aecefle erit , diapafon , diapente & dia- Fratris laannis Keck in Mujicam intrth
teflaroa pariter acceptis aggregari, & per duSorius liber explicit.
ADAMI de FULDA
M U S I C A.
Ex Mfc. Argmtoratenp*
Celebrahm etiamnum ^ apud Fuldenfcs Adami wimeH, qtd fe mufktm ducom. Um t^eBat m dedtcatione operis buius de Muficat quod mtUibi, quam in ufiico Mfc. bibliotbeca civic4 urbis Argentoratenfis reperi. Codex eam atatem» mfaBor, prsfefert . ut mtc^apbum effe poffd auEtoris . cui teuues res fuiffe itt cotimBu quo- dam Mttficonai, ex ipfo boe eitis opere adparet. Amium, quo fcripfit ad cedcem indicat auQor 1490.
CLARISSIMO lURISCONSULTO lOACHIM LUNTALER
ADTOCATO C0NSS8T0RIALI. AMICO, TAUTORIQ.DB 8 I N O V I. A R I S S I M O
ADAM dc FULDA DUCALIS MUSICUS
CVEUCITATBM DICIT. um fiepius mecum egifles» vir orna- aliquando perficerem, perfedumque tibi tiffime! ut muOcale iftud opufcu* transmitterem , motus» ut arbitror. pri- lum » per me iam dudum inchoatum, ma amicitiae lege , qnam Cicero efle ^f- SCAIFTOUS TIT. Di MusiCA. P. UL T t firw
firmats ut ab amicis honefta rojgemusr
& amicoram caufa houefta faciamus.
Movcrunt mc ibi Hieronymi verba di-
ccntis: ne ad fcribendum cito profilias»
ne teVi ducaris infania» multo tempore
difce quod doceas. Sed tibi non minus
obedire femper animQ erat: pronus er-
go in omnibus fui» ut voluntati twe pa-
menit licet tanto tempore calamo m^-
num fubtraxerim; multa enim plcrum-
que impedimenta operibus bonis obviarc
folent. Non potui crgo hucufquc, £a-
tcor» licet totiens promiferim; fed cau*
lam accipe: cpm nudius Pataviae» ut
ipfc fcis, abircm, ad Formibaccnfe mc
contuli monafterium rci pcrficienda& gra*
tia; qoo in loco pcrvencrunt fecundario
ad me littcra^ tuae idipfum pofcentes:
fui ctenim promtus mandatis; nam duos
tresvc fexterniculos complevi ibidem.
Quos daui nuper furto mihi ablatos
maleque refcriptos comperiflcm , holui
furtive refcriptis aequalcm ad te dare li-
bellum, timens nc prius ad te incorrc*-
dns labor pcrvenerit; huinquam cnim
quaefituU) iri placuit, qu6d. inventum
moleftiam inferret
Sed nequc tunc otium crat cmendan-
di, cum in rc principum mcorum fads
mihi oncris eflTct impofitum. Decrevi
ergo mccum cartulas acciperc, & in cu-
Tia, fi quid otii eflet, perficcre; non
enim, qui principibus fcrvit, fibi, fcd
ipfis viyit. Ncc funt, crcdc mihi, ca-.
ftra duriora curiis prmcipupi, ubi fcoK
pcr invidias , detradioncs , fimultatcs,
contumciiae, pcncque infinit« iniuriae,
ita ut felix dici queat, qui a curiamm
tumultibus degit, Sc fortuna contenta«
tur; nam omnia percunt fcnrttia, fi fe-
md rcdc non fprcvcris. Obcurca de ha.f'
bitatiuncula, nc dicam togurio, ubi pku
rcs habitamus unis in aedibus commeii^
faiites, viz formicas tam preflk ta an-
tris, ut nos uno in nigurio degimus»
ubi talc' filentium eft, nt in k^s picas
aut cornices, vcl in paludibus ranas ao-
dkc tc cenfeas. Niiiiuoi tamen opus
tam arduum, Qcc clamor tam vadidua^
qui mc ab amorc tn te coepto Ccpar»-
rc queat Didt cnim Socratcs: cum
amico brevcs orationcs, fed longasamir
citias haberc oportct: ndii de amicitia
diGam, quac verba fine fiidts Cupit, fed
volui verbis 6c fiidis Cttisfiicere, mag^
eligcns ultra vircs praefutiiierei quam cha^
ritati, quas omnia fuperat, afiquid dcne-
garc.
Tu parvum munus ex pauperc domo
benignus fufcipe , parvumquc pretio no-
ftro utilitate peni^bis, graviflimis enim vi-
ris nulla res charius efle conflat, quam quae
precibus emta eft: non aqtcm. quid de-
tur refcrt, fed qua mente, ut ait Sedeca
in libro dc beneficiii. Placet dicerc cum
Pctro: argentum & aurum non eft mihii
Regum tamcn opes squavit animo, qui
exiguum tribuit, fedlibenter; multo^
nim gratius venit , quod fiicili , quam
quod.plena manu datur. Qpid ergo do-
nare tibi aliud potui, cum non aurum
nec argentum, fed artem quasras? Op-
taflem tamen hoc onus alterius iugo man-
datum fuiflb, qui meliora quam ego (cri-
bere potuiflct; don enim tu UIc es, quc'*^
mediocria dcceanti nec ego fum, qui fut
limia prasftare valeat. Fateor, mc grav,
onus afliimfiirc, & nifi tuis ^iumeris adia
ttt^
PKOLOGUS.
txxts Jmtnobfle pottdus. Accipe ergo 0-
pufcalum oomini tuo dicatum. Lege»
emenda, corrtge.^erradsque culpam cum
▼leuia dabis» & & qus funt digne prolata,
fiue livore defeodere ctires. Vale.
Narratio in prafens.
Caftalii rivos haurire volentes adefte,
Sciflfa tupe fluunt pofcenti pocula mellist
Linguas dulcedinem prseftant, cupidis quo-
que fitim, Necque caballinis refici qui fontibus almis
Foffit & ad libitum. Nec Mufas inter A-
poUo, Nec valet exprimere, nec vates gentis &
Orpheus, Quantum conducat mufarum noflfe cho-
reas. Olim hsc & Graecas multum venerata
per urbes Extat» nec minus Hebrxis culta colonis.
Hanc nos Chrifticolse magno veneremur
honore, Laudes veri Patris» qui regnat in aethere
lovis, IpGus & Matris cantantes iugiter aevo.
Prologus partis prinue.
Scripturo mihi in muficam vereor, ne
cum aliis prodeflfe velim, mihimet deeflfe
iDcipiam, aut alios informans ignorantise
redargutus infamias vitium incurram ;
nam venit in mentem Cobaris philofophi
diSum : in fuo quisque negotio hebetior
ijii quam in aUeno. Sed e contrario
Ifocrates dicit : Qui perperam agit in
propriis, numquam commode confiliabi-^
tur in alienis. Sed non tam modefte
quis fua pond? rat 9 ^^tn aliena. Id
quoque & aVud infpidens , oe temerita»
tiiSc arrogantiae vitifs ab aemulis convin-
car, fi diligentlam pro poflfe fecerim, cum
pauci, ne dicam nulli^ inter modernos
muficos inveniantur, five timor, five la-
bor, five ignorantia eos in^pediverit, qut
artem edocuerint aut informaverint- Et
ex altera parte mihi timendum erit, ne
dum asmulorum didis , qui me feiriivo-
calem, mutum ac plerumque elinguem
vocitant, confentiam, rogantibus atque
cupientibus amicis non obtemperem, ne«
ve cum illis placeam , his difpliceam.
Statui ergo , digna defiderantibus plus
placere, quam derogantium asmulorum
verbis obaudire; malis enim difpliceret
laudari efl:. Cum quidam Antiftheni phi-
iofopho malediceret • refpondit : Supe^
rioris e/l ufus perfona boc pati , fed in^
ferioris bocfacere. Ideoque ne iplis tam-
quani artis ignarus omnino tacuiflfe vi-
dear; (dicit enim Ovidius: quod minime
novit , nemo docere pote/i ; ait etiam Sa-
tyricus: fcire tuum nibil eft, nifi boc fci^
re te fciat alter) non ut aliis idoneorem
me asftimem , fed caeteris dormientibus
volui pro honore omnium haec aggredi»
cumque Cicerone dicere : bonor alit ar-^
^tes^ omnesque incendimur ad fiudia bo^-
noris gratia^ ubi vero dee/i bonor, ibi
&ftudium deficit^ non dubitans, multos
eflfe fuperfuturos , qui me tamquam ia-
dantia^ inanis cupidum , ut feculi noftri
hominibus proprium eft, a tergo ferire
non defibent, fcilicet laceflferes prius-
quam legant defpicieotes , & antequam
intelligant annihilantes , qui potius vide-
ri quam eflfe mufici volunt» nooTeguIis
Tt 2 aut
aut praecq)tis, non au^loribas neque ra«
tionibus obtemperanteSs fed quidquid eo-
rum pbantaftico capiti placuerit, id muG-
cum & artificiale efle affirmant , Maro-
nis forte tmitantes fententiam : in arte
trabit fm quemque voluptas ; aut cer-
te Perfii Satyrici gaudent verfu : veDe
fuum cuique efi , nec voto vivitur uno ;
vel verbis Terentii comici fine fenfu u-
tuntur, ut ait in Phormione : Quot bo^
ntines , tot fententia , fuus cuique mos efi.
Quorum vefaniam Boetius (atis fuperque
increpat : fed prob doior incaflum labo-
rat, cum fe omnes eumdem, vel loannem
de Muris, autGuidonem imitari dicuntt
quamvis multi fint , qui ipforum libros
nec viderunt, neclegerunt Taceo, mul-
to plures effe non intelllgentes • qui nec
audorum noverunt nomina,non folum in
GermanJa, fed ubique gentium , inGaU
lia, Italia, & circumiacentibus regioni-
bus, qui artem inftrumentis fubeflfe con-
tendunt ; facile enim magiftri nuncupan-
tur auditorum narratores , ut Marcus Var-
ro in libro moralium dicit Sed nolite
praebere his aures , qui cum alios fedu-
cunt • ipfi quoque feducuntur : perci-
pite, quam facile fit has picas convince-
re, & tamquam inter ungues compri-
mere. Credite auftoribus, plusque dodis
& peritis fidem detis, quam illitteratis ;
nec etiam feducamini ab his, qui artem
parvipeodunt , philofophis; philofophos
dico, quia non cupiunt, quod difcere non
valeant ; nam ftultum eft defiderare,quod
aflequi non poteft , fruftra enim lyra afi-
no canitur. Ampledimini igitur arteUi,
ac libellum accipite, cum amore veilro
initium Dei outu coeperit,^atque finem.
Tncipit pars primi.
Parteo! primam aggreflfurus cogitavi
mecum, perficiendum fore, nifi divinl
auxilii imploratio omnibns poftpofitit
prascederet, ut teftatur ipGi Veritas: fU
ne me nibil potefiis facere. Statni igitor
ia nomine fandhe & individus Trinita*
tis opufculo initium dare, ad cuius ho-
norem haec aggredi volo» cui laus, ho«
nor , benedidio » claritas ac gratiaraoi
adio fit in aeternum & jnltnL Amen.
Cum igitur iftis diebus libri antiquo-
rum philofophorum non folum in mu«
fica, fed & in csteris mathematicalibus
parum legantur , ob id accidit, illos
tamquam non intelligibiles aut nimis
diflSciles multum abhorrerL Qpidam
enim invidia pleni, quod fciunt, nemi-
ni communicare volunt: quidam fibi
ipfis male confidentes errorem ingere^
re timent; ergo fit, ut omnes taceant
Sed , ut funt Nafonis verba : Exigua efi
virtus praftare filentia rebus ; & alibi :
quodlatetf ignotum efi^ ignoH nuUa cum
pido. Ut autem in lucem prodeat, vifum
eft mihi, ex mufica Boetii aliorumque
fecundum vires ab ipfa fanda & insefii-
mabili Trinitate mihi datas tradatulum
breviter elicere, & fingulis communica-
re, quibus placebit ppufculum.
Dabo igitur libello in nomine praefii-
to partes quatuor, & unamquamque par«
tem in fua divifam capitula. In primct de
audoribus & utilitate fimul & defcriptio*
ne artis dicam. In fecunda parte de artis
difcendi modo narrabo^ In tertia autea
parte de menfurali vel figurativo canta
tradabo. In quarca vero parte proportio-
nes
MUSICiE PARS PRTRiA.
na patefient tnnficales aut harmonicalest
cum aliqoali difcuffione proportionnm
arithmeticalium & geometricalium. Igi-
tur pro primo
Cajput I.
MuGcalis defiiiitio ha^ e(L Mufica eft
ars doceds voces formare , formatas per
fonum reda proportione accentuare. Vel
fic : e(t liberalis fcientia poteftatem vera-
citer regulariterque canendi adminiftrans.
Dicitur mufica , ut Ifidorus primo Ethy-
tnoL refert, quafi muiarum fcientia» vel
a mufan inftrumento mufico aliis omni-
bus apto ; vel a madufica, id efi:, a modu-
lamine dida , quae non eft niJS in vocum
debita confonantia. Sed Auguftinus ad
Hieronymum dicit: mufica eft fcientia
fenfus , fenfusve bene modulandi ad ad«
monitionem rei magn» etiam mortalibus
radonales habentibus animasDeilargitate
concefla. Hoc Virgilius in Bucol. tange-
re videtur , ubi dicit : a fave principium^
/Uufa lovis otmia plena.
Mufica eft duplex, naturalis & artificia«-
lis. Naturalis eft mundana & humana.
Mundana eft fupercoeleftium corporum ex
motu fphaerarum refonantia, ubi maxi-
ma creditur fore concordia : & hoc ge-
Aus confiderant mathematici. Hutnana
exftat in corpore & anima » fpiritibus &
membrorum complexione, bam harmo-
nia durante vivit homo , rupta veto eius
proportione moritur. Et hoc genus con-
fiderant phyfici , de quibus nihil ad prae-
fens.
ArtificiaUs : hoc genus tenent mufici.
Eft vel inftrumentaiis vel vocalis. Infiru^
mentalis ett, fonus perdiverfa inftrumen-
ta caufatus, qui cum fit vocalis , tamen e-
ius voces funt materiales. Foealis ufuaUs
eftemiflio vocis carens principiis, perquae
regi deberet, ut eft cantus vulgi, qui
non folum hominibus, fed etiam bru-
tis adaequari poflit ex inftindu naturas.
FocaUs regulata eft modulatlo dulcifltma,
penes afcenfum vel defcenfum regulariter
artificialiterque conftruda, & eft ipfa qua-
druplex, ut fequitur. Mufica regulata
vera eft , quae redo tramite procedit per
claves, fine vocum transpofitione, limi-
te fuo contenta; RegulatafiSa eft, quando
in clavibus voces transponuntur, utputo
in omnibns , in quibus fa localiter non
ponitur, poteft poni B. molle; fimiliter
in omnibus clavibus, in quibus fa loca-
liter ponitur , poteft poni ^ durum co-
gente tono & neceflitate. Cum igitur mo-
dulationum coaptatione tota anima dele-
detur , ita e contrario ab audiendi volu-
ptate fe fubtrahit, fi quid depravatum
in ea fenferit Regulata JimpJex velplana
eft, cuius figurae nec augmentum nec
decrementum patiuntur, ut fit in cantu
Gregoriana: menfuralis yel figurativa eft,
cuius figune augeri vel minui poflfunt in
fignis iuxta formam &fpeciem, & hoc
in primis muficae gradibus, videlicet mo-
do, tempore & prolatione. Poflfunt au-
tem ambae, fimplex & menfuralis, eflfe ve-
ra aut fida.
Caput II.
Haec una de feptem artibus liberalibus
inter caeteras non minimam refert utilita-
tem, tefte Ariftotele in fuis problematibus
P. i9.problemate lo. ubificinquit: mu^
fica latificat trifies^ Utosque magis ac
magis Utari cogit. Et idem 8- Polit
Anima^ ait, naturaUter in mufica dele-
T t 3 S(^
Satur; nam 6cit amiuas ita intentas,
nt nihil aliud cogitent, ut Cafliodoro
placet Hoc idem Rufos Conftantinus
(a) in (bo Viatico affirmat» ubi refert»
Orpheum per fuam muGcam mutaflb
corda principum de trifiitia in laetitiam;
nam excitat dormientes, dormitare fa-^
dt vigilantes & fanat melancholiam. Uo^
de Philofophus 8- Polit. muGca, dicit,
eft amica omni astati» & Gghanter iu->
venili. Nam iuvenes prsfertim debent
erndiri in muGca, ne dentur lafciviis.
Nam 6. Ethic phiiofophus inquit; in his
nobis deledari oaturale eft» in quibus
ab infantia deledari coepimus; fi igitur
iuvenes invenerint in mufica eam com-
placentiam, quam in vanitatibus quae-
rere folent, ipiis tunc fiicile apparebit,
^^ qvob vana funt relinquere» & potiori
complacentise animum adhibere.
Hanc non itnmerito dignam laude
cenfeo» cum artium antiquiflima fit,,
ante diluvium adinventat quas etiam
magno quondam honore apud Gra^os
habebatur: nec creditum eft, quem^
quam fatis eruditum fuifle, nifi mufica
praefertim imbutus foret. Themiftocles
Gnecoriim dux convivio accerfitus, cum
lyram recufiifiet, habitus eft indoflior.
Spcrates philofophorum fons inftitui Iy«
ram non verebatur in fenio, credens, fi
mufica ei deforet, fibi fcientiarum cumu-
; lum defuturum. Exercitus Lacedaemo-
niorum muficis inftrudus modulationibus
;; . vidoriam reportavit. Broccus (f. Proclus)
fuorum ,temporum orator praecipuus con-
fonantem fibi muficam fonare volebat
Empedocles quid laudis ex ea tulertt, hi
prologo BoStii patet Taurinum quem^^
dam adolefcentem 9 ut TuIIius in libro
de confiliis ait, fhgrantem libidine ad
oftium amicae meretricis inianire cum
audifiet Pythagoras , pfalterii pulfo fknz^
vit Afclepiade med>co canente phrene-
ticus (anatus efl: Lycurgus quamvis La-
cedaeimoniis duriflimas dederit leges, miu
ficam excoluit. Sed & veteres in con-
viviis heroum atque deorum laudes ad
citharam cantare confueverunt. Quid
loppas ille Virgilianus ? nonne canit fr-
rantem lunam folisque labores ?
Hanc Plato his extollit verbis: mufi-
ca eft ars artium « fcientia fcientianim,
per quam infani (anantur, dacmonia fa-
gantur , dii quoque placantur : quodi
etiam Ovidius teftatur, ubi dicit: fleSi^
tur iratus voce rogante Deus. Hoc idem
Cicero affirmat : muficum enim efle dicit«
cum rerun^ divinarum cognitione cun-
damur. Ecce quaoti apud gentiles mo-
menti mufica erat Nam Pythagoricis
mos erat, ut cum irent cubatum, aut
cum mane furgerent«, fiquid triftitia? fo?
ret, ut lyra fuaviter concrepante dilue^
rent; nam penetrat aures mentis duicore
latenti. Apud Hebrasos autem ad tubas
clangorem muri lericho cecidere fundi-
tus : pfallentibus prophetis Saul prophe-
tat: David cithara cantante daemoniom
compefcebatur : ad tadum pfalterii Eli^
iaeus prophetias fpiritum confecutus eft.