^ ■H iif
"**i%.#^i
In D. fol re & in (a) clavi funt fimiliter duas voces & dus mutationes eo modo , quo & in C. fa ut per omnia fe habentes. In F. fa ut funt duas voces & duae mutationes: prima eft, cum convertitur /a in ut propter afcenfum naturae in b. rotundum ; fecunda e contrario , ut hic :
In G. fol re ut funt tres voces & fex mutationes: prima eft, cum convertitur fol in re propter afcenfum naturae in b. rotundum; fecunda e contrario, ut hic:
lU iTi**'
Tertia eft, cum fol convertitur in ut^ quarta e contrario, ut hic:
propter afcenfum naturas in t\ quadrum ;
Quinta, cum re convertitur in itf,
propter afcenfum b. rotundi in i| qua-
drum; fexta e contrario.
In quarta la mi re fimiliter funt tres
voces & fex mutationes, per omnia
fic fe habentes prout in G. fol re ut
eft prasdidnm. In h. fa ^ mi non eft
mutatio, cuius ratio eft, qum licet ibi
fint duas voces diverfas, non tamen funt
fub una fola littera, fed fub diverfis.
Praeterea illas duae voces non funt in
eodem fono, ut fupra de permutatione
oftenfum eft. Sed dicetur: immb vide-
tur efle fub una littera, quia b. & (|
utrum*
(a) Fatie. & Ai, mi.
LUCIDARIUM MUSICiE PLANA.
ntnnnqae dicitar. Tatic dicemas » quod Ih C. fol fa ut fant tres voces &
ipfarotn qaseiibet diflinitain habet no- fex matationes: prima eft, cam fol
men; nam ana didtar b. rotundam & matatar in fa propter afcenfum b. ro<
figuratur fic; aHa autem t] quadrum & tundi in l| quadrom; fecunda e contra-
figuratur fic. Itaque funt diverfas natu- rio , ut hic : rae nomioe & figura.
Tertia eft , cum fol convertitur in ut propter afcenfum b rotundi in naturam : quarta e contrario, ut hic:
■p '"♦^W j I }"'
Quinta eft , cum fa convertitur in ut propter afcenfum t} quadri in naturam ; fexta e contrario » ut hic :
^ Mf^ ^w*"* V^*i *\ iT t ^J* , J J J
In D. fafol re fimiliter funt tres voces
& fex mutationes eodem modo per om-
nia fe habeotes ut in C folfa ut eft mon-
ftratum: de omnibus enim fequentibus
tale 6ft iudicium, qualede ipfis fimilibus
praecedentibus eft oftenfum. Sed quia hx
mutationes fiunt in (| quadro, in b ro-
tuodo , & in natnra , ideo de ipfis quid
fit, videre neceffc eft.
Caput IV.
De natwra & proprietate Ij quadrit b
rotundi & natura.
Sed fciendum eft , quod ifta tria funt
tres proprietates totius caotus. Eft enim
proprietas in cantu derivatio plurium vo-
cutti ab uoo &eodem priocipio, quaeva-
riantur, cum variatur ipfum. Ipiius au-
tem prtocipii variatio famitur tribus mo-
dis» hoc eft, fub tribus litteris, fcilicet
fub G. C. & F. Qpando enim fumitur
principium in G. tunc cum fuis determi-
natis vocibus Gve notis cahtari deber per ^
quadrum : eft enim huiusmodi principium
voxilla^ quae dicitur ut^ ad quam re-
fpiciunt cseterae fubfequentes, fcilicet re
mi fa fol la. Quando vero ut eft in C.
cum fuis determinatis vocibuSs cantari
debet per naturam : quando autem in
F. per b. rotundum.
Eft namque naturalis cantus ille , qui
in omni quarta coniondiooe fonorum
femper diateffaron habet, nec umquam
poteft aliter naturaliter Tepcriri. Natura-
lis enim ob hoc dicitur , eo quod natu*
raliter vox humana in omoi quarta v^ce»
fiv^ inter quatuor voces, femper proferre
femitonium deledacor. • . . Cantus ^ qua*
M Z dri
MARCHBTI DB PkDVK
dri dicitar iUe • qut propter mutationem
proprietatts oaturaB ia tpfum , vel e coo-
trario » duriciam produdt (a) toni afcen^
deodo, veletiam dercendendo: haeceoim
figura toni, five coniundlio quatuor fo^
norum duriffime ampleditur » & ob hoc
b quadrum ^ durum meruit nominari.
£t quia quatuor fonos comprehendit ia
fui duritia, ideo a muGca^ dodoribus or«
dinatum eft , ipfum quadre debere figu-
rari. B. rotundi cantus dicitur ille, qui pro-
pter mntationem naturaein ipfum, vele
contrario, nildurum refonat, fed moUe
& deledabile : & ob hoc b. rotundum b.
molle merito nuncupatur : & quia in eo
nuHa duritia reperitur » ideo ad differen*
tiam ^ quadri ipfum rotundum praedidli
do^ores figurare curaverunt,
Sed eft^ notandttm , qooniam didum
e(t fupra, quod ubicumque ponitur ^ quap
drum , diclmus vocem mi ^ ubicumque
autern b* rotundum , dicimus vocem fa.
Kccepimnotas, quibus praedi^ duo li-
gna , fcilicet duo b. ^ de&rviuntt femper
babent fecum naturam femitonii; quaena-
tura • fi incipiat per defervientem notam
a/a, ibi ponitur b. rotundum, fi veroa
mi^ ponitur ^ quadrum. Et haec funt
proprietates prasdidorum b. rotundi, & ^
quadri, &haeceftratiOt quare ibidem jn
cantu fcribuntur; & ea fequuntur folum
prasdidae doae vpces, fcilicet/a $: m, Sc
non aliae. Dicendum eft ergo ficut de «-
vibus & animalibus , auorum i| propria
nomina ignoramus , cjncimqs ^ denomi-
namus ea a nominibus fuorum generum,
dicendo, aniqgalia funt vel aves; itare-
&t eft in propofito ; nam fi non oportet
poni aliquod figoum in cantu defervient
mutationi aliCuius notae , tunc didtur»
quod talis cantus cantabitur per proprie-
tatem, quas eft natura; fi autem prasdidai
dtto figna propria & defervieatia fpecia-
liter quibusdam notis, ut didum e^ po-
nuntur, tuncdicimus, quod talis cantus
cantatur per fpecialem proprietatem , fci*
licet b. rotundi, vel ^ quadri, licet ta-
les proprietates fint etiam naturales. Et
haec de proprietatibus dida fiifficiant
Ihiit traSatus oSavus.
INCIPIT TRACTATUS IX- Caput J,
De CMiunSionibus vocum^ quid Jba^ & quot
ConiunOio in mufica eft difpofitio
five ordinatio fonorum five vocum ad
invicem in fjrllabis & didionibus. Con-
iundtiones autem in mnfica itf. eflfe di-
cuotur, fcilicet femitonium, tonus, fe-
midttonus, ditonus, diateflaron, diapen-
te imperfedum, tritonus, diapente, he-
xade minus, bexademaius, heptade ml-
nus, (fupple: beptade maius, diapafoa
imperfedum) diapafon perfedum, dia-
pafon diapente, & bis diapafon. Harum
autem omnium coniundionum aliae di-
cuntur coniundiones Sc fyllabae;, aliae
coniundiones & fpecies, & alias con^
iunOiones tantum. Quas autem dicun-
tur coniundiones & fyllabae, funt qua-
tuor, icilicet femitonium, tonus, femi-
ditonus & ditoniis, quarum ^empht
fiint haec:
De
LUCIOARIVM HVSICM PLANiE.
De his Bernardasi ryllaba tn maGca
eft tonus, femftoniQai» ditonnst & fe«
miditonus» quae conronantiarnm mern-
bra proprie nancupantur. Ifidorus: to*
lu & femitonta fant particuls confo*
nantiarum ; ditonus enim hihil aliud eft,
quam duplex conos. Nunc autem fic
eft» quod tonus confonantia non eft,
quia licet fic in proportione muficali»
non tamen eft in proportione confo-
nantias, eft enim in fesquiodaTa pro-
portione, ex qua nulla redundat con-
fonaotia, ut in monochordo & in cx^
teris corporibus fonoris potes probabi-
liter intueri. Sed fi tonus non eft con*
fonantia, qu» ineft tn proportione ma-
ficali (a) quanto minus femitonium»
quod eft pars eius, & ditonus & femi«
ditonus, quorum nulla eft proportio?
Patet igitur ignorantia Guidonis» qui
has contundiones , qu«» ut praediciturt
membra oonfonantiarum funt, eflib con*
fonaptiarum fpecies aflferebat (b) Hlas
vero, quae coniun^iones & fpecies funt»
fex eflfe dicunturt fcilicet diateflfaront
diapeote, diapafbn, diapafon diatefl&ront
diapafon diapente, & bjsdiapafon:
mtimimmmmi^mmmm
, Aliae antem, qoae foium coniundiones dicuntar» funt feptemt fcilicet diapente imperfednm, tritonus, hexade minus, bexade maius, heptade minus, heptade maius, & diapafon imperfedum: quarum ifta funt exempla:
Sed quia omnis coniundio tn aliquo
confiftit genere, puta enarmonico, dia-
tonico Tel chromaticot ideo de ipfis,
quomodo fomantor in eisdem generi-
bnst pntavimus demonflrare: Ubi pri-
mo fdendum eft, quod de tonis pri-
mo ▼idendom eft. Tonus autem num-
qiiam aliter fumi poteft, nifi in enar*
monico genere, cuius
omnis tonus femper in
ponitur; ena (tV) «nim
unum^ ideo non poteft
fi in enarmonico genere
quia oumquam nifi ex
fit, ut hic patet ;
M 3
ratio eft, quia
uno intervaiio
grapce, latine
toous dici, ni-
conftitotus; (c)
uno intervallo
Dito.
(b) Mkrolofo ci|^ .^ fiipn pag. ^ T. n,
(e) QpaB vero i^ctfiAcyi^g ex numerdi if% Aoa ex poq^fitlone iw eonponcrftar*
Ditonus autem in uno intervallc
poGtus ratione dida enarmonicuni.
genus eft, ut hic:
;t In duobus vero intervallis ^ pofitus diatonicum genus ell»
Ai;« enim graece, latine duo (a): ideo ditont^ in duobus intervallis pofitus» in diatonico genere dicitur conftitutus.
Omnis femidiconus in uno intervaUo pofitus chromaticum genus eft, ut hic:
Xfcifm enim grasce , latine color». inde chromaticum color pulcritudinis appeU latur : pnlcra quoque fyllaba femiditpnus eft » cui fi infi-a vel fupra additur tonus, dtateflaron confonantia niox confurgit : item fi fupra vel infra ditonus adiungatnr» diapeute confonantia redundabit.
Omnis femiditonus duobus intervallis conftans, diatonicum chromaticuiU (b) genus eft, ut hic:
Omnis diateflaron in uno intervallo pofita, enarmonicum genus eft, ut hic:
Omnis diateflaron in tribus intervaliis pofita* diatonicum genus eft, ut hic:
In ditono autem & femitonio pofita, enarmonicum (c) genus eft, ut hic:
(a) Itcrum hUn ctymologl»; ActTO¥cg enin ex iongitiir^ aon «Btem n numexali A/o. fmgoUUm ^$ ft iiroPOf ex adverUo itf coo- 00 ^^- cnarmoaicnm. (c) Voi. ft lUatoiiicgsi.
LUCIDARIUM MUSICJE PLANiE* 95
In femiditOQO vero & tono pi^ta chromaticum diatonicum genus eff, uthic:
Ex prBsdidis comprehendere poiTu-
mus, quomodo merito difiniatur diate&
(aron a ^m», quod t& de^ & na-^ra^w
quaiuor^ quia de quatuor fonis five vo-
cibus ipfam cognofcimus conftitutamt
fi^ilicet duobus tonis & uno femitonio,
qui licet non fint nifi qusedam tria»
quia duo & uuum, tamen quatuor di*
verforum fonorum nomina compreben-
dnnt. Sunt enim nonnulli definientes
diateflaron fic, & per confequens dia-
pente &c. dicunt enim diatefiaron a
J^» qaod eft duo^ (a) & teilaron qua-^
tuoTf fcribentes ^v^t per v graecum: quas
quidem definitio tolerari poteft : ut fic
inteliigatur a Am^» quod duo^ teflfaron
quatuor, eo quod duas diverl» vocea
funt ad invicem diflantes per quatuor
fonos, vei quod duo extrema fua qua-
tuor fonos contineant inclufive. Quan-
do enim Sva fcribitur per v graecumt
tunc duo dicitur, quando autem per i la-
tinum, denotat de.
Specierum autem diateflaron alia pri*
ma, alia fecunda, & aiia tertia dicitun
Prima ergo fpecies diateflaron conftat ex
tono, femitonio & tono, & hoc intellige,
per afcenfum, ut eft, ab A. gravi ad D.
grave, & in quolibet alio loco, ubi ta-
lis efl: coniundio fonorum, ut hic:
Secunda fpecies diateflaron confl:at ex duobus Conis & femitonio fimiliter per afcenfum , ut efl a C. gravi ad F. grave , & in omni loco , ubi talis efl: con- iundio fonorum, ut hic:
Tertia conflat ex femitonio & duobus tonis, puta per afcenfum, ut eft a l| gravi ad E grave & in omni loco, ubi talis eft coniundio fonorum ut hic:
(a) Oppido nalc, iit fopn didnni.
pir— "
96 Marcheti De Padua
Sed poteft atiquis dicere, quare pri- ipra mufica efl: de notis» ft tpXk nots
ma fpecies diateflaron non incipitur a funt de numeris; ita erit ergo de or^
prima nota, quas eft ut, cum diftum dineipiarum notarum, Ocut eft de nn^
fit fuperius, quod ut eft principium om- meris; fed in numeris ita eft, quod
ninm ¥0cum inter notas; & iic fubfe* unus numerat & duos & tres» (a) per
quenter fecunda in fecunda, & tertia quos & fubfequentes caeteri numeri na«
in tertia? Ad hoc enim dupliciter re- merantur, & tamen unusnumerus noa
fpondemus » & primo fic : Licet itf fit elt Itaque fi quid volumns conftituere
prima vox feu nota» & principium om- in primo numero» ipfum in binario
nium vocum five notarum » quantum ad conftituimus» qui primus numerus di-
ordlnem proprietatum » quia variantur» citur, licet non poflit concipi binarius
cum variatur ipfum» ut fupra didum absque conceptione unius, qui nume-
eft; tamen quantum ad eflentialem ordi- rus non eft. Sic fimiliter eft de notis,
nem manus» in qua & a qua docemur quia ut eft vox five nota. prima, quas
omnem cantum cantare; ipfa vox five oocurrit in cantu, & fonus eft, & ta-
nota ut non eft prima, quod iic pro- men nollam melodiam facit Ula ergOi
bamus. Planum eft, quod feptem funt quas proximior fibi eft» eft re, ad
litterae graves, feptem acutae» & qua- quam fiicit primo motum; propter mo»
tuor fuperacutx, ut infra patebit; ip(a- tum enim habetur cantus,^:.fine mo*
lum autem gravium prima dicitur A. tu cantus non eft; nam fi omnes notae
qua^ fecundum omnes pbyficos & au- eflent in una linea vel in uno fpatio»
dores & mufica? proslambanomenos vo- non confurgeret cantare , fed potius
catur, hoceft, fignum primum five lit- ululare. Ob hoc bene Guido: mufica
tera prima, quas in mufica apponatur; eft motus vocum per arfim & tbefim,
& hoc ad fenfum patet: nam qui mono- id eft, per elevationem & depofitionem.
chordum conftituere volunt, in prima Igitur illa dicetur prima vox, in qua
novenaria divifione ipfiiis femper litte- primo intelligitur cantus, ficut ille di-
ram A defcribunt; fub ipfa namque A. citur primus numerus» qui ponitur in
eft una vox, quae dicitur re; ip(a er- binario. Ex praedidis patet* quod re
go erit prima vox, quae fub prima lit- iit prima nota five vox, quae in canta
tera incladitur^ & fecunda quae fub fe- ponatur , & quia prima, ideo merito
cunda &c. dicimus enim, primus & omnis fpecies prima diateflaron diapen-
fecnndus tonus finitur in.voce quarta, te & diapafon in ipfa poni dicitur, &