thento p vel fub fuo plagali ; & in his thentus notam habent unam finalem, non
pluralitas notarum plerumque difcernit igitur diftingui poifunt per eam* Et
Qpandoque autem dubitatur de cantu, quamvis tot runttei)orea,quottoni,prin«
qui apud quosdam habet clavem unam fi« cipium tamen unius eft tenoris pluribus
nalem , & reducitur ad tonum proprium continue quandoque, quandoque non fe«
tali fini. Apud alios idem cantus alia u- cundum principium tenoris fecundi;quan«
tens dave finali , imo & initiali, iudica- doque a. vero acuta eft prindpium teno«
tur per tonum , qui eft domefticus illi ris primii quarti & fexti ; c. acuta tertii»
fini. Verbi gratia ut de bac antiphona Glo^ quinti & odavi; d. acuta feptimi &c.
riofi principest dubitatur, utrum fexti Sed quxrit aiiquis, quaire fecundus &
vel odavi, fecundum quod indpit & fi-' feptimus prae csteris tonis litterales ha«»
nit in F. fa^ uU . vel in 6. Jok re » uh fed beant fpeciales iditiales fuorum tonorum ?
magis tamen proprieeft fexti : ficut con« Ad quod dicendum efti quod hoc fieri
tingit de hac antiph. nemo te condemnavit poteft ad figntficandum, quod hi duo toni
mulier: fi enim incipitur & finiturin F. longe aliter fe Habent quam caeteri ; fe-
/a, ut, fexti fit tont; fi autem incipitur cundus enim pras cseteria magis defcen-
& finitur in G. foh re^ ut$ fit odavi , & dit , & feptimus fecundum fe totum ma--
magis proprie eft oflavL Sicut faoc 9;. gis cseteris afcendit ; fecundum fe totum
Genti peccalrici , dubiuscantus eft. ..& dico: quia fextus alicubi, fedraro, fu«
in his confuetudini ei^clefisB confentien- premam d. tangere invenitur , ut diiSiim
dum eft & libro infpedo, vel figno prin- eft fupra , fed feptimo inferior fsepe in«
cipalis. venitun
Tenor etiam «quivocus.eft ad multa; Cauda vel finis in cantu eft modulatio
dicitur tenor alicuius osationis fumnia. quxdam»quaeadfuitonidiftindionem, &
Tenor autem in mufica eft aptitudo qus&* ad commendationem tenoris eius fieri fo-
dam modulatioois tenens cantum jnfra let cantu finito, & quia cauda fiois eft a-
terminos toni fui. Tenor cantos obferva- niroalis» Sc finis ex re nomen habere vi-
tur per has duas didiones feculorum o- deatur , propter hoc finali antiphonae fi-
men. & maximeper has & non per a« nis vel.cauda hxc folet adiungi : & hac
lias , quia funt finis verficuli , qui fre- de cau& in completprio , cum unica fit
quentiflime folet proferri. Oiiferentia eft antiphona fuper pfalmos , caudam habe-
inter tropum & tenorem, quia ipfe tro- renondebet, & fi quod magis videtur
pus incipit quandoque in principio can^ non eft, neque quod minus. £t propter
tus, quandoque in medio, quandoque hoc, quia caudata non debet eflTeantipho-
propefinem, etiam patet, quodneuma na in completorio fuper pfalmos, neque
finalis, de qua fupra didum fuit, & tropus fiiper nmc dimittis ; ficut & eadem de
funt idem , & quilibet tonus proprium ha^ caufa in horis antiphonae non debent ef-
bettropumpropefioemjpropefinemdixi» & caudata^
Ff j Me^
230 ^ lOANNIS DE MURIS
Metrum de Eodem. Difto qaid tonas eft, & ^uorfum poflit abirc» Cantor adhuc alia fapiens debet tria fcire. Quid tropus aut tenor eft, quid cauda noviflima nofcit» Dividat: asquivOcum videat, quod mufica pofcit. In<antu tropus eft vocis converlio quaedam, Intentum finem qua cantum tangere credam. Nunc prius exoritur, prope finem nunc habet ortum, Hoc mediante folet fibi cantus quaerere portum. Pofterior tropus hic finalis neuma fciatur, Qus praedidla toni fibi ius pro fine lucratur. Quidquid praecedic, quod priftina pondera portet» Dum tropus accedit» troput & dare nomen oportct. Verborum tenor eft, vocum tenor efle docetur, Intra rara toni cantus per eum retinetur. Secula dant illi tiomen , fi nunc genitivo Amcn iungatur» fed eumdem carmine privo. Sspius hsc reliquis vox eft cantoris in ore; Debet & ergo frui bene nominis huius honore. Fine prior tropus efi , -finemquc tenor comitatur. Approbat ipfe tonum quafi legitimum teneatur. Cuique tono proprius tropus atque tenor tribuatur; Caudaque» finalis modulatio» rite fequatur. Non pungit retro fallacii acumine telt. Quidquid agat coram» quas retro fiddis amicus Inventus fuerit » non eft >dicendus iniquus. Cauda malum quandoque notat » fraudis quoque cladem ; Pavo, capo» volucris rapax ornatur eadem. Sic fit in cantu» quia nefcit cauda nocere» Hunc probat» hunc ornat; fic debet ture placere.
Capitulum XX.
Qualiter & ubi gloria incboatur^ & de bemitoniis & diffcrentiis tonorum.
Cum tenor cuiuslibet toni, qui cdfecu^
lorum amen , fit finis verficuli » qui cft
Gloria patri ; ex praediSis patet » quali-
ter finitur praediAus verficulus. Unde er-
^go videndum cft» quaiiter debet inchoa-
ri » & praecipue fecundum quod pfalmus
debet. Pfalmodia enim ecclefia frequen-
tiflime debet uti» & hoc efl inveftigarc,
qualiter pfalmus fecundum tenorem unius-
cuinsque toni habeat modulari.
Sciendum eft ergo, Gloria primiquin-
ti & fexti incipit in F. /a, nf , fecundi in
C. gravi, quarti in £. gravi; tertii &
SUMMA MUSICiE, 23 1
odayi in G^yo/, re^ tit; teptlmi !n t|. du- fecundi, feptimt & odavi Tecundum di«
ro. Et notandum eft, quamvis tantum yerfarum eccleiias regionum. Qpod non
unum feculorum uni tono aflSgnavimus videtur mirum, cum vedium quoque &
pro tenore» tenor tamen uniuscuiusque converiationum commercia varientur. In
toni vel unam babet difFerentiam vel plu- univefiis autem tolerabilibus cui talibus
res praeter fecundum, absque differentia commorari placuerit» placeat & conver-
fufficit ipfe tenor. Qgod autem unus ti; ijam temporibus mores fapiens fini
tenor plures habeat difierentias quam re- crimine mutat.
liquus.hocellideo.quiaantiphonarum Confiderandum eft etiam. quod iii
pnnapiaumusplusdiverfi^^^^^ ^^^^^.^^^ ^ .^ jtj ijl,^ hJmitonia
alterius. & ideo pluribus indiget diflFe- diflferunt a pfalmoram heiStoniis. inpri-
rentns, & habilius fiat accefrus^^^^^^ mo tono. quarto. fexto & odavo; ia
cipium antiphon^ pfalmodia fita fecun- ^^,j .^ concordant cum hemitoniis pfal-
dum tenorem vel diflferenian. talem vel ^Jj^. ^^^^^ ^^^^ ,^ ponerentur in
talem. Secundum confuetudines tamen ^ ^^^^ faftidiofum^^eflTet cantum
ecdefiarum diverfas plures vel pauciores femifcerl Sed tu ingenio verbis con.
diflferenti^ tenonbus affignantur: unde ^ j^^^ ^^j ^^^^^^ ^^^ g
&tufifuensRom«. Romano concine rie„tiamhaberevoIueris; transferas te ad more ; fi fiieris ahbi. concine ficut ibi. jj,,^,,^^ ^^^^^^^ ^ ^ .j^. ^^^^^ ^^j.^
Et notandum » quod ficut funt o£(o um » quamvis perceperis artem ^ dohec
toni & odlo tenores tonorumt fic & odo difpofitio in habitum convertatur. Dili*
funt hemitonia , quae dicuntur ab hemis, genti edam animadverfione confideran-
quod eft dimidium & tonus. Sicut ehim dum eft , quod quemadmodum fecundum
confideratur modulatio tonalis circa prin- yarietatem tonorum variantur mbdula-
dpium 6c circa fiuem • fic & penes me- tiones pfalmorum » fic & v6rfus Refpon-
dietatem ipiuis: magis tamen ab ufu foriorum. Sic & pfalmus & ^/bria Intro-
quam a ratione duo principia & duo hei- itum variantur fecundum tonos diver-
. mitonia dantur odhvo » quoniam diflfe- fos. Sed quia talia fieri in quibuslibet ec-
rendshuiusantiphonai: nos qui vivimus^ clefiis fere demonftrantur ad oculum per
& confimilibus affignatur hemitonium libellum tonalem » decet tit fuperfedea-
fpedale diflTerens ab hsmitonio fui te- mus quidquid diflfufius determinare de
noris • & aliarum dtflTerentiarum ipfius. ipfis . quia didt Horatius : nec drca pa-
DiflTerenter etiam moduhihtur hemiconia tulura , vilemque moraberis orbem.
Metrum de Eodem.
Dido» quid tenor eft, quid finis dicitur eflTe,
Gloria prindpium merito non debet abeffe.
F. dat prindpium primo, quinto, quoque fexto»
C. que fecundus habet grave, quartas in E. capit Qrtam;
Ter.
I 2^2 lOANNIS DE MUIlIS
Tertlas, oAavas G. fcptimus iochoat in If.
Qui feroel aut mnltis vicibus tenor eft variaoilat
Cuiuscumque tonit tamen exit abiude fecundus.
Gloria fioiri variata voce docetur,
Antiphons capiti quod eo magls affimiletur.
Nec folum primum cantor diftinguat & imum»
Paufam quod praebet, medium diftinguere debet
A rehquis diftant primus» quartus, quoque fextuf.
Additur odavus in Magnificat^ BenediSuu
Refponforia dant Verfus, dant (j/or/a quaeque,
Claves finales non afpiciunt tamen asque.
Hoc fit poft Verfum, quia cantus pars iteraturt
Cuius prindpio finis Verfus faroulatur.
Introitus & habent Verfus & Gloria cnndi,
Cum quibus in clavi finali funt bene iunftu
Tertias exeritur quarto quinto fociatts,
Propter principium daves mutare paratis.
Quem Verfum cantus quod Ghria debet habere»
Absque notis faciie nequeo per metra docere.
D. grave principium primus dabit, a. quoque farfum«
C. D. vel F. aut a. fubdit alter, & a. fit acuta
G. quoque dat pro C. clavis mutata necefte.
Tertius intra r. furfum , quartus tamen a. G.
A. cum r. quintus, dat furfum c. quoque fextutt
Odavus per c. fed feptimus incipit in d.
Hoc licet ecdefiae, fatis edocet atque patenter.
Quod qui fcire volet, quaerat cantetque libenten
Si tibi fctre placet, breviter difierre tonorum
Qualiter & quantum varietur quivis eorum.
Primus ut ecce leva^ duQus fpe ^ vel Lazarus exit;
Eftque fecundus ut O. (a) nunc cum tibi plus variaba
Tertias eft quinque, quoniam Dominus Simeonem.
Quartus poft rubim {^) Jidelia Sion.
Quintus vox alma^ fextus notum Benedi&us.
Septimus Afferte lofepb. Omnes. (*) caputquc.
Oftavus Petrus boc bodie. Feniet quoque nos in
Plenius hoc notulis liber bic docet ipfe tonalist
Saspius ille tibi-, tibi confuh), fit manualis.
(«) SdL utiphptti 0. kk AdTeiittt»
Si7mma Musicjb. Sj^
CAfiTULVM X!Xt dios. ft in nfim incorrigibilein dedu-
Ouamir & quot mo^s jut error ht *^"°' " f^!P » "' "^" /"« *<*'"'" • *^<*
ca»f«. potius abuOb pro au^ritate videatur
Cum fiepe cantus proprictas non 1^°^^*- P"''^?*'; ^!?'S^^
obfcrvctur ab omnibus. vtdcodum cft. ^'''^' *^ *^ P'''^ f .? ^^' ^«^
qoot & quibus modis crror fiat iu cantu. K*^/f • ®^A '^iTl'/'''' '^'a ""'"^
Fit cnim^crror quandoquc cx impotcn- ?^ tahbus dicit Ariftotete: quod qu^
^u ^»<>.«/i^^»«\«» «i.^iSrTi»«fto «.^ a^oi Da^i fuiit ad contradicendum ; &
tia , quandoquc cx ncgligentfa. quab. ^ , ^ » ^
doquc cxobftinatia, quandoquc cx incu* Tr !z . p"i"mu- i^Auivauvt ^unuuu
rir Ex impotcntia malc cantatur a fc ff^f" opinioncm foam cum clamore
nibus. pncris & infirmis, & hoc cft ««^«^™^
vcniate» quoniam tales excufat impotcn- Ex incnria malc catitantt qui fitrc ta?.
tia natdralis, propter quod PcrGus do« dio aflfc^K funt» in labore quoque de^
cet: naturak vitium nm e/l deridendum. fefB» qoac in canfu lcvanda funt depri*
Ex negligentia male cantatur ab ebriis, munt» noo cantoi. fed fibi parcentcs;
& ab illis» qui pigritantut» vel Cohtem. vel petotanda quadam indudi, quas de-
nunt cantum diligeotius ufitare » 8s primenda funt ievant ineptc • & cantum
etiam ab illis excufant, qui totum a in comparatione ad praemiflTa perficiunt
parte iudicaot improvtfc ; & ifti autem tnconcinne: Exemplum primi graduale
vix excurantur» aut omnino venia non Qtii fedes Domine; ibi fuper Cberubim^
funt dignt. De primis borum dicit Ari- cuiBi fupierius dicendum fit, infmus di-
ftotelcs: ebriu$ duplici poena funietur; cunt & errant Item aliod: Cum prin^
de aliis benedicitur: q^ia (f/iorm^i^no. cipes perfecutis^ VSl concupiviti altius
rabitur; contra uldmos dici(ur: careat enim in c. acota dicerc deberent, quod
fuccejjilmsopto^quisquis ob eventu faSa dicuot in b. moili Item aliud graduale:
notanda putat. Contingit enim diverfos probaJH domine^ ibi igne me &€. cum
cantus modo eodem inchoari & divcr^ enim io e. acuta indpcrc deberent, inci-
fimode terminari, ficot has antiphonas: piunt in F. gravi. JEque qq^Bdam, quae
ant SenediSum fit &c/8c Ghriofiprin^ deprimcnda font, lcvant, ut in antiph.
iipes; & hanc : ranfa^aitf yanSi^* & hanc cum appropinquaret dondnus lerufalem^
fub Tbreno Dei. ficut & has Ifie puer. Mfi cognaviffes 2f tu. ficut in terribilis
In odore. Tamen hasc omnla difi^nnt M9S parta cceli; in gravibus enim ca-
fecondum tropos tcnorum, quod ek fi* nendam eft, ^uod levant inepte. ne cognofcitor cvideoter. ^^ ^ .^^ p^^^ ^ ^, ^^
Ex obftinatia male cantator ib 8Ui« ce infalfii 9l nidi cantom indpiendo a
qoi cantos propria Iq^e relida pjropCer curfii t^imo eom detorqoent; quod
motom aniifii foi cxcedoott & rite com» folet contiogere in hls antiphonis; Cum
pofita pervertont, & fic perycrfii doeeot indmtnnt puerum. Cmk mdiffet loban^
SpftifTotia TBT« Dt MosiCA. P» Ut G g wes;
234 lOANNIS DE MURIS 1
nes; cum enim fitff pHmi, fi oota iii- De talibus in poefi dicit Horatlus, quod
mis iufle^itur , ?idcntur concordarc cum riditur^ cbordaqui fmper oberrat eadem,
his: gui de terra e^i ant Quando natus Tales igtiorant. quod iterum caetera no-
es. quse funt tertfi. Item per incuriam ta idem opetatoc ia cantu» quod figu*
plurimum damnore peccant, & alios m in metro. Eft enim intentio adoris
quam plurimos faciunt peccare fcripto- in cantu & adoris in metro uua in ge-
res, qui claYes initiales & finales can- nere» fcilicet ut yox cum materia di--
tus non obfer?antes, dum cantuoi in* dlaminis foi (conoordet) Si enim ma^
epte incipiunt, dum ad finem legiti* teria didaminit in canto flierit gaudio^
mum pervenire non pofiuntt rel in cur- ia, notam decet eflfe levem & I^tam»
fu corrumpunt eum, vela fine fuo pro* ficut eft cantus de S. Maria, de S. lo-'
prio ipfum diftorquent, & quandoquead hanne Baptifta, de Epiphaniat de Re-
alium tonum eum procurant; proexem* furrei^ione & de fimilibus. St vero di-
plo huiufi peccati revocetur in memoriam ^men rem laborioCim vel fecunduoi
cantus alius, qui neceOitatis caufa trans- virtutem vel fecundum apparentiam fig-
tertur a gravibus ad acutas, quem fi nificat, nota debet eOe gravis, & trans*
quis aliter indperet* oberraret fcriben- irc de b. molIL ia ^ durum , & e con-