Et haec de pundtello fufficlant quoad praefens.
Sequitur de quodatHfigno, qnod a vulgo
falfa mufica nominatur.
Sequitur videre de quodam figno»quod
a vulgo falfa mufica nominatur» de quo
yidendo hoc ordine procedenms. Primo
enim dicemus» quae neceflitas fuit tale
fignom introducere in mufica menfurar
ta. Seciindo ex hoc concludimus » quo-
modo primo nomine debeat nomioarf.
Tertio oftendemus» qnod immediate poft
proprietates & pundellum traOandum eft
de eo* Quarto ipfum figurabimos modo
quo debet in mufica fi^rari.
Qua fttit neciflitas » quod tale Jignum in^
troduceretur in mufica menfurata:
Qpantum ad primum dicimus» qood
oe*
POMERIUM MUSICB MENSURATJEt 135
neoeffitatein habuit hoc iignaiii Jntrodu- Qumodo pofi punSeUum ^ proprietatet cere in mofica raeofurata, pro cognofcen- Jb traSandum de ifto figno.
dis diilbnantiiss quas occurrunt in can« Qpantum ad tertium dicimus» quod
tibus menfuratis; de quibus quidem quid pofl; proprietates Sc pundellum traftatur
iint ac etiam quomodo fe aote confonan- de accidentibus ad ipfam muOcam perti-
tias habeant, in quodam noftro opere nentibus; & quia in mufica fiunt inter*
plans moficae eft ofienfum. Ipfas enim dum colores ad pulcritudinem confonan-
diflfonantias per alia duo figna, fdlicet \\ tiarum, ficut in grammatica fiunt colo-
quadratum & t rotundum, qua^ funt vel res rhetorici ad pulcritudinem fententia-
efie poflTunt in quoUbet cantu menfura- rum : ideo (latim poft proprietates &
bili fiveplanoi pofiemus nullatenus re- pundtellum debuit etiam tradari de ipfa
perire. Cuius ratio, quia ipfa duo figna mufica colorata. Et haec de tertio. femper tonumdividunt per enarmonicuni Quomodo debet ipfum fignum in mum & diatonicum femitonia , vel e contra- fica ftgnari.
rio ; hoc autem fignum femper per chro- Quantum ad quartumi dicimus , quod
maticum & diefim : nam oportet, quod quorumdam ppinio fuit, quod quia per
tfl:de diQbnantias fefe refpiciant , fic quod \\ quadrum afcendimus fuper b molle
a confonantiis , ad quas tendunt, per mi- vel rotundum in eodem fpatio vel in ea-
norem diftantiam fint diftantes. Sed hoc dem linea per tres partes toni divifibilis*
efle non poflet nifi per toni divifionem & quae funt diatonicum & enarmonicum
chromaticum & diefim, vel e contrariq : femitonia ; per hoc vero tale fignum
de quibus enim divifiohibus quare, quo- non afcendimus nifi per unam partem
modo&ubi fiant, clarius ofl:endetiir in ipfius toni, quae eft diefis .fupra ipfum
ipfo opere planae mufics prslibato. Et \ quadrum in eodem fpatio vel linea,
hoc de primo. dividendo femitonium enarmonicum pro
A^ j ^i r jiA^^- confonantiarum coloribus afliimendum.
Quomodo takfigmimdebeatproprto Cnm igitur, dicunt ifti, fit tantus ef.
nomtne nomtnan. ^^3^^ .^ ^^^ f^^^ ^ ^^^^ ^j^j^ ^^^^^
Qjiantum ad fecundum djcimus,quod \ quadrum unam partem femitonii enar-
nomen debet elTe confequens rei; cum monici, quae dicitur diefis, volentes fe
ergo tale fignum fit repertum in mufica ad geometriam reducere, dicunt debere
adpulcriores confonantias reperiendas & fignari pro medietate l) quadri, ut hic
fiiciendas , & falfum in quantum falfum b : & eorum ratio eft , quia ^ quadrum
femper fumatur in mala parte potius immediate femper dicit fupra fe eleva-
quam in bona (quod eft enim fiilfum, tionem femitonii enarmonici. Et hsec
nunquam bonum eft): ideo falva reve- figura per afcenfum dividit illud enar-
rentia aliorum dicimus, quod magis de- monicum femitonium, & ideo conclu-
bet & proprius nominari mufica colorata dunt^ ipfam figurari debere triangulatam,
quam &Ua, per qood nomen fiilfitatis at- fcilicet pro medietate k quadri , quod
tribuimus eideoL £t haec de fecunda eft quadragonom. Sed
136 MARCHETI DE PADUA POMERIUM.
Sed nec qooad aauficam aec quoad ne praedi^ tale Qgnnm debet Qgti»r\ ii-
geometriam ipfi rede concludunt: & cut primum 1] quadruni & com ulterioii
hoc oftendimus folum per verba eorum, perfedione, eo quod afcenfum & divi-
oftendendo, quod yerba fua noftrum di- fionem addit fopra ipfura. Sed talis per-
cant propofitum & eorom oppofitum. Et fedio innuitur per mnltiplicationem aof-
primo loquuntur geometrice: certum eft gulorum, puta feciendo pentagonom vd
enim quod pentagonus addit fupra qua- hexagonum ; cum de anguKs nihil ad
dragonum onum angolum ; eft igitor mofioim, fed ad Geometriam (pertineat). ifta bona concinfio: pentagonus : non
addit fupra quadragonum tot angulos» Sed qnia de prpprietatibos difiom eft«
qoot habet quadragonns, (ed folum u- qaod perfedio temporum dicit perfedio-
num angulum : ergo debet figorari prb nem fecundum plus vel minus: ideo ta-
medietatequadragoni.Cettumeft.quod le fignum fiat cum quadam proprietat«
ifta dedudio falfa eft : imo debet dici, fupra t) quadrum, ut hic i; ; (a) fufficit
quod pentagonus debet figorari cum nno enim ulteriores protradiones fiicere in
angnlo plus » quam habet qoadrdgonus. ipfo . quam in q quadro : & maxime
Rede ergo ipfi in mufica coodudunt protradio debet fieri in tali figno in fur-
ipfam conclufionem geometrice dicentes, fum & a parte dextra. in qua perfediio
^ quadrum fiicit afcendere de tono divi- innoitur. ut in tradatu de proprietatibus
fibiU in tres partes, primo quae font fe- eft oftenfum: & in furfum, quia forma-
mitontum diatooicom. poft bas doas. fis; font enim fuperiora magis formalia
qu« funt femitontum enarmonicum; ta- inferioribus, & per hoc magis acdden-
le autem fignum ultra boc fiicit afixn- tia: aqua enim eft formalior terra. &
dere nnam partem plus ipfius toni, qnam aer aqua, & ignis aere, quae funt loco
fiiciat () quadrum dividendo ipfum femi- fuperiora. Nam forms eft, ficut lod,
toniom enarmonicum pro medietate. Er- continere. In quibus.cnim lods poni
go, dicunt ipfi, debet figurari pro me- debeat tale fignom, in noftra opere pla-
dietate \ quadri : com ipfi potius debe* nae muficie, ubi de divifione loci traQa-
rent dicere; debet figurari cum ulteriori tur. plenius eft oftenfiim. £t h«c de
perfeAione quam k quadrom. eo qood mofica colorata.
afcenfum addit fiipra ipfum & diinfionem. ^^^ .^ ^^ j.^ .^^ ^
Ergo dicendo & concludendo & fwon. ^„.^^^ ^, me^JUra$a,
dum vexba eorum dicamus» qood ratio- "^ -^
ttC'
Inci-
(«) Hoc fa fcciiJidum fupcrius augis rffist protnkciulain i ^nod tamcD ob typnm htc uoa lioet.
INCIPIT SEOJNDA PARS PRIMI LffiRI DE ESSEN^.
TIALIBUS MUSICiB MBNSURAT^
TRACTATUSL pus miificiiiii. Secnndo & ipram diftln-
De Tempore gucmiiB modo quO diftiugujbile cft ia
rM^ r r • j '^ j *ju -^ mufica. Tcrtio reprobabimus quorum-
Oftenfo fuperius de accidenbbus «. ^^^ opinionem Um circa definitionem
trmrece operantibus ad menfiiram ipfius ^^ q^am circa diftinaionem eius.
& cantus , nunc videndum eft de his» ^ . .
quae Intrinrece & eflentialiter de fub- Quidp tempus muficum.
ftantia ipGus cantus (funt). Et faoc ra- Qjiantum ad primumi didmus fe-
tionabiliter; nam de accidentibus non cundum magiftrum Franconem, quod
fdentia, fed folum de eflentialibus & mufice loquendo tempus eft id» quod
intrinfece pertinentibus ad unamquam- minimum in plenitudine vocis eft, &
que fdentiam £ cognitio requiritur: fed banc definitionem fic probamus. Unum-
fubftantiaiia ipfius cantus , five muficae quodque perficitur minimo fui generis
funt notas, in qnibus ipfa fcientia mu- per Philofophum fibro meteor. & hoc
fics confiftit eflentiaiiter; de notis igitur eft clarum: nam unitas, quae eft mini-
eft videndum. £t quia in praefenti pro- mum & principium numeri, perficit to-
pofito habemus trafiare de menfura can- tum ipfuiii numerum; nam dicere X.
tus, (nam de cantu plano alibi tradavi- eft dicere decem unitates, & dicere XX^
mus) ideo in praefenti opufcula, ut non eft dicere viginti unitates, & fic de om-
transeamus de genere in genus, non nibus, quod primum & minimum In
habemus videre de ipfis notis fimpliciter unoquoque genere , eft perfeAio dc
& abfolute, fed folum in quantum pof- menfura prima omnium, quae funt in
fnmus per eas cantare aliquid menfura- iftogenere.Cum]giturmenfuraipfiuscan-
te: omnis enim menfura in certa quari- tusfivenotarum confiftatin ipfo tempore»
titate & tempore eft; nam tempus eft ut didum eft, conduditur, quod mini-
menfura niotus per Philofophum Phyfi- mum tempusi quod eft reperiri in mufica,
corum 3. Videndum eft igitur de ipfo fit caufa & perfeftio menfurandi. Sed
tempore, primo fdlicet quomodo in quia tempus» ut tempus eft abftradhim
mufica accipiatur, & quomodo ipfis no- ab omni materia, eflet divifibile in in-
tis applioetur, ut per confequens vid^ .finitum, ficut linea feparata dfet divifi*
amus in cantu menfurato, qudmodo bilis in infinitum; ideo cum noftra con*
i(he notx acdpiantor, & qualiter men^ fideratio non fit de tali tempore, quia
furentur. Ad videndum autem de ipfo fic non eflet dare primum tempus» fed
tempore, prout in mufica accipitur, fit de tempore, prout in mufica acci»
hoc ordine procedamus. .Prtmo enim pitur, ideo dicimus, quod non omne
ponemus vetitatem, quid fit ipfum tenu minimum tempus eft perfedio & prima
Sc&iPToaBS y£T. de Musica. P. UL S men-
138 MARCHETI DE PADUil
menfara cantos» fed tempas muGcom. mofica. Nam» ot didom eft foperiutf
Id ergo, quod eft minimum tempo8 ma-> onomqoodqoe quod menforator primo»
ficum, eft prima menfora & ratio men- eft perfedio foi generis» ficot exempli-
forandi totom ipfom cantum. Hoc autem ficatum eft in numeris. Sed tempus ma«
eft id minimum tempus» tn quo poteft ficum fuperius definitom eft primom Sc
formari plenitudo Tocis: propter qood minimom, & eft perfeCtum» quia eil in
Magifter Franco poftqoam dixit» tempos plenitodine vocis: prasdifta ergo dednitio
moficom eft minimom»additftatim: non eft temporis perfedli in niuGca» & non
quodcumqueminimumtempus,fedquod imperfedi, cum tale tempus fit men-*
eft minimum in plenitudine vocis ; quia fura omnium aliorum. Qpod autem ia
iliud tempns minimum, in quo poteft aliqtio minimo difcrepat a perfedo, do
formari pienitudo vocis, eft ipfum pri« neceflitate eft imperfedum: omne igitur
mum tempus & ratio menfurandi omnia, tempus , quodcumque fit illud , qaod
qme in mufica contioentun noa fit minimum in plenitudine vocist
Sed diceret aliqais: da mihi iftad; ffP^^ff^^^i^^^^^J^ttfPfl'
tuncficdlcfnias:diaumeftalibiinmafil ^"^/^^ plasquamperfcaum; & illad.
caplana.quotfijotioftrumentancceaaria f"^ eft mmimum. & um m plemto.
ad formandum yocem; quando ergo dme vocis, non cft perfeanm. fed de
plene pnedida inftrument? concurrunt ^rfeaione plenitudmis vocis dccft fibi.
Sd formationcm vocis & deccnter non & fic eft .mpcrfcaum. Patct ig.tur dU
nimis nec oarum tunc fict Dlenitudo ^*"® temporw mufici , quomam aliud eft
vocis. & iftud fiet/cum canna pulmonis P}m^r^f^«» ^ perfeaum. &
feriofe & deccnter impleta anhelitu, cum ?I'°^ "«perfeaumi utrom au tem mter
dcccnti inflatione ventris ad hoc expri- ifta cadat •nedium , mfi^ patcb.t. Et haec mcndum cmittit anbelitus, feritqae fic au- *^ ®'
ditum , qaod ad plcnum percipit profe- Reprobatur quorumdam opinio tam eircs rens hunc prolatum fonum five vocem in definitionm temporis» quam circet fui ipfius fea in alterius profcrcntis pedo» diftin&ionem euttdem,
rc, fcu in quodam tintinnabulo rcfonare. Q^3„t„„ aj tertium . dicunt quidam
IUudcrgomm.mumtcmpus.mqaopo. ^ontra pr«diaam definitionem tempori»
tcft plemtudo vocis formari modo fupc, ^^^^ ^oltiplicitcr. Et primo fic : ta
rius declarato. eft pnmum tempus. quo ^^ quod tempus muGcum eft, quod
tota mufica mcnfuratur fecundum Magi^ ^^. ^j„t^„„ in plcnitudinc vocis. quam
ftrum Franconem. H«c de primo. ^-^^^ fo^^j ^^^^^^ p„ inftrumenta. &
Quomdo ipfim tempui eft diftingui-^ dicis hoc tempus efle menfuram caotus.
bile in muftca, Sed contra. ego pofium roeofurare & tem-
Qiianttim ad fecunddm dicimus, quod pos formare finc ipfa voce , vel folum cum
pnediaa definitlo eft teinporU peiiftai in fono, vd inftrumcotis, vel breviter caQfi
tan-
POMEllIUM MUSICiE MBNSURATiE* 1 39
tando organice t rel rbythmice, vel fo. go talis definkto prtmo data de tempore
luta cum imagtnatjone mea : ergo tale per Magiftrum Franconem debet intelligi
tempns, quod tu dids» noneftmenfu» fuifle temporis imperfedi & non perfe*
ra omnium aliorum. Refpondemus: pri- di. Et Gc in duabus contradicunt ratio-^
mum ordtne naturd^ eft i1Iud, quod efl nibus fupradidis: primum eft« quod vi-
natttralcj qUamilludquod fit fiinilitudi- dentur dicere» qitod tempus minimumf
ne eiusV ficut prius eft exemplum quam quod fic in femibrevibus , fit menfura
exemplificatum. Sed ad exemplum & fi- temporis perfedli, quia ipfi dicuntj quod
militudinem temporis perfedi. quod eft fit prius eo. Sed fic refpondemus: Sci-
primum in mufica harmonica» ipfa mti* entia eft derebus» alias non eflet fcien-
iica harmonica & rbydimtca» ^omni^ tianifiphantaftica; fed in rebus ita eft»
noftra imaginatio menfurat , quidquid quod femper ordine naturs perfedum
menfuratur in cantu, ut patet, quoniam eitprius imperfedo, ficutpater eftper-
dicimus , in tanto tempore tuba tot fe- fedior fiiio. Imperfedio quidem genera*
mibreves fecit ad fimilitudinem temporis, tur ad menfuram, flve ad perfedionem
inquoTOces formantur. ErgO tale tem- perfedi menfuratur imperfedum. Nam
pus, fcilicet harmonicum , quod eft mi* dicimus: hasc res eft imperfedla» quia
nimum in plenitudine vocis , eft prius non habet tantum de perfedliones quan*
ordinat» naturs • quam omnia alia tem- tum habet perfeda : propter quod Philo- .
pora, quaet in alits muficis duabus (fciL fophus in metaphyfica» ut fupra didum
diatonica & chromatica) confiderantur, eft, dixit, quod primum, quod eft ia
tamen ad fimilitudinem ipfius temporis uuoquoque genere, eft menfura, & eft
harmonid menfurentur/ illud perfedum, quo omnia» quas funt
Item contra pra^didlam definitionem illius generis» menfurantur. Sed fecun»
ipfius temporis apph*cando ipfum aliter» dum eos definitio data de tempore eft
quam debeant , dicun t quidam afferen- definitilo illtus temporis , quod menfurat
tes, iflam efle definitioem temporis im- alia tempora: ergo oportet, quod tem»
perfedi in mufica, &non perfedi, & af« pus fic definitum fit prius ordine naturae,
feruiit fuifle de intentione Magiftri Fran^ & per confequens perfedum , quod po£^
conis, & rationem afllignant tateni : iliud, fit menfurare in mufica omnia alia tem«