Qjiis numen&m dedit ilie tonost mun- dique tonanti
DiQeruit caneret & pariies agitare
choreas*
Haec Virgilius notavit: a love principium
MufiB.
Sed de inventoribus dicere iam con-
veniL Cum igitur multi a multisinven-
tore fuiire dicanturt quod mihivideturt
omnibus communicabo. Referunt Graecit
Pythagoram phiiofophum mufices artem
exmalleorum fonitu prtmum perpendif-
fe; audiens enim ex maileis fonorum di-
fparitatem atque melodiam caufari t con^
clufit merito t harmoniam humana voce
per amplius fieri polTe : cui opinidni al-
ludunt Boetius & Macrobius. S^d hanc
optnionem gentilium nemointer expertos
aequo poteft ferreanimo ; cum nuiiuspoe-
tarum fit , qui Orpheum non muficas pe-
ritiflimum dicat: hic eumdem non annis
fed feculis anteceflit » licet Boetius L"»
muficae dicat, eumdem per maiieorum fe«
rienthim insequaiia pondera, & per chor«
darum inasquaiem tenfionemt perque ca«
lamorum inaequalem iongitudinem apud
Grascos primam muficam invenifle. Alit
vero \\xheX muficas inventorem extitifle»
quod verius mihi videturt aiunt: nam an«
te diiuvium in duabus coiumnis per eum
fcripta fuifle diciturt una lateritiat aitera
marmorea propter metum ignis & diiu-
vii. Quod lofephus affirmat t qui dicit,
eas in terra Syriae hucufque permanfiflTe.
Huic confentit fandiflimus HieronymuSt
& ipfe Moyfes Genefis IV. patrem enim
muficorum illum appeiiat
Caeterum aiiqui Moyfen artis invento-
rem efle voiunt t & ab aquarum fonita
harmonias primum perpendiflfet nam mu-
fica dicitur a moys graece t id eft» aqua ia-
tine» quia cirqa aouas inventa «fle didtur.
Rurfiis quidam funtt qui harmonias a
coelorum motibus originem accepiflfe di«
cuntt afiirmantest ex co^iorum motibus
magnam confurgere meiodiam ratione
confricationis corporum coeieftium t ia
quibus maxima creditur efle concordiat
ut £mpedocles docui|;, Huic opinioni
proximus dicitur fuiflfe PiatOt qui fuper
quemiibet orbem unam fyrenem putabat
fiare. Sed AriftotelesT^reprobat eorum o^
pi-
MUSICiB PARS SECUNDA. 341
pinioaem in ]ibf de proprietatibos ele- ADJE DE FULDA JMUSICI IN PAR- mentorQni. Malti tatnen Linnni The- tbm secundam PRJSFATiUMcuiA basum» mnltt Amphionem» multiOrphe- incipit iuicit».
um inventores recitant Prologus.
Sit ergo quid Gt, arbitrandom eft» Credimus diverla fore hominum ftu*
multos fuiflTe artis inventores iuxta 1(9« dia» quibusaliis fua fcripta inGQoant» ac
corum & temporum varietates • & re- quisquis » quo meh*u8 valet, poSmata ex«
gionum diftantias. lubal Ghum Lamech ornare conatur fua. £go G poetarum
ante diluvium , apud Hebrsos Moyfen, antiquitatisve fabulas aut hiftorias id me->
apudGraecos Pythagoramt quibus, Qtait dium fero» non tamen meis exemplifi^
Horatius , mufa Qre rotundo loqui de- cationibus aut veriifimis hiftoriis detra^
dit; apud LatiQOS BoStium credimus in« xiflTe quidquam puto. Mos eft paribus
cepiflfe; nam ante eum Graecorum more pana referre» quo Gt» ut cum poStarum
Cantabatur in eccleGa Dei. Vide Hiero* libri philofophorumque per omnes fabu-
njmum ad Damafum Papam. Hunc las aut hiftorias huic nofbrae concordant
quam plures fecuti funt, Gregorius, IG- arti, non veremur inducere biftorias ve«
dorust Guido, OdOi BernOf loannes teres & poetarum fiibnlas pro maiori ar-
de Muris; & ctrca meam statem doi^ tis notttia. Attentos enim auditores fa-
diflimi Wilhelmus Dufiay» ac Antonius cimus, ait Tuilius. G ea» qua^ diduri
de Bufiia» quorum & nos fequaces eflfe fumus, nova & magna ac utilia eOe de-
volumus, verbis fcilicet, utinam & £1« moiiftramus; excellentiflimum enim ge-
dis. St autem quaeramus» quis inter nus docendi eft exemplorum poGtio,
omoes primus extiterit, puto, qUod ipfe ut ait Varro; fed veris, non fidfis mo«
lubal, nam altos tempore praeceffit; la- do introdudis uti Jibet. BoStio fidem
cra enim fcriptura ipfum inventorem dabimus: hunc quaG ducem omnes alii
commemorat, & non alium, imitati funt, licet aliquid aliquando ap-
Narratio in prafens. pofuerint , Mard Varronis fententiae
Montis Parnaffi colles ac dulda prata, memores, qui dicit: nil magnificum do-
Campo. ncc Graio.. nec lucos Agani- "^^^^ ^J^ilL» °*","^«"/* •,»*"'' '«-
ittos v^tt^t laboni pro mveniendts; non
ConceiTar eft colerc; fed pr^uga. nn- ZLT^^^^' eft inveniffe qaam
<iinno Mnn^F inventfc , hoc enim alienam, id pro-
T ^«ii-«r ^^ . • ^ t • Pf" muncri. eft. Si vis doceri, doce.
Tempore collegt mclfis mmima. & an- i,^.^„. «^— *« u ^ -I .- j
*^ ** « * carens pneceptonbus exercitatione do-
•j - - ,. _ ^* ceris, Qjiae nofti. conftrue ledlionibus.
Pafcere fimckco. quo poflem fcrre ma- ^^^ ^^^^ ^^^^^^ ^.^.^.^^ ^jj.^.p,j„j^
« . ., .,. T .• j 2.-n-°'"* • * adquire, ait Ifocrates.
Me luvit auxilio Latios doaiffimus mter \^^ ^„^ ^^^ ^^^.^^ ^j^p^^^ ^^
Gnido, particula. in cuius legimosagris. ram tamen baud immemor fententiae
Vt 3 &
Adaml De Fulda
& opinlonis, oon dubita?! lupplere^ manitt» anhis, vox» davk» iSDtatio»
qnem fenferam defednm. me ipfumper modu^t tonns. Guido enim Aretinus
alios informans; dictt enim Ovidius: abbas de croce S. Leufredi primus do^
Nofier cafus vbique valet^ femper tibi cuit» flexuras notarum manu difcendas
pendeat bamus^ e]Qre,'merito concludens» pentachordum
Quo minime credis gurgite pifcis e^ fufficere ' npn pofle » fuperaddens intra
rit. proslambanomenon r & ultra note hy^
Quam quisque norit artem, in hac perboleon fuperezcellentes quatuor, tri-
fe exerceat; Grascorum proverbium eft. variumcantumfeptempUciterdividenslit-
MuGca enim ifta funt ut homines, cum teris fub feptem, clavibus Viginti, & vo*
doceant, difrant; dicit enim Guido de tibus fex. lohannes tamen vult , ante
regulis antiphonarum ih prologo: mul- Guidonem Gamma r efle adinventuoK
to plura funt, qus no(&o fenfu cog* Sed decurfu temporis moderniores mo-
nofcimus , quam quas a magiftro didici- ficas prasceptor^ his non contenti clavi»
mus. Nos ipfos breviter dociles ficimus, bus, concluferunt ex neceffitatet tribuk
fi apte & breviter fummam rei exponi- chordis , fcilicet trite » paranete & nete
mus. Qjiid enim ftultius» quam» quod hyperboleon, fuperaddere diapafon fii^
non didiceris, non difcere, Seneca te- perius, fimiliter lichanos» hypate, i&
fte? Qpamdiu ergo vivas» difcendumeft; parypatemefon diapafon inferius menfu-
ftrenue enim agere decet amatorem fci- ralis muficas gratia per venerabilem Gqil-
entias» ut Ifocrati placet.
helmum Duffay adinve;ntae ; cuius Qom^
Mufic» itaque immenfurataj formam pofitio noftris magnum deditankium
replicare audeo» ac adiedis adiicere. non ut idoneum me fore exiftimem operibus
formalitaltis » vulgo manerum diduw. Nam ipfe primus regulis conleutus oon
complendis auaprem. fed ut nioderno. ^T'"^'' "'"'^'^ -^^«^"P^^^^^
rum muficorum dubiis obviarem, & opinionibus» ac pro pofle fatisfacerem.
Bo€tii autem ac Guidonis rudimentis adhasrere femper animo eft. Etfi id ^-
pofitionet cum inftrumentis perutile flt
ac eorum fdolis, quorum caufa plus
«reditnus ' adisiflum for^. Kos tamen
regulis contentamur, nec minus.anti»
quis obtemperabimus quam modecnis.
gre tulerint amuli , reliquis plus attri. licct plus fubtilitatis adepti fumus; np. buentcs, non moveborj malo enim Boe- mo tamen inter omnes eft, quixuin cac tii & Guidonis dodam imitari negligcn. veteribus feiaftitet quid acceniflk tiam, quam aliorum inutilem diligen^ tiam.
Caput I. Sunt autem imprimis feptem confide- randa. ^per quae tamquam per magis ut Ptolomseus, qui divifiones Ariftoxeni pnncipaha m artem patet iter/fcmcet & -ArchitkrepreKendit tt^ m&ae.
Boe-
Circa divifionem. autem monochordi
multi multa loquuntur yaria fentieotes,
& alter alterius divifionem reprehendit*
MOSICS ^ARS 5ECVNDA.
Boetios antem diyifioiiem non ioeptam^
demam in lecem protuKt, quem omnea
denuo imihibaotur. Sed Guido metas
fupergrefluss neceffitate compuirns fu-
peraddidones adiecit: quapropter mo-
derni, Guidohis audacia confiO» adiedis
adiicere neceflaria non dubitarunt Dici«
tur autem monochordum a fMucf» quod
eft unus vel folus, quia inftrumentum
unius cbordas eft: cuius dimenfionem
arithoieticam fcire fi cupis, remittam te
adlohannem papam, qui levem ponit di-
menfionem (a). Sed potiora canentibus
Guidonis praecepta cantoribus funt: ideo
manus applicare divifionem finguli am-
pledemtir.
Manum vero initiantibus omnibus pra-
dfcare confoevimus • cuius hasc defcri-
ptio eft. Manus eft monochordum aut
iiiftrumentumt vodbus, litteris & clavi-
btis regiftratum » cuius difpoGtio aut fi-
gura taliseftt ut fequitar. (b)
Caput IL
Cantus autem » quem Gneci odam»
nos aliquando laudem vocamus, eft me-
lodia ex fonOt tono & modo per vocem
vivam prolata. Dicitur ergo male canere
in organis, in buccinis» in dtharis. Me-
um tamen non eft qoemquam reprehen-
dere, praefertim divum Hieronymum»
cum i^epilfime dicat» tuba cednifle^He-
braeos. Sed fi vera eft definitio , ergo
male dicitur, quia voces funt materiales :
pulcrius tamen didtur» tnba cecinifle.
quam tubicinafle.
Hunc antlqut tripliceffl efle volnerune,
fcilicet naturalem» moIIem« ,& durum.
Sed poftquam Manum praeceptores ihve-
nere|„ infuper & litterales locales nna-
cum vodbust compertum eft, cantum
dupliciter capiendum fore, fcilice^t gene^
raliter & fpecialiter. Generaliter : & ma-
nebit prima divifio; fiint enim tres in
generali cantus» videlicet naturalis» b«
moUaris » & \ duralis. Specialiter : &
erunt feptem in nu^nu cantus , duo na-
turaies^ duo b. mollarest & tres (). dura-
les. Nam voces in ma^u fepties reperiun-
tur : quo fit, ut ubicumque ponitur nt^
ibi incipitur aliter cantus. Sunt tamen
nonnulli, qui unicuique duas quafi fibi
convenienties attribuunt voces ; nam do-
nant b. mollari ta & /a, naturali re Scfok,
!)• durali fm&hs cuius rei ordinem figu-
ra fequens fufEcienter exponit
Initium vero pfallendi in ecclefia cce-
ptum eft ad imitationem paftorum , qui
inter (acrifidorum exhibitiones Deo lau-
des perfolvere^volebant Alibi autem. le-
gitur, a beatiffimp martyre Ignatio fuit
fe introdudum, qui voces angelicas Do-
mino decant&ntes audivit, & morem eo-
clefiae fuae intulit : fic ritus canendi in di-
verlas difiufas eft ecclefias. Voluht ta*
men multi, inter Latinos S. Ambrofium
ecclefiae Mediolanenfis andftitem ocdden-
tali ecclefis primo dediife modum pfal-
lendi. Nos tamen Gregorium habemus
audorem , a quo cantns fimplex Grego»
rianum nomen fortitus eft.
Can-
(a) Viae iiipni Aanms Cottonii Muiicain T. IL (b) Figura manos feo palm» ex fuperiorlbos. Tp- pag. da6. * no lU. pag. 2%.
ADAMI DB rULDA
fc|. duralis eft, ooi dunim ft afperam fiicit foniim, latione autem littene ftibai dicitor e|. duralis.
b. mollts eft, qoi mollem ac lerem {actt fonom, qoo fit, ut ratione litterB ft fo« ni dicator b. moilts.
Naturalis eft , qoi nec dorom , nec moUem fadt ibnom , fed partem ab % dondi, & partem i b. moUi fumit.
Primus 1 ^ duralis
Secundus 1
Tertius J incipi
Primus Secundus
Primus ? naturalis ^ C. fii Secundus $ incipit c cfol
sralis C T* fU. 1 ft f E. la. mi. I G.fQLre.Mt. 1 finitur { e. /o. mi.
ft C d. /«• fiL re. finitur i^ dd. ku foL
ft C a* ik. m/. ff • finitur ^ aa. /n. imi. r^. ^
b. mollis incipit
F. /tf . ivt ? f. ^. «^. ^
"iu m.
foLf9.mt.
Quorum quisque
^ babet fub fe ^
doas Toces
^re.
haec r Initium
metam i ft
praebentl^ finem.
verus
r In C. natnraUter , f. b. mollis , G.que ^ duraUs 1
I ^ I SpeciaUter.
[^ In A. natoralicer, D. b. molU, E.que ^ duraU J
Caput III.
Vo)t eft foQus» pledro UflgQse a pul-
fu deQtiuQi repercuflioQe duorum labio-
rudd iQ modum cymbalorum • coQcavo
gutturis» & pulmoQis adiutorio, qui
velut follis aerem accipit Sc remittit, for-
matus. Eft tameu qusdam fpecies & vo-
cis & foQi , alia foQi qoq vocis , quidcm
(£ ut quidam) foQUs per Echo foQorum
triformis eft uatura : barmonica , quae ex
vocum caQtibus couftat: organica^ quas
ex fiata fubfiftit : rbytbmica , quas ex
chordarum admiuiftratioQe » iQteQiioQe,
pulfuque Qumeros recipit. SoQorum a-
lius difcretus, qui facit coafouaQtiam,
acceptacuc iq mufica; aUus iudifcretus,
qui difloQaQtiam reddit» abiicitur.
SymphoQia eft moduIatioQis tempera-
meQtum » coQCordaQtibus fouis , five iQ
voce, fiveiQflatu, fiveiupulfu. Amu-
ficis autem humaaa vpx fpecificata extat,
quse muiicaliter ia fex voces aut fyUabas
locata eft» quibus per mutatioaes omnis
caatus regitur. Has lohaaaes ex hymao :
Ut queant laxfs &f. fumtas fore puta-
tur. Sex fuQt voces» ut^ re^ mi^ fa^foh
la.
Caput IV.
Clavis vero eft littera locaUs per voces
redtificata, quarum vigiQti ia maau po-
QUQtur, fcilicet v. ta^ A. re. &c. Ha-
rum tres taatum locaQtur, fcilicet C.fol^
fa, ut. F.fa, ut, & G.fol, re, ut. Aliae au-
tem raridime; vel Quaquatl] ponuatur.
CompreheaduQtur autem fub feptem lit-
teris, locaUbus didis, faperiori ordiae
gemiQafis, fcilicet A. B. C. D. E. F. G.
Clavium vero quioque fuut fpecies , vi-
delicet Graves, Fioales, Acutae, Excel-
leutes, Superexcelleates. Si autem vox
vel Qota extra has fpecies occurrerit, iu-
dicauda erit iaxta eius diapafoa iaferius
aut fuperius. Totam rei huius ferieai for*
ma fequeas ioformat G. g.
MUSICJE PAHS SECUNDA.
kjH9ft
b. b.
b.JK
b.
b.
b. b.
b. b.
tca
R U
dd. bb. aa.
a. G. F. E. D. C.
k'
A.
r.
la,
-- -- la. -- - foL
ttD
/ot /«.
(rf.
.foL
-./«• mi.
re.
ut.
Ja.
' la. \foL
- foL\ja.
ftt. S nii.
mi. j re,
re, tit,
«f. --
re.
ut.
mt.
re.
ut.
la.
foL
/«.
re. ut.
^ Supcrcx* cellentes.
^ EKCelleDtes. Acutie.
^ Fioales.
Graves»
o S
co
Rl
o o
Caput V. ve noD vatiatiir. Volo antem Tocem cao-
Mutatio eft Doiiu Todt to aliam in taoi efle, qola caotns in clave niutatur,
eadem clave variatio : non tamen Tocem ^- dnralis in oatDralem. yd naturalts ia li.
foDDm pDto, quia fonDs in eadem da- dDralem, aot b. mollem &c.
SCRIPTORBS YET. DB IMlOSICA. P. UL X X Mu-
3j.6 Adami De Fulda
Mutatio dt diiplex : extrinfeca eft» Nolui auteni pueriles iUas regulas de
quando vox In vOcem aperte mutatur, mutationibus cafus notarum didas huic
ut in/a, fol in re^ & e convtrfo. In* opufculo noitro adiungere, cum non Gt