quas eft D. grave, quae quarta non di- fecunda fub fecunda, quae eft ^ & tertia
ceretur, fi A. prima non eflfet Quare fub tertia, & fic deinceps; quia ipfii
patcCa quod ut non fit prima vox, fed nota re^ ut praedicitur, eft principinm
re. Secunda ratio eft; certumeft, quod omnis cantus.
Sed
(0 Vat. Dunerit doos ad tm»
■•■^ii^iiii— ^*^
LVCIDARIUM MVSICS PLANJE.
Sed poflet aliqQls dicere : qnare ergo
pneponitnr r in mann> qnse eft gneca lit-
tera • poftqnam ponitnr A prima littera
alphabeti latini ? ad hoc enim iic refpon-
demns: nnlii dnbinm eflfe debet , qnod
phyGd» a qnibus latipi muficam habue-
rnnt» grxci fuerunt » & quidquid latini
faabnemnt, ab ipGs habuerunt Latini
quamobrem non ingratit nt deferrent, id
eft, honorem fiicerent , ut decet, primis
doftoribus & phyfids ipfins muficae , a
•quibus ipfam muficam habnernnt, & hn*
ins rei ad perpetnam memoriam in prin-
cipio manus litteram r> qnse apud nos
G dicitur, pofnernnt Sed quare Gamma»
& non Alpha , quae eft prima littera al*
phabeti Grascornm ? didmus , eo qnod
Gamma eftprima littera, qua defcribitnr
ipforum nomen. Conclufum eft ergo,
quod prima littera.r eft prima in manu;
& per confequens nota five vox, quae fub
ipiaeft, fcilicetr^, prima*
Supra vero hanc fpeciem primam dia-
teflfaron fi tonns addatur, mox prima (pe^
cies diapente confurgit, conftans ex to«
no, femitonio , & duobus tonis , ut hic :
Si antem fupra fecundam fpeciem diatefllaron tonus addatur, fecimda fpeciet diapente confurget, conftans ex femitonio & tribus tonis, ut hic:
Si vero fupra tertiam fpedem diatefl&ron tonns addatnr, non confurget tertia fpedes diapente : fed quarta , nt hic :
Et ex hoc erronenm videtur eife, quod
didt Bernardus & multi alii mnficae do-
dores, fcilicet, quod tertia fpecies diatef-
fiiron addito tono fupra conftituat tertiam
fpeciem diapente, & quod quarta fpecies
diateflfaron, qux eft ut prima , addito to«
no fupra conftituat quartam fpeciem dia«
pente. Nam tres funt fpecies diatefl&ron
diflferentes a parte locationis , ut often*
fum eft : & quatuor funt fpecies diapen«
te , a parte locationis fimfiiter diflferen-
tes> nt hic de ipfis patet
SCAtPTOABS TBT* DB MoSlCA. P. UL
Opoiw
Margheti Db Padua
Oportet enim » quod una fpecies diapente cx feipfa formetor. Si vero terttai fpecies diateflfaron, ut ipfi dicebant, formaret tertiam fpeciem diapente, ut hic:
irj:
atHh
& qaod qnarta fpedes diateC&roa fomia- ret qoartam diapente fpecieni, ut htc:
non eflent qaatuor fpecies diapeote a parte locationis ordine differentes; nam primt com quarta una eflet, exiftens ex tono, femitonio & duobus tonis, ot hic:
Sed ipfi poflent dicere ; volomas conftituere hanc quartam fpeciem diapeetd per t| fecundum acutum, nt non fit prima, ut hie:
tunc dicimus , quod non erit dilfioiilis ab illa fpede
diapente, quae eft ab F gravi ad c acutom per dii^o-
fitionem primi c acuti; nam utraque formaCnr es
duobos tonis & femitonio & tono, ut hic:
& flc non erunt quatuor fpecies diapente ordine difiereotes . fed folum tres : ergo fic eft. quod tertia fpedes diapente forgat de feipla, conftans extribos tonis & femitonio, ot eft ab F gravi, ad c acutum per difpofitionem fecoadiii acuti, St in omni loco. ubi tafis eft coniundio fonorum» ut hic:
Qsuuw
LUCIDARIUM MUSICJB PLAKS.
(^jiarta autem fpecies diapente confurgit
ex tertia diateflaron pofioi ia fexta gra?i
G. & tendens ad d acatuoi. ut hic:
Sed poflet aliquis dicere : quare non
formatur tertia fpecles diapente a tertla dia-
teflaron»ficutprimaa prima, &fecuudaa
fecunda , & quarta ex feipfa ? Refponde-
musfic: non eft aliquis locus in manu,
nbi cadant tres toni fubfequenter & u-
num femitonium» nifi ab F gravi ad c
acutum per difpofitionem fecundi i{ acuti»
& a primo c acuto ad /acutum, ac ab ip-
fo/acuto ad % fuperacutum per difpofi-
tionem fecundi ^ fuperacuti : oportet e*
nim,quod talis coniundio fonorum con*
ftituat hanc tertiam fpeciem diapente ab
aliisdiffimilem; ubi enim talis coniun.
dlio fonorum primo occurrit in manUt
primo ibi ponitur haec fpecies ^ertia dia-
pente, fcUicet ab F gravi ad c acutum
per difpofitionem fecundi i^ acuti, & in
omni loco • ubi talis eft coniundio fono-
rtim t ut hic :
Nunc habemus , quod in prima finali incipitur tertia fpecies diateflaron & ter-
littera prima fpecies diateflaron & prima tia diapente. In quarta autem finali • fcifi-
diapente incipitur, fcilicet D gravi. In cet G gravi inclpitur quarta fpecies dia-
fecunda finali , fcilicet £ gravi incipitur pente. £t fic funt quatuor fpecies dia«
fecunda fpecies diateflaron & fecunda dia- pente ordine diflferentes, quas de tonis
pentc. In tertla finali» fcfiicet F gravi» inferius demonflirabimus, Deo dante.
Omnis diapente in uno intervallo po- B ■ ■ fita, enarmonicum genus cft, ut hic: ^— ^"
In quatuor intervallis pofita diatonicum genus eft, ut hic:
^^■''■•♦♦^l i i''''' ^'** i
In femitonio & ditono pofita, enarmonicum genus eft; ut hic:
Wmm^ameBfmmrm
In
100 RrARGHETI DE PADUA.
lo diateflaron &. tono enarmoaicani & diatonicam genos eft» nt luc:
In tritono & femitonio enarmonicum diatonicam genas eft, othic:
Omnis diaparon in uno intervallo enar* monicnm genus eft, ut hic:
In feptem intervallis chromati- um diatonicum genus eft, ut hic:
In diapente & diateflaron, vd e contrario, diatonicum genus eft, ut hic:
Per has entm fpecies lic interruptas
quilibet tropus ftve tonus formatur. De
quibus, & quomodo per ipfos formetur,
videre Qecefle eft. Sed quia quilibet to-
nus fecundum fuum nomen in certa men*
fura coniiftit, ideo primo» quid lit men-
fura in mufica» breviter videamus.
Explictt tra^atus nonus.
INCIPIT TRACTATUS X.
Caput L Qtiid fU menfura in mufica plana , five
menfurata.
Menfura in mufica eft ordo cantuum
menfuratorum fecundum fua nomina &
figuras: fecundum fua nomtnat ut eft
quilibet cantus planus» qui fecundum
fuum nomen menfuram lutbet» fupra
vel infra quam non poteft, ut eft per^
fedus, imperfedus, plusquamperfedus,
mixtus & commixtus: fecundum vero
fuas figuras, ut eft quilibet cantus tem^
pore menfuratus, de qua menfura per
nos alibi eft tradatum. Sed quia quili*
bet cantus five fit perfedus five imperfe*
dtus &c. de aiiquo modorum exiftitt id^
circo quid fit modus , & quot fint» &
quomodo variantut, (a^ neceflario eft vi»
dendum.
tinit traSatus decimus.
INCfc
(a) Fnk mmunaiitiir.
LUCIDARIUM MVSlCm PLAN^.
lOI
INCIPIT TRACTATUS XI.
Cafut L
De tomSf gui proprie modi dicun» tur. quidfint.
TonuSt tropus» Gve modus» fecun-
dam dida Boetii eft conftitutio vocum
ip totis vocum ordinibus, differens acu-
mine ac etiam gravitate. Item tropus five
modus eft fpecies modulata, ex tonis &
femiconiis praedidis generata ; ab hac
namque modi nomen acceperunt, fcili-
cet a modulatione. Tropi vero modi
dicuntur , & modi toni : tropi cum
convertuntur» puta cum unus in ali-
um tranlit, ut eft qitxtus vel commix*
tus; nam r^cm^ graece» latine conyer«
verfio : modi , cum modulantur toni,
quia ex tonis & eorum partibus ge-
oerantui;
Cafut II.
De tonis^ quot fint^ & quu
Modit tropi five toni fuerunt quatuor
primttQS adinventi « fcilicet protus, deute*
rust tritus & tetrardus : fed propter in-'
eonvenientem uniuscuiusque afcenfum &
defcenfum „ quia quilibet poterat afcen-
dere ad decimam a fine fuo, & defcen-
dere ad fextam, quod erat laboriofum
hnmanx voci proferre, in alios quatuor
font divtfi: & fic funt odo fdlicet pri«
mnSt fecundus &a Ut enim inconve-
niens afcenfus & defcenfus » ut praedici-
tor, vitaretnr» quatuor dignioribus» 11-
cet imparibus» attribntus eft afcenfus;
ft merito imparibus» nam ut fupra mon«
Ilratnm eft» nobilioris proprietatls eft.
nonerps impar qoam par : & ideo pr«*
didi quatuor impares funt anthentid no-
minati Reliquis vero quatuor paribus eft
attributus defcenfns» & ideo plagales five
fubiugales funt a dodoribus muficas nun-
cnpati r a qpibus quidem etiam ordinatum,
eft» ut omnes odo deberent bini aflb-
dati in quatuor diflimilibus litteris termi-
nare, qua^ ab ipfis vocats funt finales, &
funt ift» D. E. F/& & graves. Protus
autem cum fup fubiugali finitur in voce
quarta • quas eft fub D. gravi : Deuterus
cum fuo fubiugali finitur in voce quinta»
quae eft fub E. gravi: Tricus cum fuo
fubiugali in voce fexta, quae eft fub F.
gravi: Tetrardus cum fuo fubiugali ii^
voce feptima» quas eft fub G. gravl Et
quia propter accidentia quam plura in-
convenientia cadentia in ipfis tonis vel
ipforum aliquibus» quae inferius oftenden»
tur» non poflunt ipfi vel ipforum aliqui
femper in prsdidis litteris terminare, ideo
a do(3oribus mufids alias quatuor funt re-
pertas, qus confinales dicuntnr » in quibus
interdum toni prasdidi , vel ipforum ali«
qui necefllario finiuntur, & funt tftae o. ^
r. &: d. acutum » quas fingulariter corre-
fpondent finalibus fupradidis fuperius per
diapente. Iftorum autem tonorum alius
perfedus» alius imperfedus, alius plus-
quamperfedus» alius mixtus , alius com-
mixtus dicitur. Tonus perfedus dicitur
ille» qui implet modum fnum fupra &
infin; implere enimmodum fuum in au-
thenticis eft» a fuo fine ad diapafon afcen-
dere & non ultra» & ab eodem fine de-
lcendereanum tonum » excepto trito, qui
femitonium habet a fine» de quo in fpe-
ciali regulam oftendemus. De casteris
vero tribns exempla funt haec :
MARCHETl DE PADUA
Implere aatem modum io plagalibus e(t» a fine fuo ad fextam afcenderet Sc ab eodem fine in quartam defcendere • & non ultra ut hic :
Tonus vero imperfedus, five fit authenticus five plagalis, dicitur ille, qui noa implet modum fuum aut fupra aut infra, modo fuperius.declarato, ut hic:
F >%w^* ^
LUCIDARIUM MUSICiE PLANiE^
Tonas plaiqttainperfedus aatheaticus dicitar plusqaamperfedus folum a parte
didtar ille, qui altra diapafon a fuo fine fupra» plagalis vero quilibet folum a parte
afceodit, fdlicet ad nonam vel decimam. infra. Tonas mixtus dicitur ille fi au-
Plusquamperfedus yero plagalis dicitnr thenticus eft, qm' plusquam uaum tonum
ille, qui infra quartam a fuo fine defcen* defcendit a fine fuo» tangens aliquid de
dit Regula: omnis authenticus tonus fui plagalis defcenfu» ut hic:
Mixtus vero plagalis didtur ille, qoi fupra fextum a fuo fine afcendit, fui ao^ tfaentici tangens afcenfum , vel aliquid de afcenfu, ut hic:
Regula: Omm's authenticOs mixtus Si^ & fimiles. Tertia eft, quod fophi-
infira , plagalis vero fupra. Tonus conu ftice poterit formari unus cantus de fpe-
fnixtus^ d^dtur ille, qui cum alio quam debus tertii toni, & in fine poflemus ad«
cum fuo plagali » fi authenticus eft, vel dere unum tonum eidem infra, fcilicet in
cum^alio quam fuo authentico, fi eft pla^ finali primi , & tamen talis tonus non e*
galis,mifceri videtur, utde fpeciebns ip« ritprimus, fed tertius: nam fi primns
forum iitferius oftendetun
Caput UL
Pe twis^ qumodo non fobm propter 4- fcenfim & defcenfum iudicandi Jint.
diceretur, videretur, quod tonus additus
infra plus haberet de poteftate formatio*
nis tonorum, quam principia, diftindio-
nes & fpecies ipforum, quod erroneum eft
&fiiirum. His rationibus dicimusi quod
Nonnulli funt , qut absque fpecierum tales iudicantes cantus de tonis folum pro-
lege cantus.diiudicant, cuius toni finc, pcer afcenfum & defcenfum non mdici,
folum propter afcenfum & defcenfum in- fed caeci erratores. quam cantores potius
fyeQo fine: quorum iudidum. pluribus did poflunt. Nos enim propofiiimus o-
tationibus nuUum eit Prima ratio eft, ftendere, quomodo cantus per fuas di-
quod non omnis cantus, qui authenticus ftindiones & fpecies cognofcantur : nam,
eft , ob fut brevitatem acumen fumit, ne» ut dicitBernardus, fpedes funt muficales
qne omnis, qui pbgalis eft, depofitio- epute, quae modos creant iienL Secunda eft, quia unus cantns pk. CxprsT IV
ttts DOn plagalis » fed authendcas iadica* Primus tonui forniatur ex prima fpe-
tritnr : Dt S it. Sint btmbi veftri^acitt' cie diapeote, qqee eft a D. grari ad a a-
Ctt-
cutum, Sc ex prima fpecie diateflaron fopra in diapente indpitnrt fnrfiimqoe
foperius. Eft enim in unoquoque tono- tendit» ut hic:
rum fpecies diateflaron fuperius illa, quas
Ex his duabus fpeciebus, G bene advertimus, formatur furfum primi toni per- fedio, atque tono addito infra eius finalem» eius perfedio in deorfum, ut hic:
Sed poOet aliquis dicere, debet can- returprima diateflfaron, fed a.re9 qoaBij
tari primus tonus per b rotundum , an deutero & eius plagali proprie reperitur.
per i) quadrum? Dicimus, quod per fc| Si vero fuum modum non implet, tonc
quadrum femper , quando modum fuum eft dupliciter advertendum : quia aut a-
implet , ut fuperius didum eft. £t ratio fcendit ultra primam fuam fpeciem dia-
eft • quia tunc in ipfo prima fpecies dia- pente ad c acutum & non ulterius ; &
pente & diateflaron , ex quibus formatur, tunc femper per b rotundum debet mo-
rationabiliter reperitur , quod non eflTet, dulari, & cum fexto dicitur effe com-
ii per b rotundum cantaretur; nam h- mixtus, ut hic; )ra primam fpeciem diapente noo reperi*
aut aliquando ad c acutum attingit , & tunc dupliciter ; quia aut afcendit ad c praedidlum acutum pluribus vicibus, & ad c acutum poft hxc afcendit, antequam de- fcendat in F. grave, & tunc femper cantabitur per () quadrum, ut hic:
aut afcendit ad praedidum c , & antequam
afcendat ad c acutum , defcendit ad F
grave , & tunc per b rotundum cantare
debemus: (icque patet, quodii primo oc-
currat fupra c acutum , quam F grave,
cantari debet per l) quadrum ; ii vero pri-
mo F. per b rotundum. • • Sed notan-
dum eftt quod primos tonoa & fobiu-
galis eius poflunt
loco manus, ubi
formant fuperius
proprie ordinari.
quolibet alio tono,
etiam fubiugali ,
oftendetun
terminari in quolibet
fpecies, quae ipfum
& inferius , poflTont
Et idem dicimus de
tam authentico qoam
ot de iplis inferius