trorum» quae quidem funt potentiora illa quae ponitur in latere dextro: nam
& magis operabilia finiftrorum tamquam ipfa duas imperfediones oftendit in ipfa
pars movens, finiftra vero impotentio* nota; una eft, quas eft in iatere fini-
ra tamquam pars mota. Hishabitis for- ftro, alia quae eft in furfum. Non er-
mamus talem rationem: Latns dextrum go ipfam fiicit brevem, ficut &cit pro-
eft perfedius quam finiftrum , ut proba- prietas, quae eft in latere finiftro in de-
tumeft; fed proprietas addlta notae addi- orfum, fed facit ipfam etiam femibre-
tur fibi perdextrum&finiftrum, ut patet vem, quia imperfedionem , quae eft in
ad fenfum : ergo proprietas addita notas furium , addtt fupra ipfam. Proprietas
ex parte dextra perficit ipfam, ex par- vero, quae eft in furfom in latere dex-
te vero finiftra imperficit ipfam. Perfi- tro » folum innuit.unam imperfedior
cere autem notam eft ipfam prolongare, nem i & continuatur cum perfedione»
imperficere vero eft ipfam abbreviare. quae eft in dextro & in deorfum; ideo
Bene ergo dixerunt prxdidi dodores, folum aliqualem imperfedionem dat no-
quod proprietas addita notae ex latere tae, fcilicet ut diminute & per modum
dextro inferius ipfiim perfidt, fuperius plicae ip&m proferamus: de quibus pli-
tero a latere dextro in modo proferen* cis tam longis quam brevibus quam etiam
di, a parte vero £lniftra inferius imper* femibrevibus , tam fimplicibus qnam li-
ficit ipfam, fiicieado eam brevem, in fa- gatis» infira earum capitulum oftendetur.
perias vero femlbrevem. In fuperins ve- tp a r t a tttq 1 t
ro protraaa proprietas femper imperfi- lRAl.iaiu» u.
dt notam; cuius ratio eft, quia in no- De Paufis.
ta eft tota fubftantia cantus: nam pro- Seqaitur videre de paufis immediate
prietas fiiie nota non facit cancare; fed poft caudas & proprietates , & hoc ra*
bene nota fine proprietate, ficut in ho- tionabiliter; nam oppofita iuxta fe pofita
SciuPT0&£s V£T. D£ MusicA^i P. UL R ma-
inagis elacercont , ficut albedo iuxta ni-
gredinem. Scd ita eft , quod per pro-
prietates & caudas inftrutmur, quid cir-
ca ipfas notas nps agere debeamus in can-
tando; per paufas vero de iiotjs inftrui-
mur , quomodo nos habere debeamus
circa ipfas in paufando. Cum ergo can-
tare & paufare iint oppofita, ideo merito
poft caudas & proprietates iuftruentes
cantare, tradlandum eft de pauGs inftru-
entibus nos paufare: de quibus tra«*
dando hoc ordine procedemus. Primo
enim dicemus, quid fmt pauiaB fcri-
ptds in cantu: fecundo quomodo fcribi
& fignari habeant fecundum afntiquos:
tertio confirmando dida antiquorum
oftendemus, addendo fuperipfis, quo-
modo in canta fcrilM & fignari debeant
modernofum.
Quid Paufa fint in cantu.
Quoad primum dicimus, quod paufa
nihil aliud eft, nifi defiftentia vocis vel
foni certo tempore vel certa parte tem-
poris a cantando: & haec eft definitio
paufae non fcriptas; nam paufa fcripta
non paufat nec cantac, fed innuit mo-*
dum, quomodo paufare debeamus. Ta-
lis autem paufie fcriptaB talis eft defini*
tio: paufa fcripta eft quasdam Unea per
partes fpatii vel fpatia protraSa, nuUi
nots aliqualiter addita, fimul qoniunda,
fed a notis totalitet feparata, innuens
nos per tempus vel per partem tempo-
rfs a cantu defiftere & pauface. £t ta-
les paufs necefle funt in cantu: nam
ficut dtverfa protradlio vocis vel foni al-
ta vel ima fiicit confonantiam ia cantu.
fic diverfus modus paufandi facit meliO' rem in canta confonantiam reperir^.
Et hse paufds fcript» difFerunt in duo-
bus a caudis & proprietatibus per defi-
nitionem datain ; unum eft , quia noa
funt notis adiundas ficut proprietates Sc
caudas: aliud eft, quod fequuntur de fui
natura fpatia & partes fpatiorum, fiiciea-
do plus vel minus paufiire , ut infra pa-
tebit, &ftatim; quod non habent caudas
nec proprietates , ut fuperius eft in ea-
rum tradatibus demonftratum.
Quomodo fcribi & fignari debeant pau- fafecundum mtiquos.
Qpantum ad fecundum dicimus com
antiquis , quod paufa protrafla per unum
fpatium innuit paufareper unum tempus,
per duo, duo; per tria, tria; de qui-
bus exempla funt hasc. (a) Itaque tem^
pus menfurans, & paufas & notas de-
bent(b), fine eisdem naturac muficas;
prout definietur inferius Deo dante. Si
autem fit aliqua paufa protrafla per om-
nia fpatia vel lineas quatuor fpatiorum»
dicitnus , quod talis paufii ooa eft men-
furabilis in cantu , fed vocatur ^ & bene,
a Magtftro Francone finis pundtornm.
Nulla autem paufa poteft excedere tria
fpatia vel lineas ipforum fpatiorum, quia
tunc diceret plus quam tria tempora ia
paufando, & fic non eft proportio io-
ter ipfam & maiorem ac perfedliorem nor
tam muficae menfuratas , quae ad plus dt-
cit tria tempora in cantando ; & tunc ef-
fet proportio in cantando & in paufimdo,
quod eft inconveniens.
Ite-
(a) Esempta de funt
(b) IMt ble altqotil.
POMERIUM MVSICJB MENSURATJE.
Iji
Iteniin eft iciendum , qaod qasUbet
paQfa poteft interdum protrahi per tbtam
unum fpatium , & tunc dicimus omiffiOi^
nem unius temporis; & quia ipfum tem-
pus primaria divifione dividitur in tres>
prout inferius oftendetur, ideo Qportet,
quod paufa proportionetur eidem , & in
tres partes fpatii dividatur. Itaque pro*
trada paufa per tertiam partem fpatii di-
cat omiflionem unius partis temporis, per
duas yero duarum, & per tres, quse funt
totum tpfum , dicat omiffionem (trium),
£t quia antiqui Mufici non curaverunt
tradere utterius divifionem temporis^ ni-
fi in tres femibreves, ideo non oportuit,
quod ipfas paufas dividerent nifi in tres
partes fpatii : quare autem non curave-
rnnt, nec fcripferunt, ut eis in omnibus
deferamus, ficut decet deferre doAori-
bus« dicendum eft, quod hoc fsicere non
cur^verunt ex groffitudine audientium, &
non ex ignorantia inftruenthjm muficam
praeh1>atam.
Quomodo confirmatio & diBa Antiquorum
fcribi & fignari debeant in cantu
Modernorum.
Quantum ad tertium : Moderni autem
ipfes tres partes temporis in ultimo ulti-
miores partes diviferunt , formando fex,
npvem & duodedm femibreyes, veljquae
formari polfent ex talium partium divi-
fione temporis. Videndum eft ergo, que
pau& , & quomodo fcriptae correlpon«^
deant talibus divifionibus partium tem^
poris iam repertls. Dicimus , quod » quia
in tertiam partem fpatii non poflent de
facili expedjte menfurari ficut decet & p-
portet in cantu, npn qui debet (fieri) ex-
tra expeditas quafi fine expeditione & de*
liberatione, teftante philpfopho, qui di-
cit, quod bonus citbaroedus non delibe^
rat : ideo quia non fine aliqua mora , in
cantu inconvenienti, in cantu non poi^
fet, ut didum eft, tertiam partem fpa«
tii in tilteriores partes dividere, ac erit
etiam impoffibile hoc oculo intueri (cum
tamen quilibet fenfus corporis & vifu9
maxime poffit £illi ; namque pofiet ocu^
lus falli in ftmiendo talium partium de-
bitam partem ) propter quod oportet»
quod noviter Sc a Modernis quidam mo-
dus videtur protrahendi paufas , quia de^
bent talibus multis femibrevibus refpon«
dere. £t dicimus, quod de ipfis damus
talem regulam generalem , fcilicet quod
protrahantur iuxta (emibrevem caudatam,
nulla confiderando de fpatio, five pras-
cedant ipfas femlbreves five fequantuf per
modum lineold& breviffims quam poteft
fieri excedendo femper pundello, qui et-
iam in menfurata mufica invenitur, de
quo infra dicetur. Forms vero talium
lineolarum funt ifias :
Bbe
nzsx
:pii:
Ee
2hzi'
jua.
£t tot de iftis paofis multiplicentur, quot tea ipfas per fenariam divifionem , & a ad proportionem cantus & confonantiam fex in antea per no venariam five duodena- runt partes temporis omittendas: ita vi- riam , prout in cantibus occurrit, divifio- delicet, quod a tribus femibrevibus in an- nem temporis diftinguimus, ut faic patet :
R a Sed
Marcheti D£ Padua
ynry
IF-^" T»» ui:
Sed qusritur: numquid de duabus femibrevibus prima (it maior per artem» & prsferatur minori in cantando ? nomquid dioo potero lineam protradam per duas partes fpatii prsferre minori naturaliter cantabili in paufando» ot hic?
Dicimusi quod non: cuius ratio efi»
quod talis paufa feceret nos duas partes
temporis omittere» nota vero folum u-
nam partem temporis contineret, & tunc
fequeretur» quod illud, quod dicit pri«
vationem i & nuUo de fe prdine naturae
vel artig plus contineret, & plus haberet
io {htu fu£ privatfonis & negationis. quia
paufa faceret duas partes temporis pauia«
re, quam pondvum & afiirmativum, ac
etiam fundamentunL Nam notafequens
talem paufam. non baberet niG unam
partem temporis in cantando. Poteft er*
go paufa unius tertiae partis temporis bc-
m praeferrf notae duarum partium, fed
non paufa duarum pa^tium temporis, ut
didum eft, fed poteft ipfam bene fequL
Nam ex quo praBceffit quod perfedum
eft, & tale poteft fequi, quod minus
perfedum eft, edamfi tunc perfedum ab
imperfedo excedatur; fufficit enim im-
perfedo perfedum habere proiiindamen-
ta Si ergo talis paufa duarum partium
temporis non poteft pratponi, eo quod
tale quid eflet pluris perfedionis quam
nota, exiftendo illa paufa ii volumus
dnas partes temporis, omittere autem
notam, duas de fupradii^s lineis facimus^
quarum unaquaeque folum ad tertiam
partemfpatii tunc attingat, &tuncerit
asquale duorum imperfedorum quodU-
bet cum perfedo , ut hic patet :
Sed circa boc nptandum eft, quod
numquam m principio alterius cantus
paufa aliquid menfurans decet poni, quia
tunc pnvatio pra?cederet habitumj quod
eft impolftbile ordine naturae velartis.
Sed fi pri£cedat in cantu aliquo, tunc
hoc erit propter proportionem taUs can^-
tusi qui incipit cum alio a caotar^, &
non cantus, qai incipit a pauljire. £c
hmc de paulis fufBciant ibi dida^
De PunSeUo.
Sequitur de Pundello, de quo tradan*
do hoc ordine procedemus. Primo enim
dicemus, quas fuit necefntas, quod ifte
punAelius in mufica raenfurata figurare*
tur: fecundo oftendendum eft,quQmodo
de ipfp poft caudas & proprietat^s &
paufas ftatim per ordinem eft tradan-
dum: tertio declarandum, quid talis
pundeUus &ciat in mufica menfurata.
POMCRIUM MUSICifi MENSURAT^.
Qudfidt neceJSlMt 9uod talis pmSeUus in fcript^ mi^ica menfuraretur.
Ctrca primam eft fciendaai , qaod
moraliter ioqocndo ac etiam nataraliter»
quod tuoc terra diftingai dicttars quan-
do diftinguttur per aliquem decurfum a-
quarom ; & tunc non licet homini tran-
fire de terra ad terram » nifi in navi vel
per pontem. Et fi dicatur» per quod fiici-
lius? dicimusquod perpontem, quiatunc
omittuntur multa , quas funt ad navim
gubernandam neceflaria* Nunc igitur
ita eft, quod ficut in terra five in pai;te
terra? terminus invenitur, per quem di-
citur quod ponte utamur, ita etiam tn
cantu fintta proportione • fi volumus ad
proportionem aliquam pertranGre» opor-
tet, quod io mufica taliter menfurata ali-
quo utamur figno; quod vocatur pun-
delltts» quafi fimiKtudinarie loquendo;
quia ficut de parte terrse finita per pon-
tem evadimus ^d aliam partem terne, fic
de proportione temporis una finita per
pundellum innuitur ad proportionem nos
transferre. Et quia talis pundellus pro-
portionem a proportione feparat» ideo
a magiftris & dodoribus muOcae modi
dividere nominatur. Qpomodo autem
modus dividat, infra dicetur & ftatim.
Sufficit autem nObis» qua ratione tale fi-
gnum • fcilicet pundellus , fit in menfu«
rata mufica introdudus. Hoc de primo.
Quomodo de ipfa poji proprietates & paufas fit traSandum.
Quantum ad fecundum eft fciendnm,
quod merito poft paufiis de ipfo pundel-
lo per ordinem eft tradandum: cuius
ratio eft , quia paufa , ut didum eft » &-
cit defiftere a cantando ; ad boc antem
toilendum immediate poft ipfim paufiis eft
dicendum » quid ipfe pundellus fadat in
mufica menfurata. £t hoc de fecundo.
Quid ipfe punSeUus faciat in mufica
menfurata.
Qpantum ad tertium dicimus>qnod ip-
fe pundellus ratione immediate fuperius
dida modi divifio nuncapaturrqoomodo
dividit ab invicem videamus. Ubi fcien-
dum eft, quod aliquando dividit modos
diftantiis, ficut quando ponitur inter du-
as vel tres breves pofitas inter duas lon-
gas , faciendo notas praedidas pertinere
per fui additionem ad alium modum di-
fcantaudi, quem facerent fine eo, uthic:
Aliquando enim ponjtur poft loogam, ihnuens ipiam perfe(3am, puta, quan- do ipfam fequitur fola brevis, vel plures quam tres, ut hic:
Nam longa fifequitur ip&m, femper dicitur imperfeda fola brevis, vel plures quam tres absque pundello praedido. Aliquando autem folum dividit modos proportionandi notas ab iavicem absque divifione modi difcantus » ficut quando ponitur inter plnrea femibreves, nt hic: R 3 Tunc
March£Ti De Padua
Tunc aqtem fignat» uoam partem fe-
mibrevium ad unam proportionem tem-
porom pertinere» & aliam ad aliam. Ali-
quando autem ponitur inter breves, pu-
ta» quando multarum brevium numerus
prsceffit habentium fe per ternariam pro-
portionem (ad) duas exiftentes in fine» qua-
rum duarum ultima akeratur. Ad maiorem
enim evidentiam & ratlonem fuperius di-
dam, fcilicet quod non debet eife in caato
deiiberatio » ponitur ipfe panfidlus inter
breves» iciiicet poft illas omnes » qvm praB*
cedunt duas in fine fiftente& Innuit nam-^
que , quod ibi perfedlio fit compieta ; &
per confequens de duabus brevibus fe*
quentibus uitima alteratur, ut hic:
Interdum &cit utrumque» fcilicet quan-
do ponitur inter femibreves » fic fe ha-
bentes, quod ponuhtor plures breves:
poft has vero duas vel tres e contra fe-
mibreves » poft qoas vel in qutbus con-
fiftit ternaria proportio. Iterum poft ip*
las duas vel tres e contra femibreves pro
ono tempore concurrentes; poft quas e-
rit una brevis, quas nece(&rio erit alte-
ra. Tunc enim pundellus duo fiicit : pri-
mo proportionem perfeAionis ternariae
dicitefle completam; & fic per confe-
quens fequitur » quodbrevis ultimaalte-
ratur: fecundo femibreves a femibrevibus
feparat » tempora diftinguendo. Sed
quia absque deliberatione & promiflionis
mora boc fcire difficile eflet intuenti : id-
eo d/dmus» quod fiant duo pundelli iux-
ta fc pofiti » per quos ad praedida duo
cognofcenda inftruamur fiicilius» quamper
unum » ut hic :