XIV. De inventione tonorum & numero eorum fecundum antiquos & fecun- dum modernos.
XV. Quae fint claves & viceclaves finales tonorum.
XVL Quas fint cbves inttiales tonorum» & qualiter afcendatur & defcenda-
tur» & quantum. XVIL Qpaliter cantus plagalis diftinguitur ab anthento per claves difcretivat. XVIIL De tropo , & tehore , & caudi , quae tttenditur in cantu. XiX. Qpaliter & ubi Gloria tonorum inchoatur, & de hemitontis && XX. QuaUcer & quot modis error fiat in catito. XXL Qualiter novus cantns babet fieri & diverfificarL XXII. Qpae fint vitia in novo cantu cavenda. XXIIL De Folyphonia, & divifione ipfins.
Cafi-
SUMMA UVilCM.
Cafitolvm L Quid fit Mufica, & ad fuid Jtt invMM.
MuOca fecandam quod de ipfk mteo«
ditur» eft ars modulandi fonos difcrete. De
qua primo yidendiim eft» unde dicaturt
& a quibus fuit inventa : pollea dicen-
dum eft» quae Gt eius utilitai: poitea
qualiter muGca diridatur» & quae ante-
cedunt, & quas fequuhtur ad ipfam; &
fic ob honorem tbrnarii pro tribus prx-
didis principaliter inveftigandis , in ter-
nario tradatus ifte confiftit. Ternarius
primus eft impar numerus in duo aequap
lia indivifibilis: primus numeruseft, qui
habet medium, in quo unitas conGftit^
unde & a philofopliis di<Sis Superis coci-
fecratur.
Cuius menttone reMa fciendum el^
qnod de hac nunc muGca diverfi diverlk
fentiunt. Quidam dicunt» quod muGca
dicitur quafi moyfica a moys , quod eft
aqua^ eo quod aqua pluviafis , vel quac-
cumque alia • dum cadit fuper diverfam
materiam , nunc fuper teda , nunc fuper
lapides, nunc fuper terram, nunc fuper
aquam, nunc fuper vafa vacua, nunc fu«
per arborum folia, fonos diverfos redde*
re videatur, a quibua ad inviceni com^
paratis antiqui dicuntur muficam. invenii^
fe. Alii dicunt, quod mufica dicitur a
mufa quodam inftrumento , quod ex-
cellens & perfediflimum dicuiit inter om-
nia muficas inftrumenta , & quod ab ip-
fo per antonomafiam tamquam a dignio-^
ri mufica nominetun Aliidicont, quod
aMufispoeticis propter diverlbs modos
fcribendi , quos miniftrare dicebantur
poetis : fed ante ufum poetarum mufi-
SOMPTOESS VKT. DB MUSICA. P. III.
ca fuit tQventa. Propter hoc dicatar^
ft melius, quod mufica dicatur a mufa^
qoodaoi fimpliciffimo tnftmmento, quod
a paftoribus gregum circa mnndi princt*
pium primo fiitt invenlum : ft hoc de
paluftri arandine , vel de calamo fege-
toflr erat fadum , & paftores in hac mu-'
fa proptelr diverfiim eius magnitudinem,
& longitudinem , & foraminum impo*
fitionem perpendebant diverfitatem co-
nornm. Ethymologice vero bene dicitur
mufica, quafi muniens ufu canentem. De
hac idventione mufas a paftoribus dicit
poeta (^) utpaftoralis gaudeat inde labor.
£t quia hoc primum fuit muGcum in«
ilrnmentam, merito mufica denomina-
tar ab ipfo.
Huius inventionem fiftulae Moyfes ad*
fcribit ipfi Iqbal • de quo propter hoc,
quod dicitur , quia erat paiter canentium
in cithara. Mii dant.mu^c» primam in«
ventionem & adfcribunt ipfi Mathufalem,
aquarum puteos fodienti , qui cum ibi-
dem audiret malleorum fonos multimo.
dos , traxit eos in exercitium cantandi
Boetius adfaibit eam Pytbagorae iuxta
fiibricam gradienti , & malleorum fonos
multiplices audieoti; ipfe vero quod in
fono ditferrenc notavit, & plures mai«
leos appolbit in quantitate difpares, & in
pondere differentes ; & ita fonorum dif-
ferentiis multiplicatis traxit ei» in exerci-
tium canoris. Quidam etlam Amphioni
Thebano , quiddm Orpheo Cretenfi ad-
fcribont inventioi^em canendi. Ad quae
omnia dici poteft convenienter cum Ari-
ftotele, quo4 principia omnium artium
& inftrumenta tempore primae inventio-
Bb ""^
194 lOANNIS DE MURIS
nis radla fuerint 9c panca: quibus au- didi noyaoi aliquld addidemnt Etfic
^or qoisque fuccedens aliquid novi adie* ufque hodie contingit » quod Cdut di-
cit. In hunc modnm etiam de rivolo fu- citur • in provenientibus licet nomina
premi fontis fit per coUediones aqua- fingere » fic & dici poteft de novo mo-
rum fluvius portans naves ; ita & pote- do canendi » quod aiiqoid a modernis ad«
rat eflfe , quod lubal primus eflet, ut di- iicitur» quod ab antiquis non fuit inven«
cit Moyfes » a quo & iubilus & iubila- tum : quare tefte Prifcilliano quanto io-
re dicitur, & quod alii fubfequentes pra^ niorest tanto perfpicaciores.
Metrum Emdem.
Mufica dicatur ars» quas rede modulatur
Difcreteque fonos. hoc nomine inre vocatur:
Fiftula mufa fuit oltm paftoribus apta,
IUiusque fono fuit auris » mens quoque capta.
Difcant longa» brevis» maiorque minorqoe patenter,
Primi paftores hoc aodivere libenter»
£t concordantes has coniunxere frequenter;
Qpamvis difcordes videantur fintque decenter.
Hanc alii dicunt a mufis nomen habere»
Corda poetarum afluetts mulca docere,
Sive moys, quod aquam fignat, caput huius habetur»
Mt^Itifono ftrepitu cuius nova prima docetun
lubalt Mathu&Iem cum Pythagora docuerunt,
Orpheus, Amphion illam, primique fuerunt
Unus erat primus, non primi tempore cundit
Prima fed augendo poterant omnes fore iundi.
Sic hodie multi vivunt hoc munere fundi,
Sic nova protrahitur ab ori^ine littera pundL
Ufu cantantes, quia munit mufica nomen,
Hoc habet; & fauftum dat ab incantantibus omeo.
Nomen & auftores per dida pateot manifefte»
Cuius & ntiUtas poft hoc fuccedit honefte.
Finis enim, pigros monet, excitat, approbat artft
Totius feriem tantills muneri partis.
Tertia pars fequitur, quas dividit & docet uti,
Et qui fint, quibus imprudens confuevit abutu
Sic ternarius hoc tenet, occupat omne volumen,
Feiici felix defignans omine numen.
Hic numerus primus infames deferft ante,
Nec yacat a medio virtutem figniQcante. Ca-
SVMMA MUSICiE. I95
Cafitulum n. cam bceratit, & cam fibi rapuerint ex
Ad quid jb utiUs mufica. ea panniculiim , fibi cedere & fe habertt
Utilitatem mafiat invettigantes atten- ^f ^" 7« ^"'^?^, gloriantor. Sed
dant. quid dicit Horatius de bono poeta/ »i Propofitam redeuntes. mufiot utiU.
nhnirum commendans eum ait: ^'^« ^'^^'^^' perftrmgamus.
n««#w*>^..f/fcm nf,if«irrfjif.i^4hff.jM Mufica itaque medicinalis eft & mi-
OmHitubtpunaum^quimtfimtuttkdM ^^aia operatur, per muficam morbi co-
Hasc vero reperiuntur in mufica. Dul- rantur, prsecipue per melancholiam &
cis eft» quoniam inter omnes artes nul* ex triftitia generati: per muficam pro-
la. tam velociter, nulla tam obleSat: hibetur, ne quis incidat in defperationis
UtiliSt quoniam eius artifex, qui eft exitium & moerorem. Mufica viatores
muficus, novi & regularis cantus inven* confortat, fiires & latrones exanimat,
tor, & eiusdem iudex, & irregularis & in fiigam convertit. Per muficam
poteft efle corredor. in bello timidi confortantur , difperfi
Ex iam didis diUgenter intnenti patet revocantur & vifti: & de Pythagora le«
differentia inter muficum & cantorem: gitur, quod luxuriofuro quemdam per
omnis enim muficus eft cantor , fed muficam ad continendam revocabat Eft
non e concra. Cantor enim, qui eft enim qusedam fpecies cantilenas, qua lu*
ffiuficus, & theoricus & praiSicQs' eft xuria effugatur, & eft alia, qua luxu-
in hac parte: cantor vero, qui non eft ria provocatur: quemadmodum etiam
muficus, nec etiam dici debet pradicus, eft quaedam fpecies, quas fopit vigiles,
nifi nomine ufurpato, quia pradica te- & eft alia,qus excitat dormientes. Mu«
netur procedere fecundum praecur- fica mltigat iracundps, triftes laetificat,
fentis theoricae rationem, ficut in ifa- varias cogitationes diflipat & ab eis dif-
gogis continetur. Cui ergo cantorem foflvit. Mufica etiam, quod maius eft»
artis expertem comparare poflumus, ni- fpiritus malignos perterret & fugat, fi-
fi ebrio verfus locum propofitum cur- cut & David citharifta 1n libro Regum
renti, vel caeco alicui canem verberare legitur e Saule rege obfeffo a daemone
volenti? Sed cum plurimos tales canto- daemonium effugafle. Et nihii mirum
les perceperimus & nofcamus, in eis eft, hominem utpote animal rationale in
contingere videmus , quod dicit Bottius mufica deledari , cum & greges quadru-
de minus prOvedlis in libro confblatio- pednm, quaedam aves, & quidam pifces
nis, quod ipfi tales veftem philofdphi- muficae videantur obledlamine permulceri.
B b z ^^*
19S lOANNlS m MVRIS
Metrum de Eodenu
Artis prxfentis frugem fi nofcere qDasris»
Flaccum dicentem verbis cognofcito veris ;
Utile qui mifcet eum dulci» laude fruetur,
Ars prxfens tenet hoc, laudari iure tenetur.
Aures demulcet» menti blanditur, & eius
ytilis eft,ufus, removetque fuo bene peius.
MuGcus eft cantus iudex^ inventor, & liarum,
Quae funt diftortjs, corre(Sor in arte viarum.
Muficus eft cantort quod non convertere debes
Subito qusevis pro figno 6 tibi praebes.
Cantor non debet laudari , qui caret artCt
Decipitur credeos totum vi^ fibi parte.
Cantor ut ebrins eft vadens per compita villas»
Muficus at bene kii , qu» cantat per loea miUe.
Cantorem cseco fimiiem dic arie careatem,
Hunc fimul ac illum fortuna regit gradientem.
Mufica quid valeat & quantum, qui bene fcire
Vult^ p^r fynodochen quadita poteft reperire.
JEgrotum lanat» confortaqs mufica fanum,
Exhilarat parvum, iuvenemque, brevem quoque canum.
Praecipue cerebri morbos, mentisque timores
Lenit, ^ alleviat, fugat, ac fapit elTe minores.
Sic & Pythagoras curavit luxuriofum,
Cum fqit illecebras cantu liquifle lucofum.
Carminis id genus eft, per quod lafcivia crefcitj
Eflt aliud, qupd eam compefcens ludere nefcit
Mufica confortat triftem, folatur euntem,
Oblitumque vias fiicit bunc afcendere monteni»
Fures exanimat, l^trones pogit abire;
Curas depellit. fiicit & quandoque perire.
Adiuvat in bello timidos , revocat ftigientes»
Fort^s protrudit palm^m bpllando peten^es,
Infuper &' buciphai ad cantum faltat in hoftes,
Hos quoque profternit immotos quafi peftes.
Spiritus immundus etiam fugit hac mediante,
Signans, quod diicors eft nunc, velut Sc iuit ante.
Sic David in Saule fedavit daemonis irjim»
Qfteodeas citharas vijrtiitem (iarmine miraoL q
SVMMA MtrSICiB.
Capituluh IIL
Qm prim utAantur tnujka in ecckfia^ & quare.
Cam itaque tot & tanta, imo in-
namerabiliter plura muGcae reperiantur
pra&conia, flatuerunt primo Ignatius» &
poft beatus Ambrofius Mediolaneufis ar-
cfaiepifcopus, ut in ecclefia Deo fervi*
retur per cantum propter maiorem eius
reverentiam & honorem. Ordinantes
igitur, quid & quantum, & quando,
& qualicer cantandum eflet in ecdefia,
praeceperunt, ut non iocuiando, riden«
do vel faltando, fed Iiumiliter ac devo-
te in divino quoque bfficio coram Oo«
mino in fanda ecdefia cantaretar. Idem
Ambrofius cantum fecit cuilibet diei to*
tius anni proprium & fpedaliter aOig-
natum • & per fuas iurisdidionis omnes
ecclefias eum inftituit (blemniter obfer-
Tandum.
Abinde fandus Gregorius Romanae
fedis antiftes, fuper cuius humerum Pe-
trus diaconus vidit (edere columbamt
qnando idem Gregorius ntilitati ecclefise
praevidendo fcribebat, cantum compo-
fuit per tot^m Romanam ecclefiam pro-
niulgandum, & primo eum ad eccle-
Oas cathedrales cransmifit; fed proliarum
eum noQ fedt, quemadmodum fanSus
Ambrofius didlus eft cantum fuum fe«
cifl^^: & hoc ut quidam aflerunt, prop-
ter fatigationes morborum, fuit enim
femper quartanarius , & prasterea urge-
bat eum fyncopis & podagra. Alii diw
cunt, & melius forte, quidquid (cripfit
Gregorios tam io caoto quam profa » ft
materiam & quaotitatem & qifialitateiQ a SpiritO faodo accepii^
Audoritatem autem in. ecdefia cao-
tandi caufa devotionis trazic a cantu re-
ligioforum antiquorum tam in novo
quam io veteri teflameoto. Legitor in
Daniele & tribus pueris laudem Deo
canentibus in fornace: legitur etiam ia-
Exodo, poftquam Hebraei mare tranfie-
rant & viderant iBgyptios involutos
aquis fubmerfos , Maria foror Moyfis
cum fratre fuo in cantico fuo laudes
Deo pfallebant, cantando narrantes mag-
nalia falvatipnis. Item rex David & ct-
tharando cantavit coram arca & coram
Domino, &aliQs cantare monuit in diver-
fis inftrumentis muficis, dicens: Cantate
Domino canticum novum& reliqua, & ite-
rum : cmttate^ & exuUate & pfalUte; &
iterum: Domino in tympano ^ cboro^in
pfalteno 6f citbara, in cymbalis benefo^
nantibus, in cbordis ^ organo, in tu-
bis duSilibus & voce tub^ corne^ In
oovo etiam teftamento poftquam unus
angeluis ountiaverat paftoribus Chrifti
nativitatem , ne parum videretur unius
audoritas^t multitudo angelorum fimul
cum ilfo cantavit Ghria in excelfis Deo
&c. Praeterea reperitur canticum Za-
chariset (d|icet BenediQus; canticum
Mariac Mt^gnificati canticum SimeoDis
Nunc dimittis^ quae non fine caufa can-
tica nuocupantur. Modus itaque ca-
nendi & ipfius cantoris devotionem
oftenditi & in auditore. fi bonae vo-
luntatis eft, fufcitat devotionis afiedum,
& propter h6c in ecclefia merito fre-
queotatur bumiiiter ac devote.
Bb 3
Me^
198 lOANNIS DE MURI&
Mitrum de Eodem.
Fnidos cantandi magnus perpenditur ttfqae,
Hoc attendentes Ignatius AmbroCusque,
Decrevere» Deo quod in ecclefia celebretur
Cantu, qui mentem devotam concomitetur*
Ambrofius dedit officium fpeciale diei,
Cuilibet in cantu prolixe materiei.
Inde Gregorius eft Romanus papa fecutus^
Cui placuit modus bic quod non (let homo qm»fi mutns,
Kam decet, ut mundi faivator trinus & unus
Obfequii trinum noftri capiat. fibi munus.
Cor cupiat, fonet os, & macbina tota laboret
Corporis ad Dominum, quod fic devotius oret
Qui bene raente fono fiidis orans operatur,
In Domini templo merito citharifta vocatur.
Cantum papa novum diflinxit in ordine fadum,
Spiritus hunc fandus docuit, quod in hoc fuit adunt»
Nam Petrus afpexit, quod pulcra columba fedebat,
Aures quae Papae tangens quandoque monebat
Morbis adfcribunt quidam cantus brevitatem
Qpidam pro cauia ponunt Domini bonitatem.
Nam quamvis brevis e(t, quidam nefcire videntur,
Magnos cantores fefe tamen efle fatentur.
Eft meiius, quod non currit confufio mutta,
iEftimo, quod fuit bsc Domini pietate fepulta.
Syncopis & podagra quartana filere iubebant.
Hunc quandoque brevi nec eum cantare finebant
Quseritur a tergo, quod praecantaverat ergo,
Qpo decet impleri vacuum, quod nefcit haberi.
Traxit in exemplum tres itl fornace canentes,
Et Moyfeh, quando fub aquis periere fequentes.
Rex David omnimodo cantu fervire docebat
Ante Deum, citharamque tenens hanc percutiebat,
Multotiens cantare iubens, pfallens iterabat
Verbain cantandi, fignans quod abinde vocabat
Nec non & Chrifto nato fub tempore no(ftis
Civibus angelicis hoc in modufamine dodis
Gloria cantatum paftoribus eft recitatum
£t nobis per eos didum fcriptumque relacum.