Tcm
POMERIUM MUSICB MENSUftATJE.
vem prima Iktera 1. ponatar, l^rfedtOQem inodi, ut bic:
lUDUeQS
nifi forte effcnt diverrorum temporum.
& eccleflkm militantem » quse laudes in
die fepties dicit ei; in verbis propofitis
duo mandat, fcilicet Deo pfallere» &
fapienter. Innuens ergo» mente & fpi-
ritu pfallendum effe iuxta Apoftolicum
documentum : & fub tertio modo ratio-
nibus & figuris eflfe pfallendum » innuens
fecundo in quo » fubdit una voce pfallite
fapienter. Igitur viam propheticam vo-
lens a Chrifti cantoribus imitari ego
puta quod notas modi perfedli cantaren- Marcbettus de Padua pofl: librum a me
tur de modo imperfedo, & non im- conditum fapientiam planse muficae, ad-
perfedi modi de tempore perfedo : tunc didi componere librum iftum muficae
fuper didas notas perfedtas ponatur d. menfuratas, fcilicet quae & quomodo
ipfam innuens ad ^ivifionem binariam cantari , & quomodo figurari & fcribt
pertinere, hoc eft temporis imperfedi, rationabiliter quantum ad quamlibet par-
fupra notas imperfedi modi, & perfedi tem fui debeant, adiuvante vere religio-
temporis, quod eft totum oppofitum & fo viro Fratre Siphante de Ferraria or-
in teinpore & in modo, ut hiq:
vel e converfo , ut hic :
^"^"^Tf^iT^
luxta vero didas regulas poterit quilibet
cantus diverflficari » prout piacuent Mu-
fico» innuendo fcilicet diverfam harmo-
niam : Et haec dc mufica^ menfurata fuf-
ficiant.
Rogo omnef cantores : pfaBite Deo
mflro^ pfyBite^ quoniam rex omnis ter^
ra Deui, pfaOite fapienter. Inclitus Chri-
fti prasco David, propfaeta eximius pro-
pbetarum, conformitatem imperans in-
ter ecclefiam triumphantem » qux per
Aogelorum triplicem hierarcbiam laudes
4chjm(H>$&dulQConaDiL Deonoftro;
dinis fratrum Pra&dicatorum , me eidem
referente quid eft , & ipfe propter quid
efl; fuis rationibus oftenderet, quod mu-
fica menfurata non pro quocumque libi-
tu voluntatis fcribitur & cantatur, fed
tamquam fcientia inter fcientias compu-
tata fuis propriis principiis » mediis , &
conclufionibus t errores tollantur, verir
tas proponatur « & quilibet inftruatur,
cantare Domino cupiens fapienter. Hunc
autem volumus pomerium nuncupari,
eo quod flores & firudus in eo totius
pulcras muficac funt plantati ad laudem
& gloriam Conditoris : cui eft honor &
gloria in fecula feculorum. Amen>
Explicit Pomerium Artis Mufica menfn^
rahilis Magiliri Mar<hetti de Fadua.
conditnm Cefena in domo Rc^naU
di de Cyntris. fji) * .
(t) Seqiieiitta la MS. iameduite priotibue fubiiei.
Aa z
iS8
MARCHETI BE PADUA POMERIUM.
Ad quod noa habent fpecies fub fe dif* Tempus hoc perfedaoi eft qoantom
ferentes non numero» quae funt diefis^ ad divifionem» quod dividitur in tres ft
ficut fpecies hominis, licet fpecialiflima, non oltraa propter fuam velocitatem;
quas dividunt in ultimiores fpecies mul- fed qoantum ad quantitaHem fui» eft pro
tipliciter a genere a tota fui parte pona- tertia parte temporis fuperioris perfedi
tur, ut adducetur in divina fcriptura. in novem, & de ipfo modo cantandi»
Sic de iftis fpecialifl^mis tamquam de go« ft yocatur iftod tempus perfedum mi-
neribus in mufica praedicatur. nimum* Eft autem ifiud tempua pro
Tempus perfeflum rede in quo poni- «cdietatc temporis imperfedi divifi ia
tur.doodecimfcribiturprotempore,quac &»• qupd dicitur fenarius Gallicos ft
vocantur minimaB, fi autem rarius canta- ^^ modo Gallico in quantitatc, Si ao-
tur, fique plures quam duodccim ponc- ^^^ i^od tcmpus caotaretur rarius, di-
rentur , diceretur plusquampcrfedum. ceretur maius perfedlo minimo : tres au«
Sex autem vocantur minores femibrevcs. ^^^ femibreves huius temporis vocantur
Trcs vero maiores naturales, & fic una «nipim»; fi una duarum caudarcturt
duarum duas partcs habet temporis , & duas partes habet ipfius temporis praBli-
vocatur maior artificialis; & talis modus bat*» & vocatur rpinor.
Tempus hoc dicitur imperfedum, quia
dividitur in duv partes sequalcs: hoc
tempns deficit a perfedo fuperiori divifo
in duodectm iu terj^a parte^ odo autem
fcribitur, vocahtur Hiinimas, quatuor au-
tem minores, Sc duo vocahtur maiores
oaturales: & multis aliis modis poflunt
cantandi Italicus eft potior quam Gaiiicus.
Item idem tempus quantitate ubi tres
ponuntur pro tempore, & vocantur ma-
iores, ut fupra didum eft, &; dividuotur
in novem , & nou in duodecioi • quse
quidem voCantur minimae ; & talis mo-
dus cantandi Gallicus eft potjus quam Ita- SrvTrfiSari >^^^^
licus : & multis ahis modis poflunt di«
verfificari per artem » ut alibi patetr
Tempus aotem perfedum quantum ad divifionem, quod dividitur io tres, & poftea in (bx , & non ultra, propter fuam voluntatem modi cantaodi: fed quaotum ad quantitatem, eft pro mediate temporis fuperioris perfedi divifi in duodecim» & dicitur hoc tempqs perfi^um minus« Si autem illud tempus cahtaretur fic, quod pliquando poflunt poni feptem vel oSo qjjg^ dicVnturmSk^ femibreves m ipfo temporc, & non per- fioese duodecimam, diceretur quod fit Expliciunt Eubrica breves Magiftri Mar^ niaior pcrfefto roaiori , fic«t fupra di(ftom ^^^^*^ ^ P^ Mufifh Peo gratias. eft dt plusquamperfedo. lOAN»
Hoc autem t^mpus dicitur imperfeftum,
re^e potcil etiam yelocius cantari , &
tuoc dicetor tempus imperfedom minos
& rarios , & dicctor roaius imperfedo
redo. Hoc autem tcmpus hnperfedum
deficlt a perfcAo fupcrius divifo in no-
vem in tcrtia-^parte,, dividitur autem u
ftud primo in duas femibrcves aequales»
quas dicimus maiores naturales : & iU«
duae poftea dividuntur iti fex femibrcvcs»
^nkii!' 189
. lOANNIS de MURIS
5 Tractatus De Musiga-
CeUbirrmi buius mSoris varia opufcula mufica e diverjis codicibus eruta bic
fijiimus. PrimUm eft ^amma Magiftri Ioannis de Muris foluta & ligata oratio*
l ne compofita ex MS. Cod. ParifienG, recens nobis Parifiis transmijfo. Huicfubiun^
^ gitur ibi De numeris» qui muQcas retinent confonantias, fecundum Ptolomjbum
: de PariGis i & alius trjoSatus anonymi de proportionibus poft mortem loannis^ ut
videtur^ fcriptus.
Sequitur ex eodem codice eiusdem MuGca theorica, quam etiam in duobus codi^ cibus BibUotb. Caf Findob. reperimui Pbilof CCXCIF. & CXIII. itemque in Ber^ nenfi^ in quo infcribitur loannis de Muris MuGca fpeculativa, a Conrado Norico firtiuni liberalium academiae LipGenGs Magiftro ordinata atque correda, quae multis temporibus fuit obnubilata , fummo labore & diligentia. In Findob. vero priore ita ad calcem buius mufica notatur: Finis muGces a Conrado Norico artiqm libera« Itum academiae LipGenGs magiftro corroborata» firmataque: cui laudes^ qui nos reducere poteft ad fanAa fan^orum. Anno gratiae 1^03. fole in 20, gradura A- quarii gradiente m fupradifto gymnaGo leda ab eodem. Alia eft^ qua Cod CXtll. Pbilqf bibl. Findob. notatur^ MuGca loannis de Muris » qua^ appellatur muGca ru« fttcorum PariGenGum cantum nefcientium in eccIeGis Dei Glentium. In Parifienfi bac folum in fine mufic4 tbeorica^ quam edimus^ notantur: Explicit muGca fpe- culativa fecundum Boetium per magiftrum loannem de Muris abbreviata. PariGis in Sorbona anno Dni 1323. Ubi nibil de Conrado Norico duobus fere feculis iuniore^ .& tamen ad verbum fere convenit Parifienfis cum Bernenfi^ uterque tamen in ver- bis faUem pajfim difcrepat a Findobonenfibus ^ qui ne ipfi quidem inter fe femper eonveniunt. Qua difa^epantia inde forte ftiit orta , quod loamis mufica a Conra- do asitfcripto aliquoties^ aut oretenus tantum fuerit expUcata, atque ipfa explicatio varie ab auditoribus in cbartam relata.
Eamdem loannis de Muris muficam muUo aliis breviorem, & quafi in compendio exbihent alii codices MJf Findobonenfis / itemque MeUicenfis in Aufiria : unde no^ Jbis conieSura efi , iUam ipfam genuinam effe & primigeniam loamtis de Muris fpe- I culativam muficam^ iUam vera in cateris codicibus fufiorem a Conrado Norico ejfe
[ interpolatam atque latius expUcatam. Quidquidfit, nos utramque bic adponendam
duximus^ breviorem primo ex MeUicenfi^ dein prolixidrem quoque ex Parifienfi, noteJfiUoribus caterorum codicum difcrepantiis ad calcem paginarum adnotatis.
A a 3 In
lOANNIS DB MURIS
In eodem Parifienfi folo continmter feqnitur Liber IL feu MuGca praftica ToaoQb de Muris. Hanc excipiunt Eiusdem quaeilionet fuper partes muficaB. Qui troQatus idem fere ad verbum efi cum eo^ qui in alio cod, San^Blaf fec. XIV. circ. incipit: Et eft (ciendum ; qui tamen infine aliquantulum proUxior efi. In citato Parifienfi eadem manu nonnuUa adbuc ponuntur » qua pariter loanni de Muris tribuenda vi* dentur^ etfi alterins fcriptoris\ Hi^ofds fcilicet^ fententias fubinde referat^ ma- ^ime quum in fine rurfus notetur loannes de Muris. Subiicitur denique , qui in todem Parifienfi pofiea legitur tradatus de differenttis & generibus cantorum , a magiftro Arnulpbo de S. Giileno editus. Caterum veniam facile merebimuri fi quasdam binc inde dicliones ne per cohie&uram quidem aut ex contextu expifcari licuit ; adeo minuto , evanido , ^ armatos etiam oculos fugiente cbaraSere perfcri^ ptus efi ifte Parifinus codex , ac infuper perpetuis nec fibi confiantibus abbreviaturk fcatet : loca vero iUa baud extricabilia afierifco in textu notavimus.
SUMMA MAGISTRI lOANNIS de MURIS.
Ex AiS. Parif, nunc S. Blaf,
\ micorum iufta & hooefta petitio
coadio reputatur; hac itaque me
ftimulante fuper dodrina muficae
componenda, fcribenda) docenda inten-
di ; quia &cile in qualibet infigni ec-
clefia reperiuntur quidam in hac arte
competenter perici: & fi nugatorium
quidquam de mufica dicere praefumerem,
id ipfum vel arrogantias meae vel temeriv
tati mihi afluetae forte adfcriberetur ab
ipfis , & quando vel abfenti vel praefenti
mihi quomodo pofiit fieri, quas ftultis &
ambitiofis quandoque folent proponi, an
fcihcet exigant panem meliorem quam tri-
ticum , & potum meliorem quam vinum.
Sed cum frequenter animadverterem,
fociorum & dilcipulorum meorum quam
plurimos errare graviter in via, id eft»
in his, quae funt pdncipia muficas, fci-
licet in cognitione intervallorum qisae
ab asquahtate fonorum, vei fecundum
arfin & thefin^ntantur, fuccurreadum
confeflas ignorantias ipforum fore exifti-
mavi, & confiderandum maxime, ut re«
gularem cantum cognofcendo cantarent»
& cantando inter imperitos bonorem
contingerent, ut magis provedi.
De mufica tamen an fit ars liberalis
vel non/ & quid habeat pro fubiedo
& quae fit propria pafiio fubiedi eius*
dem» & qualiter fecundum proportixK»
nes numerorum fundari & inftitui ha-
beant intervalla, & circa ipfa confiften*
tia, dicere fuperfedebo; fuper vires et»
enim puerorum eft hoc negotium, &
maioris indigens inquifitionis. lUud ve«
ro quemadmbdum de his ac de propo-
fitis, & quidam moderni & quidam
antiqui, & maxime horum Odo, Guu
do , Salomon , & Hermannus magis
probabiliter tradaverunt, fcribere atten-
tabo, ab aitioribus quidem quaeftioni-
bus abftinens. Simpliciores vero medio-
,cnter C0Qie(3aiiS| plurima tamen omit-
SUMMA MUSICiE. I9I
tam» quaB fl!i direrunt, & aliqoa illis nihil prastefitom» nihil futarumtfed oni*
intadla tz dudu ingenioli mei adiun- nes adus bumaoos in fuo asterno pra»-
ganit fecundum quod mihi vifa fuerint fenti absque oblivionis tempufculo com-
expedire. prehendit Faveat ergo debili meas pha»
Et pro ifto quantulocumque labore feio & ad portum ufque perducat, quit
oec a fiimas fufurro , nec alieno quoque cefte Augultino , quamvis ad malum ex
marfupio remunerari vel fpero ve) pofco, nobis fufficimus » nemo poteft bonum
fed ab illo, qui nuUum bonas intentio- &cere fine Deo; & Salomon: omnift
ais iaborem jnremuneratum dimittitt cut fapientia a Domino Deo eft.
JUetrum Eusdem.
Congrue dicatur, dum iufta precatur amicus,
Tunc rogat , hortatur quem fe monftraret iniquuSi
Sic fceleris clamor mihi frigida pedora praedat,
Sed virtutis amor pellit, quodcumque moleflat
Forfitan audacem ftdet, Deus ipfe suvabit
Parvis parva loquor » nec me labor ifte gravabit
Mufica fubieftum quod habet, quo paflio fertur,
Qualiter ad mathefim tanujuam pars quarta refertur.
Maxima quid refonant inter fecreta polorom
Corpora, cur difcors concordat motus eorum:
Hoc non eft facile defcribere; nam nimis altum
Hoc ultra vires poeris , fiiceret quoque faltum.
Qiii de propofito non funt» dormire finamus»
Qoi nimis alti font frodos» pendere finamus;
Intervallo tamen referamus, quasque fequunturt
Et qoae praecedont, & qoaliter haec oriootmr.
Sed praecedentis candelam com comitatur
Pradica theoricas, fine qoa tenebrofa vagator,
Hine erit & cur fi dicantur fingula fcirct
Vocibos ut notis contiogat longius ire.
Adfis ergo Deus, ad portum duc mea vela,
Et mihi, qux poflim benediceres praefto revela^
Nec mihi fit pretium fcribenti iiftula &mae:
Non aliud quodvis terrenum pofcitur a me*
Tu mihi fis prctiom , fioe qoo nihil efle probator
Ufqoam, qood fpeciem bonitatis habere fciator»
Nil mihi praeteritom, nihil & valet cfle futorom;
Qpolibet in fluau, Deos. eligo te palinorom.
192 lOANNIS Dfi MtJRIS
Prafatio Capituhrum. poft in fuo loco difpofita videbuDtur
Cum inter artes omnes muOca prs habere. Quod mufica prae ciBterts di*
caeteris diftindionibus multis indigeat» ftindionibus multis indigeat, & flgnis»
ut fiiciiius inveniatur ledori, de quo quibus error poffit averti, ex hoc msb-
magis intenditur (multis enim fufficit nifeftum eft, quia peccatumquanto apert
pars pro toto) cum ea, quae poftea di* tiui, tanto deterius efle probttnr. Caa»
centur, per capituia lint diftinda » expe- tus autem inter artes caeteras damore
dire videtur, ut nunc tieali capitulo- magno perficitur, & ita peccatum ilUut
rum pariter proponantur^ eumdem or« longins & citius percipitur» &inagis ia«
dinem obfervantes » quem & capitula famat
Capitula five tituli Capitulorum.
L Qpid fit mufica» & a iiuibus fit inventa.
IL Ad quid fit utiUi mufica.
UL Qpi primp in ecclefia utebaiitur mufica, & quare*
IV. De divifione muficas in naturalem & inftmmentalem» mundanam & hnmanaof.
V. De mufica humana.
VL De notulis cantus ufuaUs iquae fint, & ad quid fint inventae. VIL De fex notularum vocibus» & fufficientia earumdem.
VIII. De palma feu de manu mnfica^ & Uneis vel fpatiis eius.
IX. Quare manus potius eft inftrumentum muficast quam aUud membrum,
X. De intervallis & fpeciebus iliorum.
XL Quare plura non funt intervalla quam noyem, & quare non plures artieuli
quam novemdecim. XIL De fignis intervallorum a diverfis diverfimode ordinatis.
XIII. De cautelis, qoibus novus cantor & rudis cantum addifcat