Omne tulit pun&um , qui mifcuit utiU
dulci.
Pundus cft tripiex: Divifionis eft: duo-
rum temporum ab inviccm feparatio. Hic
non canitur , ncc circa notam locatur , fed
tus,
Rejpondentque fuis germina princi^
piis.
Tadus cft talis.
02. 0. G- lot his tribus tadum fiicit
la ttt hic X
muumai
do tcmpori. Dcnique aliqui cumdem
pro additionis pundo locarunt. De rc-
liquis vero tribus nuUa nobis cura ei^
quia fub his tribus comprehcnduntur» rc-
fnedu tamcn divcrforum.
Ca.
MUSICB PARS TERTIA.
CAm IX*
Tadas eft totius cantus difpdfitio &
effeAuss videlicet figurarum > pauraram»
notarum» figQoram & ligaturarum &c
Eft autem duplex traflus , fcilicet paufa-
rum &|notarum» Primo paufarum eft»
qui indicat fpecies paufarum, femipaufa-
rum, fufpiriorum & femifufpiriorom.
Sunt autem paufae ex firagilitate bumauas
vocis per cantores inventae triplici de cau-
fa. Primo propter refeftionem anhelitus»
quia ficut in cantando figuras notarum
ponimus , ita in tacendd paufas locamus.
Secundo propter notam difiiciliter locan-
dam • quia non omnes notae toni melo^
diae deferviunt Tertio propter variatio-
nem, quia nunc cantare» nunc paufare
variare eft, & quanto variabilius» tant6
deledabiHus audientibus apparet ; gaudet
autem natura varietate , paufis autem be-
ne vifis longa quiefcendi tempora fata
dabunt
Paufarum alia generalis eft virgula fim-
plex vei duplex per omnes lineas chori
tradla ; defignat finem vocis.
Aha modi» eft traAus tendens ad li-
neam quartam , occupat tria fpatia , &
valet totidem breves propter modum.
Aiia longa, complet duo fpatia, & unam
lineam fupergreditur pertingens ufque ad
tertiam. & valet longam ubique» modo
excepto.
P longa ter
Paufa eft tradus de linea ad lineam»
complet unum fpatium» & valet brevem
in omnibus fignis.
Semipaufa eft virgula a fuperiori parte
linea^ defcendens ad inedium fpatii eius-
dem, valet (emibrevem in omni figno.
Sufpirium eft tradus ab inferiori parte
lineae ad medium fpatii eiusdem, valet
minimam ubique.
Semifufpirium eft virgula aequalis fu-
fpirio, fed a parte fuperiori falcata, valefc
fcmifiiinimam in omnibus fignis.
' Exemplum.
Generalis. Mddi. Longa. Paufa.
Semipaufa. Sufpirium. Semifufpirium.
Haec enim feptem paufarum funt fpe-
cies, quibus in omni utimurcantu, quo-
rum valor per figuras in fignis & gradi*
bus agnofcendus eft.
Caput X.
TraSus vero notaram eft, qui demon-
firat valores & difpofitiones notafum» li-
gaturarum • ac eorum proprietates per
gradus & figna , ut figurae fecjuentes fa-
ne informant» per multiplicationem ea-
rumdem.
brevis
femibre-
^niinl-
ter
vister
091 ter
Jfemimini- I roa bis
Zz 9
fufa bis
femifiifa bis.
Poflet
3<?4 ADAMI DE Ft7LOA
PoflTet hsec fignranim applicado in in- condependens idxta fornam qdadrats
finitum tendere , fi vox humana aut ma- vel obliqus ; omnis enim ligatura afoen»
terialis fieri poflet in tam veloci agiiitatf» dit vel defcendit, eftque caudata in Goi»
qitod vix creditur. ftra vel in dextra, habens candam afceHi»
8i. 27. 9. 3* I. (a) dentem vel defcendentem» vel caretcau-
pa n n (\ I da» vel eft ubique caudata, nt in figurii
^l I A fequentibus apparet. In omnibus vero fig-
Camqa, .g,t»r «lor nouroo, in ud. t «lfc!'f!?!i?,'1i?^
coniiftat. taCcus vero in nguris, & ligurae
tot & prsfens indicatio informat. Eft au*
tem ligatura prima fna divifione bipartitat
fcilicet afcendens & defcendeni.
Ligatura afcendens.
Caudata in Jinifhra ,
afcendens recipit aog* mentum »
primd& duae femibrevess
aliae breves. Defcendens
non recipit augmentum,
omnes funt breves.
in fignis, necefie vifum mibi» primitus
figurarum multiplicationem pofuifle, ac
demum notarum valores per tadum ad-
iunsciOe» perque (ignorum, modi, tem-
poris , & prolationis indicationem de-
monftrafle; funt enim fumme necellaria
in cantu. Per haec item vis omnium fi-
gurarum fimul & iigaturarum dinofci li-
cet ; ficut enim notarum valor exiftit in
taAut & tadus in figuris, figurseque in
fignis » fic etiam in ligaturis , Ted vario
modo. Notandum tamen eft« quod ^^ r j
lor femper aufert tertiara partem , id eft, *^^"^^5 ^^ff'
adimitt fed foiummodo in tempore per- '"^'^*^'^
fedo maiori , prolatione demta. Sed in , ■ • 1
reliquis imperfedis non fignatis color hc- 0"«« breves, ultima longae.
mioliam repra^fentat proportionem . licet ^^^^^^^ /n ambabus. afcendens recipit
ibidem color etiam tertiam partem aufe- augmeotum, _
rat in ta^u, non tamen perfefte id fiicit P"?^ °"*
in motu. In tempore tamen perfedo co- *^J"io/^^^«»
lor aliquando nihil ademit. fed hoc fit ^^^ ^^^"f^^
Caudata in dextra afcendens & de«
caufa perfedionis, vel alterationis, vel im-
perfet^ionis, fed folum in modo, in bre-
vibus & femibrevibus y iti tempore, in fe-
mibrevibus & minimis, in prolatione, in
minimis & femiminimis.
Caput XI.
ultima longa. Defcendens
recipit augmentum, HMyti| >fr
omnes brcves, ulti- | ^ ■ !
ma longa. -- ; . "
Non caudata ab initio
afcendens non augetur ,
omnes funt breves : ab
Ltgatura eft notarum congeries fimul initio defcendens non augetur.
Pri.
(a) kiatsL Uc fimt plim exenpli, ^09 typU cxpriaii liattd paflimt, ft alimule ihpecfliia ihat
MUSICf PARS TBSTIA.
Primae long» , alias breves. per reprdBfentat longam ; & ubicamqae
ponitur longa , poOet poni maxima in Ugatura defcendem. componentis voluntate. Omnis itaqae li»
Caudata infinijlra afcendentem pen- gatura fabiacet primis gradibas, mbdo»
cFfens quadrate, 2!
primae duas fe-
mibreves, ahs
breves • aldma longa.
Afcendentem pendens ob-;
lique primae duas femibre-
ves» alias omnes breves.
Defcendentem pendens
quadrate omnes funt bre
ves, ultima longa.
Defoendentem pendens obli- que omnes in fe breves.
In dextra non ponitur cauda , fed ali- quae Cc locantar -^ prima brevis» fe*
conda longa^^^p ambae longae.
Nm caudata quadrate H prima longa, alias breves.
tempore & prolatione, fed habet refpe^
dum ad Cngula accidentia , videlicet ad
fignum, taflum, puiidum, tradum, alteu
rationem Sc imperfedionem^ quia omnia
hasc ia ligatura poflTunt contineri.
Caput XII.
Alteratio «ft proprii valoris fecundum
notae formam duplatio ; vel fic : altera-
tio eft alicuios notae minoris refpedu ma-
ioris geminatio ; Sc fit tripliciter in pri*
mis gradibus, tempore tamen femper
perfedo maiori, prolatione excepta.
Altera fit tripliciten i. In modo,quan-
documque duae breves ponuntur inter
duas longas perfe^^as , aut ante aut poft
imperfedas redditas, fecunda exit altera»
valebitque duos taSus, ut hic
M W WW , vel fic W W W WW-W',
omnes ^^^^^,
ultima longa. Oblique
Z prima longa, aliae breves,
^ omnes funt breves.
2. In tempore , quandocumque dux
femibreves ponuntur inter duas breves
perfe£las, aut aliunde imperficiendas, fe-
cunda alteratur, valebitque duos tadus»
maximae.
SimpUces quadrate Z=S amb» ^ j„ p,olatione. quandocumqae du«
amte longaj. Oblique niinimaB ponuntnr fater duas femibreves
^ vel flc ^ pr»- tempore completo vcl altunde imperfe-
"* do, fecunda alteratur, & ^ctt duos ta-
^* » ^ ^ ^ ^- ^^^ ^'^^^Pf"^^. Qt hic - • I i ■ hic I III
cedentes funt longae & fequentes breves.
Ec notandum , nbicumque una harum ab initio ligatnr» fine cauda ponitor, fem«
Zz 3
lu
366 Adami De Fulda
Iq hi^ antem alteratio oon habet lo- nec Oniilis ante Gmflem hab^t impeiilei»
cum, fcilicet in maxima» longa, femi* Ragenone tefte. Sunt tamen nonnuUii
minima, fu(a» femifufa, propter nume- qui id ignorantiae caufa non omittunt ruln ternarinm ^ nec etiam in pauGs , quia Concltifio.
alteratio in voce extat , fciiicet in cantu. lUa igitur iam difta de Gngulis muGcae
Sed inter omnes regulas generaliflima efl: gradibus Ucet Gmpltciter ordinata • fuffi-»
hasc;quandocumqueinprolationemaiore cieoti tamen intelledu comprehenia bre-
duae minimae , in tempore perfeAo d\ix viter coUeda fufficiunt. Et ecce ! dum
femibreves, aut in modo maiori duas bre- haec compleflem, venerunt ad me gym^
ves fuerint reGduae » fecunda femper al- nofophifte inftantes » UbeUum ad princi-
teratur. Ratio autem, quare in modo bre- pes porrigi , iure multisque verbis ac
vis» in tempore femibrevis, & in prola- exempUs perfuadere idipfum mihi co-
tione minima alterantur, haec eftt quia nabanturj» dicentes, veteres muGcos auC
Gcut fe habet minima ad femibrevem in principibus aut praelatis fua dedicaife opu-
prolatione, Gc fe habet femibrevis ad bre- fcula » ut BoStius Symmacho patritio,
vem in tempore, & brevis ad longam in lohannes Fulgentio Anglorum antiftiti,
roodo, & longa ad maximam in maiori ; Guido Theobaldo epifcopo, Berno PiU
maxima autem non alteratur , quia non grino archipraefuU &c. quibus refponde*
habet maiorem fe, nec Gmul in minima re iuflfus dixi: numquid non 8c Guido
habet fieri alteratio in figuris» quia tri- ad Michaelem monachum de ignoto can<-
pUcatiooe caret tu fcribit? Quis Bernardum & Oddo-
Caput XII L nem fub dialogo fcribere profaibuit? cul
Imperfedio eft alicuius notae in nume- Ragenonis presbyteri mufica dicata eft?
ro ternario depraedatio; velfic: imper- Cur fane Hermannus» cum ipfe prin-
fedio vel imperficere eft unam notam ceps eflTet, principi aut praelato fuum oon
perfedam imperfeAam reddere. Fit autem dedicavit opufculum » caeterique plures»
imperfedio dupliciter ab ante & retro» ut qui voluntate dudi incommuhi fcripfere?
in alteratione didum eft: 8c hoc tripli- Ego autem non, ut creditist quaeftus vei
citer I. In modo maxima imperficitur a famae gratia haec fcripG, amore autem eius,
longa vel duabus brevibus , fed longa im- ad quem fcribo, coaSus quidem fcribo;
perGcitur a brevi vel a duabus femibrevi- fed non compulfus. bus ante aut retro. 2. In tempore longa Narnaio in fequens»
imperficitur ab una brevi vel a duabus fe- Quique fonos fcire cupies vere harmo- mibrevibus, fed brevis ab una brevi ante nicales»
& retro, Gc & maxima. 3. In prolacto- Materiam hanc brevibus confedam quae- ne maxima, longa & brevis habent im- rito verbis.
perGci a brevi aut duabus femibrevibus, Hic fua dulcedo confcribitur ordine ta« fed brevis folummodo a femibrevi ante U,
A retro, ot prius. Vt primum docuit Pythagdras incUtus o^ Paofii autem numquam imperficitur, lim. PARS
Mu51cje Pars Q.Uarta. 367
PARS QUARTA. "* Ampliionein ipfam adfuifle credidif-
^^ ^ fes: QQoratn cantn deledatus Pvtfaaso-
ADiE DE FULDA MUSICI ,3,) ^^ j^ ^^i,^^^ „,3^^^^ ^^^^^
IK PROPORTioKES, C0NS0NANTIA9 BT artcm ad plcDum invcotre poflet: cum-
FARTBM QUARTAM FRBPATiuNcuLA que intcllexiffet , primum invcntorem ex
fBLiciTBR iHcipiT. mallcorum fonitu harmonias pcrpendit
Sequitur prolqgus. k, & ipfe quoquc fabrorum officinas
lubal filium Lamech fonorum pro- quaerere praefumfit. Cum vero dic qua*
portiones priorem inveniffe, ncmo eft dam fiibricam srariam prasteriret, hanc
qui negat, cui firater erat Tubalcain no- cogiCationem in fe mcntalitcr circum-
mine, primusfiibcraeradus» pcnesquem volvens, quosdam malicos fuper incu*
converfatns in fiibrica pcr malleorum & dem mirabilem fonum harmoniamque
«ris fonum harmonias primum pcrpcn- cmittentes audivitt vchemcntique admi-
diffe fcrturs qui & artem duabus in* ratione captus» ut, quae diu quaeficrat,
(culptam columnts poft fe reliquit » ut andiret rafpiceretque » propius acceffit»
lofcphus dicit, qoas poft diluvium diu fidutatisque de more hominibus dubita^
fcpulta pcrmanfit tare coepit» anne ex fortitudine percu-
Poftquam vcro Pythagoras numeros tientis tanta confurgeret harmbnia? luf-
adinvcnitt cuique a toto tcmpore, dum fitque permutare mallcos inter fe, qui«
yiverct, numcrus obcdivit, fic« ut vi bus alternatis priftina pcrmanfit fympho*
numcrorum fingula fcire niterctur, de nia. Ex quo animadvertit, non in la-
ea re fccum ipfe difputaturus in nemus certis yirorum, fcd in malleorum natu*
fcccffit, confiderans harmonicam dulce- ra concordantias contineri tam numcrl,
dinem in auditu confiftere; nam fi audj- quam mcnfurae & ponderis ratione. Nu^
tus non effct,^dc vocibus omnino ratio merus autem malleorum erat quinarius;
dubitabilis cxtitiffet Non tamen ad ple- quintus tamen qdafi inutilis, quia cuili*»
num aurium fcnfui crcdidit, fed con- bet diffonabat, eiedus eft: fed hic gran-
clufit, auditum tn harmoniarum officio dem occafioncm per fui . diffonantiam
fiilfum fore, iudicem vero impcrantem dcdit, confonantias inveniendi & pro«
effe intelledum ; fentit cnim auditus per pbrtiones. Confidcratis itaque ponderi-
expericntiam fenfibili cognitione prius, bus rcliquorum, in dupla, fesquialtera,
fed fcienUnfn & dodrinam apud le or- fesquitcrtia ac tono proportibne pondc«&
dinat intcllcdus. ra repcrta funt Itaque mente fcdatus
Motus itaque Pjthagoras, ut Gredo^ & animo gavifus Pythagoras domum
experientia (nam ante eum Orphcus ci- vcnicns, ibl p6r chordarum inaequalcm
tbaras peritiffimus erat, Amphionque Dir- tenfionem, perque calamorum inacqua-
caeusMirae cxpccciffimus, quem & non- lem longitudinem confonantias ad ple-
nulii intcr difcipulos. Pythagoras tanto num repcrit» & in Irolumine fcripfit conattt, ipfius tamen iuftu, rmitabantur»
Eft
Adami X>B Fulda
Eft autein confonaotia » nt Boetius
dicit, diffimiiium vocum in nnum reda-
Sa concordia. Confonantias Tero audor
naturae mirabiles fecit in rebns infitas » &
non nomo ; praserant enim confonantia?»
intequam bominibus apparerent: qua-
propter & nos eas inquirere confonan*
tias magnopere ftudemus: fed & ideo
proportiones animo gratanti ampledi-
mur» in quibus confonantias apparent,
ut bene intuenti patebit
Caput L De proportionibus.
Proportio eft duorum numerornm in-
asqualitas, BoStio tefte. £x faac defini-
tione quidam concludunt» duplam &
quadruplam non fore proportiones, quod
fequens negat defcriptio : proportio enim
eft dnarum quantitatum eiusdem generis
unius ad alteram inaequalitate vel ex«
ceflu certa faabitudo.
Proportionum alias funt arithmetica*
les, aliae geometricales^ alias harmoni-
cales. Arithmeticales funt, ubi inter ter-
minos numerales funt eaedem difFerentiae,
fed non eaedem proprietates; nam arith-
metica difpofitio aequalis tantum per dif-
ferentias dividit quantitates.
Geometricales funt» quando inter ter«
minos funt eaedem proportiones, fed non
eaedem difierentiae ; Geometrica enim ter-
minos aequa proportione coniungit
Harmonicales runt , quando inter ter*
minos non inveniuntur eaedem differen-
tiae, necque eaedem proportiones. fed fi-
cut fe habet maximum ad minimum, fic
fe habet differentia • quae eft inter maxi-
mum terminum & medium» ad difitN
rentiam» quas eft inter mediam ft mU
nimum terminum; nam harmonia noii
folum ig terminis fpeculationem propor-
tionis habet, neque fimul in difierentii^
fed inutrisque communiten
Omnes autem proportiones in nii-
mero continentur, quem primum apod
Grascos Pythagoram invenifle credimas»
per cuius vim omnia invenire praeTum-
fit. Deinde a Nicomacho diffufius efle
difpofitum ferunt Hunc primus apnd
Latinos ApuIeiuSt deinde BoStius trans-
ferre curavemnL Qjiapropter eius de«»
fcriptionem annedlere volui divifionibus
adiundlis» ut omnes» qui proportiones
agnofcere defiderant» cum earum fun*
dationibus» eo fiicilius ex numero inda-
gare queant» ac brevius intelligere.