krite diahyperboleon.
ie hyperboleon.
Jd
N. M.
Ca
inete hyperboleon.
te hyperboleon.
e diezeugmenon.
[nete diezeugmenon.
K. H -
Go
to
e diezeugmenon.
biefe.
MeTe
LVA V A w.
11«
G.
F.
E.
D -
ianos mefon.
ypace mefon.
ate mefon.
anos hypaton.
C. A.
ypate hypaton.
kte hypaton.
lambanomenon.
>nomenon.
Samn».
perexiapathon.
MVSICm PARS SECUNDA. 351
ledenturs qui cum problema a pifcato* boleont ac epinete diahyperbolebn» iux-
ribus fibi propofitum folvere non poflfet» ta praecedentem manere formam. Ulti*
feipfum, ut ferturs in mare prxcipttem mam vero, videlicetj/a orexion» id eft;
dedit. Difcant ergo plus quaerere ar- noviflimum in manu fonnm appellare:
tem, quam fibi ipfis credere, ac mu« fuperadditiones autem modernorum cum
ficis vocalibus &Ghordis plus uti, quam nominibus careant,ad unum in^ hypothefi, .
alienis. id efl:» fuppofitione hyperaxiapathones»
Pofuit enim Boetius chordas quinde- '^ ^' graviffimum vel dtimum fonum
cim. quibus Gr«ca indidit nomina for- JJ^^fJ «"^ f ^ hyperboleothefi, id
tc a Pythagora fumta. ut didum eft. & ^^' fuperexcellenti fuprapofitiones om.
fequens declarat figura. Simplicem enim ?<^« "^^^^^ origneoboleones id eft,
primo fuifle muficam Nicomachus refert *»P? °»'»««°^ f^°«^<^^ ^^^f ^ ^^^"^*
iuatuor nervis conftantem, quod & prx^ ^' «S"^ f^^"^"^ ^«^^»"'- vid. Figura. &tus Boetius L muficas cap. Z. ufque ad CikPUT X.
Orpheum durafle dicit. Tetrachordum Ex quo vero de modis chordis (f.chor-
crat a iVIercurio inventum ex cochlea darum) feu ^i^wia & Sm^wui didum
putridi pifcis. Quintam Corebus Atys cft > fcire modo convenit ex modis con*
filius adiunxit , fextam Hyagnis Phry- fonantias fimul & diflbnantias ; nam tota
gius , feptimam Terpander Lesbius , oda- mufica fymphonias caufa difcitur & har«
vam Licaon Samius, nonam Prophraftus moniae.
Feriotes, decimam Hiftiseus Colophonius, Jgitur confonantiarum aliquse funt per-
TimotbeusMiIefiu9undecimam.(a)Guido fedae» fcilicet unifonus eadem vox, dia-
autem fuperaddidit unam gravem &fu- pentequinta, diapafon odava , cum ea-
percellentes quatuor: deinde mbdernio- rum sequifonist odava, duodecima, &
res metas fupergrefli fub & fupra quid bisdiapafon. Aliae imperfedae, ut ditonus
addiderint, prastadum eft. Cum enim aut femiditonus , qui eft tertia, itemto-
Guido cum fequacibus adiundas five fii- nus aut femitonium cum diapente, fextat
peradditas voces innominatas rdiquerintt cam earum aequifonis decima & trede-
volui prius fupplere Guidonem » & chor- cima. Reliquae autem etfi in infinitum me-
dam in gravibus adiundam , videlicet v. tiri haberent , harum tamen reiteratio
pt byponomenon vocare, id eft, gra- funt
vem fonum, quia in manu graviffimus Casterum quidam diateflSiron perfedam
eft: & quatuor fupercellentibus , fcili-' fore dicunt confonantiam, quidam imper-
cet b. c. d. e. geminaitis» primo b. epitri- fedam; nos vero eam femidiflbnantiam
te diahyperboleon . id eft» fuperexceU efle dicimus, id eft, cum nulla per fe
lens, trite hyperboleon duabus voci- folam concordantem. Quam etiam (lo-
bus , fequentesque epiparanate diahyper- hannes) de iVIuris confonantiam fore ne-
gat,
m m t Bi fc i I 111111 ——1 11 II ^■— w— M^^— — —— — 11 1 ■
(a) Vid. dt bit JEgxpii Ztunorvt/u mitSM Tupca P. II. p. 3lt.
gat, iiiO eam perfeda pneceflerit confo- qaam artis didicere, qnf, qnod fiiciatit,
nantia; cnmperfedis vero ant imperfe- legem pntant, alteiqne in altemm convttia
dis moderatur concordantiis, & ipu con- iacit, ac fittuns fatunm confondit, & ii
fonantiam £icit non ex fe, fed rerpedu mille Gnt, vixdecem concordant Didt
aliarum; quod muflci gentium vocabnio primus, ut Guido ait, magifter Brnno
faulx bordon vocare cceperunt, quia te- fic me docuit. Alterait, ego amagiftro
trum reddit fonum. Omnes autem vo- meo Albino fic didicL Tertius vero, cer-
ces, prseter iam didas , ad nnam dilTo- te magifter meus Odo aliter me informa*
nantiie funt, hoc eft, cnm omnibus a- vit: quofit, dumfuum quisque praefert
liis difcrepantcs. roagiftrum , tot funt componendi diver-
Ex confonantiis vero praefcriptis om- fificatores, quot funt in mundo magiftr^
nis fymphonia componitur per arfim & acciditque nobis inxta iiiud Nafonis d^
thefim, ideft. per elevationem & de- Qaxva:
pofitionem, non folum fimplicem neu- PeSoribus mores quat fttnt in orbi mam , quam Berno diftrophen aut tri- jigurat
ftrophen vocat; fed & duplicem tripli- Dum Bbi quisque placet, credula
cemque rationem concordantem puto turbafiimus.
cantum. Cnm igitur vitiofa confnetudo Qpi vero mavnlt adhaerere pravo nfui,
ab Opere confueto, Bernooe tefte, & quam veritati obtemperare, difcat. mi-
cantorum ore nullo modo aut vix evelli mos & iocnlatores fore componiftas fu-
poffit, a praeceptoribus qnaedam com- tnros, pofitionis regulae adinventae funt, n«i qui- Caput XL
libet fuo duceretur arbitrio. De quibus Antiqnorum autem regulas utaiores
aIiquashicinferereplacuit,quiaheacor- ^^ infonnarc libuit, decem prasfertim
ruptam a componentibus muficam undif. ^^Yioxis mihi vifas, communi componi-
quecernimus: quod ideo fit , quia pelfi- ftjB raUonibus multis, ne levi ducantnr
mus inolevitufus inftrumentiftarum. qui .^^^jjj ^ ^ j g^g ^^^^^^ fijo
cum vix dnas fateUigunt regulas. proh trahatnr arbitrio. dolor! componere carmina volunt, & p^^jj,, inomni cantu ad minus nnt
utinamfoInmcarmina.fedetiamquaBque yox dicitur aptarivero tono; hoceftan-
grandia nfu prjefumunt Casterum aliqui ^^ gpj,^ ^^^^^ ^^^^^ ^^ ion^ioi.
vix notarum fignras intelligentes, modi- .j ^^^ claufulas pulcre localiterque po-
cumve quid artis adepti. omnem cantnm ^^^^^ ^^^ ^^^^ accentus profas per pan-
corrigunt, laceratft, corrumpnn^ &rc. ^^^ ornatnr. fic tonus pcr ofta aecompofitnmfiilfificant Taceodemul-
tis , qoi licet a praeceptoribus bene imbnti Secunda : oronis coroponens difcat caD
fint , totiens qnotiens errant, dnm non tnm diftinde panfis ornare, quia varieta
fane fingda memoriaB commendaverint, tem fiiciunt; non minus enim laadabil
aut prseceptorum, aut eorum culpa; mul- eft pauiare, quam cantare» nec accentiii
toqne plures funt, qoi plos habilUatis pro(« fioe paofii fiu Ter-
Music£ Pars Secunda^ 3 $3
Tertia: ooinis diQbDantia, qnod fieri fedam moderetar: fed & nee fimal a-
poteft, fugienda eft, fimiliter tritonna fcendere, nec fimul defceodere licentiam
cnm femidiapente, qaia difcrepantia fe- habet» nifi fit, ut prztadum tR,f(Uihe
initonii prohibetur, praeter in adibns, n- bordon» quod quidam fidmn in bypothe-
bi eam perfeda continuo fequitur; non fi putant, & in byperboleothefi fieri po&
femidiapente loqnor, ut Maro dicit, y<r. fe; fed hoc ratio non fuadet, quia con-
miviri pbiygest quia nec femitonium di- tra pnecedentem eflet regulam.
midius eft tonus. Decima: difcat oranis componens con-
aoarta: componenti caute profpicien- tra tenorem in hypothefi, fcilicet in gra-
da erit clavium vera pofitio in toni trans- ^15^3 potius perfeaas ponere confonan-
pofitione, quia ibi cooiunaarum obvia- tias, quam iroperfeaas. demta tertia cum
tio eft, quod Graeci fynemmenon, no- eios aequifonis, qui foniis Confonanti»
ftri vero muficam fiaam appellarc volue- parf canore temperator; de hocHoratios
'u»^^ dicere videtur, ubiait:
Qjiinta: omnis componens fimplici- ^^j.^.^ ^^ ^^ ^j^ .^^ ^^
tcr memoris tradat duodecim articulos "^ ^ /:^ r.s^/
artis, quia fine hi. nuUus componitur ,, ,„,,„ ,„„,,„, adiunSfl^guras.
°%'°'; .„ . , autclariuseJucidareattentaflem.fcedium
Sexte : compomto omnes fingularem .„, iggentibus quam voluptatem in-
habeantrefp^aumadprimostresmuficae f^„^j. ^f ^^„^ ^^j^^^^^^ ^^^^^
gradus, videlicet modum. tempus, pro- ^^ j^^^^.g ^^^^^^ ^^.^^^^^ I^^^j. ^^^
lauonem; numengratia,utcuiquequaB confundatur.
fua funt aptent. id eft, verum fignum Caput XII
pro agnitione & taftu. Hasc igitur decem praxiepta omnibn.
Septima : nulla confohantia perfeda carminum compofitoribus necelfiiria, ao-
fiiam fimilem perfisaam fequi habet in ar- tiquornm volnntate, vife funt : fed apnd
fi & thefi, fed quaelibet perfeaa fuam modernos. qul, ut ait Prifcianus, quanto
difiimilem perfeaam digne imitari habet iuniores.tantoperfpicadoresfont, multo
perfeaa, nt poft unifonum diapentc, poft piores funt regulse. ita ut fiilva pace di-
diapente diapafon. xcrim, nuUum efle verum compofito-
Oaava : licet olim veteres ultra tres rem , nifi bmnia huins libelli prsecepta
ant quatnor imperfeaas fe feqni omnes noverlt Non enim fufficit. componilhm
prohiberent . nos tamen moderniores efle cantorem, fed & perfeainn muficum,
non prohibemus. praefertim dcdmas, qoi. cnm aliis componere velit, qnae can-
com ornatnm reddant. vocc tamen inter- tent, & ipfe quid agat fciat, Be incaflum
media. laboret; dicit enim Seneca : turpecft, a-
Nona: diatel&ron nnmqnam Ibla po- Ihid loqui. aliud cogitare; fed turpe eft,
nenda eft. nifi aut perfedun ant imper* alind fiicere, aliud fentire , quia primum
ScftiPTOAK tST. SB MuncA. P. ni Y 7 ^*^
354 Adami De Pulda
in pnefenti, aliud in fbturo obeflepoteft. doritate fretns eo andacius procedere aa-
Oportet ergo irreprehenGbflem eflb coiii« fim* ac plaoentibns piacere.
ponentem, qaoniam caeteris pneeft. ne Caput XIIL
aUtjuidAdat. quodiopoftcrumfccHTc Tonus cft difcrctio vcl cognltio prin.
paeniteat ^jpU ^ f^i^ afccnfus ac dcfccnfus cuiui-
Poftromo, ficomponens proportloni- libct mdodias regularis; vcl iic: tonus
bus uti vclit , utatur muficalibus , quia eft regula doccns finem perfeAum regu*
OBteras» paucis dcmtis» lymphonia ca- larium fymphoniarum. Tonum autem
rent Studcat itaque eas caute fundarcj ne non modalem » id eft » in modis ca^
alteram pro altera locct» quia aliud errori, ptam confonantiam J^mphoni» putOj
aiiud dedecorieft. Dcinde figutarum gc* fed melodialem aut formalcm poto to-
nera, nam multlplicia funt» indagare mi- num. Aliqui autem tonos tropos a con-
nime definat, quia ornatum tenent & venienii converfione dicunt; aliqui mo-
fubtilitatem. Si vero componens canoni- dos a moderando^ Grasd autem phtfaon-
cis laborat cantilcnis • plus intclledum gos» nos tonos vocamus» licet Guidoni
quam obfcuritatem quaerat, ncve fubtili- Incongruum videatur, hocautcm Iohan«
tatisgrandi ingeniopartacantaredefinat; nes pulcre cxcuiat (a). Olim tamen
nil cnim differt, fi canon mctricus five antiqui mufici, cum tonum muficalem
profaicus fit , quia regula eft ; multi e- tantummodo confonantiam appellarcnt,
nim dum obfcuritatcm amant, peritis de- grammatici orationis accentus ufurpato
rifui funt, quia xara obfcuritas fine erro- vocabulo etiam tonos appellare coepcrunt
re. Sed Se ego ipfe hac ufus fum . ut ve- £t quia intcr aocentus profaicae locutio-
rum loquarj plus ignorantiam meam in- nis &pfiillendi modos non parvam fimi*
dicans, quam artis quid informans; mi- Utudinem efle conflat, gencrale nomcn
fcrrimi tamcn ingeniieffepraedicatur, qui hoc efle utrisque fanxerimus; ficut enim
utitur invcntis, &non inveniendis. Agat toni accentus tripartitus eft, fijlicet gra-
ergo quisque, quantum digne poteft; fi vis, acutus & circumflexus, fic & pro-
enim bene egcris, ipfc tuae perfonas dabis fae, fcd paufas profalcs colon , comma,
auftoritatcm , dicit Socrates. Haec ialva periodum , id eft , mcmbrum , indfio,
pacedicere volui, nequefidus neque te- daufiira, nam onmium rerum finis cit
dus, omnibus enim placere non valeo^ pcriodus, hoc miifid diaftema, fyftema»
Nec tamen fine graviflimorum iudido vi- teleufimqoc voluerunt vocare. De his ici^
rorum basc adgreflus fum , quorum au- re volens lohannem infpidat
Tono-
(a) Supra Ton. JX ptf. s^i.
MUSICJE PARS SECUNDA.
Tonortun ofto fuot
Primus.
Secaodus.
Tertias.
Qpartus.
Quintus.
Sextus.
Septimus.
Odavus.
3ss
Gentium Graecomm vocabulis didi.
Dorios.
Hypodorins.
Phrygios.
Hypophrygius.
Lydius.
Hypolydius.
Mixolydius.
Hypomixolydius.
Sed licet tonorum odo fint» Ragenonis
(a) tamen probari fen\entia non poOunts
nifi feptem diflimiles inter fe dillantes fo*
horum confcius Virgilius ait :
ni
Eft mibi dijparibus feptem compaOa
cicutis jyiuta. quia emenfis feptem vocibus eadem re-
petuntur. Qpod idem notare videtur» ubi dicit :
Obloquitur mimeros feptem difcrimina
vocum.
Tonorum autem ideo odo ponimus:
nam ficut o6io partibus continetur omne,
quod diciturt fic omne» quod canitur>
oGio moderatur tonis.
Tonus eft duplex.
Autentus vel regularis omnis to-
nus pofitus in numero imparl»
& funt quatuor.
Plagalis aut fubiugalis eft omnis
tonus paris numeri ; & funt qua-
tuor.
Primus.
Tertius.
Quintus.
Septimus.
Secundus.
Qpartus.
Sextus.
Odlavus.
His ntimur, differenttisqtie eorum, quae
pentorum cantorum pladto funt adin*
ventae» neceflariae quidem in ecclefiaftico
officio multis rationibus» propter pfaU
morum variationem , propter antiphona-»
rom inchoationem ; ita ut interdum diffe-
lentia plus congroa videatur vero tono,
quem Gregorianiftae Evovae vocant, id efl:,
{eouXotum amra, propter pfaknorum fi-
nem ; nam fim's dat tonum t ficut ge-
nerale eft prgverbium : in fine videbituTi
cuius tohi.
Caput XIV.
Qui vero tonos memoriae commenda*
re velitt oportet, ut tonorum Iitteras
fciat initiales , finalesque fedium Ittteras*
Sunt autem quatuor initiales, quatuorque
finales.
ty *
Ind-
(i) Lq^ Rcginooii.
Adami Db Ful0a
Iticipit in ^
Finitur in i
rprimas. a.n Quartus,
L Sestus. F,| Secundos
r Tertius. CA Quintus.
L Oflavus, ^ d. 2 Septidaus. ^
p. ^ Pritnus.
l Secundus- P 5 Tertius.
l Quartus. P S Quifitus-
'l Sextus- P 5 Septimus*
In a. prl quarC. cnm fezt fccundus inchoat in F*
yerfus* j Quatuor iii lods inchoat cantus reguhris.
In c ten quint cum odt fed feptimus incipit in d.
" In re Se. cum Pri. fed ten quart expkcit in mi.
^ verfus. ^
Quatuor in locis exit catt« tus regttlaris.
In fa. aut fex. fep. aut od. explicit in foL
Forniam vero tonorum ac melodiam veram regalium & fubiugalium tibi fe- quens oftendit cantilena, Si qais nngulorum cupit tonorum fcire melodiam» hanc attendat normam. Protus. Deuterus.
Primus.
Sccundus,
Tritus,
Tertius. Qpartus^
Tetrardus.
M M W M I ■ - — W-M'^»*^— — — ' -
*^ "^ " "^ M fc^ T, ^ ^ M ^ fcii ^ .
Septimus.
Odavus.
Qujntus. Sextusr ww|/i.tEuwa.
£t Hc ^ne brevi ftudioque levi poterit hic fcire tonos diffinire.
Tertius iratus , quartus didtur fieri blan*
C4PUT XV.
Quilibet autem tonorum um hominis
accidentmm aptari poteft aut complexi^
oni, quod pulcrc Guido his notavit ver*
iibus:
Omnibus cft priraus , fcd & alter , tjrifti-
bus aptus:
dus. Qpintum da laetis t fextum pietate pro-
batis. Septimus eft iuvenum» fed poftremus
fapientum.
De
MUSICA PARS SSCUNDA.
De hoc Nafe innuit:
L^ta fuidem Utis cecim^ eano triftia
irifiis.
Tenemur aQtem ambita regulari • ut
Bemoni placet Ambltus autem tooo-
rum» nt refert Oddo in Enchiriade (a)
eft certa lex afcendendi & defcendendi
cuiusiibet cantus regularis. Igitur omnia
autbentus a fua finali fede afc^ndere habet
diapafon, Ucentialiter nutem Qonam aut
decimam : defcendunt autem a iinali in
proximam. Piagales autem aicendunt uir
que diapente» Ucentialiter ad fextam aut
feptimam : defcendunt vero ad diateda-
ron» ut omnium muficorum voluntas efit
prsefensque modernorum opinionum lo-
cutio convenit.
Olim vero quatuor phthongos veteres
inveneruntf quibus ufi funt ad fimilitu-
dinem quatuor temporum : ficut quatuor
temporibus variantur feculat fic quatuor
modis variatur omnis cantus. Hoc pfal-
mifta notare videtur» ut fcribitur pfaUi-'
te Deo nofirot pfaOite, pfaOite regi uofhro»
pfaMite. Unde quatuor tantum habentur
finalea, Sed & nos moderniorest qui fi-
gurato utimur cantu » continuo hts uti-
mnr tonist hoc eft binis ac binist aut
nno antiquorum.
Qliiatuor funt toni antiqaonim, pro»
tus vel argous» deuterust tritus» tetrar-
dus» quorum quilibet continet fecundum
fe duos alios» primum» fecundum; ter-
tium» quartum; qutntnm» fextum; fepti-
mum » ^^avum. Non tamen dico » non
pofie nos uno contentari tono > fed quia
modernis varietas placet» authentique
afcendere» plagales vero defcendere ha-
beant» ut in hgc metro: