na.
Lucidarium Musica Planje. 85
mtaralibns artibns continetar ; fimiliter phonia eft primi confonantfa , qna; me*
tria tempora, fcilicet tempus praefenst lius aeqnifonat; yocaturemmelids, bpc
praeteritum & futurum; ac etiam color, eft,..in muficis diapalbn* Item ipfe CQn«
frigus & temperies; ipfe enim ternarius centns ft fimiUum vocum adnnata focie-
numems in trinitate confiftit,quas eft om- tas, qu« dicitur diapafon. Boetius r (^n*
nium rerunrvifibilium fumma perfedio. fonantia diapafon prima maior & fuarior
Ternarius numerus impareft, & obbanc cun&is confonantiis eft, cuius proprie^
caufiim fignificationis attributus eft ma- tatem 'fisnfus auditus aptius comprehen^
loribost quia mstforis virtutis eft quam dit. Haea figura odonaria pras cundit
p«r» qui eft infirmiori femineo fezuifit- mirabilis eft: nam oftava die Ifaac cir-
tributus* Nam numerus p^r (a) mutabi- cumcifus eft poft circumcifionem patris
biiis & divifibiiis eft , numerus vero im- fui Abraham ^ & Dominus nofter iefus
par indivifibilis eft, continens unitatem Chriftus odava die ab eius nativitate vo*
in medio fhi , qua^ diviQoni refiftit Ex luit circumcidi. Sicut enim figuum cir«
didis immediatle colhgere poflumus» quo- comcifionis propter tria datum eft generi
inodo hic ternarius numerus fit quaterna- humaoo» fic hasc confbnantia diapafon
rio » qui eft redndbilis ad binarium, per- propter tria in mufica data eft. Signum
fedior, & per coniequens confonaBtia, namque circumcifionis primo datqm eft
q\m per divifionem ternariani^ m mono- propter meritum fidei Abrahae » ut ficut
chordo feu in aliis corporibus f^noris re- fides diftabat a caeterjs nationibus» fic
periturt quas eft diapente; fit enim dia- diftaret etiam circumcifionis fignum« Si-
p^te fonus fuavior & auditu amicabili- militer primo confooantia diapafon ito
or in fuarum partium divifione ternaria, mufica data eft , quia ficut diftabat a c^
qnaai diatefiSiron in foarum partiuni qua* teris confonantiis , quas fub fe compre-
teroaria^ hendit in figura, fic diftaret etiam in
Caput rV. foni fuavitate. Secundo fignum circum-
De confonantia Diapafon. ^^^fi^"!? ^^'°" ^*r «' ???"*««• q°*^?
'^ ^ ex eadem progenie nafaturust per fi-
Confonantia Diapafon fecundum dida gnum circumcifionis peculiaris ac fiimi-
Boetii dupla proportio dicitur» de qua liaris cognofceretur : fimiliter etiam dia*
Remigius : tertia fymphonia eft, quas et- pafon confonantia in mufica data eft^ ut
iam de oSo dicitur, unde & nomen acce- coofonantias» quae nafcuntur ex ipfa, per
pit; nam apud veteres citharaodochor- ipfius fignum diftin(3ionis cognofceren»
dis conftabat» ipfa enim diapafoo omnes tur . , . Tertio fignum circumcifionis
fonos indodit Bemardns : pulcra fym- datum eft , quia in tali membro drcum*
pbonia diapafon in odo vocibus poUet; cif|o iuflla eft fieri, per quod eamis ori-
antiqui enim numerum oftonarium iufti« go propagaretur : fimiliter diapafon in
tiam vocaverunt Remigius: tertia fym- mufica data eft^ & in Odtonaria figura
^^^ L 3 con-
(s) r^. mea&abiUi.
conftttDta » eo quod ipfa omaiuai con-
fonantiarum eft origo ; continet enim
in fe diateflaron Sc diapente tamqaam
partes fuas , flcut totiim continet partes.
Ut fupra namque monftratum eft» tales
dux confonantiae, qus funt partes ipfius,
fiagulariter funt perfeche; totum enim
oportet efle perfedius partes continens
fic perfedas. Sicut enim o^tava dies no-
ftras refurredionis prse cnn^s erit dui-
cior & fuavior, fic hsc confonantia in
odonario conftituta prae cundis dulcior
efl» & fuavis recipitur ab auditu* Per
ofto fuas voces intelligimus oSto beati-
tudines; per fuam binariam divifionem»
diledionem Dei & proximi , novum te-
ftamentum & vetus» ac etiam vitam a-
divam & contemplativam. De hac en-
chiridion.
Porro maxima fympbonia diapafon di-
citurt eo quod in ea perfe^ior confo-
nantia prae casteris fit Ptolemaeus : dia-
pafon confonantia talem vocts efficit con-
iundionem » uc unus atque idem nervus
efle videatur. Nulla alia confonantia eft,
quae in duabus vocibus diverfimode pro-
latis perfede concordat , nifi hasc diapa-
fon, omnesenim alias natura laboriofae
funt & auditui taediofas. Nam in aliqua
aliarum non eft fimilitudo « nifi in dia-
pafon » ut probabiliter apparet in dua-
bns vocibus diverfimode prolatis diftan-
tibns altera ab altera per diapafon ; quia
fi wia virilis eft» alia puerilis» quafi unum
& enndem fonum auditui reprasfentat. De
aliis antem confonantiis tribus» fciiicet
diapafon diateifiiron, diapafon diapente,
&bisdiapafon dicerenon oport^t, cum
componantnr a diapafon» diateflaron > &
MARCHETI Dfi PADUA
diapente , qnae funt fimplices confonan^
das» & per iftas fimplices alias, qnae lant
compofitas, cognofcuntur.
Caput V.
Dmonflratio fectmdum Pytbagwicos.
diapafon diateffaron non effe con^
fonantiam.
Proprium autem confonantiaruna artts
muficae aut in multiplici , aut in fuper^
particulari inasqualitatis genere confiftit:
fed diapafon diateflaron confonantia «non
eft neque in multiplici , neque in iuper-
particulari, neque inasqualitatis genere;
ipfii ergo non eft confonantia. PraDterea
diapafon confonantia, quas eft in multi*
pUci genere inaequaiitatis, dupla prbportio
dicitur; diapafon diapente, quae etiam in
multiplici inasqualitatis genere, tripla pro-
portio dicitur. Inter iftas autem non po»
teft aliqua proportio reperiri, & per boc
nec confonantia in proportione eft; refpi«
ciunt enim fefe didae duas confonantiae.
Inter binariutn & ternarium non reperi*
tur aliquis numerus , quia inter dupliim
& triplum non cadit aliquis medius na«
merus; ergo inter diapafon duplam Sc
diapafon diapente triplam non poterit
aliqua confonantia reperiri.
Boetins Ptdlemasi fententlam refponfo
approbans dicitt quoniam diapafon con«»
fonantia talem vocis efficit coniundfo^
nem , ut unus atque idem nervor ellt
videatur. Qjiocirca fi qua confonantia
huic fuerit addita» integra atque invia^
iata fervatur, quia coniungitur fibi, tam*
quam uni nervo : duae enim voces dia-
pafon pene una vocula funt, talis enim
confonantia eft diapafon» ot unum e£-
fio»
LUCIDARIUM MUSlC^ PLANJE. gj
fiogat foQam; qQamcamque eaini coa« fcilicet muldplezt raperparticolare , fa«
fonaQtiam huic adtanxerimus» non mu« perpartiens» multiplex fuperpartienst &
tabitur » quia » ut didum eft » iungitur multiplex fuperparticulare. Primum er«
fibi ut uni voculs. Si perfedam eidem go insqualitatis genus eft multiplex,
iungamus, perfedam fervat nec immutat cum maior numerus continet totum
ipiam; fi imperfe(3am, imperfedam, ad minorem in fe dupliciter, tripliciter vel
inftar denarii numeri, qui. omnem nume- quadrupliciter , & fic deinceps, nihil-
ram fibi additum fervat, nec totum mu* que deeft, nihilque exuberat; appellatuc
tat Itaque confonantia diatefllaron , ut enim aut duptum, aut triplum, aut
posdicituri perfeda eft, & huic addita quadruplum, & caetera: ot funt 2. ad
perfedta fervatur, nec mutatur. Haec au- i. aut 3- ad x. aut 4. ad i. &c. In
tem confonantia coniunda five compofita hoc quidem genere insequalitatis ponun-
Duncupatur, quae in proportionibus du- tur tres confonantias, fcilicet diapafon»
pla fuperbipartiens dicitur; eius enim diapafon diapente, & bisdiapafon. numcri funt 8. ad 3. con.P«ati : nam Secuodum auteui gcnus in^qualitatis
oaonar.ushabettotumternanum.nfe ^^ ^^^ J faperpartculare.
.b.8.mfoper & «»«*»«« f««-^S.^f« lioc eft. cum maior numerus continct
crgo mtcr prsed.aos duos numcros 4. ^_^„_ „,:„„.,._ ;„ r. «, „.,. ,1;«.««,
.. a: ' A. -A' r •!•- <. a . «. I totum mmorcm in ic, & e.us auquaro
ponat. cffic.entur,ft..fal.cct8.4.^ u„3„ partcm. ut font 3. ad 2. l ad
comi^rctur autcm 8. ad 4. d«P«f°° ~"- 3. & i ad 4. &c In hoc quidcn ge-
fonant.a eft. propottio dup^a; 4. ad 3. „^^^ i„,quaiitacis ponuntur du« confo-
d«tcflaroa. proportio fcsquitcrtia; 8.ad ^ ?ciiicet dlatcffaroa & diapcntc.
3. diapafon d.atcflraron. quae eft cadem ^^ ^^^ ,^ fcsquioaava, in qua
d«tcffaroo. fahcet pnma. fed .n mul- ^^ ^^^J J. ^^ ^^^^ ^^ ^ .^^
t.pbcifuperb.part,entcnumcroconft.tuta. ^^ coniundionibus oftcndctur. confo-
Undcpatct.quod.pfinegabant.mmu- ^^^^ ^^„ ^ fimiUtcrque du« pro-
fica numcrum mult.phcem fuperpartien- ^^^j^„^ j„^^^ fcmitoniorum mino-
^m (reper.n).n quod.c.mu» haoc coil- K^ ^ maioris. hoc cft enarmonici &
fonantiam conftitutam. Sed qma omms diatonid. qu« vocatur fcsquifcxtadeci-
oonfonadtia in gcnere inaf5quahtat.s con- ^ ^ fcsquidedmafeptima.
fiftit. idcirco videndum cft, qux fint ^ . . ,. . ^
geocra inaqualitatis . & quae, & quomo- Tcrtinm genns maequahtatiS eft , qnod
So in mufica adducantur. foperpartiens dicitur, cum maior nuroe-
Explicit traSatus fextus. rus continet totum minorcm in fe . &
'rw Ar"PATTT« viT "™ aliquas partes: & fiquidcm duat
INCIPIT TRACTATU5 Vll. ^^^ ^^^^ continet, vocatur propor-
Caput I. tto fuperbipartiens, & fi tres, fupertri-
De generihus ituiquditatis , quotjintt & particns didtur. ut funt 5. ad 3. haec
quot itt tttufica fint tteceffaria. pcopoctio dtcitnc fuperbipartieni ; ut 7.
Gcneca «wqoalitatit < ^uioque fiint, «d
88 Marchbti Db Padua
ad 4. haec ^iu propdrtio fupertripartiens Ez didii immediatt apparet , qitod
nomioator. In hoc qatdem genere io- de qainqne generit»ttt inaeqaalitatis ia
cqualitatis naUa confonantiacadit, qaia maCca, omnlno tria rank n^Ceffiiria,
itt eo fimplictter famto nutta eftpropor- fcilicet mnltiplez. in qao ponuntur pro-
tio mafiodis. portiones tres, fdlicet dapla, tr^ft
Qpartum genus inasquaKtatis eft mal. q^adrapla : fuperparticulare . fa qoa
tipl« fuperi^rticalarc; cum maior nu- P*».°°"'" t^^^^A ?**»"£?*• ^^
merus c6ntinet totum minorem in fe qpoaaTO.fbqurfextadecima.&fesqufde-
vel bis vel ter vel quater &c & in- ^J^^^Ptmz- & multiplex fop«t.p»r-
fuper eius unam partem: &flcontinet **"?'* i^T I«>°5»^^«>nfonanUa d».
bis & eius mcdiefatem» vocatnr pro- P^°" ^S^i?? Et hjec de generdws
portio dupla fuperfesquialtera. ut funt inajqualitetos^diaa foffiaant
l ad ». Si vero mrior numerus ad- ^'«* ^««-^ J^'^''
huc continet totum minorem bis & INCIPIT TRA&TATUiS VIIL
«itts tertiam partem, vocatur proportio Caput I
dupla fuperfesqaitertia. ut 7. compara- ^?^ necejfariis ad cogmfcaidam mtfMm
ti ad 3. Si autem' continet major nu- ^^^^^ ^Jmitmt^.
merus totum minorem m fe ter, & ^^^^^ ^^J ^^^^ ^ ^^^
eius medietatem. vocatur proportio tn- „.„„ .„ ^^^ ^^^g^. ^ ^^ ^^
gU faperfesqaialtera. ut funt 7. ad a. ^ quibus formatur; igitur ad cogni-
Etfi maior numcrus conunet totum jj^^^l^ f^^^^ /^^^ ,.j^„|„„
nunorem in fe ter &^e.us tertjam ^r- ^ ^^ permutatiombus . mutationibus &
tem. yocatur proportio tnpla iuperfes. coniunSibnibus vocum. ex quibus di-
quitertta. ut 10.. comparati ad 3, ycrnficatis tonorum dlverfitas generatur.
Qnintnm gepus ii£equah'tat!s eft. ad quae videnda hoc ordine procede-
quod mukiplez fuperpardens nomina- mus. Primo enim de perma$atione dt-
tur, cnm maior.namerus continet to- cemus, per qaam propter confonan-
tum minorcm in fe Vel bis vel ter vel tiam in diatonicum & eaarmonicum,
quater &c. & infuper eius aliquas par^ aut in chromacicum, & diefim eft di-
tes, Et fi bis eum condnet & eius vifibilis quisqne tonus. Secandodeip&
duas partes. vocator proportlo dupUi mutatione dicemus. quae fit in quolibet
fuperbipartiens. ut funt S. tui ). In loco manns. ubi duc veltres vocet
hoc quidem genere inseqnalitatis poni- fub una littera includuiitar. Tertio de
tur confonantia dlapafon diatefifaron. ipfis coniundionibus tradabimns» per
Et rurfus tripla fuperbipartiens dicitor. quas in mufica eft difpofitio five ordina-
fi maior nomerus continet totum mi- tio fonorum. fivc vocum ad invicem hi
norem m fe ter & infuper eius duas fyllabis & didioubus : & ex iis omnibui
partes, ut fant 11. ad 3* & fic de- tonorum & femitonionim mofic» natu»
inceps. lalitas apparebit. C4-
LUCIDARIUM JMUSICJE PLANA.
Cavut li. i)e permutatione , quid fit^^ ubi fia^k.
Periimtatio eft Tariatio nominis vocis fea nots in eodem fpatio feii linea in
diverfo fono; fit enim permntatio» nbi
tonus dividitur propter confonantiam in
diatonicum & enarmonicum aut in cliro*
maticum & diefim » vel e contrario , nt
hic:
Signa autem, quibiis notis innuitur
permutationem ficere» funt tria, fdlicet
4 quadrum, b. rotundum, & aliud fig«
num, quod a vulgo ialfa mufica nomi-
natur; de quibus videre oportet Prima
namque duQ figna, fdlicet ^ & b. funt,
vel efle poflbnt in quolibet cahtu plano,
ac etiam menfurato. Tertium vero fignum
folum in cantu ponitur menfurato , vel
in plano, qui aut colorate cantatur» aut
in menfuratum tranfit, puta in tenoribus
Motettorum feu aliorum cantoum men-
furatorum. De primis duobus iignis ait
Richardus Normandns: ubicumque po«
nitur ^ quadrum» dicimus vocem m\
nbicumque vero b. rotundum, dicimuft
vocem /a ; hasc enim duo ^. b. fic per
lineas & fpatia figurantur :
lineas protrahatur» ut immediate fupe*
rius demonftratur. Similiter ^ quadfum
eodem modo per lineas & fpatia pro*
trahatur, ita tamen» quod Unea, quae
eft in parte finiftra ipfius ^ , in furfiim
tendat; quae autem in parte dextra»
quas pro decore eidem additur» infc-
rius protrahatur hoc modo :
Nam b. rotundum, fi debet notis in
fpatio fitis fervire» tnnc album» quod eft
in eius rotnnditate, per medium fpatii
fiat: fi autem notis» quas funt in UneaA
fervire debet» tnnc eodem modo per
Sunt enim nonnuUi» qui ipfiim ^ &
tertium fignum» quod, nt prsedidtur»
a vulgo fiilfa mufica nominatur» eodem
modo figurant» propriam proprietatem
& diver&m eorum penitus ignorantes.
Nam propria proprietas ^ eit» femper
dividere tonum per enarmonicum &
diatonicum femitonia; vel econtrario»
ut fuperius eft oftenfum. Alterius ve«
ro figni proprietas eft» tonuqi dividere
per chromaticum & diefim & femito*
nium enarmonicum pef medietatem»
pro quibnsdam, ut fupra didum eft»
confonantiis» (a) potius diflbnantiis aC»
fumendisw
(ft) VtMc. poft dtflonaatiM idriimcndM. Sc&IPTORBS VfiT« H^ MUSICA. P. UL
Ca.
90 Marcheti Db Padua
Caput IIL De mutatione^ quidfit^ 6f ubi.
Matatio eft variatio nominis vocis
feu notas in eodem Tpatio, linea & fo-
no: fit namque mutatio» vel fieri po-
teft in quolibet loco, ubi dus vel tres
voces five nots nomine funt diverfae, quas
quidem fub fola una littera includuntun
Sed quia in A. «f » in a ret & in i| mi fin-
gulariter non eft nifi unafola voz fub una
littera, ideo in iplarum aliqua mutatio
non exiftit In C. fa ut^ funt duae voces
& duas mutationes, primo cum mutatur
fa in ut^ propter afcenfum tj quadri in
naturam; fecunda e contrario, ut hic: