His octavam Samius Lycaon adiunxit atque inter parame- sen, quae etiam trite dicitur, et paraneten nervum me- dium coaptavit, ut ipse tertius esset a nete, et paramese lo quidem vocata est sola, quae posl raediam collocabatur. Trites vero nomen perdidit postea quam inter eam atque paraneten terlius a nete locatus est nervus , qui digne tri- tes nomen exciperet, ut sit octachordum secundum Ly- caonis addilionera hoc: 15
Hypate
Parhypate
Lichanos
Mese
Paramese 20
Trite
Paranete
Nete
In superioribus igitur duabus dispositionibus eptachordi
et octachordi eptachordum quidem dicitwr synemmenon, 25 ^guod est coniunctum, octachordum vero diezeugmenon,
quod est disiunctum. In eptachordo enim est unum tetra- 'chordum: hypate, parhypate, lichanos, mese, aliud vero;
mese paramese, paranete, nete, dum mesen nervum se- f cundo niimeraraus. Atque ideo duo telracliorda per mesen 30
9 tritae i. 11 medium g, h, k. 12 quam] quoniam
h, k. [I atque] ac k, o. 14 octochordum f, k, o; dum,
omisso octacor, h. 25 quippe k. 29 mesen vero k.
208 INST. MUS. I, 20.
conlunguntur. In octachordo vero quoniam octo sunt
chordae superiores quattuor, idest hypate, parhypate,
Hchanos, mese unum tetrachordum expient. Ab hoc vero
disiunctum atque integrum inchoat a paramese progredi-
5 turque per triten et paraneten et finitur ad neten. Et est disiunctio, quae yocatur diazeuxis, tonusque est distantia meses et parameses. Hic igitur mese lantum quidem no- men obtinuit. Non est media positione, quia in octa- cliordo duae quidem semper mediae repperiuntur, sed
10 una media non potest inveniri. Prophrastus autem Pe-
riotes ad graviorem partem unam addidit chordam, ut
faceret totum enneachordum. Quae quoniam super hypa-
ten est addita hyperhypate est nuncupata. Quae prius
quidem^ dum novem chordarum tantum esset cithara, hy-
15 perhypate vocabatur. Nunc autem lichanos bypalon dici- tur aliis superadditis, in quo ordine atque instructione, quoniam ad indlcem digitum venit, iichanos appeilata est. Sed hoc posterius apparebit, nunc vero ordo sese ennea- chordi sic habet:
20 I 1 Hyperhypate
1 Hypate
1 Parhypate
Lichanos
Mese
25 Paramese
1 Trite
! Paranete
- '■ Nete
Histiaeus vero Colophonius decimam in graviorem partem
5 ad] per et supra versum ai ad h, k. 6 dislunctiva
et supra versum l disiunctio h, k. || diezeugxis 1. 7 igi-
tur] autem, id est in octochordo f. 8 Non est] non enim
est g, h, 1; non est enim k, o; non est autem f. 10 me-
dia om. h, k. || Periothes g, h, k, 1. 12 hypaton 1. 14
esset cithara tantum k. [] hyparhypate k. 29 Estiaeus f; Estieus k; Astieus 1.
Inst. Mus. I, 20. 209
coaptavit chordam, Timolheus vero Milesius undeci- mam, quae quoniam super hypaten atque parbypaten ^unt additae, hypate quidem bypaton vocatae sunt quasi maximae magnarum aut gravissimae gravium aut ex- cellentes excelientium. Sed vocata est prima inter XI- 5 hypate bypaton, secunda vero parbypate bypaton, quo- niam iuxta bypaten bypaton collocata est. Tertia quae dudum in enneacbordo byperhypate vocabatur, lichanos liypaton est nuncupata. Quarta vero bypate antiquum tenuit nomen, quinta parbypate, sexla lichanos, antiquum lo sciiicet babens vocabulum, septima mese, octava para- inese, nona trite, decima paranete, undecima nete. Est igitur unum tetracbordum: hypate hypaton, parbypate liypalon, licbanos bypaton, bypate; aiiud vero: hypate, parbypate, lichanos, mese. £t baec quidem coniuncta i5 sunt. Tertium vero est: paramese, trite, paranete, nete. Sed quoniam inter superius tetrachordum , quod est by- patehypaton, parhypate bypaton, licbanos bypaton, by- pate, et inter infimum, quod est paramese, trite, para- nete, Ot positione medium tetracborduni, quod est bypate, ^o parbypate, licbanos, mese, totum boc medium tetracbor- dum meson vocatum est, quasi mediarum, vocaturque cuni additamento boc: hypate meson, parhypate meson, licba- nos meson , mese. Quoniam vero inter boc meson tetra- cbordum et inferius, quod est netarum, disiunctio est, 25 meses scilicet et parameses , inferius omne tetracbordum disiunctarum id est diezeugmenon vocatum est cum addi- tamento scilicet boc: paramese diezeugmenon , trite die- zeugmenon, paranele diezeugmenon, nete diezcugmenon, nt sit descriptio hoc modo: 30
3 hypate = hypatae? || hypaton] hypatem g, hypatenl; 6 yero om, f. 7 hypate 1. || locata 1. || Tertia vero 1.
14 aliud vero est g, h, k, 1. 16 e«t om, g, h, k, 1, o.
17 — 20 Sed quoniam .... nete in margine sec, manu f.
20 in anle medium i, f; et g sed punetis subnolatum, 26 et
inter inferius h, k. 28 hoc scilicet f.
Boetius. 24
Hypate hypaton
Parhypate hypaton.
Lichanos hypaton
Hypate meson
Parhypate meson
Lichanos meson
Mesp
Paramese diezeugmenon
Trite diezeugmenon
Paranete diezeugmenon
Nete diezeugmenon.
Est igitur hic inter paramesen ac mesen disiunclio at>
que ideo diezeugmenon tetrachordum hoc voeatum est.
Quod si paramese auferatur et sit mese, trite, parauete^
15 nete, tunc coniuncta, id est synemmena erunt tria tetra-
chorda vocabiturque ultimum tetrachordum synemmenon
hoc modo:
Hypate hypaton
Parhypate hypaton
Lichanos hypaton
Hypate meson
Parhypate meson
Lichanps meson
Mese synemmenon
Trite synemmenon
Paranete synemmenon
Nete synemmenon.
Sed quoniam in hac vel superiore endecachordi disposi- tione mese, quae propter mediam collocationem ita vocata
12 hic om. f. 13 est om. 1. 24 Mesen g, i, 1, o. 28 hac decachorda f. || endecachorda f. 29 huic mese f, 1|
collationem g, h, k, o.
est, nete proxima accedit et longe ab hypatis ultimis di-
stat nec proprium retinet locum, aliud unum tetrachor-
dum adiunctum est super neten diezeugmenon , quae
quoniam supervadebant acumine netas superius colloca-
tas, omne illud tetrachordum hyperboleon vocatum est 5
hoc modo:
Hypate hypaton
Parhypate hypaton
Lichanos hypaton
Hypate meson
Parhypate meson
Lichanos meson
Mese
Paramese
Trite diezeugmenon
Paranete diezeugmenon
Nete diezeugmenon
Trite hyperboleon
Paranete hyperboleon
Nete hyperboleon.
Sed quoniam rursus mese non erat loco media sed magis
hypatis accedebat, idcirco super hypatas hypaton addita
est una chorda, quae dicitur proslambanomenos — ab
aliquibus autem prosmelodos dicitur — tonum integrum
distans ab ea, quae est hypate hypaton. Et ipsa quidem,
id est proslambanomenos a mese octava est, resonans cum
ea diapason symphoniam. Eademque ad lichanon hypaton
resonat diatessaron, ad quartam scilicet; quae lichanos
1 distat mese f. 2 nec] haec o. || proprium id est
medium f. 7 Descriptionem om, h. 21 ffis verbis prae-
missa est in g, h, k, 1. descriptio chordarum a proslambano- meno ad neten hyperboleon cum arcubus consonantiarum nomini bus inscriptis et notatione intervallorum, 22 accidebat f.
hypatas] hypatis f. 24 dicitur om, g, h, k, 1. || tono in tegro h, k, f, o. 27 Hchanos g, h, i, k, 1, o.
INST. MUS. I, 21.
bypaton ad mesen resonat diapente symphoniam, et est
ab ea quinta. Rursus mese a paramese distat tonum, quae
eadem mese ad neten diezeugmenon quintam facit dia-
pente consonantiam. Quae nete diezeugmenon ad neten
5 hyperboleon quartam facit diatessaron consonantiam. Et
proslambanomenos ad neten hyperboleon reddit bis dia-
pason consonantiam.
Proslambanomenos vel prosmeiodos
Hypate hypaton
Parhypate hypaton
Lichanos hypaton
Hypate meson
Parhypate meson '
Lichanos meson
Mese
Paramese
Trite diezeugmenon
Paranete diezeugmenon
Nete diezeugmenon
Trite hyperboieon
Paranete hyperboleon
Nete hyperboleon.
De generibus canUlenae,
XXL His igitur expedilis dicendum de generibus me-
25lorum. Sunt autem, tria : diatonum, chroma, enarraoniuiii.
Et diatonum quidem aliquanto durius et naturalius,
chroma vero iam quasi ab illa naturali intentione disce-
1 mese k. 2 Et rursus k. || tono f, g, t, k, 1, o. 4 Posl consonantiam addunt g, h, k, 1: ad neten hyperboleon diapason. 6 reddidit i. 8 vel prosmelodos om, g, h, k, 1, 0. o addit descriptioni arcus cum inscripiionihus. 23 In-
scriptionem om. g, 1. 24 XXII. h. 25 diatonon i , f, o. 26 aliquando h, k. 27 discendens i, descendens f.
INST. MUS. I, 21.
dens et in moUius decidens, enarmonium vero optime at- que apte coniunctum. Cum sint igitur quinque tetra- chorda: hypaton, meson, synemmenon, diezeugmenon, hyperboleon, in his omnibus secundum diatonum canti- lenae procedit vox per semitonium , tonum et tonum in 5 uno tetrachordo, rursus in alio [per] semitonium tonum ac tonum ac deinceps ; ideoque vocatur diatonum, quasi quod per tonum ac per tonum progrediatur. Chroma autem, quod dicitur color, quasi iam ab huiusmodi intentione prima mutatio, cantatur per semitonium, semitonium et tria se- lo mitonia. Tota enim diatessaron consonantia duorum tono- rum est ac semitonii, sed non pleni. Tractum est autem hoc vocabulum, ut diceretur chroma, a superficiebus, quae cum permutantur, in alium transeunt colorem. Enar- monium vero quod est, magis coaptatum est, quod can- 15 tatur in omnibus tetrachordis per diesin et diesin et dito- num — diesis autem est semitonii dimidium — ; ut sit trium generum descriptio per omnia tetrachorda discur- rens hoc modo *
Diatonum.
Chromalicum.
semi- tonio
tono
tono
semi- semi-
tonio tonio
Enarmonium
tribus semi- toniis
s s
D D
diesi diesi
ditono
2 Et cum k. (I igitur sint f. 6 — 6 et tonum . . . ,
tonum om. f. 6 per, qtiod uncis inclusi^ om. codices quos con*
tuli omnes, \\ ac] et k. 9 quasi iam] qua suam f. || hu-
iuscemodi f. 10 semitonium et semitonium g, h, k, 1. 12
est om. i, o. || est om, o. || autem om. 1. 14 colorem
transeunt f. || Enarmonium . . . ditonum] /n 1 praecedunt:
Diesis autem est semitonii dimidium. 16 captatur o. 16
diatonum h, k, f; ditonum, a rasura deleto, g. 20 Dia-
tonicum et in margine diatonum h, k. 21 — 22. Intervallo-
rum signa om. i, f, o.
214 INST. MUS. I, 22.
De ordine chordarum nominibusque in tribus generibus.
XXII. Nunc igitur ordo chordarum disponendus est
omuium , quae per tria genera variantur vel in constanti
ordioe disponunlur. Prima est igitur proslambanomenos.
5 quae eadem dicitur prosmelodos, secunda hypate hypa-
ton, tertia parhypate hypaton. Quarta vero universaliter
quidem lichanos appellatur, sed si in diatono genere apte-
tur, dicitur lichanos hypaton diatonos, si vero in cbro-
mate, dicitur diatonos chromatice vel lichanos bypaton
10 chromatice, si autem in enarmonio, dicilur lichanos hy-
paton enarmonios vel diatonos hypaton enarmonios. Post
hanc vocatur hypate meson, dehinc parhypate meson, at-
que hinc lichanos meson , simpliciter in diatono quidem
genere diatonos meson, in chromate lichaDos meson chro-
15 matice vel diatonos meson chromatice , in enarmonio dia-
touos meson enarmonios vel lichanos meson enarmonios.
Has sequitur mese. Post hanc sunt duo telrachorda par-
tim synemmenon partim diezeugmenon. Et synemmenon
est, quod post mesen ponitur, id est trite synemmenon;
20 dehinc lichanos synemmenon, eadem in diatono diatonos
synemmenon , in chromate vero vel diatonos synemmenon
chromatice vel lichanos synem;neuon chromatice, in enar-
monio vero vel diatonos syhemmenon enarmonios vel
lichanos synemmenon enarmonios. Post has nete synem-
1 Inscriptionem om. g, k, f, 1. 2 XXIII. h. 3 vel per
f. 5 hypate] hypaten f. 6 vero om. i, 7 in diatono
genere si h, k. 8 diatonus i. 9 chromaticae i. || vel
lichanos hypaton chromatice in i rec. manu inducla sunt. 10 in armonia i , f. 11 vel diatonos hjpaton enarmonios in i inducta, 15 vel diatonos meson chromatice t» i inducta. ; in armonio i; in armonia f. || diatonos meson enarmonios vel om. i. 16 meson enarmonios vel lichanos om. g, h, k, 1. 17 sint 1; duo sunt h, k. 19 est om. f. || mesem i. U id est om, h. 20 lichanos] paranete in litura i. || diatonos
diatonos f. 21 vel diatonos in i inducta, 22 vel licha- nos synemmenon chromatice, in i inducta, om. f. 1| in armo- nio i; in armonia f. 23 vero om, h, k. || vel diatonos m i inducta, 24 vel lichanos synemmenon enarmonios in i in- ■ducta.
INST. MUS. I, 22.
iuenon. Si vero mese nervo non sit synemmenon tetra- chordum adiunctum , sed sit diezeugmenon , est post me- sen paramese; dehinc trite diezeugmenon, inde lichanos diezeugmenon , quae in diatono diatonos diezeugtnenon, in chromate tum diatonos diezeugmenon chromatice tum 5 lichanos diezeugmenon chromatice, in en^monio vero tum diatonos diezeugmenon enarmonios, tum iichanos diezeugmenon enarmonios. Eadem vero dicitur et para- nete cum additione vel diatoni vel chromatis vel enarmo- »ii. Super has nete diezeugmenon, trite hyperboleon, lo et quae est paranete hyperboleon, eadem in diatono dia- tonos hyperboleon , in chromate vero chromatice hyper- boleon, in enarmonio vero enarmonios hyperboleon. Harum ultima ea est, quae est nete hyperboleon. Et sit descriptio eiusmodi, ut trium generum contineat disposi- 15 tionem. In quibus et similitudinem nominum et diiferen- tiam pernotabis; ut si nervi similes in omnibus cum eis, qui sunt dissimiles, colligantur, fiant simul omnes octo et viginti. Hoc autem monstrat subiecta descriptio.
Diatonici.
Proslambanomenos
Hypate hypaton
Parhypate hypaton
Licbanos hyp. diato-
nos
Hypate meson
Parhypate meson
Chromalis.
Proslambanomenos
Hypate hypaton
Parhypate hypaton
Lichanoshyp. chro-
malice
Hypate meson
Parhypate mesou
Enarmonii. 20
Proslambanomeuos
Hypate hypaton
Parhypate hypaton
Lichanos hyp. enar-
monios 25
Hypate meson Parhypate meson
3 Uchanos diezengmenon . . . Eadem vero dicitur in i inducta^ aut omissa, 4 in diatono quidem genere h, k.
5 tum Hchanos diezeugmenon chromatice om. i. o. 6 in
armonia i, f. |I in enarmonio vero tum diatonos diezeug- menon om. o. 8 et rasura deletum i. 9 armoniae i, f.