INST. HUS. mi , 14. 3S9
Dlapente autein quattuor species erunt hoc modo. Una
quidem ab eo, qood est -H- , ad •D* , alia vero ab eo, quod
est •G«, ad •C-^ alia ab eo, quod est «F-, ad -B*, alia
autena ab eiv, quod est •£% ad «A* Diapason vero
consonantiae septem erunt species boc modo. Prima 5
ab eo, quod est -0*, ad -G-, seeunda ab eo, quod est
•N-, ad 'F-» tertia ab eo, quod est -M*, ad -E*, quarta
ab.eo, quod est -L', ad •D-, quinta ab eo, quod est -K-,
ad •€•, sexta ab eo» qood est -I*, ad 'B*, septima
ab eo, quod est -U*, ad •A- Liquet igilur ex his, 10
quae dicta sunt, diatessaron consonantiani semel tantum
inoaobilibua ac statulis vocibus continerL Nam si ab
hypate hypaton incipiam, erit -AD*, id est ab hypate
hypatott in meson hypaten, ea, quae est in hoc ordine
prima. Nam ceterae non statutis vocibus terminanlur, ut i^
•BE- -CF' Nam et parhypate hypaton et parhypate meson
et licbanos bypaton et liefaanos meson mobiles esse mon«'
stratae sunt. Quod si rursus ab liypate meson diatessarou
consonanliam inchoemus, erit species diatessaron statutis
vocibus terminaia -DG- ea, quae est prima, id est ab by* 20
pate meson in mesen, reiiquae minime, ut •EH* et -FI^
Nam parbypaLe meson et licbanos meson et trite diezeug-
menon non probaqtur inmobiles. Rursus si eandem dia-
tessaron paramese suscipiat ordiendam , erit quae statutis
coerceatur aonis diatessaron species -HL^ , id est a para- 25.
mese in neten dieseugmenon, quae est prima. Nam ce-
terae, quae sunt -IM- et •KN- mobilibus terminantur sonis.
Nam trite diezeugmenon el paranete diezeugmenon et trite
hyperboleon mobiles voces esse praediximus. Itein dia-
2 vero ab ea g. 6 ab eo om. i, o. || secunda irero i. || quod est N-] quod est om, g. 9 sexta vero h, k. 10 •£[• ad «A* om, g. 12 in iminobilibus 0 ; in corr, add. h. || si ab] sub i. 14 hoc om. h, o. 18 ab] a g, ad h. 20 -GD- g, h, i, k, o.
21 minimae g, h, o. || •FL] -FK. f, i; -FG- o; -FL- g, h, k.
22 Post aU. meson addit f : et paramese, quae vocabula in k supra versum adseripta sunt. 24 erit quae] eritque i. 25 coher- ceatur f, g, h, k. || a om. i. 27 -KN-] -LX- i, 0; -LO. f. 29 Post hyperboleon addunt f, o: et paranete hyperboleon; in k 8upra versum et paraneter
340 INST. MUS. IIII, 14.
pente consonaniia duas tantummodo species tenet, quae
statutis vocibus includuntur. Ut si ab hypate meson or-
diamur, una quidem est -DH- id est ab hypate meson in
paramesen ea, quae est prima, altera vero -GL*, id esl a
5 mese in neten diezeugmenon. Haec vero est quarta.
Reliquae vero, id est >EI* -FK* minime statutis vocibus
clausae sunt. Nam parhypate et lichane et trite et para-
nete instabiies approbantur. Similis autem ratio erit, si a
nete diezeugmenon in graviorem partem, id est ad mesen
10 consonantiae huius species considerentur. Eisdem enim
inmobilibus vocibus, quae superius dictae sunt, contine-
buntur. Sive autem ab hypate meson seu a mese seu a
paramese sive etiam a nete hyperboleon consonantias ad
graviorem partem ducamus, duarum, quae statutis vocibus
15 coerceantur, non poterit esse districtio. Diapason vero consonantiae , sive ab hypate hypaton in paramesen , sive a nete hyperboleon in mesen ordo sumatur, tres tantum- modo species obtinebit, quae inmobilibus vocibuscoercean- tur. Nam ab hypate hypaton ordientibus una est -AH- ea,
20 quae est prima, ab hypate hypaton in paramesen, altera
•DL* ea, quae est quarta, ab hypslte meson in neten die-
zeugmenon, dehinc «GO* — haec est septima — id est a
mese in netien liyperboieon. Reiiquarum vero specierum
voces extimae nulio modo constitutae sunt. Nam par-
25 hypate et lichane et trite et paranete, ut supra quoque
dictum est, non sunt inmobiles. Simiiiter autem et per
easdem voces, si ab hyperboleon nete ordiamur, specierum
2 ordiantur g. 5 Haec] In haec i; In hac f. 7 lichanoe f, quod Tiaud scio an rectius sit, Etiam parhypatae tritae, paranetae videntur rectius posse scrihi. 8 Similes f. 12 se a mese i. 13 hyperboleon et supra versum diezeugme-
non k. II ad om. i; in f. 16 coherceantur g, h, i, k. ||
distinctio f, i; distrinctio mutatum in distinctio k. 17 a
nete] autem g. || meson g» h, i, k. 18 in immobilibus, in corr. addito, h. || coherceantur f, g, h, i, k. 19 ab om, i. \\ •HA- h. 22 *GD' i. || est om, i, o. || septima est f, h, k. 24 Tocis f. II existime i; extremae o. 25 lichamae i;
lichano f; fortasse scribendum parhypatae et lichanoe et tri- tae et paranetae. 26 immobiles non sunt f, i, o. 27 neten f , i. II speciemur i.
INST. MUS. IIII, 16.
ordo conteiitur. Quorum omnium intellegentiam subiecta descriptio faciet esse notiorem.
Hypate hypaton'
Parhypate hypaton
Hypaton lichanos
Hypate meson
Parhypate meson
Lichanos meson
Mese
Paramese
Trite diezeugmenon
Paranete diezeugmenon
Nete diezeugmenon
Trite hyperboleon
Paranete hyperboleon
Nete hyperboleon.
De modorutn exordiis, in quo dispositio notarum per sin-
gulos modos ac voees,
XV. Ex diapason igitur consonantiaespeciebus exislunt, qui appeilantur modi, quos eosdem tropos vel tonos nomi- ^^ nant. Sunt autem tropi constitutiones in totis vocum or- dinibus vel gravitate vel acumine differentes. Constitutio vero est plenum veluti modulationis corpus ex consonan- tiarum coniunctione consistens quaie est vel diapason vel diapason et diatessaron vel bis diapason. Est enim dia- 25
3 Liiteras et lineas om. g; lilteras om. o; X loco O ponit litteraeque O tineam sine nomine aitribuit i; h e^ k inter lineas „ . S008000S00S00 _,
tntervallorum signaponunt TTTTTTTTTTTTT* In vi
etiam altera dispositio invenitur angulorum formis et arcubus ornata. 17 Inscripi, om, g, \\ per singnlos . . . voces om, h. 21 constitutionis f. 24 Prius vel diapason om. f, g, h, i, k. 25 et] vel h, k. || enim] autem h, k, o.
342 INST. MUS. iin, 15.
pasob Gonstltutio a prosiambanomeno in mesen ceterls
quae sunt mediae vocibus adnumeralis, vel a mese rursus
in neten hyperboleon cum vocibus interiectis , vel ab hy-;
pate meson in neten diezeugroenon cum his, quas extremae
5 voces medias claudunt. Svnemmenon vero constitutio ea
est , quae a proslambanomeno in neten synemmenon cum
bis, quae mediae interiectae sunt> constat. Bis diapason
autem a proslambanomeno in neten hyperboleon cum liis,
quae in medio sunt interpositae, consideratur. Has igitur
10 constitutiones si quis totas faciat acutiores, vel in gravius totas remittat secundum supradlctas diapason consonantiae species> efficiet modos •Vli-, quorum nomina sunthaec: hypodorius, hypophrygius, hypolydius, dorius, phrygius, lydius , mixolydius. Horum vero sic ordo procedit. Sit in
15 diatonico genere vocum ordo dispositus a proslambano-
meno in neten hyperboteon atqueliic sit hypodoriusmodus.
Si quis igitur proslambanomenon in acumen intendat tono
hypatenque hypatoq eodem tono adtenuet ceterasque
omnes tono faciat acutiores, acutior totus ordo proveniet,
20 quam fuit priusquam toni susciperet intentionem. Erit igilur tota constitutio acutior eifecta hypophrygius modus. Quod si in hypophrygio toni rursus intentionem voces acceperint, hypolydii modulatio nascetur. At si hypoiydium quis semitonio intendat, dorium faciet. Et in aliis quidem
25 simitis estin acumen intentionemque processus, quorum
non ut intellegentia soium ratio conprehendatur, verum
oculis quoque forma possit agnosci, ab anliquis tradita
1 constitatio} consonantla o. 2 medie gi i. 4 ez-
treme f, i. 5 mediae g. || Synemmenon vero] Diapason
vero et diatessaron o. 6 a om. i, o. 10 vel graves g, k ;
vel in graves o. || vel totas graves h. 11 consonantiae
diapason h, k. 12 modus i. || haec sunt o. 13 hypo-
lydiuB om. g. 14 Sic i. 15 ordo om. i. 16 in om. o. 19 faciet g. || perveniet g, h, i, k. 20 susciperet inten- tionem toni h; susciperet toni intentionem k. 22 ipso phryglo f, g, i; ipso hypophrjgio o. || vocis f, i. 28 nasci- tur h, k, 24 quis] quoqne o. || semitonium i. || intendas o. II faeies o. || in om. h, i. 26 intellegentiae g, k; in- tellegentiae et supra versum 1 a h.
p <I
15 tt
25 sl
enda.
)menos.
paton.
ypaton.
paton.
json.
ei supra versum I a b.
f/0 II. pag. 343 addenda.
iH'
Dorius.
Hypolydius.
Hypophrygius.
Hypodorius.
Inst. Mu8. Iiii, 16, 17. 343
musicis descriptio subponenda est. Sed quoniam per sin-
gulos modos a veteribus musicis unaquaeque vox diversis
notulis insignita est, descriptio prius notularum videtur
esse ponenda, ut his primum per se cognitis in modorum
descriptione facilis possit esse dispectio. 5
(f^ide descripiionem I. in tabuld seorsum addita.)
Descriptio continens modorum ordinem ac differentias,
XVI. Superior igitur descr>p(jo chordarum nomina tenet adscripta, notulas vero iuxta positas et quae cuius- cunque sit modi ^ve lydii sive i>hrygli sive dorii, vocabu- lo lorum signat adiectio. Sed quoniam faos modos diximus in speciebus diapason consonantiae repperiri, age eosdem in diatonico tantum genere describamus, ut, qui eorum ordo sit» sub aspectum cadens intellegentiam non moretur.
(Vide descriptionem II, in tabtda ieorsum addita,) 15
Ratio superius dispositae modorum descriptionis,
XVII. Septem quidem esse praediximus modos, sed
nibii videatur incongruum, quod octavus super adnexus
est. Huius enim adiectionis rationem paulo posterius eio-
quemur. Nunc illud est consider^ndum , quod bae pagi- 20
5 dispectio] descriptio o. 6 Descriptionem om, g, i.
Signorum formas quantum potui ex codicum consensu descripsi: uhi nimia erat formarum varietas , saiius duxi eam formam se- gui, quam Tf^esiphal attuHt in libro, quem de Harmonica et Melopoeia Oraecorum scripsii,
6, col. 7 et 8, col 8 H loco TT f. 10, 8 H loco E f.
11, 6 et 12, 6 jj[ e/ 3. loco »*• e/ ^ h, k.
7 Inseript, om. g. In i deest hoc capui una cum descriptione, 9 cniusque f, o. 10 modis g; modo f. || prim. sive] vel h, k. 11 signet gf "k et h prima manu; signata f. || obiectio g, k et h prima manu, 14 aspectu o. [| intellegeotiam om, g.
15 Descriptionem om, g,
16,20 OtocoT h,k. 17,14 ii^oco:^h,k. 20,14 0'loco \ h,k.
24, 20 X loco Y f. 28, 3 et 32, 3 E loco x^ f.
16 Inscript. om. g, i. || modorum dispositae k. 17 XVII. om. i. 19 eloquamur i. 20 quod] quam i.
344 INST. MUS. IIII, 17.
n31ae, quas inter se rectus iinearum ordo distinguit, aliae quidem tiabent notulas musicas, aliae vero minime veluti in eo modo, qui inscribitur hypermiiolydius, prima quidem paginula •uj-, tertia •<!>• litteris adnotatur, secunda.notulls
5 vacat. In hac igitur intercapedine notularum tonus inter- esse monstratur. Quod vero •<!)• tertiae atque -y* quartae paginae notam non paginula dividit, sed versus recto or- dine deductus , semitonium eas differre pronuntiat. Quod probatur hoc modo. Nam si •uj- proslambanomenos est,
10 •<!)• hypate bypaton, *y - parhypate hypaton, necesse est inter proslambanomenon , quod est •uj* et inter hypaten hypaton, quod est •<!>• , toni esse distantiam, inter hypaten autem hypaton, quod est^<t>^ et parhypaten hypaton , quod est •/•, semitonii differentiam contineri. Itaque hoc re-
15 gulariter in cunctis est considerandum, ut, si vocum notu- las integra pagina disgregaverit, toni inter eas sciamus esse distantiam, sin versus notulas ac non pagina distinguet, semitonii non ignoremus esse distantiam. His igitur ita praemissis si duo ordines in bis diapason consonantia con-
20 stituti sibi invicem comparentur, ut, qui ordo sit gravior,
possit agnosci, si prosiambanomenos proslambanomeno
fuerit gravior, vel quaelibet alia vox eiusdem loci voce
gravior pernotetur, in eodem scilicet genere constituta,
totum quoque necesse e|t ordinem esse graviorem, Tamen
25 id melius sumetur a media, quae est mese. Duorum enim
ordinum bis diapason consonantium , cuius mese fuerit
gravior, eiusdem totus quoque ordo gravior erit. Nam
ceterae singuiae singulis comparatae, graviores nihilo mi-
nus inveniuntur. Itaque si media ab alia media tqno aut
2 velud f ; velut o. 3 scribitur f, g, i, o. 4 -UJ- -O- om. g. hic et infra. 5 tonos f, i. 6 monstrabitur h, k. || •O- X- om. g. hic et infra, || tertiae om. o. || tertiae -O- at- que quartae •/• h, k. 7 paffinulam f. 8 diductus f, g, h, k. 10 •/•] hyo. 11 inte^in o. || est oto. f, i. 12 inter om, f. 13 alt. hypaton om. f. 16 desegregaverit i. 17 ac non pagina notulas h, k. || distinguat h, k; distinguit o. 21 proslambanomeno om, g, h, i, o; supra versum k. 24 totum quoque] totumque i. 25 ad mediam g, h, k. 28 nichilominus g, o. 29 Itaque] Ita i.