trinfeca eft, quando vox, qus debet mu- particulare ftudium vulgo bacchantria di-

tari, relinquitur, ut fit in cantu mcn- dum, ubi non continue pradicentur :.

furali. fufEciat ergo fpecieroip cognitio, five

Ad mutationem duo requiruntur: non modorum, de quibus poftea dicetun mutare , nifi mutare fit neceflfarie , hoc Mutatio autem in clavibus quomodo

eft, habiliter mutare vocem in vocem: fe habeat, aut quot quisqoe clavium

ut clavesinfpiciantur, &coniun(^a, pro- habeat mutationes, fequens figura de-

pter fynemmenon in transpofitione. monftrat

Omnis clavis aut habet

Unam vocem
& iunt qua-
tuor

r. ut. A. re. (]. mi. t la.

nullam habent mutationem

>^verfus

Si vox eft du-
^pla, fiet muta«
tio dupla.

verfus

C. /a, ut.

D. foU re. £. /a, mi.

Duas voces, \ ¥. fa^ ut. \ duas habent & funt odo. I e. /a, mi. \ mutationes.

f. /a, ut.

% fol. fa.

, i /^. fol. .

G.fol, re^ fitr

a. /a, mi^re.
Tres voces, J c. fol^fa^ ut. I fex habent
& funt fex. 1 d. la^fol^ re. r mutationes.

g.fol.re.ut.

J.la,mi,re.^

Capot VI.

Supereft adhuc b. fa. ^. mi^ ac eius dus cft, ut non dimidius tonos putare-

diapafon \. fa. \. mi, quia in eis nulla fit tur , quia nec femivocalem in litteris pro

rautatfo, nam fa & mi in unum mutare medietate vocalis capimus, nec ex duo-

nequimos, difcrepante femitonio. Efl; e- ^^^ femitoniis poteft fieri tonus: proptcr

nim femitonium quafi dimidius tonus, hoc Plato idipfum limma vocare voluit,

fooum enim tono minorem veteres femi- & Graeci fynemmenon b. rotondum, id

tonium. vocare volucrunt: fed ita capien- ^^ adiundum.

Mol-

Si vox eft fim-
verfosp^pla, fiet mota-
tio nolla.

Si vox eft tri-
^pla, fiet mota-
tio fena.

MUSJe-flB PARS SECUNDA*

Multi tamen finc huius artis notitia ex feri, differentiam efle inter cantorem &

nfu vidcntur fibi benc canere velle, inter- moficura magnam ; aut fortafle non 1&-

rogati autem de numero vel iatervallo gerunt Guidonem in micrologo fecundo

refpondere nefciunt. Ipfi vero Democriti muficae , ubi fic inquit :

philofopbi verba non fapiunt, qui dicit:
eodera loco funt voces imperitorum, quo
ventris reddici funt crepitus ; quid enim
intereft, cum bi furfums illi autem de-
orfum uUulent ? Vidi ego quemdam, qui
huius artis audor & componifla haberi
voluitt cui nec in prolatione de numero,
nec in clavium pofitione cura erat : qus-
fivi, cur ea omitteret ? refpondit non ef-
fe de neceflState» cum maxime neceffaria
fint: & alium quemdam, qui cumpu-
fiUis fuis officium fexti toni refumere vel-
let, primum cecinit tonum: at hic ma

Muficorum & cantorum magna efl dU

fiantia : lOi dicunt , ifii fciunt , qim componit

mufica. Namquifacitf quod non fapit, diffini-

nitur befHa.
Nec etiam Boetium audiverunt dicentem
primo muficae cap. 3. Is muflcus eft, qui
ratione perpenfa canendi fcientiam non
fervitio operis, fed imperio fpeculatioDis
aiTumit, tanto enim praeclarior fdentia
muficas in cognitione rationis, quam in
opere effidendi atque adu » quantum

gnae famae muficus erat; nam ut Horatius corpus mente fuperatur ; fpeculatio enim

ait : populus quoquc ftultus honorcs (ae- rationis operandi adu non eget , nam

pc dat indignis , quem, ut credo, fama manuum opera nulla funt, nifi ratione

ieduxit. Novimus & Andrechinum quem- ducantur. Quo fit, ut quanta fit gloria

dam Bafileeofem , qui huc iUucque cur- meritumque rationis, hinc intelligi poflit ;

fitando iam huius nunc illius Principis 6- nam artifices corporales, ut itadicam, non

mulom fe efle profitebatur, atque ihter ex ipfa difciplina.fed ex ipfis potius inflru-

ignorantcs pro maximo habitus eft mufi- mentis cepere vocabula : nam citharoedus

co , cum feipfum vix intelligeret : hoc a citbara , tibicen a tibiis , ab organo

tamen folum pbilofophus ipfe didiccrat in organifla denominationem habent

philofophiae fchola, ut dodos omnino Tria genera circa muficiim verfantur;

fngeret, nc difputationc ignorantia cius unum inftrumentis agitur: aliud fingit

detegeretnr. 'carmina : tertium utrumque diiudicat.

Adeo pcrverfum cft hoc genus homi- Primum, quod inflrumentis potitur, to-

num, & tam clats cervids, ut artem plus tam operam confumit, feiundlumque «ft

velint videri habere, quam habeant: qui a muficas fcientias intelledu , quia famu-

nihil redum putant, quam quod ipfi fe- latur, nec quidquam affert ratiojjis, fed

cerunt , non au(3oribus obtemperantes» totius fpeculationis expers cfl.

voluntquc credcre (f. experientiae), non Sccundnm, quod carmina Bngit. poe^

autem rationi magiflrae, cum utrorum- tarum eft, & potius fpeculatione ac ra^

quc iudicium fit exquirendum : dividant ergo tonum rationis. Nefciunt fbrtc mi-

tionc, quam naturali quodam inftindu
fcrtur ad carmen , idcoquc fegregaodum
X X a eft.

94$ Adami Db Fulda

eft. Ignofce ergoBoStiOi coin & tu poe* rariam audaciam! 6 execrandam praeftim-

ta Gs» nec gratis puta fiidum; non em'm tionem ! vtx duodennes iam difcere ve-

de bumanttatis arte loquitur. remur» aut fi didicimus minora praece*

mit. rhytlimos. cantilcnam. carmenqoe t.".' ^^P^™" mtell^gentes omma noi

totumpLpenderepoteftjhocautemcim fcire affirmamu». nulhusque correa.om

! * - :^«».«-- A. r».»...i.»:<>«. »»Ai.»». fubiacere volumus, ut vernm in nobis

totum m ratione & fpeculatione poutum „ ., . r/.«w.,« ;- »»n^ i/>t..»ni.

fit. propri. a.ufi« a.p««!*ur. Difc». ^f^^Z SSSS. fatT

ergo differentiam fore muficorum , can- '^**'* ' *f«»^BUM» ivu« uwuui., iwcu«*-

tofum & inftrumentiftarom. & non ar- que fuginat quxfiti impudenter obftre-

logaotes artem conlemnant & auaores. P'"»^ ''"'*'' refiftant. crroremque fo-

fedveteribuscredant.plusrationis.quam «™ fammo conamme defendunt. ener-

Jpfi intelligant. adduantibus. «7^°«' neque per fe vident«. neqoe

^ ^ videntium ducatui obtemperantest cum

Multi tamen verba mea, quod timeo» nulla res fine magiftro difcitur. Muta

in finiftram accipiunt partem» & me enim animalia ferarumque greges dudo-

multorum vitia narrantem» quafi meam rem fequuntur, fed nofiri nec ducem nec

ignorantiam fic obumbrare velim, inter* magiftrum curant, omnia per fe intel-

pretantur. Sed teftis efi: mihi confcien- ligentes : (a) quos nulli melius quam

tia» quia male de me fentiunt; recor- ebrio comparaverim » qui domum qui-

dor enim verborum Hieronymi ad Ru- dem repetit, fed quo calle revertatur,

fticum, ubi fic inquit: innenti funt fcU ignorat. Sed & rota molaris aliquando

oli tantum ad detrabendum , qui eo fe difcretum reddit ftridorem , ipfa tamen

doSos oftentare volunt^ fi cunSorum di^ quid agat penitus nefcit O artem mi-

Sa lacerent. Sed & Tullius lib. IL de ferandam I O artem deplangendam ! quam

Tufculanis quasftionibus : ftuUitia pro^ fibi paflim omnes vendicant indodi, iam

prium eftf aliorum vitia cemere, fuo- iudicandi ofEcium difcipuli aflfumunt, fed

rum oblivifci. Non enim ego is fum; heu! minus quam difcipuli, id efi, vul«

fed alise me movent caufas: compatior gares laici» qui nec artem, nec litteras

arti, quse cum ab antiquts omni laude noverunt, in inftrumentis parum quid

dignis philofopbis laboriofiflime fit in« habilitatis adepti omnia iudicant, omnia

venta, nofiro aevo a viliffimis beanis lacerant & confundunt: ut iam mufica

corrumpitur , laceratur & confunditur. non una de liberalibus, fed de mechanids

O fi viveret Boetius, certe pietate mo- videatur fore. Confiderent ergo, fi con-

tus muficam potius deplangeret, quam dolendum fit arti, condoleant & ipfi« ac

transferret Non modo diceres o Gui* me verum dixifle fateantur : fin minus»

do| fatuos efle cantores, fed omnes ma- in me culpa retrudenda erit, iniufie ta-

giftros putares; nam fine magifiris om- men. Sed placet modo procedere, &

nia, qus volunt, praefumunt. O teme^ coeptis obfequi. Ca-

(i) Hxc rerbi fimt Isamat Cottonii Tom. II. fag. tj}*

MUSICiE PARS SECUNDA. 349

Caput VIL font, qaas non permifcent fonost fed

ModQS eft modulata intenfio vel re^ infaaviter feriunt fenfum. Ecmeks funt»

miffio vocum aut notarum; vdfic: mo- quas in confonantiarum coniun^one»

dus eft foni acuti gravisque diftanda vel nt melos efiici poffit» non recipiuntur,

intervallum. Intervallum vero notarum ut eft tritonus & femidiapente. Haec

gravitate vel acumine, intenfione, vel lane divifio Oddonis in Enchiriade ha-

remiffione &dum, a muficis modus dici- betur» inque mufica Hermanni Suevi fub

tor» item habitudo vocum inter fe; ex dialogo fcripta.

quo notarum caTus accipiemus. Duodccim fuot modi five fpedes fal-

Sunt autem modorum duodecim» tuum. Unifonus eft eiusdem clavis in

quamvis aliqui novem ponant folumi eadem voce repetitio. Semitonium eft faU

non annumerando femitonium cum dia- tus de mi in /o. & e converfo. Tonus

pente, femiditonum cum diapente» & eft faltns a clavi in proximam, conti-

tonum cum diapentet ideoque raro in net duo femitonia difpari^. Semiditonus

Gregoriano occurrunt cantu; fed nos his eft (altus de linea in lineam, aut de fpatio

menfurali vel figurativo fsepius utimur in fpatium, inclufo femitonio. Ditonus

cantu. Statui ergo , eos cum caeteris an- eft faltus ad tertiam , exclufo femitonio.

numerandos fore, & ad indagandam for- Diateffaron eft faltus ad quartam gene-

mam harmonicalem , defcriptionem eo- raliter ex duobus tonis ^ femitonio»

rum, qualiterve intenduntur aut remit- nifi fit tritonus. Diapente eft faltus ad

tuntur, potenter aut debiliter , poftea quintam, includit tres tonos cum femi^

duabus figuris, ut fequitur, indicare. tonio, nifi fit femidiapente. Semitonium

Ex quo vero modus eft modulaU in- cum diapente eft faltus ad fextam vocem

tenfio vel remiffio vocum. oportet pri- tonorum & duorum femitoniorum. To^

mofcirevocumproprietates.utfequitur, nus cum diapente eft faltus ad fextam

deinde modorum fpecies. ^^^^^ ^^^ '^°« quatuor & femitonio.

•• 1- r .. T^^ ^«^ rin Semiditonus cum diapente eft faltus ad

Vocum al« fant umf^a qu« fio- f ^j^^^ ^^^^rum Uuor & duorum

gillatim pul&t» ^^^^..^\';^'^^^^ femitoniorum. Ditoim cum diapente eft

fonum "<^^'»»»'- J^«'£«* ^^^^^^ feltus ad feptimam tonorum quinque &

femelpuiratajunumexduo^^^^^^^^ unius femitSnii. Z)/Wo« eft falSis ad

pboem fo°°«»f .^m«t u diapafon & ^^ .^^^ confonantias maior. Pro-

bisdapafon. Ca»yb«^ Ju^^^^ qu« com- portionabilem formam horum modorum

pofitum qmdem ^'^'^^^^^^l^'^^ Sltima de proportionibus parte invenies

men efficmnt fonum, ut diapente. dia- ^ -^^ V

tefiaron. EmmeJes, qusecumque confo- *^ ^

nae quidem non funt, rede tamen ad Caput VIII.

melos aptari pofiimt, ut tonus cum cas- Proportionabilitas vero omnium peri-

teris iaterTallornm fpeciebus. Dijforuf pbonorum, id eft, confonantiarum per

X z 3 bos

hos exqniritur modos» fimul & diapho-
nia ex peribolo» aut deambulatione can-
tus chordarum muficalium. BoStius enim
prscipuus huius artis inter Latinos au-
dor quindecim chordas pofuit mufica-
les, a proslambanomenon ufque netehy-
perboleon qUadruplam aut bis diapafon
comprehendens , quam maximam fym-
phoniam appellabat. Hunc & lohannes
de Murjs, qui hinc inde in gymcafiis
pradicatiir, confecutus. Venit poft hoc
Guido Itahcas nationis homo non incele-
bratus muficus» merito concludens, mo-
nochordi fpecies per amplius dilatar)
poflfe, quindecim chordis non contentus
fubiecit Proslambanomenos r. ac netehy-
perboleon fuperaddidit excellentes» qua-
tuor viginti ponens chordas, ac modo
leviori manu difcent/as inftituit: quod
demum per Odonem Cluniacenfem mo«
nachum profecutum efife credjtur.

Transfluxis vero temporibust audis
ingeniis fubtiliores efle cceperunt muficit
manu & Guidonis praeceptis non conten-
ti» fed cantum toties quotiens transpo*
nentes • invenerunt infra r. plures voces
adiiciendas efle, fimiliter fupra ^ la plu-
res aflfociandas voces. Cuiiis rei venera*
bilem Guilhelmum Dufl&y inventorem
extitiflfe credo, quem & moderniores
mufici omnes imitantur: multi tamen
plus voluntati quftm audoritati obtem-
perantes. quorum plures ufum fine ar-
tis notitia fequuntur, cum pluribus fit
innatus ufus muficas artfs. Ex quo vero
lapientia fine eloquentia parum prodeft»
& eloquentia fine fapientia non prodeft,
fed plerumque obeft; fic ars fine ufu.
parum valec, & ufus fine arte nihil:

volui probare ratione » adieda eflTe po*
nenda; audoritas enim praeceflit. Cum
igitur mufica» una detjuadriviallbust men*
fura, numero, & proportionibus gaudeat^
omnesque propordones tam geometrica-
les quam arithmeticales in infinitum ten-
dant; cur non harmonicales vocum aut
fonorum proportiones in infinitum ten-
derent, cum humana aut materiali voce
attingi poflfent ? nam experientia hoc io-
format, quas rerum magiftra eft>
Caput IX.
Cum itaque inter componiftas in ufum
maximum devenerit, canonicas conficere
cantiienas, in quibus nonnulli totam ar-
tem quafi in nodo reftridam eflfe putant»
& fiitui fatuis credunt, quorum plurimi»
. cum aiios obfcurare volunt » fe ipfos
ita obumbrant , ut vix meridie lufci vL
deant ipfi: nam alienis utuntur vocali*
bus ac terminis non muficatibus, & in
re non magni frudus longum conterunt
tempus , aut parviflimam phantafiam mul-
tis exponunt metris, canonis loco; qui-
bus ego dicerem: fi rion vis did, non
dicaris. Sed heu multi, qui magis vi*
deri quam eflTe neumatici gaudent, iu-
venilibus annis nifi adepti , fenio difcere
verentur. Et utinam eflfent, quibus Cat^
num impartire confilium, fi acceptave-
tint, volo, qui Catonem imitentur, qui
in fenio graecis voluit informari litteris,
ac Solonem^, qui moriens didicit, So-
cfatemque, qui fenex muficis operaui
dedit ; cumque a quibusdam quaereretur,
numquid verecundaris in fenedute ftu-
dere? refpondit: maior eft verecundia,
in fenio ignorantem eflle, quam in fe-
nedute ftudere: & non elati Homerum

Supra

B
e
o

Chordse

&>
rf
co

muficales

Perfefta.

Diapente.

Sonns iinalis.

cc.

SemidJlTonaatia

Diateflaron,

uitima fnperexcellentiam.

dd.

Imperfeda.

Diaplaufis.

iuxta primam fuperexceU.

prima fuperexcellentium.

bb.

Perfeaa.

Diapafon.

ultima excellentium.

aa.

iuxta primam excellentium.

lojperfeda.

Semitonium cum diap.

prima excellentium.

Perfeda.

Diapente.

ultima acutarum.

Semidiflboantia.

Diateflaron.

iuxta primam acutarum.

Imperfeda.

Semiditonus.

prima acutarum.

iuxta mediam.

Perfeda.

Unironus iterum.

M e d i a.

Perfcaa.

Diapafon.

dulcis circa mediam.

circumferentia medii.

ImperfeSa.

Tonus cum diapente.

fonans infra mediam.

Perfefta.

Diapente.

dulcis inter principales.

Semidiffonantia

Diateflaron.

circa principem principalium.

Imperfeaa.

DitOQus.

princeps principalium.

acqaiflta.

Perfefta.

UDifonus.

gravis fonus.

Sub

Chordx

S mnficales.

Dtigneboleon.

ad Part. IIL pag. 351. Extra

bxion.

aete diahyperboleon.

S. R.

rt- •ii**

Ctf

paranete diahyperboK