diu teneat» donec perfede confideret» obi do vel mag^o cahtore.
Mitrum, de Eodem.
St rudfs eft dhtor, qui vult cantiire Iibenter,
Ut cantum difcat fohtus cantare patenter,
Cum focio cantet» vel cum dodore fi-equenter*
Ut cantans cantor poflit cantare decenter,
Claves profpiciat» difcernat» fit melior harom»
Donec motehtur» vel duitt cantus earom.
Poft hoc infpiciat notalam» quae primo locatOir,
Linea vel fpatlum fi fit» cui iunda notatur.
£t difcat notulas vocali continuare
Quas debent eius voci de iure vacare.
Congeries notulas fi^rt plures chtufuh dida»
Quat cantet pariter» fit earuifi nulhi relida.
Diftinde cantet nova» boq tamen iodpietur
Syllaba poft paufiimi nova diftio ni comitetor.
Circa femitooium caveat» ne fiat ineptus»
Artis notitiam rigide dum non fit adeptua^
Optima cantori cuioa cautda probatiirt
Svmma Musica*
Uc notulas teneat» donec poft vifa fciator.
Intervalla fciat ttinc terni fope canendo
Non manibus iantam, quod fit» fed corde tenenda
Scire pntans totam yix noyit denique partem,
Exerce ftudium» quamvis perceperis artem.
Forfitan efl: difcors» & perdit abinde favorem
Dodoris» fmftra ^qui non vult ferre hborem.
Non tamen bic ceflet, colat inftrumenta fonora»
Qavibus & tadis iungat concordtter onu
ai7
Capitolum XIV.
De inventiotte tottortfm. & numero eorumdem.
Didum eft fupra, quod hoc nomen to-
Dus eft aequivocus ad tonum maiprem &
tonum minorem. De minori didum eft
fupra. Nunc dicftre de maiore fequitur:
Unde videndum eft, quid fit & qualiter
dividatur. Supra tadum fuit in parte, quid
fit» quia» ot habjtum.eft, tonus maior
eit regularis inodulatio cantus pluriina*.
rum notularum, quae maxime attendi-
tur penes finem. if/a(/i//9t/o ponitur, ut
genus, regularis additur ad differentiam
cantus, qus diatonicum vel fupra^vel in^
fra extendit: plurimarum matuhrum iu
citur ad differentiam toni minoris, qui
confiftit tantum in melodia duaaim*
Qua maxime attetiditur penes jinem , ad-
ditur ad removendam opinionem illo*
rum , qui exiftimant, cantum penes prin-
cipium iudicandum.
Habita definitione toni reftat videre,
qualiter dividatur. Unde fciendum eft,
quod antiqui muGcas dodtores tonuro in
partes quatuor dividebant, fcilicet in pro<^
tum, deuterom, tritum & tetrardum, id
eft,prtmum, fecundnm, tertium & quar*
tum. Sed poteft quseri, qua ratione fue-
SCRlPTOASa y£T. DB MosiCiu F. III.
runt indudi ad ponendum quaternarium
in fpeciebus prsdidis ? Ad quod dicen*
dum eft , quod iidem didi dodores ftu«-
diofe & foUicite confiderabant, quod mu-
fica in maxima & admirabili concordia
fonorum fundatur. Unde rationabih't«r
eft inventum fecundum numerum & pro-
portionem eorum , qnae amicabilem , &
maximam & primam concordiam habere
probatur in rftbus mundanis, quse funt e«
lementa, quorum colligantia & ad invi«
cem concors difCordia conftituit macro-
cofmum , id eft , mundum maiorem. Ig-
niis enim eft fumme caltdus, aer humidus»
terra ficca, aqua frigida. Hinc rationem
numeri fui trahentes primi dodores mu-
ficum tonUm per quaternarium divife-
runt Idem quaternarius etiam ab elemen*
tis caufatus , fed non fic ordinatus repe-
ritur in microcofmo, id eft, in mundo
minori, qui eft homo. Conftat enim ex
quatuor humoribus, fcilicet cholerat fan*
guine , phlegmate & melancholia : Et hi
participant quatuor elemehtares qualita-
tes praedldas , fed non difponuntur fe»
cundum ordinem , qni eft fupra & infra.
Elementaris autem complexio & etlam
ordo reperitur in quatuor quadris annt^
menfiSf dieL
Sta-
ai8
lOANNIS DB ttURIS
;« ^inpMOrs S}^!>^ it t); c <d3acrcck>» «w
,vA»a« «-ciJSUJ- ;sa«it
Foftdidoc tononuB qMtnori
icc alii foccefoont pcc^acKioccs
qois» ooofidecantcc, ^iod CMtw
nwltom clccndit, qMndoqoe midbaoi de- feendit, propeer qnod
dt protoM pbgcWM:
DtiKntQm. &
in
picpais aplcg».
cionbn pl
Ck widipf ijaiiiilcc
dms
EKdi.
D ^ laK iriBfli It ttris S33SK ^irtoirift Jb
i^u^ A3«^aari ^ JL tt ^IiK ic "
i»^T«-l|»^ t .IU3C A
Svmma Musicje. 219
tDm denietitares qaalitates primaB» ona nttur; aer prindpaliCer hamfdda, fecan«
lUarom uni convemt elemento principa- dario calidus eflfe dicitur ; & exinde tra*
liter, & alia tamen eidem cohyenit mi* hitur odonarins tonorum numeras prx*
HQS proprie, non seque primo, verbi gra- cedens. Et iicut una qualitas principaU*
tia: ignis enim principaliter calidus eft, ler, & reliquas fecundario; eidem ele-
lecundario ficcus : terra principaliter fic» mentp debentur , fic & duo toni clavi
ca» per pofterius frigida; fed aqua pro* conveniunt uni finali, principaliter au«
prie firigida» per acddent bumida luve- thento» fecundario vero plagali
JHetrm Busdem.
Quatuor antiqui fpecies dixere tonorum»
Qjiiiibet unde fiiit nomerus detedus eorum.
Hoc fnnt contenta mimero , qnae funt elementa
Mundi maioris; bumores adde minoris,
Et partes annis menfis» magnaeque diei.
His conferret tonos potes eiusdem fpeciei»
Contiguas partes & habent & in ordine certas.
Qpatuor inde toni fpecies perpende repertas.
Supremas gravium claves pro fine tenebont,
Non alibi proprio finirj iure vaiebunt
In numero primos iuvenes peccare notabant»
Qui nunc inferius nubc alta voce tonabant.
Autheotum qoemvis didorum five plagalem
Dfcebant unum didorum non fore talem.
Didcur authentos tonus hic^ alte quafi tentus^
Inde plagalis erit preflTus» quia fcandere lentus.
Eft par» & fiimulos peditat fi^rpitque plagalis»
Eft impar dominus autfaentus prsevolat alis.
Sic numerus crefdt^ fic oAonarios exitt
Unus nempe duos quafi fub veiatntne tezit
Par imparque tonus notulam vemmtur eandem,
Vt poflBot cantum pariter concludere tandem.
Quamvis ad menbm non combinantnr onusque,
Femodare folent pariter domtnos fiimulusque.
Difto cor foerint duo bis» iam nunc referaturt
Cor modo fint oAo, quia fic numerus duplicatur.
Arbor produdt ramos magnosque priores,
Finditur in geminos magnus quandoque minores.
Igois cimi calidtts fit, poft ficeos abtndet
Ee a Et
tzo
lOAKNIS DB mjRlS.
Et per pofteriui igotm fic in doo fiode.
TerraqQe ficca prtat» poft frtKida lore docetiflr.
Sic eft in reliquis, aqua fi&^ aerqne dopletur»
OAoiiarias binc foluai furgit efie duorum
Primum principinoi» rdiquum famulatur eoruQi«
Antheatit clave» fioia daatur • qoafi pdmo :
Poft per pofteriua paribus debentur ab imo.
Dicit Ariftoteles, quod aoa poflint fore plura.
Sed nuac pauca magis elemeota : per haec fua iura.
Circulus hioc fadus cum fit perfeOa figura,
Noa plus oon minus eft» quam quod fatis eft habitura.
Htnc patett & quod fit perfedio mufica dignat
QpaB fundatur in iiis • & hxQ certiflima figoa.
Capituldm XV.
Qua funi claves & viceclaves tonorum
jmales,
Didum eft, quia protns finitur in D.
foU re ; deuterus ia K la^ mi ; tritus ia
F. fa^ ut; tecrardus in G. fol^ re^ ^»
& hx claves proprie & regulariter tonis
iam didis debentur: proprie dico» quia
cantus quandoque improprie terminatun
Contingtt enim quandoque, quod cao-
tus , qui regulariter & proprie terminari
deberet in gravibus» terminetur fuperios
in acutis ; & hoc fit propter oeceffitatem
praecipue a femitoaio veoientem* Cantus
eoim hic fi locaretur ia gravibus, vel fe-
mitonio carerets ubi deberet babere, vel
ipfum haberet, ubi deberet carere. Cum
itaque cantus talis io acutis afceofum Sc
defceofum inveniat exoptatum , nec im-
pediatur propter femitonium, poftpoQtis
gravibus in acutis locatur. Sed hoc de
gratia , non de iure ; licentia quoque ifta
nondatur, nifi proto, deutero & trito,
quia D, foU re^ qood proprium eft pro-
ti. tamfimiliiQie vicarium baMo. hmi.
re. E. la^ mi, etiam , quod proprium eft
deuteri, vicarium habet \ durum in b.
fa. ^ mi. Sic & F,fa^ ut^ quod prbprium
eft trito ia gravibus , vicarium habet c.
folffa^ut^ io acutis. Tetrardus autem fi«
nem fuom G.foh re^ ut^non evitat, quia
propter vicioitatem femitooii fupra & io-
fra aoo iocombit ei oeceflitas , qoas in
aliis reperitur , & ideo vicarium ooo de«
bet habere ; uode & jproprium fuum o&
fichsm io ioco fuo exercetur. Si ergo
caotus tetrardi aliquotieas quaatom ad
fitom exorbitsire videtur, tmputetur ig-
aoraatise vel primi eius caotorist vel fi)r«
te fcriptoris, & fubiacet corrediooi cao-
toris periti.
Et oe auUum praedidae oeceffitatis ha«
beatur exemplum, caotus proti fallit ia
gravibus in hac antiphona fecundi toni
magmtm bdreditatis mtyfierium • quam
neceffitas compellit in a. la^ mi^ re^ finiri.
£t no^ndum , quod fi cantus finitur fu«
perius, debet fecuodum finis exigentiam
& fuperius inchoari buius cantus trans-
latio ; cpm propter defcdum femitoa-
fa?pe.
Summa Musicje. 221
&pe • m diAuill eft » habeat evenire. poteft in gravibas , petamus tnxiliam ab
Qjiidam artifices io ioilrameotia mofids acotia. Caotus proti cum io gravibua
locaot femitooium iottr G.JjA^n. «#» D. foU fe, ooo poflit attiogere io hoc
& F.fa^ ut. qoidam inter G. foU te^ ut^ lefpooforio : San&a & mmaculata et
& a.la.mi^ re. & davem iflam davem virgo; afceodeos ad acutas fioem vica-
formae appdbot; &io caoto tUod cpm- rium fibi poftulat a. la^ mi, re. Item
oioditatem operatur praecipue to ioftro» caotus deuteri curfum proprium oon
meoto« quod orgaoum appellatur; ve- obfervat io commuoione : j^i i//co z^o*
nimtameo in mufica vocali humaoa Io« bis in tenebris &c. ficut quandoque &
cum 000 habet Guido enim in arte cantus triti proprium cu^fum evitans C.
mufica peritiffimus, qui & in mufica fua folffa^ ut, pro F. fa, ut^ fibi adaptat»
quaedam pofuit , quibus bene caremus» ut in hoc refponforio : Tua funt bac
dum claves tres novas addidit peracotis Cbriffe &c. Haec omnia fi quis in cla-
propter diapafon habendum inillis, ipfe vibus vicariis feu aflinibus inceperit, &
quidem hanc davem femitooii fiicile ap^ cantaverit» ad finem perveniet absqoe
pofuiflfet, fi neceflfaria nobis fbiflTet Ne- errore; tetrardus tameo fedem propriam
ceffitate itaque dum cantos hic finiri non non mutabit
Metfum de Eodem.
In gravibus cantus finitur iure tonorum,
Tres in acutis funt viceclavess clavibus horum»
Protus D. fed deuterus E. fibi pofcit habendum :
F. trito» fed G. tetrardo crede coIendum«
Sunt tribus his primis a. b. c. coUaterales»
Forma diffimiles in cantu funt bene tal^s.
G. folam tetrardus habet» folamve teneto:
Cantor qui negat hoc» fefe peccaflfe doleto.
Si cantus proti proprio male definit tn O.
Afcendas ut in a. per acutas definat, inde
Deuterus E. perdens (| durum quaerit haberc
F. tritus fijgiens vult per c. fine placere.
Septimus, odavus propriam retinent fibi fedem«
Ndm vicinus eos aliam non ducit in aedem»
Eft melius claves cantos licite variarL
. Capitulum XVL qoe toni maxime pehes finem attendi-
Quafint claves initiaks tonorum^ & tor» & etiam iudicatur: & hoc eft dice-
qualiSer & quantum afcendant tfel re» quamvis cantus aliquis in principto
dffcendant. toni fpeciales alicuius proprietates habe*
Diaoni eft^ quia caotus oniuscoius- at» & ip medio magis affimiletur adhuc
Ee 3 ei-
lOANNIS DE MURIS
etdcm, in flae tamen et pnedpoe adapta-
tor. Et com di^m fit, de clafibos»
qoat & quot fiot finaies tonorum » nonc
ulteriot eft dicendum de clavibos initia-
libos, cantos eOrom, & qoante notas
tranfeant finalem fiiom fopra Tel infra.
Sed qo«ri poteft, qoare prios didom
eft de finalibos cantos tooorom clavi-
bos, qoam de initialibos einsdem, vel
de his qo« circa mediom atteQdoQtoi:?
Ad qood dicendom eft, quod hpc fit
propter fiois digoitatem maiorem, eo
qood per principiom cantos vel perme-
diom minos difcernitur, qoam per fi-
nem. Protos itaqoe aothentos qoatoor
habet proprias claves initiales , C. />. F. a.
Nam omnis cantus primi toni aot pro-
prie incipit in C. /a, ut. ficot in hac
anttph. po/i exceffim beatijjimi &c. aot
io D. fol, r^. ot in hac antiphona : fc-
ce nomen Domini ^craot in F. /a, ut^
ficot: Invenit lumen; aot in a. ib, nd
re^ ficot: exi cito &c. In E. la^ m,
aot in G.folt re^ut^ non iocipic prin-
cipiom hoios toni. Et invenitor. cantos
primi toni defcendere ofqoe ad A. n.
ad quatuor notas fub fuo finali, ficut in
principio Refponforii : Utetur omne fe-
culum &c. Afcendit in g« litteram, fci*
licet decem claves fuper fiiom finalem,
uti in eodem 9;. ibi : atemus amor &c.
a quibusdam autem iudicator cantos idem
trregolaris propter inconvenientes afcen-
fos : qoibos refponderi poteft , quod
afcenfus ifte deledabilis eft, & ita finem
non excedic niuficae;, qu« propter dele-
Aatibnem prscipue fiitt inventa.
Protus phgalis quatuor babet initiai
feu principia, A. C.D. F. A. re^ ot: ecu
advenit &c. C. ot hic: fuit ad tempus
&c. D. ot: fapientia &e. F. ot: con^
folamini. Et defcendit cantos hotos to-^
m in C. qood in aliis non reperitori ot
in coil^erufit, & in prindpio feqoentis
Eia dic nobis 8fc. & invenitor afcendere
in d. acotom, ot io 9^. omnis pknitudb
&c. kpttm daves foper foom finalem.
Deuteros audientus tria habet princi-
pia propria £, F, G. E. ut hic: bdc
efi qua nefcivH Qfc. F. ut gloriofum.
G. ut : te femper Jdem. Et defcendit
tantom in C ot io hoc te. magnum my^
fiertum &c. & afcendit in G. acotom,
ot in hoc U* f^irtute magna^ ibi: tefiim
monium. Deoteros plagalis qoinqoe ha*
bet cla ve^ ioitiales C , D , E , F, G. C. ot :
frange . efurentL D. ot: tuam domine.
S. ot: vigilate animo. F. ot: tota puU
cra. G. ot: pofi partum virgo. De^
icendit autem in B. mi. ut in hoc 92.
tanto tempore. Afcendit in C. acutum,
ut hic: Exurge &c.
Tritus authentos tres habet proprias
daves initiales, F. ut: paganorum muU
titudo. a. ut: folvite templum. c. in linea,
ot: fanSus^ fanSus^ fanSus. Et afceo-
dit in g. lioea , ot in hoc fe. quod cum
audijfet &c Sub finali aotem foo nifi
rariter defcendit, qood in aliis non in-
venitor, Tritus pbgalis afcendit qoan-
doqoe iii d perventam fopremam, fed
tonc improprie (ermioator in c. clave
vicaria in acotis, ot in feqoentia: Fier^
bum di Dio natum^ habet aotem, quan-
do in gravibos termioator clave^ doas
Initialcs D. %l f. D. ot bodte fcictis.