fpeciebus & in notis eft in uno cantu» quam defcenfus ultra id quod poteft pla-
qui quidem afcendit ultra diapente a fine galis» authenticus iudicatur» & e contra*
fem.ditonum, fimihterque ab eodem fine rio» ut in praefentibus patet exemplis.
LUCIDARIUM MVSICM PLANJB.
A fcf ' *-■ M B *■*
Primi exempii cantas eft aathenticus»
quia afcendit anum tonum oltra id»
quod poteft afcendere plagalis. & non
defcendit nifi femitonium ultra id» quod
poteft authenticus. Item fecundi exem-
pli cantus efl: anthenticus» quia licet bis
defcendat femitonium» ad quod non po-
teft authenttcust tamen iila duo femito-
nia non attinguiit ad magnitudioem to-
m', ad quem non poteft plagalis; n^m
ipfa funt minora, quia enarmonica.
Tunc dicimus, quod quidquid afcendit
fopra b primum acutum, eft de fub-
ftantia primi tonit & non fecundi; nam
Qt fupra didum eft, fecundus femper
per b rotundum debet neceflario modo-
lari. Tertii exempli cantus eft plagalis»
quia tria femitonia, ad quas defcendit,
tonum excednnt in una diefi ; nam tria
femitonia enarmonica fex diefes conti-
nent inclufive; unus autem tonus con*
tinet folum quinque^ Et fic in omnibus
caodbos fnnt advertendas regulae fupra-
didac Finit traSatm duodecimus.
INCIPIT TRACTATUS XIII.
De paufis^ qmmodo debeant jigurari in
cantu plano.
Seqm*tar videre de paufis, fcilicet quo-
modo in cantu plano debeant figqrari.
Nam funt aliqui , qui pro fuo libito vo«
ioatatis » absque lege & diftintSionum fpe-
cierum ratione , ipfas in cantu figurant,
non advertentes , quod ficut funt diverfi
modi five toni, fic funt diverfa princi*
pia , diftindiones , fpecies , neums &
finaies. Nam modos per fpecies ludica-
mus , & fpecies per diftindiones cogno-
fcere nos oportet. Signa enim , qus ha-
bent diftinguere fpecies inter fe,funt lineas
protradae infta per fpatia & Uneas , quae
paufae dicuntur : ubfcumque enim paufa
fit , innuitur nobis defiftere a cantu. £c
hae paufie debent diftinguere fpecies , &
ipGis diverfificare, fecundum quod indi-
verfis tonorum cantibus ordinantur. Neu-
mae dicuntur illa;, quas in unoquoquemo-
dorum diverfse exiftunt : quae quidem po-
nuntur tam circa principium, quam circa
medium, quam etiam circa finem. Verum
quia femper terminantur in finaU, obi ter-
minari debet cantus , in quo pofitas funt*
per ipfos quoque (atis fecundum auditum
poiFunt toni cognofci. Nam fecundum Ifi-
dorum neumaeft coniundio notularum in
quolibet modorum, quse eantum format»
diftinguit, copulat & concludit. Sed quia
fpecies & neumae fupradidae funt ex di-
verfis notarum nominibus conftituta^, id-
eo videre neceflfe eft de fignis , per quac
notarum figuratarum io cantibus nomioa
cognofcamus, quas quidem daves uni-
verfaliter nuncupantur. Finit traSatus
decimus tertius.
In-
MARCHBTl DB PADVA
INCIPIT TRACTATUS XIV. De clavi, quidfit^ & quot funt.
Clavis eft referatio notanim io cantu
quolibet OgDatarum: nam ficut per cla-
vim referatur oftium ad confervaoda»
qoae intra oftium fuot» fic per davim
SQ caotu ipfe referatur cantus, & con-
fervantur notarnm nomina» & ab invi-
cem efle diftinda cognofcimus^ Et ta*
les univerfaliter ufitat2e fiint du9, fcili*
cet F grave & c acutum. Per ipfiirom
autem difcretam repofitionem per lineas
poteft emnis cantus, cuJuscumque (it
toni > rationabiliter collocari ; diftant
eoim ab invicem per diapente: nam F
10 gravibus , c io acutis couftituts fuot.
Sed dicet aiiquts : quid eft voz gra»
vis, acuta, '& fuperacuta? Dicimus»
quod vox gravis dicitur illa» qus in
qualibet voce humana propinquior eft
filentio, quae quidem formatur in voce
pedoris , quae eft inferior refonantia,
& magis propinqua cannae pulmonis, a
quo procedit vox: & ideo dicitur gra*
vis , quia in illo inferiori loco primitus
eft formata. £t tales in conftitutione
manus funt feptem , fcilicetf JL B. C D.
E. F. & G. Acutae dicuntur» eo quod
acutum reddunt fonum refpedu gra-
vium praedi^rum; formantur enim in
fuperiori loco, fcilicet in voce gutturis»
& ideo fuper illas fonuni reddont. Et
tales funt feptem, qos non funt a pri-
mis generibus nominibus differeotes.
Superacutae dicuntor» eo quod fuper
praedidas acutas fooum redduot Et ra-
tio eft, quia formantur io excelfiori lo-
co, fcilicet 10 voce capitft. Et tftlei fime quatuor, fcilicet S ^ h S & ^ cft eteoim
alia adiooda, fciiicet ; la^ ot perfeOio-
oem priocipii, quod io c acoto iocipi*
tor, compleamus. Et oouodum dl»
quod in unaquaque liumana voce, quan*
tumcumque afcendere poflit & defcen-
dere, vel quantomcumque afcenfus &
defcenfus penuriam patiatur, has voces
graves, acutas & fuperacutae neceflaria
diftinguuntun
Expticit traSatus decimus quartus.
INCIPIT TRACTATUS XV.
De nominibus gravhifM & acutanm cbor-^
dantm^ prout a pbyficis fuerunt
primitus adinvent£. (a)
A Proslambanomenos. E Hypate hypaton. C Parypate hypaton.
D. Lichanos hypatoo,
E. Hypate mefoOi
F. Parypate mefon.
G. Lichanos mefon.
a. Mefe.
b. primum, trite fynemmeoQlk c Paranete fynemmenon.
d. Nete fynemmenon.
\^ Secundum. Paramefe.
c. Trite diezeugmenon.
d. Paranete diezeugmenon.
e. Nete diezeugmenon. £ Trite hyperboleon.
g. Paranete hyperboleoo. l. Nete hyperboleon.
linit traSatus decimus qmntus.
INCr-
(a) VUeuitiir tec ta Cbpwiaribiis Mnfidi Avdoiibiit piflbi, padbrtim ia lo. Cottomii aniici.
^OMEKIUM MUSICJE MENSURATiB. I2i
INCIPIT TRACTATUS XVL ftrnmento operatur artifet TeD lanGcns,
Di Mufico ^ Omtore. P^^if °^2 5»' «1"« T P« ^^^^^" ~-
gnoTlt fift itaqne muGcns ad cantorem,
MuGcns didtur ille , teftante Boetio, Gcnt iudex ad pneconem : nam indes or.
cui adeft Eicultas fecnndam fpeculatio- dinat , & per prseconem pneconizari.
nem & rationem ipGus fcientiac mnficaB, mandat; fic & muficu» ad cantorem. Nam
de modis atque rhythmis, deque generi- muficus cognofctt. fentit, difcernit, ehgit,
bus cantilenarum (iudicare). Omnis enim ordinat & difponit omnia, qux ipfam tan.
lurs feu difdplina honorabiliorem natn. gunt fcientiam : & per cantorem inbet
ralfter habet rationem., quam artificium, tamqnam per fuum nuntium prafiicari. quod manu artifids atque opere exerce. «. . . r i r ai • .. tor. Muficqs enim co^ofdt virtutem & ^^^ tb°dfl* ntionem proportionum muficalium, & tioi diaa. 1 274.
fecnndum faociudicat, &nonfolttmper ExpUtit Lucidarium Marcbiti de Padua
fonum. Cantor vero eft ficut inftrnmen. in ttrte mufiea platut i inehoatum Cefena, tnm quoddam ipfius mufic! , in quo in- perfeSumque Feronte, Deo gratias.
Eiusdem Margheti De Padua
POMERR7M m ARTE MUSIC^ MENSURATiE.
Ex Cod, Vdtic.
Analffis operis, prout in diSo codice cunda pars indpit ibi : Quoniam dicen^
eidem praponitur. te pbilofopbo. Prima remanet indivifii, fe.
QF u r fi' ,. 1. • cunda dividitnr in tres : nam i) traQat
«a nor funt caufie. fcilicet mater.a. de pertinentibus ad mnficam menfuratam
. l^s, formahs. efficiens & finalis: ^ia perfeaionis. a) Via imperfeaionis.
roaterialis ipfa mouca menfarata : for- ^n tt*-^^,,,. ^^.a^ c^*/..,.,^^ ll^^ ;« .^..;«
,. j..Aj-j-i».t. 3^ Utroque modo. oecunda pars m prm-
mahs. modus traaandi de ipfa in hoc cipiofecundilibri . & tertia inprmdpio
opere:efficiens.pfeaaor: flnahs, utfcia. ^^^^y,^^ Prima dividitur in duas . <^ia
tur mnfica menfurata etiam & cantanra. .„^ traaatur dc accidentibus mufice
tionabfl.ter.&nonprohbitovoluntatis. S,enfurafc€; in fecunda de eBeotiaUbus
ficut quibusdam videtur. ^^^^^ p^„ ^^^^ ^ .^ p^j^^jp.^ ^^^
Libri titnlus talis eft: Jncipit proee- tur de tempore perfeao, fcilicet Q/^m/o
mium &c. fttperius &c.
Ifte hber dlviditur primo in duas par. Prima dividitur in quatoor. fecundum
tes . fcilicet prooemium & traaatum. Se. qnatuor acddentia , de qnibus tradat in
Sckiptojibs Tbt. Ob Mvsica. P. Ul O ^P*^
i;2a MARCHETI DE PADUA
ipra mufica nienfiirata. Secunda pars in- tum ad primutn efi fciindum ; & ooines
cipic ibi : Sequitur videre depaujis; pars indivife ufque ad ifiam. £t ifta di?idituc
tertiaibi: Sequitur videre de punSeUo ; in quatuor partes; nain primo determi-
pars quarta ibi: Sequitur videre de quo* nat veritatem, quod caudae & proprieta^
dam f^no. Prima dividitur in duas; nam tes non fiiciunt negative in mufica men-
primo tradat de caudis & proprietatibus» fiirata; in aliis vero partibus &cit tres tn«
quas non &ciunt negative in mufica men- ftantias circa determinata. Secunda para
fiirata; fecundo quid ipfa faciunt pofiti- ibi: Sed ipfi pojjent arguere. ?^n quarta
ve. Secunda pars incipit ibi : Oflenfo de ibi: Sed tunc ipfi pojfunt dicere. Prica
caudis & proprietatibus notarum. Pri- dividitur in duas : nam primo determinat
madividitur induas, quia primo dicit veritatem circaprxdida; fecundo deducit
modum tradandi univerfalicer in libro; contrarium opinantis ad inconvenientia*
fecundo dicit modum tradandi fignatum Secunda pars incipit ibi : Demonfirato
de caudis & proprietatibus» quem inten- contramotivum. Prima dividitur in duas:
dit Secunda incipit: B quiamagis cofu nam primo ponit veritatem de caudis &
iunSum accidens. Prima dividitur in tres» proprietatibus ; fecundo repellit aliquo-
nam primo ponit intentum, fecundo pro- rum opiniones. Pars fecunda incipit ibi:
bat propoGtum» tertio condudit modum. Quorwndam opinio fuit^ Prima dividitur
Pars fecunda incipit ibi : Quantumadpri^ in tres» quia in prima diftinguit caudas
mum efi fciendum ; pars tertia ibf: Ut a paufis; in fecunda diftinguit eas a pro-
igHur via fcientificfi. Omnes indivife ut prietatibus; in tertia ponit modum tra-
que ad partem illam : Et quia magis con^ dandi de caudis. Pars fecunda incipit ibi :
imSum accidens ; & ifta dividitur in tres Difiinguuntur fimiliter ipfa cauda ; pars
partes; nam primo dicit , fe velle traSa- tertiaibi: De caudis ergo ipfis tra&ato.
rede caudis& proprietatibus; fecundo Primainduas: nam primo diftinguit cau«
dicit modum tradandi de ipfi^; tertio de das a proprietatibus , fecnndo rationeoi
ipfis tradat. Pars fecunda incipit ibi : In diftindionis afiignat. Pars fecunda ibi :
qvarum traSatu &ot Pars tertia: Quan^ Cuius ratio » quod de ratione ^c.
Epistola Marcheti De Padua-
DOMINO ROBERTO lERUSALBM ET SICILI£ REGL
PraeclariOimo Principum domino Ro- bus militia coeleftis exercitus, & fuper*
bertto Dei gratia lerufalem & Sicilias Regi norum alma fpirituum hierarchia in fy-
Marchetus de Padua recommendationem dereis choris ante thronum deificse maie-
humilem & devotam , & hic triumphalem flatis exultat ; dulciffims vocis adio pro*
exitnm in agendis, tk furfum diademate ducens invariabilem harmoniam iuxta
coronari perenni; Gregorium videtur elTe fpecificanda, qua
Interpundos hierarchicosadus» qui« modolatis vodbus bymmim di^inae glo^
risB:
POMERItJM MtrSICiB MEKSURATiS» IA3
ibt: SanBm ^ fanSus . ferventiffiaia vo- Hinc eft, qaod devota mentis inten*
ce cbunare non cd&nt Has fiqaidem tri- tione confiderans» quid per me dignum
omphantis ecclefiaB coeleftes mentes prac- foret veftras celfitudini oflferendnm , de-
daros doces & fpedlabiles, principes crevi quoddam meas exilitatis indagine
omnes fobaltemi» reges» praelad fiqui- muficat artis opufculum conderei quod
dem ^ magnates, quos aula ambit ec« regium animum io campo praefentis ml«
clefiae militantis» in harmonicas vocis litias & Marte beUorum ancipite labo*
laudibus feculorum regi honoranter ob- rantem ipterdum fuac novitatis ordine
latis debent feriofius imitari. Q}ii fce- deledaret : ' venerabiiis viri fratri Sy«
ptro» palla, ftola, diademate feu mitra phantis de Ferraria ordinis Frasdicato-
funt fpecialiter infigniti> cacteris aliis in rum dirigente ducatu, quantum ad li«
regimine praeferuntur. Inter cundos fir bri ordioem & philofophica fulcimina
quidem gloriofos principes & duces il- rationum, autumans praefens opufculum
lufires, qui coeleftis aulae principibus in tanto forje deceoti formalitate venuftum»
orthodoxorum militantis (ecclefiae) tem- quanto maieftatis veftras confpedibus
plo conformati , conati funt dulcifona gratum erit Ex hoc fiquidem muficis
dida cantica melodiis votivs laudis ho- & cantoribus oftendetur, quod pars hu-
magiom Monarchas cundorom prind- ius muficas, quae fpeciali ferie temporis
pnm exbibere, felids recordationis ge- menfura deducitur, non abfoluto vo*
nitor vefter praedidorum regnorum Ca- luntatis arbitrio , fed rationis ordine
rtflus rez itluftris, ut fuae nobilitatis tu- produda lucefcat, & velut pars fcientiae
ba clangit, recoUtur principalipr extitifie. muficae fubalterna prindpiis congruis,
Vos igitur in hoc ferenos illos prindpes relativis mediis, & finallbus concIufio«
imitantesgloriofiffimeprincipum, ex vir- nibns ad fe ipfkm eflentiali quodam or-
tute, nec non ad idem genitorum fe- dine referatur, quatenus hinc pulfis er-
quentes ycftigia ex natura , muficales fo- roribus ferenitas cundis veritatis inda«i
nos ad fuperni Regis laudem & gloriam, gata pandatur. Libellum quoque hunc
miniftrorum catervacanentium, ut maie- ded-evi pomeriom nuncupari, eo quod
ftatem decet regiam, drcumfepti modu- fruduum & florum velut immenfitatis
latis vocibus in fublime transmittitis ex- culto piaotario emiffiones poternnt inve-
ultantes, & interdum cordis vero afiedu nire cantores. & vocis minifterio perfooatis.
Incipit Pomerium Marcheti De Padua
IN ARTB MUSIC/B MENSURATJS.
TRACTATUS I. niaaccidentiamaltuincoDferaDtadcogno-
Xh ctadU & proprietatibtts , quando non fcendam, quod qaid e(l, id eft, per co-
faciunt in mufica menfurata. gnitionem aocidentittm dcvenimus in co>
Qjtoniam dicente philofopho inde oiii- Q^A gni-
gnitionem eflTeiitise rei. Com igitur in
prasfenti opere noftrae intentionis fit tra-»
dere cognitionem rationis eflentise mulkas.
menfuratas, igitur primo de accidentibua
five de accidentalibus mofics menrurat»
concurrentibus princtpaliter tradandum»
deinde de efientialibus muficae praelibatae.
Quantum ad primum eft fciendum»
quod omnia prae.ter notas , in quibus fo-
lum eQenttalis ratio coofiftit moficae» ut
demonftrabitur Deo daote, fnnt acciden-
tia, five accidentalia concurrentia in ip£a
mufica menfurata, rationibus infra dicen-
dis. Cuiusmodi funt caudae, proprietates,
paufdB , punda , & quoddam fignum ,
quod t^ vulgo falfa mufica nuncupator.
Ut igitur via fcientificai in hoc ope«
re praefenti procedamus, viam philofo-^
phicam imitantes de huiusmpdi acciden-
tibus five de accidentalibus principalios
eft tradandom. £t qoia magis coniun-
dnm accidens ipfi notae, quam alia ac-
cldentia, funt caudae tamquam ipfis notis
primo 8i incorporatas cum ets, ideo de
caudis accidentibus ipfis ootis primo, quam
de aliis accidcntibus ei( tradandum. In
quarum tradatn hoc ordioe procedemus.
Primo enim repellentur errores diceo-
tium qua^dam erronea de ipfis caudis, imo
penitus non dicenda, & per confequens
videbitur in mufica roenfurata, quod ne-
gative non faciunt ipfae caudae.