nus^-
SUMMA MUSICiE. 21 X
JDns» quema^modani r^»/a, & e con- Nonam & tiltimam interTallum eft
trario. Ditonas didtur quafi duplex to* diaparon, & dicitur a dia^ quod eft de^
uus, ficut eft mi^ ut^ vel e contrario. & pan^ quod eft tatum^ & fon^ quod
Diateifaron dicttur a 4ia^ quod eft de^ eft/birfi; quafi continens omnes confo*
Scteffaron, quod eft quatuor^ vel qua- nantias, eo qudd cranfit omnes articu^^^
i/rato;» , quia ptocedit de quarto articu« los omnium aliarum conronantiarum«
lo in quartum» ut eft /a, mi, fa^ ut. Alii dicunt, quod dicitur a if/a »quod
mi, la. folt re. Sc e CQntrario. eft de^ &pafin quod eft fimile vel aqua^
Diapente dicitur a (f/a» quod eft (/^, & &, quia procedit de fimiii ad fimile; }
penta^ quod eft quinque, quafi de quin- quamvis enim articuli fintdiverfi, una* i
que notis fada, prout in re^ la. & fimi- que Uttera initialis articuli, qui eft cla- ^
libus apparet Semitonium cum diapente vis illius, habet alia littefa fibi confimi-
dicitur, quia femitonium cum diapente lem odavam fopra vel infra; quod qui« \
adiungitur, quemadmodum fi fiatprocef- dem conftituit diapafon, quemadmodum
fus a /a, quodeftinc. /o/,/a,»t.ad 101, C ut. habet c. /o/, re^ ut. A. rf, a«
quod eft in £. la, mi gravi. Tonus cum /a, mi^ re. E mi, b. /a, ^ m, & fil*
diapente eft confonantia coaftans ex tonp milia; ande fonus tranfiens de clavi
& diapente, quemadmodum fi iungitur quaque ad fibi confimilem, feu afcen-
la. in a. Ai, mi^ re. cum ut^ quod eft dat feti defcendat, flcut didum eft^ con^
In C/a, ut grsnri; & fic de aliis. ftituit diapafon.
Metrum de Eodem.
Unam vel binas vel -tres habet articuloruiii
Quisque notas , plures non continet ullus eorum.
Fft nota, fit totiefis, quotiens fuerit fonus i&m
Hoc fine. Coctinuus etiam non ell nota didus.
Contingit notulas geminari ; fi geminantur
Intervalla novem, fieri non plura, fciantur;
Unifonus prior eft, quem femitonus comitatur,
Uunc tonus infequitur, tamen aequivoce variatun
Eft tonus accentus, modulatio certa notarum,
Aut minor, aut maior; tantum minor efto duarum*
Quod fint diOimiles, perfedac, continuaeque,
Semitonus minor eft, & ab his non diffidet aeque.
Dum tonus eft maior, plures notulas retinebit,
Finem prartendens, a quo fibi nomen habebit
Dormiat ifte tonus : & ad intervalla redire
Nos praedida monent, & eorum nomina fcire.
Ditooiia eflb doplex tonus a ledore fciatur,
D d a Dito-
aU lOANNlS DE MURIS
Oitonus & prasit haac» fed fmi taneo fociatnSi
Quarta coit quartae» diateOTaron hinc venientCy
Quintam cum quinta focies, fiet diapente,
Continue fequitur cum femitono diapente,
Eft diapente tono iungens odava repente.
Nona fubit fpecies diapafon , vel quia cundat
Continet bsec alias» vel coo0milea fibi iun^s.
Capitu{iUji( XL prsdi^s, merito a muGco debent vltarlt
Qum. phra nonjbit intervaOa quam qupd «on fintdegcnuino melodiae. fdl
^ nmm. &'^aniculi quam ''^'''^?, d.flbnant.an, operantur qa«
na^mdedm propofito muficas (£ contraria) ludican*
Coo. da> 00« co^tei habeant ^. T"» ^ /? '? ^ «.olli «».o c«m
noT«n modi., ita ut « ei. nov».. iata- ^- *•. "^- f«^> & f»l»r.on. fi p«
«-11, r»r«.»».... ^r.^ okr.,..^. /........* «ij modum intcrvaUi rocr.t ei coniunaum.
valla uirmentur, non abiurde qu^eretalu _, , - , . ^. ^^ u «,* *.
,„U= quij ".«^rib». ..«dU & f». Jtnti": i" -iSiiS» tl'ia*
pra diapafon & mfra habeant coniungk ^. r •""*"" ' J* "'' ««wwm» ♦iimmi. quare, mulicus tantum novem contentus
eft interyallis ? Ad quod dicendum eft. Sed dicendum cft de Intervalloi quod
quod in qualibet arte fic eft: quidquid fonat diapafon; item quod 19* articu*-
impedit finem artis, illud maiori iure li feo fedes notarum ab antiquis Ao&o^
debet ab arte remo veri. Sicut in gram- ribus habebantur: quorum an plures el^
matica, quae finaliter intendit congruum, fe poQiqti an debeaot inveqiri. Ad quod
errare dicantur barbarifmus Sc foloecif* poteft dici» quod 19* fufficiunt» fed
mus» & quod magis mirum eft, etiam plures bene poflunt haberi; cum enidi
cacophaton evitatun c^ntus diftingu.atur in gravem » acutuin
Sic & diale£tica, quae intendit fkcere & peracutum, ^ cpm oQlo claves de-
de re dubia, dum venatur fyllogifticam ferviant gravi, feptem aputo» & quatuor
neceflitatemt inutiles coniugationes pro»- peracuto» vix contingjt aliquem habero
pofitionum extricat, qualis eft coniun^ vocem tanti vigoris, ut fine vocis mp^
dio duarum aflbmtarum in fecfinda fi« tatione iftas clayes canendo transcurratt
gura, & caeteras huius modi paraiogiftiw & plores afcendac» licet eflent inventae.
cas phantafias ; & in fingulis artibus eft Qpodfi forte cantor aliquis cantnm in«
aliquid huius reperire. Sic 8c in Qiufir ibrips non inceperit opportune , fed eum
ca» cum prsdpue deledatiooem intendat, incompetenter fubltmius inchoando fn>>
quidquid eidem contrari(iqi videtur» abif- periores clavei afcenderit in numero cla«
git ft contemnit. lunduras autenn qop vipmt fe non conqueratur habere defe«
tarum ^. quia non cpnftitunnt aliqqod dum( loco enim prioris clavis qu^fita
intervallorum, quod fit onum ex ooveoji & oon |ovent9y fuoi^ ioikriorem pra*
SUMMA MUSICA^ ai3
ximam eidem Utters fenrientem, & per lavit, & minimum D.la^fot d.1a.folr§
diapafon in ea» fonum tnveniet txopta» appellavitt & fuperadieidt davi//(i. Qf
tum; quod patet in inftrumentis muflcis, ^. foL Et rationem huiua affignat: cum
quae non habent nifi feptem vel odo no^ habeamus diapafon in gravtbua ^ G. ut^
tarum dtfferentias , in quibus quilibet ufque G. fol r^, ut. & fimiliter in acutis
cantus invenitun 2l G.fol^ re^ut^ qudd eft finis gravium,
Quida^ prsdiAum decem npvenarinm ufque ad ^.fih re^ itf. quod eft finis acu-»
adlcribunt 19. ipfius manus articulis» qui tarum » in peracutis dixit Guido tot ha-
dum plures non reperiuntur in manu» di- bendos articplos » ut e^iam diapafon ia
cunt» quod plures notarum fedes non eis poffit compleri, vei quod mufica ia
poflfunt invenirl Sed sftimare talia ftul- hac parte pateretur defedum. Ad quod
tum videtur, quoniam extra manum, fi- refponderi poteft, ut diximus ante» quia
cut&intra, diverias &differemes figuras cum tribus acticuUs prsdidis carere
articulorumhabentur. Scleadumeftetiam^ poffumus, quodammodo fuperflue vi«
quod Guido in mufica fua tres articulos dentur apponl Ars enim ut defiderat
notabiles praedidlis 19» faperaddidit, &; fupplere diminutum, fic & eias* e^
minimum C.fohfa. c. fol^fa^ ut appel- qaascnmque fnperflua refecare.
Metrum de Eodem,
Intervalla novem fiictet iuadura duarum,
Apte qua; refonent, fuerit fi fadta notaruoL
Eiteddi numerus poterit tamen ampUiis horum,
Et qoaeri poffet, cur non pbcet ufiis eoruoL
Sed quae praepediunt finem turbare videntur:
Ars ea fecludtt fors talia dida puteotur.
Fa b. moUe fooaas E la^ mi cooteomit habere»
C. fa^ utr & fupra aoa afpicieas a. /Sa, 10/, re.
Qjiodlibet iftorum refooabit more luporum,
Hioc excluduotar, oec oomeo habetur eorum.
Si quid traofceodas , diapafoq forfitao edas,
Garritum potius quam caotuai promere credas.
Deois iuoge novem , fiiot articuU notularum.
Qjiaeritur, augeri oumerus fi poffit earum.
Guido refert, quod fic, docuit oos addere diftis
Et tres articulos aliis poft terga reUfiis,
Pcoximus eft £ Ai, mi poft/a. G.folqw fequatur,
Addidit hos, pt eis.diapafoo perficiatur.
Nam fic io gravibus & acutis & peracutis
Uoft reperire potes tribus his io fiqe fecutis^
P d 3 Cum
214 lOANNlS DE MtTRIS
Cum tameo hisi aliqoa Itceat ratione carere»
Noh opus e(l, qood eos tteeamor io arte docere.
Raro caotorem cootiogit fcaodere tantaro, Clavibus in reUquis ut noo matet fibi caotom.
Capitulum XII. differentias babet pro fignis : quibas aa>
De fignis intervattorum a diverBs diver^ ?"> P*'»^,'»"'' in pagina vel canto fcri-
Jimode ordinatis ^'^* ^^ fcriptum addifcere, vel caota-
Ex pnediais patet, quod iotervalla. «. figois iodigeot maoifcfte, quae fono-
quse habcntur in caoto, fecuodom arfio '"" ccrtificaot quantitatem; aotiqui fi-
& thefio procedunt: qoare opportuoum ^* ^"^^'^^ diverfimodc utebantur.
cft. ut certis Umitibus menfurentur. Et ad fnbfcquentium evidentiam oo-
alioquin diftantis minoris ad maiorcm ^^^^^ ^^* ^^^ P""* doaores davet
nulla differcntia videretur. Unde figna afticulorum omnium diverfimode forma-
funt ittventa. per qux fpecfes interU refolcbant; ?• «*» "'« P" ^. ^*c«w
lorum poffint agoofci. Dc figols igitur "g°aP«»"^ Po««a ^cf® ^- ^- ^-^- *• ''- ^-
muficalibus Bliquid dici potcft. Sed to ^«»^"«8 litteras prp clavibus ppfuerunt,
fonoris muficae inftrumcotis divcrfimodc * ^*** gravibus adfcribebaot. Secundum
fe habcnt figoa ootarum fccuodum io- ^»"'*" ^**^** ^^^^ "' *' ^' '^ ^'f'^' ""^
ftromcoti proprietates diverlas. Nam fo- "' ««Pitalcs feceruot Ultiriio peracutas
ramioalia inftrumcnta maiora non habcdt ^^- duplo ventre a.^,^,^. claves quataor
continuaquam tonum&femitonium, fe- formaveront, ex qnibus nimirum cft,
cundum quod progreffive difpofita ordi- quod clavis uniuscuiusque articuli pro-
naotur. Talia funt organa, tibia, cor- priam fiiam formam tenebat. Exinde
nua, mufs, firingae, flaiota &c. Chor- quidam antfqui absque Kneis cantum fibi
dalia etiam quaedam progreffive tempe- potius quam alits notulare volentcs ipfiim
rantur, ut citharse & pfalteria, organi- fignram clavis pro nota fcripferunt Qpa-
ftrum, monochordum, & fimilia: & litcr autcm cantns fuper didiones per
baec habcnt figna propria fuarum nota- littcras notulatus fuCfit, ex praedidis ft-
rum. Talia funt ctiam vafa fonora, quae cile eft viderc. Sed conftat, quod iftc
fecundom fitum &. ordtaem cognofcun- modos canendi labore utens duplici, ni-
tur. ot cymbala, & fittilia. Sunt & alia mium difficultatis habebat.
chordalia, quae folura audttu difcernuo- Dc clavium diflfcultate feu diverfitatc
tur, temperantur autem per coofonan- ab antiqois inventa dicimus, quod noo
tias diapafon, diatcffaron. & diapente, & eft opus clavcs omncs adeo diverfimodc
per divcrfas digitorum interpofitioncs ar- figurari. Quamvis enim poft C. fimpli-
tificcs ipforum formant fibi tonos & fe- cibus litteris & graves & acutae fcriban-
mitonos; & fic de aliis. Sed qni can- tur, fatlshocopcratur differentiam. qood
tat, 10 mano ipfos articolos & fohorum Kttera vd clavis, qu« in gravibus eft ia
linea»
Summa Musim. 21$
liiiea» in ftcntis in fpatio inveoitQr» & do iDgeniabaat alias caotelat canendi» ut
e contrario : ip peracatis aatem figurs fcilicet articulos muficales per fineas in
capittiea apte fcribuntor ad diffcrentiaoi fuperficie paginas protraftaa» & per fpa-
gravium» ne forte error pro eorom fi- tia interpofita defignarents & per notu-
militudinegeneretur. Poftpraedtdoscan- las, quibus utebanturt utualiter caneo-
tores Hermannos Contradns cantum abs- tes lineis & fpadis iam didis incerpofitas
que tineis vel aliter notulabat: nam pro intervallorom differentias demonfl:rarent.
asquaU fono vel unifono» qood eft idem» Ponebant igitur in priocipio linearum
c. pofoit» pro femitonio S. pro tono T. claves ipfos articulos defignantes, vel of-
pro femiditono T. & S. feu S. fupra T. que ad fioem, vel ufque ad mutationem
hoc aodo T^ pro ditono duo 1 1. pro ip&rom. Item aiia diftinguentia figna
diateflaroo d. pro dis^nte N. pro femi- ponebant ; notificabanC enim per .colo-
tonio com diapence N^ pro tono cum J^es» c. fol. fa^ ut per citrinum, a. la^
diapcnte N^- pro diapafon A^ capitale» i»i» re^ per viridem, /. /a, ut^ per ru-
& W figna intervallorum» dum pandis bram ofteodentes. Sed decoloratio pro-
carebant» fignabant afcenfum. Sed can- pter linearum mutationem & in cantu
tus talia adhuc multum obfcuritatis ha- vel fuperiori vel inferiori varietatem mol-
bebat; propter hoc Saiooioa» Odo» Goi- cotieos fit caofa erroris.
Metrum de Sodem.
Eft thefis» eft arfis» eft onifonus: videantur
Signa prius» per quas fpecies tot certificantur.
Quidam pro notulis claves pofuere priores»
Cr^dentes» quod eis vdlent cantare minores.
Signabant aiii poft intervalla figuris:
Hermannus per eas voluit pcodefle futuris.
Utraque didla prius parvis obfcura fuerunt.
Poft alii melius notulis documenta dederunt
Lmea com fpatiis afiixis clavibus ante
Certificat notulas nobis Guidone iuvante.
Amplius & voluic varios addendo colores»
A fupra pofitis quod diftent inferiores.
Sed quia vel cantus» vel linea» dum renovatur»
Errorem generat» modus hic non femper amatur.
Capitulum X!IL & eum fcire in brevi defiderat, confideret
Di cautelis^ quibui novus cantar 6f primo claves » & utrum prima nota in
rudis cantum addifcit. KQea vel fpatio teneatur» & quot notas
Signis muficalibus vifis &'ititervaHis» oni vocali debentur ; vocali dico» & non
qui cantum ignorat & modom caotaodi» ^ofooaoti » quia fic eft in grammatica»
non
21^ lOAKNIS DB liCURliS
ooti «onlbiuiod fed vocali priadpaliter ft qiMliter ilii ftqoeos debett ioclioirL
d^etor «ccentos ; Qe & io nrafica nota Item mdil ctntor com alio fteqoeoter ftn»
vel notMf Item cantor daofulani fivecoo- deat» & motatiooes & intervafla coofide-
geriem notolaram per fe canat diftinde, ret diligenter, & ot meKoi per fe can-
& aohelitom recipiendo panlans neqoa* tare valeat » cantom corde addilcat Yu
qoam fyllabam iocipiacpoftpaoram» oifi fitet etiam cantUenam fi»m extra intec-
forte prima paafii fuerit diftioois ; talts e- Talla » vel coios fit modl Et fi flexibi-
nim fciffio io cantando fiiceret barbarif- lem vocem non habeat. fed diflbnos fue-^
mom, etiam incongroam ofieofionem. rit» & fi favorem forte» vel etiam adio-
Item cantor^hic poerilis circa femitooium toriom dodoris obieOom omiferit» co-
caote procedat» ne vel Jpfum pedem f^mimpendat» inftromenta mofica exer-
poftponat, vel profefit negligenter, & ceat» & laepias eis otator» qualia font
maxime ctrca b. molle & l| dorom caveat» mooochordom » fymphonia » qaae dicitiir
neoberret; haec enimfigurispropriisde- organiftrom» io organis etiam cantare
beot affignari de iore. Qjiodfi forte per hboret. In his eliam inftnimentis iiota
negHgentiam fignata non fiserint» fiqfie de fadlf errare ncMi poteft » &afoaofi]0
inducit errorem in ino, qui cantom cor* longius distorqueri » eoqnod nots per
de non (dvit Item hoc praedpue noi- davescertas&fignatasfiicilepoflruntcon-
vas cantor attendat, ut notam unam tanw fiderari » & promte proferri absque fo-