perfecti. XXI.

The source text as printed, transcribed diplomatically. Where the source language uses a non-Latin script that reaches us only through a Victorian romanisation, this layer is labelled transliteration, because that is what we hold.

Commentary

whole issue ·

Historical[P-V]musica:1:2:001

Friedlein opens not with Boethius but with an argument about what is Boethius. The preface disputes whether the geometry books belong to him at all — "eos libros minime Boetio tribuendos esse" — cites Cantor's Mathematische Beiträge against himself, and leaves the question open: "sub iudice adhuc lis est", the case is still before the judge. He then names the Verona palimpsest as the manuscript that would settle it "si legi posset", if it could be read. An 1867 editor conceding in his own preface that his volume may contain a work by someone else is a better warrant than a confident attribution would be.

Historical[P-V]musica:1:3:001

The dedicatory epistle states the whole programme in one clause: what is offered is not gold but "quae ex Graecarum opulentia litterarum in Romanae orationis thesaurum sumpta conveximus" — what we have carried over from the wealth of Greek letters into the treasury of Roman speech. Boethius is describing a translation project, and he describes it as a transfer of wealth between treasuries rather than as authorship. Every claim this volume makes about number and sound is a claim he is relaying.

Cross-estate[I]musica:1:3:001

This house makes the same offer in the same terms — the original on the left, the carrying-across on the right — and it is worth noticing that the sixth-century version of it was also a compilation and said so. The epistle asks its dedicatee to "supervacua reseces, hiantia suppleas, errata reprehendas": cut what is superfluous, fill what gapes, reprehend what is wrong. That is an editorial brief, offered by the translator, before publication.