que cum la. Dantque femi mhfa, nec lit plenus to«
nus infra.
rotundum G. cogit fonare protum , A. B. rotundum Gve moHe Graecis nunc di- deuterum , feipfa tritum. citur iynemmeqon» id eft, adiundum.
Incipit Ars Discantus Data a Magistro
lOHANNE DE IWURIS ABBREVIANDO*
Ex eodem Codice Farifienfi.
Princeps philofophorum Ariftoteles ait rientia quidem fecit artem » & expertos
in proosmio metapbyGcae fus (a) : magis proficere videmus Gne ratione ex-
omnino fcientis fignum eft poflfe doc6« perientiam liabentibus. Igitur neceflarium
re. In qualibet autem arte theorici do- eft, in unaquaque arte habere primo the6-
cere poflTunt» pradici non experti, cum ricam, pradicas com*undam» ut id, quod
ipfum , quia fciunt ; fed propter quid, fcitum eft in univerfali , ad fingulare va»
nefciunt: non autem fcientia fiiciunt leat applicari. Sed cum omnis ars ab expe*
quas dicunt, ut: ignis exurit Sed intel- rimentis dependeat, oportet unumquem-
ligere & fcire circa unamquamque artem» que artificem primo circa artis experien«
magis arte quam experimento eflfe arbi- tiam laborare. Nos autem propter bo*
tramur. Ideo artifices expertis eflfe (a«
pientiores opinamur. Et ex hoc magis
artem experimento (cientiam eflfe exifti-
mamus. Poflunt autem hi > hi docerc
non poflfunt.
num commune & ratione veritatist quaa
diu latuit, oftendendae» cu:ca artem mo-
ficae proponimus vigilare» intendentes cir«
ca eam duo breviter enodare, primo theo*
ricam, fecundo pradicam, cui non eft in«
Qponiam tamen ars eft univerlalium^ conveniens quodammodo theoricam im*
experimentum vero ficgularium, univer- plicari.
(aiia vero praefupponunt fingularia, igitur Quoniam mufica eft de fono relato ad
ars experimentum prsfupponit. Expe- numeros && (b) Py«
(a) MH9^byf. Uh^ L cttf. I. fed fenfnin eumque iktit
cormptDin , non ipfa Terba ponlt ; iti inten loqnitur
AkisT. &fVe {^ ccgnttTcm mogit quam 9XfirienHm «r«
hitnmur ineft ^ ac f^s^ fKt •rtm ienent , qnam eotf
fui experienHmH baieni^ fafientiores tjfe fuHsmus, • . •
Sec mOem » piemmm iii qnidem feiuni cmfam , bi
ti exferH eiemm fcisai qmittis^ ^jwtf ^^
frepter qnod auUm^ mfciuni $ UU «m, trefttr ^puS^ & cmifims eigjH^tsisst &c*
(b) H«e Jim fnperini halientnr p^ 95^. nt ibi 9a»
tatnr» nfque ad tlieoreniata exclufiv^. Q^ hic feqnna-
tnr, «onfentiunt ferme cnm aUi, fm L c
^Qcntcr Iq^nntns*
De Proportionibus. 313
Pythagoras Yolens aQrium iadicio de odava proportiooe tonum formaot : Iias
coofotiantiis adhaerere (quoniam fecuo-i enim fols fpecies multiplicis in confo-
dum qoemlibet circa id> qood foum nantiis habent locum. Simplices confo«
non eft, decipi non eft miroibt iudicat nantiaeinflmplicibusproportionibus^com-
enim auris fonum, proportionemmini- pofitas in compofitis habent fieri: unde
me comprehendit): in anxietate diu ma- diapafon & diapente in tripla fuit» qua;
nens» qualiter fcientiam de confonantiis provenit tx dupla & fesquialtera» ut 2.
rationabiIiterinveniret,quadam vice pne- 4. 6. Bis diapafon quadrupla» qus na-
teriens officinas &brorum, malleos audivit fcitur ex dupla, ut 2. 4. g. Diateflfa-
quamdam confonantiam mirabilem emit- ron & diapente diapafon reddunt, pro«
tentes , & ftatim quafi attonitus ad eos venit enim dupla ex fesquialtera 8c fes-
converfuse(L Dubitansque, ne ex viribus quitertia» ut 2(. 3« 4. Diapente ex fes*
hominum melodia proveniret» iuffit mal- quialtera & fesquitertia fit, ut 6. S. 9.
leos permutari» & idem ut prius fentiens Diateflaron conilat ex duobus tonis &
animadvertit, confonantiam in malleorum femitonio: diapente ex tribus tonis &
natura fic difpofita contineri. Numerus femitonio. Sed hxc duo &ciunt diapa*
malleorum erat quinque, fed quintus re- fon aggregata; ergo diapafon conflat er
iedus efl:» quoniam diflbnabat. Quatuor quinque tonis cum duobus femitoniis.
igitur remanferunt» quorum pondera in Sed illa duo femitonia ad perfedionem
proportione dupla , fesquialtera , fesqui- tooi non veniunt , ut probatur in fe-
tertia, fesquiodava experimento fenfibiU quenti.
funt rcpcrta ; quam proportioncm in in- ^^^ ^.^^^ ^^ j.^^^„ ^^^^^^ „
ftrumcntis ncrvonim. foraminum, vcn- q„j^„e tonis & duob» fcmitoniis. quae
torum. ahorum an^quam mftantiam re- JJ^ ^J^p^eniunt ufquc ad pcrfeaioncm
pericns. «q)crtus cft. Ex quibus «pe- ^^^ ^ rcftat oftcndcre. quod fc
nmcntis ad mcmoriam concurrcntibus ^;»^^.. ^ r J^.«j««, „^^ ««« fi^ »*
, ct j />!.• r -^ mitoninm iccunaum vocem non ut ve>
accepit unum univerfale. quod fibi fuiC „ ^^^^^^ ^^^.^ ^^^ y^^ ,„ji i^
prmapmm arUs & fcientiae. ^^ «ftimaban^t aoodlibet dimidium du-
Et ut clariud appareat » quod didum plicatnm debet integre reddere fuum to-
eft» proportio malleorum in numeris, qui- tum : fed femitonium duplicatum non
bu8 primo proportio competitt often- integre totum reddit» quod patet in nu-
datur. Sint igitur pondera malleorum 12. meris ordioatis 243. & 2^5. qui pro*
9. S. 6. igitur 6. ad 1 2. comparata dupla portionera femitonalem reddunt. Nam
proportione diapafon reputantur: i2. %^6. ad 192. comparatus fesquitertia
vero ad 9- & 8. ad 6. fesquitertia pro- proportione diatefl&ron complet» a qoo
portiooe diateflaron manifeftant: 12. ad demtis duobus tonis remanet femitoni-
ad 8. & 9« ad 6. fesquialtera proportio- om. Differentia igitur inter 243. & 25^.
ne refonant diapente: 8* ad 9* fesqui- eft 13. coiusduplum eft 26. quod addi-
SCRIFTOAKt VXT. DS MuSICA. P. UL Kt '^™
314 lOANNIS DE MURIS
tatn fuper 243. fi vere femitoDium efk, tamen non efl:; fi enim fopra primna
debet reddere tonum fesquiodava prb- odava fui pars adiungatur, tertium fu-
portionet quod eft 269. fed non &dt,^ perabit; ergo inter primum & fecun-
qiiia fi fuper 943. odava fni pars ad^ dnm non fuit vere femitonium, necio-
datur» exibit uumerus £icien8 tonumfes- ter fecundum & tertium, ideo tonum
quiodava proportione, quod eft 273. compiere non potuerunt. Igitur fimili-
A: 3. odav«, qui maior eft, praeceden- terinterradices, quas funt 243. & 25 tf.
ti; igitur non efl: vere femitonium. non fuit vera femitonii medietast imo
Amplius regulaarithmetic»: duo nu- ^^'' quod eft propofltum dcclaratum.
—.-: iL* ,« oi;«.« »r,>»^r»:»n. nrrvr..... ^t luec dc theonca muGcs fufiSciant an-
TL^Xr^TJZ^r^nn!Zt *«« caufa brevitatis. ati ex eisdem in eadem proportione ma-
Qebunt: ut 2. 3* in fesquialtera fe habent» Verumtamen fequentes inventores mu-
procreati ex bis funt 4. 6. 9. inter quos ficas eam ordinaverunt variis modis» alii
eadem proportto (esquialtera: ergo ficut in infl:rumentis chordarumt alii in in-
843. in fe dudum T9049* fed 243* in ftrumentis calamorumt alii in inftmmen-
fe extenfum f^s^stf. generat; quod ex tis ventorum: quidam vero pofteriores
dudu unius radicis in aUam fit» medium in vocibus ordinatis per manuum iun-
proportionale eftt fcilicet ^3498. Sicut duras, per litteras alphabeti gradibus di«
igitur inter radices eft proportio femito- ftindis. &ftis mutationibus unius gradus
nalist fic inter procreatos; fed ifti fint inalcerumt prout fubieda defcriptio ma-
duo : ergo fi fit vere femitonium t de nifeftat
maximis ad minimum tonns erit; quod
nl
DE PROPORTLONIBUS.
ia
fol
fol
fa
a a«
la
re
fol
re
ut
t] quad.
ut
b.moM
la
d. c.
la
fol
re
fol
ut
nato
rale.
la
re
fol
re
quadr.
ut
moll
fol
re
fa
ut
nani
ral^.
rai
re
quadr.
Vi.«
Vii.~
ExpUcit loames deMuriu Rr %
Tra-
Tractatulus
Db Differentiis Et Generibus Cantorum a Ma»
Ex Codice Parijienli.
Exiftimo» quod nunc temporis qua-
tuor principales funt difierentias can-
torum. Prima plebefcit in illis ut com-
muniter, qui artem muflcae prorfus ignari,
nuiio etiam naturalis difpofitionis {ufTra-
gante beneficio, per £ituas fuas praefum-
tionis aufum temerarium , planam non-
dum gnari mnficam , muficales attamen
confonantias avido morfu rodere & ubi-
vis devorare prascantando fatagunt Et in
fuas corrixationis latratu dum clamore
rudiunt altius afino, & brutaii clangore
terribilius intubant, cachqphaton (a),
evomunt; organizantesqtie per antiphra-
fin faciunt in mufica regulariter barba-
rifmum » atque execrabili fuas praefumtio-
nis &lfo caecati putamine feipfos in fe ia-
^tant cantores pofle poftponere, feu prae-
ire praecipuos . ipfosque in tuba quafi
corrigere vel dirigere fe impudenter ofFe-
runt , ut apud homines mufici videanturt
qui nec tantum de mufica fapiunt, ut du-
cantur, femper cum confonantibus ni-
hilominus difibnantes , & fcholaftico foe-
dantes vitio in fcholata muficorum turba
quidquid profertur reguterius , adeo can-
toribus intolerabiles & nocivi % quemad-
modum primam fegetem zizania fuffb-
cat fuccrefcens. Qpibus nec imponi po-
teft filentium , quod non minus cenfetur
vitiofum in ipfis, verum contumaciter
perinde clamitant avidius, qnos fnis pedi*
ous conculcare non pudet atiro pretiofio-
res harmonicas muficas margaritas. Hi
funt profedo , quos moficalis edicit an«
doritas irrevocabiliter a fuorum metis fi-
nium exulare • quinimo in quos ipfe £i-
vor muficae confpuit indignantis.
Secunda vero difFerentia patet in ilht
laicalibus, qui licet fint totius artis mufi-
calis expertes, zelo tamen dudi dulce-
dinis delicatas aures fuas ad quasvis mu-
ficalia pnebent, attentius adamantes &
affociantes muficos, & veluti panthera
boni odoris quasvis infequuntur animalia :
ut apis ob dttlcorem mellis argumentat in
fludium propofitos fludiofius profequun-
tur ilores • & fpicarium muficaiium mef^
fis manipulos colligentes , quos poflfunt;
ut in plerisque cum cantoribus gratiut
garriendo concordent , & firequentius u-
fitando in multis muficalibus qnodammd-
do habilitentur , & reddantur expertit
ut quod artis in eis deficit, ufus fupplea^
& indufiria naturalis. £x iftis nonnuUos
videmus clericos , qui in organicis in-
flrumentis difficillimos muficales modn-'
los, quos exprimere vix prasfumeret voz
humana, adinveniunt atque tradunt per
miraculofum quoddam ionatas in eis in-
ventivae muficae prodigium : reliquos au-
temi qui quas fic gefta funt & tradita^
pau-
(a) .Lege cacemplutOBi
DB DIFFERENTIIS CANTORUM.
paulo minns landabiliter recordantur» &
interdum inventoris laudcm concinit
gratialis induftrta recordantis. Hi re vera
de foro mulicaB funt, & quibus nimirum
reipia fiivere conceditur, eosque in filios
adoptare a domo fua & fpeciali familia»
ob promiflam fuam clementiam non ««
clttfot.
Tertia eft & aperte comprobatur in il^
Uss qui in fuorum facrariis peftorum glo-
riofos poffident artis & difciplinae muitcalis
thelkuros virtute lludii laudabiliter adqui-
iitos. Qpi licet defednm patiantur in or-
gano ad alta digne proferenda , quas ifi«
piunt, verumtamen yivax artis fcientia
fupplet in ipiis impotentiam naturalemt
& quod per fe promere notaliter confo-
nando nequenntt per difcipulos fieri pro-
curant , propofitos regulariter edocendo,
ipfisque muficales communicando divi-
tias & nnmeris muficas dlgno dignis re-
velando fecreta. De eorum namque pe-
dioribus nedum fluunt theorica muficalis
dodrinas fluenta , verumtamen pradizan-
tes in illa fado pandunt & opere. Un-
de anris fapientis & oculus pradicum
muficum indicant laude dignum. Nam
quod habet in habitu» exhibet audien-
dum & fpeculandum in fiido ; tales
non fophifticantur in mufica» fed realem
muficam profitentur. Et quamvis in can-
tando &(iidiant auditores, hunc defedlum
in ipfis redimit eorum ficundia, dum per
doftrtnam verbalem artis regulas elo*
quuntur.
Quarta ordine, dignitate prior, atten-
ditur clsirere giorianter in illis, quos na-
tnndis inilindus fuffragante meilicas vo-
ds organo figuraUter reddit philomeli*
cos, meliores tamen multo vods mune-
re philomelis, & laude non inferiores a«
laudis. In quibus nobilis adquifitor artis
cantorias organnm naturale dirigit regu-
lariter in modo, meofura, numero &
colore, miro modulamine in confonan-
tiis vidffitudines variando» & varietate
piuriformi modorum novdlas reaeatio-
nis adducit materiam in animo auditoris.
Qpi etiam intercedente prolationis gra*
tia melioris ioculta quasque & minus
decenler exhibita muficalia ad incudem
fui genitoris reportata quafi remonetan-»
do gratiorem reducit in formam. Quis
enim non mirari poterit, quod profe-
rendi magifterio proportio muficalis ar«
tis primaria traditione diflfona, coram
fuper artificiali prolatione dulcefcat, &
ad confonantias gratiam reducatur ? Hos
profedo utraque , naturae fdlicet & ar-
tis, vera felidtas decorat fuperpellatos,
eosdem ipfa arithmeticas filia cooperante
natura beatiori coronatos diademate, la-
deque fuas dulcedinis enutritos ad cu*
mulum perfedionis eduxit
Porroifti funt, quos tertia cantorum
praefcripta differentia audoritatem iudi-
darias poteflatis exercens in mufica , &
pro tribunali fedens praetorii muficalis in
folio tamquam praedidos potentia , aftu
& habitu , quas cantorem venuftum per-
ficiunt, iufi:ein cantoribus praepolientes
iudicat, cum non inveniuntur in aliquo
deftitui. E quibus pars altera, fiivorofi vi«
delicet fexus femioei , quas quanto ra«
rior tanto pretiofior, dum in dulcifoni
gutturis epigloto tonbs librate dividit in
& r 3 femi-
ARNULPHI DE DIFP. CANTORUM.
'feinitonfa » & femitpnia in indivifibiles»
gjirritat inefiabili lafclvitque melodioma-
te • quod magis putares angelicum quam
liumanum. Hinc mulieres decet» imo ve-
rius Syrenes terrefires incantatas aures in-
carminantes audientium , quorum corda
pleraque tali ebrietate fopora invifibili
fbrto fubripiunt « fubreptaque & volun-
taria &3a fuae fervituti fubiugant terre-
ftremque perducunt naufi^gum gratia
fui heu ! quantam carceris in charybdin»
in qua nullum redemtionisgenus velpre*
tium loctim tenet Unde licet natura
dignitate atque prioritate prsecedat » in
eo faltem muficam natura honorare vi-
deturt quod in tali opere mirabiliterquo-
dammodo praevenerit ars naturam : nam
quod natura per fe non velle facere dif*
fimulat; artis fubminilhata fervitio per«
ficit Qciid naturaederogatautdeperit, fi
artis adiuta ingenio decoretur? nonnuUos
namque interdum yidemus formae infe-
rioris gratiores in adquifita virtute , ubi
in formofis naturaliter fua pulcritudo fi-
lefcit » cum in eis morum decor & vir-
tus deficit adquifita.
Igitur cantores primos, fi cantores
dici debeant , cum non fint ipfi mufici^
omni gradu coitiparationis indignos, ana-
thematis percuQbs fententidi mufica dam-
ilat, veluti temerarios incnffores ls&
fuae maieftatis integerrimas, excommuni-
catosque pronuntiat ab ommi commu-
nione cantorum. lUi vero , qui iuxta fe«
cundam differentiam funt cantores, quia
difpofitiones naturae in eis ponit indufiria»
unde ianatam per ufus exercitium profe-
runt muficam , tamquam boni in grada
cantorum , tamquam digni habentur fta-
tui propofitorum; hi autem, quos tertia
defcribit diSerentia, quia arte & fcientia
pofitivos prascellunt , tamquam meliores
in comparativo gradu iulle ftatuendi con-
ceduntur. Vernmillos, quos quarta di&
ferentia praeconizat , quoniam perfedos»
utpote quibus natura artis fubminiftran-
te minifterio nil denegat, tamquam mufi-
cos optimos ad fuperlativum gradum in
cantoribus iaftior fublimat exiftimatio.
Salva opinionis fententia (anioriSs de-
mum in huius opufculi ferie fedulus
fpeculetur infpedor, in qua differentia,
vel in quo gradu inter cantores fe regere
dfebeat, ut quisque in gradu fuo, qui mu«
ficam fapiet, cantare faepius deledetur»
femper his, quibus debetur maiorita^
deferendo , ululansque feminine difcat
idiota fuum continere tumultum.