Impar vult furfum^ fed par ad in^
fimatendit^
unusque horum pro varietate non (hfli-
dat» bis utimur» aut uno veterum.
Caput XVI.
Duobus autem hemitonium \xi b. fa.
\mi. fi necefle erit» concedimus» fcili-
cet proto & trito, aliis vero duobus
denegamus: funt tamen nonnulli, quiid
trito regaii omnino denegant» praefertim
in adibus tonatis, cum hoc trito pla-
gali, id eft» fexto totaliter attribuant
Miror ego , hoc rcgali denegari , quod
plagali conceditur; nam incongruum
rationi videtur» quia totius toni hemi^
tonium ornatus eft: certe enim pceni-
teat» qui domino ornatum aufert» &
fervo tribuit. Cumque omnium tono-
rum opus fit» finaliter pulcre conclu«
dere cancds» quis non intelligat» quar-
tum hemitonio allato bifonum efle» cum
leviter incipiat » dureque concludat in
adibus tonatis 7 Sed veteres hoc trito
Gonceflerunt» qui ambos continet au-
thentum & plagalem : hoc noftri irri-
tum fiiciunt» ac veterum opinionem re-
iicinnt» cum plagalem plus regali fii-
dunt» ipfi admittentes» quod aathento
denegant Infuper cum eius fedes finalis
per hypate mefon fit, vitiofum eum &-
dunt» tritonum fuperinducentes» qai ab
omnibus muficis tamquam irregularis &
incongruentiiBmus fonus vitari perhi-
betur. Sunt & alii » qui tonorum pro-
Yy 3 prie-
(s) T<MB. I. flSi SfS.
358 ADAMI M PUtDA
prietates non Intelligentes pro tertlo tio, aciigDrativi initiom, quihnlccoB.
odavUm, pro quarto primum, aot pro dependct, finemquepartis fecundac; cnffl
fexto feptimum ponont , ut aperte in enim pauco« effecredimus, quiCinoio-
eorom patet carrainibus. Sed calamo telledu fondamenta intenigant, ut neceB-
manum fubtrahert volo, ne omnes in- fitas ipft exquirat , voliu hsec ita praepo-
iuria, ut ipfi aiunt, comprimere videar: nerc, demum in muficam menfuralem
omnia tamen peritorum iudicio corri- iter arripere. Abfolvi crgo muficae plane
gftnda relinquo muficorum. partem fecondam in ordtne, ut pnetadum
r WTT eft, norma fiiccin^ inchoantibus, qoo
Caput XVll. ^^ gradum elevans, pro poDTe meo,
Poftremo tonum adiiciunt, quem pe- ^^^ fi pedem fixerint, procol dubio ara-
regrinum vocant ; fed aliqui eum diffe- ^^^ ^^^^^^ ^ { ^^ ^^
rentiam ooavi eneaflSnnant: ego antem ^..^
eumdem potius primi differentiam effe *''»'• j^^^^^ ^^ r^^ dicerem, cum in licbano hypaton, id eft,
in D. finale tcrminatur. (a) NulHus ta- Congericm immcnfac fonorum vidimus
men optqionem probare aut reprobare ^ Artjs^
volo, nam ipfe inter tonos non numera- Qpaenimium mentem movit hucufqoc
tur, & in figurata muOca dc dllFerentiis meam.
nulla nobis cura cft : quaproptcr nec Nunc abit, & pauca poft vifa cft illa rc-
tonorum differenCias inferre volui, com- ^^^^*
prehenduntur enim omnes fub regali & Cui dabit initium & numerus atque
fubiugali proto, dcutero, trito, tetrardo^ modus.
non crgo ncccflarium fuit, quia apud nos Caftaiides Mufas praefidia fcrte vocanti,
contimjaeft tonorum transpofitio propter Definat ut fimplcx, & mcnfurata crc
inaBqualitatem vocum ad mftrumenta. £- f^
go quoquc omnem cantum primi toni in Atquc meos Mufa fcmper mifcr^ta labo.
lichanos mefonnnirecogor propterorga-
num: nam baryphoniMns--- diapajbnli- Nunc etiam in noftro conatu fer opem.
cbanos hypaton in hypothefi attingere t.«»*^ b- .-j t -u i.u.j a • ^
non valuit vera voce . aVin hyperboleo- ^T ^'""^" Liberthides Agamppides.
thefi vix per a mefon; itaque deficiente ^'«ftant obfequia nunc fimul artefua.
caufa deficere folet & effeflus. non enim I^nnet & Euterpe tibias, Polonia iungat
ad voluntatem, fed ad utilitatem aliquan- Barbiton, Thefpiades & choros & inftm-
do cantus transponitur. menta,
Habes hic, quae de tonis, ac Gregoria- ^^ manet obfcorom nomeo oposqne
na vel plana mufica« planoque cantu fen- meum.
Pro-
(a) Tonum illum indicare vidctar, ad «uem cutUava p&inium Im txitm Ifiutl. qiicm dk aodemi id diI*
mum tonum inre refenmt "^
ADM de FULDA MUSia
IM MUSICAJI MSNSVRALBM AUT PIOURATIVAM.
MVSICM pARS TBRTIA. 3J9
fROLOGUS PARTIS IIL Icfu omnium Deo, qui in arfhere regnat.
£cce ! quam dtfpar meritom , & quam
diipares artis praeceptores habemns. Ac-
dpite igitur hilari Tultu partem tsrtiam,
- . . , . ^. modum formamque menTttralis muficae
Pr\rfattuncula indpit felkiter , & Pars pcrcipfte, ac breviori ftilo fub figuris
. .. ^,"^'*' . . • comprchcnfam, & fubfequentia confl-
Ampbionem Dircxum , AntiopaeLyci ^erate. coniugis NidUei Thebani regis ^is , ac * Caput I.
Epaphi lovis & lunonis filii , ut poetac re- MenfuraUs muGce hsec eft defcriptlo,
ftcunt . filium Mercnrhis , a caxa ge^ cuius figurac in ilgnis pofitivi» poffunt au-
deus creditus , primum cithara donafle g^^ ygj njjngi ^^ primos muficae gra-
fcrtur. Qnaaccepta artis ita peritus eva- ^^^^ modum, tcmpus, ftprolafionem,
fit, ut febulofa dicantur faxa fua fponte ^ poidiQam cft. Omnibus vero huius
fe muris impofuifle. Mercurius & ipfe, ^^^x zelatoribos primo duodecim ar-
cum m Cillcno monte hram per teftudi- ^ca\i f^^ confiderandi , in quibus totam
nem mveniflet. eam feptem decotavit feviter invenient artem feciliter fore di.
chordis, ac primus Orpheo tradidit, cu-
ius cantu Burydicen ab inferis revocafle
dicitur. Ecce hi, qoiinfcii mentis potiri
fnnt fine artis hoins vera notitia, fi fifUs
fides eft adhibenda, quid perfecerint, om»
ftiom fere poetarum libri pleni funt At
nos quid fkciamus, qui regulis praeceptis-
que informamur, quaotumque noftrum
ab horum diftet initium, ipfi omnes in-
telfigimus ?
Sed qoid honoris emolomentive acci-
fcendam. Stodiofus enim difcipnlos ar-
tem , qoam coocopit , articuhuriter me-
moriaB commendat , ot ait Ovidius de
PoDto :
B$ firvat Jiudii feedera qtHsqiu fuit. Et reditus iam quisquefuos mat, ^ fibi
quid ftt
Utik folUdtis computat articulis.
Sunt autem hi articuli artis:figura, modus, tempus, prolatio, fignum, ta-
plerous, percipite. Non fixa fua fponte ^"«' pundus, traaus, ligatura, alte-
fe muris imponent, nec ab inferis quem- «^®» imperfedio, proportio. Omnibos
quam revocamus. quod fiftom incongro- «"C"»« dominatur numerus & menfora.
omque cft; fed fiDei fimaiffimi laudes Q-"»^"» *"» ^P"» confideratis ex parva
decantaverimus, coronam immarcefcibi- "«'"ta;*. »Ji crede, cito peritus eva-
lem confcquimur , & vitam accipiemus J"* "^° »«**»? ^ «P'«« repetere, qood
aetemam. Nec folum poetarum ex libris "™P«'^ ^ ^^^ retmere. laudes acdpere poflumus, fed & in libro Caput II.
vitae aureis charaderibos nomina noftra Figora eft fpecies agnitionem notaram
fcribentur: oec ars noftra a Mercurio, fcciens, per quam omnis proportio har-
qui apud infcros manet, erit, fed a Chrifto monialiter ezprimi habet HarUm nos
oao
oSo ponifflus, licet atstiqoi folom quio-
que pofueront» quatnor divideQtea fpe-»
des^ & minimam duplam credentes fore
proportionem « ut Boetius & lohannes
de iVIuris: nori tamen errabant, quia in
lus quipque proportio fieri habet per
primos muiicdB gradus, videlicet modnm,
tempus, & prolationem» ut poftea pate-
bit Maxima enim habet rationem gene-
ris generaliffimi; minima vero habet ra-
tionem fpeciei fpedaliflim», quae tantum
in duas sJias dividitur, & alia in alias du-
as & in infinitum, Ergo de fequentibus
fcientia nuUa eflfe perhibeturt fed habili-
tas qusedam : ideo non eas appofuerunt
primi artis audores, nos vero non omit-
timus ratione habilitatis. Sunt autem has
DOtarnm figurse, nt fequitur, quarum
femper alia ex alia confurgit. Cum hoc
concordat Nafo, nbt inquit:
. Ex aliis atias reparat naturajiguras.
Figurae notarum funt odo: maxima ^. longa R. brevis D. femi-
brevisO- minimaA. femiminima J. fula J femifufa J^»
Caput IIL
Modus eft coordinatio Vel difpofitio
figurarum varios animi aflfeSns in can-
tando indicans. Circa modum autem va-
riae funt opiniones muficorum : fed quod
mihi redius videtur» aperire volo; ficut
enim in mufica plana modus faltuum
atque confonantiarum fpecies ofiendit,
fic in praefenti etiam numerum notarum-
que vadores per tempus & prolationem
iofbrmat De hoc etiam Ovidius dicere
Abami Db Fulda
videtur in libro JMetamorphof. nbi didt: Efi modus in rehus\ funt certi denu
Hoc tamen muficaliter intelligi habet ;
ubi enim modus, ibi Sc tempus & pro-
latio, fed non e converfo, quia modot
agit in longas & maximas, ac maior in
breves quoad augmentationem. Capitur
autem modus dupliciter aut eft duplex,
videlicet maior» & minor: maior coa&
itit in maximis & longis, minor autem
in longis & brevibus, fed in brevibna
nihil triplicat; & ifte dividitur in perfe-
dhim & in imperfedtnm, ut fequitnf.
Sed ut verum fiitear, in mufieorum vo-
luntate haec pofita funt parva ration^
alias circa omnia figna verfaretur mo-
dus. Modus eft duplex. Malor eft, quan^
do maxima videUcet tres longas, & lon-
ga tres breves, & brevis tres femibreves,
& femibrevis tres minimas (continet); &
fic eft modus maior tempus perfedum,
& prolatio maior. Modus minor perfe-
dus eft, quando maxinia videhcet (oon-
tinet) duas longas, & longa tres bre-
vest fed brevis duas femibreves. Imper-
hStvLS eft, quando maxima videlicet duas
longas, & longa duas breves» ut ia di-
minutione.
Capot IV-
Tempus eft menfura prolata vel onki£>
fa fub uno motu continuo; vel fic: tem-
pus eft duarum vel trium femibrevium
aut valoris earum contra brevem pofitio.
Eft enim duplex tempus» videlicet per-
fedum & imperfedum, agitque folum in
breves & femibreves, ut fequitur. Sed
pkinas muficae tempus eft tempus dnra-
tioois eiusdem» tempus enim menfncc
mo-
mr^
MUSICJB PARS TEllTIA.
mnficae per tadam moveri habet De hoc Nafo ait:
Ipfa pioque ifpduo volpimtur tmpora
motu.
Tempus eft diiplex. Perfedbam eft»
qoando brevis valet tres femibreves : im-
perfedum eft» quando brevis valet doas
femibreves.
Cafut V.
Prolatio eft coniunfUo foni femibre-
vibus minimisque figuris menfurati ; vel
fic: prolatio eft duarum vel trium mi-
nimarnm vel valoris eiusdem contra fe-
mibrevem pofitio. Eft aptem prolatio bU
partita ; aut eft trinm contra unam , Sc
maior appellatur ; aut duarum contra
unam, & dicitur minor; fed agit folum
in femtbreves & ojinimas. In plana au-
tem mufica prolatio eft ipfe cantus in fe.
Prolatio eft duplex. Maior eft, quando
femibrevis valet tres minimas : minor eft,
quando femibrevts valet duas. minimas.
Modus vero • tempus • & prolatio pri-
mi & fpeciales artis muficse gradus dicun-
tur, per quos tamquem per magis prin«
cipalia afi^ndit, qui, fi per trinarium
computantor numerum , perfedi funt fe»
cundum Bo6tium , qui dicit: in mufica
omne trinarlom perfedum fore. Hoc etiam
Virgilius notare videtur, ubi dicit: ^inmf-
ro deus impare ^tmdet. Sed tamen difib>
runt; modus namqu& refpidt maximas»
loitgas & breves ; tempus vero breves &
femibreves ; prolatio autem femibreyes
& minimas.
Caput VL
Signnm eft. quod priorem fiiclt cogni- tionem de cantn quoad modumj tempus
Sc&lPTOKtS T£T. DB MvSlCA. P. IIL
& prolatiOnem. De fignis enim veteres
optime fenferunt; fruflra enim modus,
tempus & prolatio absque fignis agnofce-
rentur, quaepriorem eorum dantcogni«
tionem» ut quidam poetarum ait: ex
muUis ordinum fignit oftenditur cantus^
atiSorem utfuum condita quaque canant.
Sed antiqui varia pofuerunt figna. pro-
lationem, tempus & modum uno dumta-
xat figno involventes, utputa fignum ma-
ioris prolationis, modi maioris & tem-
poris perfedli hoc erat, fcilicet (^ ; fed
fignum inaioris prolationis modiqoe ma» ioris & temporis imperfedi fic pofuerunt,
ut hic (c). Sic & in breviori prolatio-
ne fimul prolationem » modum & tem- pus uno voluerunt includere figno» ut
hic^ K)- ^os vero propter men-
furae tarditatem ea omittimus , nam ubi
modus, ibi tempus & prolatio, fed non
e converfo. Igitur nos fignorum divifio-
nem aliam ponimus , quia in onroibus
fignis tempus & prolatio eft, fed non in
omnibus modus , ut fequitur. In plana
autem mufica figna funt litteras locales
& claves pofitivi. Signa primitus funt
quadripartita; nam aliqua funt figna pro-
lationis maioris. aliqua minoris, aliqua
diminutionis , & aliqiia modi. Secunda-
rio autem figna funt tripartita, fcilicet
reinceptionis, intimationis , & paufaege^»
nerales j ut in figuris fequentibus appa-
ret. Signa funt varia.
prolatiom^s maioris perfe^ temporis. (i prolationis maioris imperfedi tempo-
"•• O pro-
Zz
36a ADAMi DE FULDA
O prolationls brevioris perfcai tempo- O. C. j5. In his tribns taanm 6dt Ct^ ris. mibrevis , nt hic O*
C. prolationis brevioris Imperfedi tem- ^, Qa. C». In his tribus taOam bat poris "'" ~ "
ut hic U
^ prolationis brevioris tetnporis pcrfedi
per dimjnutionem, ^ prol^tionis brevioris temporis itiiper-
k&i per diminutioneoi. 02 niodi niaioris, prolationisqae &
temporis perfedi, Oz oiodi & prolationis brevioris per^»
fcfti temporis, Ca, modi & proiationis brcvioris im-
perfeiai tcmporis, Slnguliria funt itla; reihceptionii » ut
tuc ;}!' intimationis, ut hic
paufdB generales,
Omnis enim circulus perfcaum tcmpns»
& omnis fcmicirculus imperfcftuni tcm-
pus dcGguat.
Caput VII.
Taaus cft ^ontinua motio in menrura paolio aitiuVvcl profundius; dcfcrvit au-
contenta rationis- Taftus autcm per figu- tem perfcdo tcmpori maiori. proiationc
ras & Ogna in flngulis muiicaB gradibus jemta. quia ibi cil impcrfcaio. Pundus
fieri habet ; nihil enim almd cft^ nia dc additioms cft flmulatio not« ad latus- Hic
bita & conveniens menfura, modi, tera- jdem punfius canitur, & fempcr habct
poris & prolationis, fecundumquc ho- medietatcm fu3B prscccdcntis, circa quam
rum diminutionera & augrocntationem ponitur, dcfcrvitque omnibus prolationi-
figur» notarum tanguntur, cuius prio. bus^ tcmporibus & modis. Vmaus per^
rem agnitioncm iigna indicare habcnt; feSionis cft. qui focit additioncm notae
quod ctiam Profpcr aliquando notavit, praecedcntis, & divilioncm fequentis; a-
ubi dicit : movct cnim dubium, & pcrfedam reddit
En cunSigemino nafcmtur fomtte mo. prxccdentcm, Hic folum dcfcrvit pcrfc-
brevis, nt hic Q.
Caput VIH.
Pundus cft quoddam tltellum, quod»
cum inter duas notas ponitur, aut prioris
medietatem addit, aut dividit tcmpus, aut
pcrfidt notam. Undc nos tantum tres po-
nimus pundost cum antiqui fex pofue-
runt: vidclicct pundum additionis» divi-
fionis, perfcaionis, altcrationis. impcr*
fcftionis & transpofitionis ; fed nos fe»
qucntes tres in divifionis pundo conli-
deramus. Utiliflimus autem in notis pon*
Qus c(t De hoc Horatius ait :