Cafitulum VIIL nos» & babilius finiftrae qpam dextrae, fic
Depalma. & lineis & fpatiis eius. tamcn. fi natura effigians nonpeccavit
D?aum eft de fex notulis, qoa: ad in ipfa , id e(l. fi manos eademin
Qgnationem cantos onioscoiosqoe foffi. J^ vel penona noo pecp^^
ciont, & qood in linels & fp^ babent C«« itaqoe 19. fintamcuh digitormn.ut
poni. Sed qua^ & quot ^0^0«!^^ li. V^^^'^''^ frontes vel fummitetes eoruip,
L^r».«« J8r ALafj^r.,^! i^^M^r^c.t^^^f^ qood pw eod^m accipio^ artificiahter efc nearom & Ipatioromt mterpoiitorom, / j-_^ j.a- j a r j
t.^nri»m ••! f*A««, la ~i ir.*r-fr«« fedicantort didi doOores 19- fedes no-
«.n. fp,.ip,. „ot,bil. 00. iJ^.y «.^■^'SLo^tal^T^Uoiw
eft. q»» fdem ammadv«aone »«*« Jrin.i«ticnliIin«io.licBndomfpaa«m.(;
^0«. poft.nore. fno. «nd.« ftu^ fe di«tni.t. & ottera nfque ta finemj
bant : conuderabant enim , quod arcifex ,.^ ^^'b, fi,oi.}„« ,-*«, »«»:». «i:
. a. ^ I. j*n. a luic? tamcn oe ipatium retro paginae ali-
qmsque per mftramentum bene difpoQ- ^. ,.„ ^,„. j;«5l„„^ „,„^ Jl^,«
Sim projofiti fui fecilius poteft obtiVere ^»^"« "'S''' ^^*^"""^' *»"*" «"«""»• effedum. Ingeniabant ergo mufice prin- In pulpas*taque five in fronte pollicis dpi« ponenda eiTe in interioiri parte ma- locaTprunt fedem notabiiem , id eft, no-
C C 3 taB
lOANNIS DB MURIS
ts conveiiienteiii » & eam Gamma » itf»
^. ir^appeilabant» quod dicitur compo*
fitum a C. quod eft littera graeca » qu«
apud Latinos dicitur G. quod eft clavis
illius articuli , & a nomine cuiusdam no-
tas» quas dicitur itf» quas domeftica eft
slli clavi ; plures etiam notas non habet
Ulterius in gremio ipGus pollicis pofue»
runt A re^ Sc ett A. nomen clavisg &
re nota quas debetur eidem , & chvis
ifta plures notas non habet Item io ra-
dice poIHcis poGtum eft B, mi. B. nomen
clavis , mi nota , quae debetur eidem, &
baec fedes , feu ifte articulus plnres no-
tas non habet
Item in radice indicis pofueruntC j«,
ut. C. eft nomen clavis» fa, & ut funt
nomina duarum notarum , quae illi clavi
debentur » fa in comparatione ad clavtes
inferiores, ta vero fuperioribus compara-
tur. Item in radice medii D.fal^ re. loca*
tur, & eftD. figura & nomen clavis; fol
&re notas/ quas debentur eidem,/o/in-
ferioribus , re fuperioribus comparatur.
Item 10 radice medici pofuerunt E* la^mi^
Sc eft E. nomen clavis, /a &mi notx,. quas
debentur eidem-, Ja infehoribus, mifu*
perioribus comparatur. Item in radice
anricularis vel minimi, quod idem eft,
locatur F./a, ut^ & eft F. nomen davtSt
faScut notac, qoae debeotur eidem, fa in-
ferioribus, ttf fuperioribus deputatur.
Item in grenrio ipiius minimi fitum eft
G.folt re^ ut. G. eft nomen chvis^fol^re^
& ut nomina funt libtarum, qux debentur
ddein , fol inferioribus , re fuperioribus
prope , ut longe fuperioribus eft affine.
Item in finu minimi ponitur a.ia9mr^ re.
a. nomen clavis ; la, mi^re, nomina funt
notarum, quas ipfi clavi debentur; la io*
ferioribus • wi prope fuperioribos, reloa^
gefuperioribuseft aOignatom. Item iti
piripa vel in fronte minimi fitum eft b.
/a, l) mi. b. &^ nomina funt claviam»
diverfimbde tamen acceptae, quia pttb.
rotundom figuratur /a , & per ^ qnadra*
tum figoratur mi. Item in fironte medi-
ci ponituf c.fol^fa^ ut. c. nomen davia
eft; /o/, fa & ut font notas, quas etdcm
debentor , foHongt inferioribus , fa prb*
pe inferiodbns • fa fuperioribus fiimola»
tur. Item io firoote medii d. la^fok re lo-
catur, ^.nomen clavis, latfol&re po*
mioafont notarutp, la longe inferiori*
bus, /o/prope inferioribos, re fupcrio-
ribus comparatur. Item in fironte indicis
ponitur e. Ja^mi. £. nomein clavis. /a&
in/ nomina funt notarum, quas clavi de*
bentur , la inferioribus , mi fuperioribus
aflignatur. Item in finu indicis,/./a, ut
cbllocatur, / nomeo clavis, fa^ & ut
nomina font nOtarum , fa inferiorit>os,
ut fupeitoribus eft additum. Item in gre>
mio indids^. foi, re^ ut^ eft impreObm»
g. nomeo eft davis , Jb/, re & ut nomina
funt notarum, quae davi debentur; fol
inferioribus , re prope fuperioribus • ta
longe fuperioribo^deputatur. Item in gre-
mio medii ponitur {. la, mi^ re. J|. no*
men clavis ; ^ /a, mi & re nomina funt no«
tarum, /a inferioribus , mi & re fupe-
rioribus debentor , fed differenter^ fi coh»
tinue fuerint , fiipra b. rotundum in di-
do l la, mi, re. dicetnr mi; fi vero coo-
tinue poft t) quadratnin- fuerint , re in t
la^ re, dicetur.
Item
Summa Musicje. 207
Icem ia gremio medici ponitor b.fa, intelleaualiter interclara. InteVeQualiter
k mi; utramque b \ noxnen eft davu diico,. quia contingit quandoque lioeam
nnius» fed differenter, fi em'm fiierit b. fupiemam vel infimam quatuor linearuin
rotundum , in eo dicetur fa, fi vero 1) aAaaliter poni. & aliam quse poteft po-
quadratum, m folum. Item in finu ip- ni, & non ponitur, fiibintelligi; & fpa-
fins medici Cfol.fa. cpllocatur; c no> tiom tale interpofitum notabile, td eft,
men eft davis ; fol & fa. nomtna funt notis aifignabile dicitur dici.
nocarom , Sc utrumque debetur inferio- c • j n. . 1
ribus . fol prope ponitor . fa. longe po- Sciendum eft Atam . quod antiqui pri-
fitis condefcendtt. Ultimum d. &. fok T '"t« claves A. re. & poftea B. mi. &
in fino medici radicatur. d. nomen cla- ficaw^ndendo invenerunt fecundum cor-
vis, &. Scfoh nomina funt notafum. *"" btterarura m abecedario. poftquam
& comparantur inferioribu« differeoter. ^«'® confiderabant amtum altquem uf-
iiicIavibo8longepofiti8,&/^/vuItpro- '^''^ ^%j'r' f^''^^''!:. «5« antipho-
pe pofitia adiuogi: "*»" pfapientta & fimtlta &c ; fed non
Inter cetera fciendum eft. quod fedes f°^i «^! °«^<?»»'<? ^P^^^^ "'« «"«8
Jplafivearticolusdtcitmrinltoca.uteft l«««ttbus intcrdufum : & propter hoc
€. B. D. &a articulus vero pariter in fpa- «^««^«erant ^awiwa «*. quod replica-
tio. ot eft A. re. C. /a. ut. & fimiUa. ,« %Pofitum remonftrat errorem : vt-
Chvis autem cuiusqne articnli dtdtur effe **^" «"'". f "''^ Jl»«<ia« |t>nerts ve
in linea. eo quod eft princtpium line«. C"»08q«e fot Uboris fiiiem vd ignorat vel
oo» tota ufqoe ad fioem. vd nfque ad °?° P^^Pf»"».'' ^"Pi" confiderandum
fai mutttionem nomen illtus articuli fibi ««• SM clw« dtais arttcnhs appro-
obfervat Similiter & clavis ifta didtor ^^ ^?" ^"^ !">"'«» dtfttnguijntur.
eOe in fpatio. quia fignum eft articuli ST^n^^iJ rT? ^ ''^'? ^' ^
& prindpiom fpatu, quod ab ipfo arti- ^* ^V ^ ^* ^'t ^^"'««^'cuntur.
culS denSminatm ufque ad finem fpatii. ?«« ^^°°^ «"J» * f Pf » «^«5"'» <>*>-
▼d ofqoe ad feqfibilei mutationem eius. f„^° ?f "/•.^T l f "^'''''" ^""
Spatium vero didtur fuperfides articulum ^»"*' «' *! %^- ^•/•^' * *»« ^^cuntur a-
pLem defignans a C. i^ ufque % la^fol "^^* ^°« ^^f^ «^»?"" '«^P^*» P'»-
fc^hoc videndum eft. qn^d fttpra V "»»«;"«" «^^^^*" confueveruot Limes
foL & infra C. «f. i fpatium nOttbile. terttus continet has daves ^ J.^i & di-
at didum eft. oon habetur, quia fpatium cuntor peracot», quia font acotiores a-
.in mt^ca nihil aliud eft, qoam fuperfi- cutis. Et hsec de davibus ad prxfens
dei doabut finda^roximis adoaliter vel fuffidant
Metrum de Eodem.
Artis principils non notis nemo fcit artem.
lUa fciens ideo totum non fdt, qoia partem.
Scire manum cnpiens, quam mofica pofcit habere»
Dodoram poterit fubiilia corda videre. Artl-
208 lOANNIS DE MURIS
Ardculos denos digitomiii iunge noveoos»
Hi diftinxerunt notulis & carmine plenos.
Gamma ut in fummo pofuerunt pollice graecnm^
G tibi fibi clavis * ut fit nota fic erit srquum.
FoUicis in gremio ftatueruot A. re priores;
A. cla?is» nota rt fit, fic docuere minores» Radix dat B. mu refecat B. tni. aotulabit
C fa^ ut^ hioc fequitur» Ted & indicis in pede flabit
C. clavis tibi fit , fa refpicit inferiora :
Ut nota» qus fequitur» tantummodo poft^riora»
Sic efl; in reliquis» fit clavis littera prima.
De notulis qusdam fcandit, quasdam petit ima.
Hinc tamen excipias ^ fol^ fa. ^. la fol altum t
Supra fe quoniam non poflfent addere ialtum.
Refpiciunt tantum daves gradiendo retrorfum»
Deficiente via non eft fuga, vertere dorfum.
In b. fa. \ mu non fic tamen efle videtur.
Namque duplex ibi h. duplici pro clave tenetur»
Molle rotuodum b. fa, jprxcipit efiTe futurum»
fi (I)) fi quadratur, poicit mi. fic quoque durum.
Quodque rotundum fit, vel quadrum, lihea praebet
B. molli fpatium » duro quoque mufica debet
Articulus cum par fiierit, fpatlum retinebit;
Impar fi fuerit» tunc linea nomen babebit.
Suntque novem fpatia, fed abundat itnea dena»
Extra quam fpatium non fit tibi querete poena»
Interclufum fit fpatium vel mente vel adu
Omni vel careat notularum tegmine tadu.
Cum fapiens fueris» finem praenofce viarum^
Quo fine fi gradieris» confufio laedet earum.
Linea vel fpatium currit qnafi pagimi tota»
Ut clavis docuit, quae oon ell clave remota»
Qiiaeritur , in palma cnr linea non variatuh
Pagina faepe tamen» com fcribitur, hoc patiatur (a>
Solvitur ad totum , quia palma ftat integra ttntumi
Nec poflet facile dare quadrupla linea cantnm.
An multi paucis plus poffint» non dubitatur;
Hinc eft in magnis » hominum quod turba rogatur. ^
(a) «c(: ftgini com timai Imc Yndvm cichio pctfotos»
SUMMA MUStC£/
Cavitulum fX.
QfUfri manus potius fit inftrumentum^ quam aliud membrum.
Dirpofitioaem manus five palmse roii-
JBcae & Dtilitatem confideraotes » non eft
oiiram, .fiquasratar, cur doAores pri*
mi non fulidaveruot principia mdficc in
quocumqae inftrumento exteriori, fed po«
tius in manu , qus humani corporis or*
ganUm & pars eflfe^ docetur ? Sed qua^-
fHo prima prittip per ioterpretationem»
fecundo pcr rationem folratur ; inon e-
nim eft verum , quod folum per manum
hoiuf principia cognofcantur , fed etiam
per mooochordom. Sed id nec habetur a
quolibet, nec femper eft pneftot habilius
etiam & promtids per mantim habentur
ifta , & etbm exercentun Coiifiderabant
igitur pnediOi dodores , qura » ut di61t
Ariftoteles» inter qiiosvis ib]fos dao tan-
tum reperiootor difcipiinareSf. fcilfcetvi-
fus & aoditus , qoonim mterqoe dodri-
nam appreheodtt ; quod fien habee per
manum ; hoc enini videns ft iMidieos » &
hanc diligenter attenden$ m«ltem in ea
oapit pr<rfedom. Per vifum 6nim difcer-
oit figurasr ftdiverfitateli &diftantia«
articulorum ; & per auditum difcernit &
comparat diverfitatcm fononrm. Unde
Horatius in poetica : tegitinmmquefonum
digito caUemus & aure.
Notandum eft etiam > quod mufica va«
let videnti & furdo , fed parum , ut fi
ante furditatem participabat auditum, &
fi tunc non ignorabat Similiter caeco &
aiudienti valet hoc artificium, quia taftu
praeambulo poteft manum difcere, quam«
yis prius nefciverit. Sivero fueritfurdus,
.& numquam audivit , niiiil ei valet mu«
fica neque manus, quia, ot dicit Arifto»
teles> caecos non fyllogizat de oolori»
bus^ &fic poflumus addere, .qoodnec
furdus de fonis. Sonorum enim propriooa
eft fubiedum auditus, qoemadmodom
coioratom ipfius yifus. De in(fa:umenti8
«xtecioribus muficis dioeodum eft, quod
fiirdonon valent» qoamvis ante peritus
fiierit in arte exerc»idi mofica inftra-
menta Caecus aatn^ & ao^ieos qoibus*
dam mofids ipftromeotis utt poteft, qai«
busdam yero minimet qaod ibcile eft
cogoofcere, nec eget exemflis.
Mrtrum Busdem*
Utill^'fRt maoits reliqois magis elTe doeetor«
Qoanto plos habilis ft praefto femper habeton
Senfos pi^cipui pnofunt hac arte iuvantiei
Audittn tadu , vifosqoe fito. mediante.
Sordo nil valet hastf/ caecos tainen bae operator^
Dilcehs atqoe doceos, qooniam cantare notatun
Rone fooom fordo, oeco projpoiie colorems
Si itbet io vanum cotifumere forte iaboremi
Inibumenta ferunt qeci refooantia molti»
At fordi redteot oollo modolamine foltl
SCHffTOKtS VBt. DB MUSICA. P. llt
Cavi-
lOANNIS DB MUaiS
CklPITULITH X.
De Jpeciebus intervaBorum.
Dido de articulis, qui & fedes efle no-
tarum dicuutur; bdbito etiam de notis,
quae articulis aflignatas funt , fecundum
quod unicuique articulo vel nota una de-
bet adfcribi , vel duas vel tres , & non
plures ,quod nihil aliud flt, quam foni Qm
nica percuflio feu idus: nlterius autem
confiderandum eft , quod fi melodia fiat
compofita ex duabus notulis, quono-
mine cenfeatur, & quot modts habeat
variari, Notandum igitur, quod hxc com-
binatio notarum dicitur geuerali nomine
intervallum. Intervallorum novem funt
fpecies, fcilicet unifonus , femitonium,
tonus, femiditonus, ditonus, diatefla»
ron , diapente, femitonium cum diapen-
te, tonus cum diapente: ad haec ukimo
coniungitur diapafon. Unifonus autfetti
eft quafi primum & fimdamentum inter^
vallorum , nec eft unum novem interval-
lorum , quia non conftat ex afcenfu vel
defceofu notarum , nnde & dicttur unr-r
fonus, to qupd plures notae uniformiter
fonant, dum continue in eadem linea vel
in eodem fpatio continentur, ficut eft r^,
re. fa^fa^ ^hfol & fimiha; & dicitur
unifonus a foni unicate.
Contra dicendum eft de femitonio« fe..
condum quod femitonium minus eft quam
tonus, & ficut ad modum privatibnis fe
habens • tonus autem ad modum habitus ;
& cum privatio non cognofcatur nifi
pec habitum, prius dicendum eft, quid
fit tonus, fed hoc nomen tonus conve-
nienseftad multa. Tonns enimingram-
matipa eft acceotus, qui ab antiqois di*
videbatur io acotum , drcomflenm &
gravem, moderni vero in acotum, mo-
deratom, & gravem. Tonus in mofica ae-
qoivoce adhuc didtur ; & dividitor in to-
num duarum , & in tonum plurimaroni
notarum , & in tonum (minorem) , & ia
tonum maiorem. Tonus minor nihfl aliud
eft, quatt confonantia diiarum not^um
diffimilium perfeda & prima, & huius con-
fonantia dicitur intervallum , quafi inter-
ftitium five diftantia. Confonantia dicitor
tonos quafi fimul fonantia, quia fi melo*
dia toni fcinditur per interftitium dhi-
turnum , virtutem & natur^m todti amic-
tit, nec tonuseft appellanda^ Confofumtia
igitur in hac definitione fumitor ot genuSt
diffimilium notarum^ ut uniiibiius exclu-
datur: hasc differentia pafeSa excludit
iiemitonium^ & haec. paiticola pr/;»a ex-
clpdit femiditonum & alias fpecies inter-
vallorum fequentes.
Sciendum itaque, quod femitonium
non dicitor a J^mi/quod eft dimidium,
fed a femuSf fema^ femum^ quod eft
imperfedum, eo quod non perfede eft
tonus, eftenim plusquam tonitnedietas:
fic didum eft de Troianis Semiviri pbrjh
ges^ & iterum Nos pbryga femivirum
&c. yeftibos nimirugi ^utebantur ad mo-
dum mulierum , unde & femiviri dice-
bantur. His didis de tono minori, re-
ftat dicere de tono maiori. Tonus ma-
ior eft melodia plurimarum notarum
unius cantus, proprjetas eius maxime
attenditur penes finein. Sed ne citiua
properanti fiat interruptio , mentio hu«
ius ceflet ad praefens , quia de ipfo poft«
ea multa dicentur. Seraiditonus dicitqr
a femis, quod eft imperfe<3umt & 4ito«