odiosa h, k. 11 quoque 07n. 1. || maxime f, g, h, i, 1, o. 12 ipse et supra versum al ipsis h, k. ' 13 modis delecta- tur 1. II sepe f. 14 alterum incitatioribus om. f , I. 15 Hinc etiam quod modi musici h, k. 16 frygflus 1. 17 gaudeat f. 1. 18 modis om. 1. 22 etiam Plato 1. 23 musica
om. 1. 28 si] sive I. || modos] mores f.
Inst. Mus. I, 1. 181
Nulla enini magis ad animiim disciplinis via quam auribus patel. Cum ergo per eas rythmi modique ad animum us- que descenderint, dubitari non potest, quin aequo modo^ mentem atque ipsa sunt afficiant alque conforment. jj^ vero etiam intellegi in gentibus^go^st. Nam^^iuaS^spe- 5 riores sunt, Getarum duriorifi^usdefectatitin^^odis, quae vero mansuetae, mediocribus; quanquam id boc tempore paene nullum est. Quod vero lascivum ac molie est genus humanum, id totum scenicis ac thealralibus modis tene- tur. Fuit vero pudens ac modesta musica , dum simpli- lo cioribus organis agerelur. j Ubi vero varie permixteque tractata est, amisit gravitatis atque virtutis modum et paene in turpitudinem prolapsa minimum antiquam spe- ciem servat. Unde Plato praecipit minime oportere pue- ros ad omnes modos erudiri sed potius ad valentes ac i5 shnplices. Atque hic maxime retlnendum est illud, quod si quo modo per parvissimas mutationes hinc aliquid per- mutaretur, recens quidem minime sentiri, post vero magnam facere differentiam et per aures ad animum usque delabi. Idcirco magnam esse custodiam rei publicae Plato 20 arbitratur musicam optime moratam pudenterque con- iunctam, ita ut sit modesta ac simplex et mascula nec effeminata nec fera nec varia. Quod Lacedaemonii ma- xima ope servavere, dum apud eos Thaletas Cretensis Gortynius magno pretio adcitus pueros disciplina musi- 25 cae artis imbueret. Fuit enim id antiquis in more diu-
2 eas] has f. || usque om, h, k. 4 atque] supra ver- sum &k ad quae g. \\ ipsae f. {Fortasse: ipsi). 7 Supra
quanquam additum est in g: interpositum. 8 lascivium g, o. 9 scaenicis g, o. 11 ageretur 0772. 1. 12 tracta g, 1, o. f ac k, acque g, 0. 13 pene h. 16 hinc h, k, 1. [] illud est f. 17 quo] aliquo 1. |) Post hinc interserit o scholion,
quod in f, k, h in margine legitur: Nove adverhialiter . . . per- cipitur donec. || permutaretur] Coniicias permutetur. 19 Post differentiam adiiit g liquet, quod inhsupra versum sec. manus addidit. Verisimilius videtur aut ante post excidisse possit aut /^o^^delabi: necesse sit vel simile quid, \\ usque ad animum h, k. 20 custodiam esse I. 25 Gortinus g, h, k, 1, o. {For- tasse: Gortyne.) || precio 1. | ascitns g, h, 0; asscitus k.
disciplinae f. 26 imbuerit f, g, h, k, o. I| in morem g, h,
180 INST. MUS. I, 1.
affectu quodam spontaneo modis musicis adiungunf ut nulla omnino sit aetas> quae a cantilenae dulcisf ^^/^?j j lectalione seiuncta sit. Hinc etiam internosci pC ^^na quod non frustra a Platone dictum sit, mundi ^-^.^^^^nde ^^'^iica convenientia fuisse coniuncti»!*» - ^**3ni msigi«%, 5 est lS|/«,. nobis est iinyf^h^^uv^i am in -P- vertentium, ' ipsum de eo consuitum isdem verbis Graecis apposui:
EHEIAH TIMO0EOP 0 MIAHCIOP nAPAriNOMENOP EN
TAN AMETEPAN HOAIN TAM HAAAIAN MOOAN ATI-
MACAE KAI TAN AIA TAN EnTA XOPAAN KieAPI^IN
10 AHOCTPEcDOMENOP nOAYOCONIAN EICArCON AYMAINE-
TAI TAP AKOAP TOON NEOON AIA TE TAP HOAYXOPAIAP
KAI TAP KENOTATOP TCO MEAEOP AfENNH KAI HOIKIAAN
ANTI AHAOAP KAI TETAfMENAP AM0IENNYTAI TAN
MCOAN EHI XPCOMATOP CYNEICTAMENOP TAN TOO ME-
15 AEOP AIACKEYAN ANTI TAP ENAPMONICO HOT TAN ANTICTPOOON AMOIBAN nAPAKAHGEIC AE KAI EN TON
Inst. Mus. I, 1. 183
ATONA TAP EAEYCINIAP AAMATPOP AnPEHH AIECKEYA-
CATO TAN TQ MYeO) AIACKEYAN TAN TAP CEMEAAP
OAYNAP OYK ENAIKA TQP NECOP AIAAKKH AEAOXGAI
<t>A HEPI TOYTOIN TQP BACIAEAP KAI TCOP EOOPQP
MEMVATTAI TIMO0EON EHANArKASAI AE KAI TAN 5 '
ENAEKA XOPAAN EKTAMONTAP TAP HEPITTAP YHO-
AinOMENCOP TAP EHTA OnOP EKACTOP TO TAP HO-
AIOP BAPOP OPCON EYAABHTAI EN TAN CHAPTAN EHI-
<DEPEN Tl TCON MH KAACON EONTCON MH HOTE TA-
PAPPETAI KAEOP AfCONCON. ^o
Quod consultum id scilicet continet, idcirco Timotheo
184 INST. MUS. I, 1.
Milesio Spartiatas succensuisse, quod muUiplicem musi-
cam reddens puerorum animis, quos acceperat erudien-
dos, officeret et a virtutis modestia praepediret, et quod
armoniam, quam modestam susceperat, in genus chro-
. 5 maticum, quod mollius est^ invertisset. Tanta igitur apud
eos tuit musicae diligentia, ut eam animos quoque obti-
nere arbitrarentur. Vulgatum quippe est, quam saepe
iracundias cantilena represserit, quam multa vel in cor-
porum vel in antmorum affectionibus miranda perfecerit.
10 Ciu enim est iliud ignotum, quod Pythagoras ebriuna
f, h, k, 1 et interpretalio codicis g (Quae quadratis uncis in-- clusi additamenta sunt, quae rotundis, variae lectiones), Haec est autem interpretatio illorum. Quoniam Tlmotheus [art. f] Milesius adveniens (veniens 1) in [art. f. hanc 1] nostram civitatem [art. f] antiquam, propriam civitatem (MOAn g i. e. musam) spernens [autem g, h, k (et f, 1), eam g, h, k (art. f) propter g, h, k (art. f)], septem (VII g) chorda- rum cytharam subvertit, modulationem multarum (multas g, k, 1) vocum (voces g, k, 1) introducens [ac gj demollivit [art. f] auditus [art. f] iuvenum [per f, g, h, k, 1; art fj, mnltas chordas et (etenim f, g, h, k^ 1) novam (art. VIIII h, k) modulationem genuit et variam propriam (pro g, h, k, 1) simpla et ordinata (ordinatam h, k) circumvenit [art. f. MOAn g (pro f; |>. n. civitatis h)] in {om. 1) cromaticum genus constituens, quod est (om. 1.) molUus, divijBionem (di- visum 1) pro {om, 1) enarmonico (-nio g, h, k; om, 1) faciens conversionem [que g] mutuam, vocatus (vocatos g) autem {om. 1) [et f, g, h, k, I, in art. h, k, f] in {pm. f) agonem [art. f] eleusinae (eleusiniae g, h, k) matris [art. fj tnrpitu- dinem {om, 1) divulgavit [art. f. fabulosa f, g, h, k, IJ, disper- sione enim (etenim g) [art. f. simele g, semele h, k, 1; se- meles fj partus (fuit 1) non undecies (XI g)*novus (novis g, novas h, k) doctrina (doctrine 1) edocuit (edocui h, k): de talibus reges et rhetores accusabant [art. f] Timotheum. Ad- ' ilidit autem et [art. f] uudecimam (undecim 1) chordam (chor- das 1) . extendens enim {om, g, h, k, 1) superfluas relicta [art. f] •VII- chordarum cythara. Hoc {om, h , k , 1) ut singuiaris civis gravis videns timuit in [art. fj Spartam indicare (iudi- care f; inducere 1) aliquid {om, 1) inconvenientium [art. f victimarum f; ultimarum g, h, k, 1] extentarum (ex tanta- rum h, k) ne forte perturbaret (perturbaretur g, h, k, 1) glo- riam (ffloria g, h, k, 1) [art. f] eertantium (certaminum g, h, k) [art. f]. 2 animos f. 5 est moUius f. 8 cantilena in margine k. 9 perfecerit om. i. 10 illud est 1.
Inst. Mus, I, 1. 185
adulescentem Tauromenitanum subphrygii modi sono incl- taluin spondeo succinente reddiderit mitiorem et sui com- potem ? Nam cum scortura in rivalis domo esset clausum atque ille furens domum vellet amburere, cumque Pytha- goras stellarum cursus, ut ei mos, nocturnus inspiceret, 5 ubi intellexit, sono phrygii modi incitatum multis amico- rum monitionibus a facinore noluisse desistere, mutari modum praecepit atque ita furentis animum adulescentis ad statum mentis pacatissimae temperavit. Quod scilicet Marcus Tullius commemorat in eo libro, quem de cousi- lo liis suis composuit, aliter quidem, sed hoc modo: ,,Sed ut aiiqua similitudine adductus maximis minima conferam, ul cum vinolenti adulescentes tibiarum etiam cantu, ut fit, instincti muUeris pudicae fores frangerent, admo- nuisse tibicinam ut spondeum caneret Pythagoras dicitur. i5 Quod cum illa fecisset, tarditate modorum et gravitate canentis illorum furentem petulantiam consedisse." Sed ut similia breviter exempla couquiram, Terpander atque Arion Methymneus Lesbios atque lones gravissimis mor- bis cantus eripuere praesidio. Ismenias vero Thebanus 20 Boetiorum pluribus, quos ischiadici doloris tormenta vexabant, modis fertur cunctas abstersisse molestias. Sed et Empedocles, cum eius hospitem quidam gladio ^furibundus invaderet, quod eius ille patrem accusatione damnasset, inflexisse modum dicitur canendi itaque adu- 25 lescentis iracundiam temperasse. In tantum vero priscae philosophiae studiis vis musicae artis innotuit, ut Pytha- gorici, cum diurnas in somno resoiverent curas, quibus- dam cantilenis uterentur , ut eis lenis et quietus sopor in-
1 adolescentem h, k, f, 1, o. [ Taurominitanum k, f, 1, o. 2 spondeo modo f, || mitiorem reddiderit k. 4 amburere vel- let k. 5 ei om, i. 9 pacatissime k, f. \Z 'prms ut om, f. 14 ammonuisse k. 17 canentis] cantus KlotZy fragm, Cic. p. 303, II petulentiam f. || consedasse o; jesedisse Kloiz l.c. 19 Lesbios] Lybios !. 20 praesedio f. 21 isciatici g;
sciatici I. 22 cunctis g. 23 et om. i, o. 24 ille patrem eius i. 25 dampnasset f , g, h, k, 1, 0. || dicitur modnm 1. {j canendi dicitnr f. || atque ita li, k. 27 studiis om, 1; studiosis f. 28 dinturnas h. || in somno] insomnos f. 29 lenis et] le- nisset o. || et qnietus om. k.
186 INST. MUS. I, 1.
reperet Itaque experrecti aliis quibusdam modis stupo-
rem somni confusionemque purgabant, id nimirum scien*
tes quod tota nostrae animae corporisque compago musica
coaptatione coniuncta sit. Nam ut sese corporis affectus
5 habet, ita etiam pulsus cordis motibus incitantur, quod
scilicet Democritus Hippocrati medico tradidisse fertur,
cum eum quasi ut insanum cunctis Democriti civibus id
opinantibus in custodia medendi causa viseret. Sed quor-
sum istaec? Quia non potest dubitari, quin nostrae ani-
10 mae et corporis status eisdem quodammodo proportioni*
bus yideatur esse compositus, quibus armonicas modula-
tiones posterior disputatio coniungi copularique monstra-
bit. Inde est enim, quod infantes quoque cantilena dul-
cis oblectat, aliquid vero asperum atque inmite ab au-
15 diendi voiuptate suspendit. Nimirum id etiam omnis aetas patitur omnisque sexus; quae licet suis actibus dislributa sint, una tamen musicae deieclatione coniuncta sunt. Quid enim fit, cum in fletibus luctus ipsos modulantur dolentes? quod maxime muiiebre est, ut cum cantico
20 quodam dnlcior fiat causa deflendi. Id vero etiam fuit an- tiquis in more, ut cantus tibiae iuctibus praeiret. Testis est Papinius Stattus hoc vcrsu :
,,Cornu grave mugit adunco Tibia, cui teneros suetum producere manes."
25 Et qui suaviter canere non potest, sibi tamen aliquid
canit, non quod eum aliqua voluptate id quod canit
afficiat, sed quod quandam insitam dulcedinem ex animo
proferentes, quoquo modo proferant, delectanlur. Nonne
illud etiam manifestum est, in bellum pugnantium animos
sotubarum carmine accendi? Quod si verisimile est, ab animi pacalo statu quemquam ad furorem alque iracun-
5 motibus] raodis o. || incitatiir g. 6 videlicet et k; scilicel et g, h, 1. 7 ut om. g, h, k. 9 ista g, h, k, 1, o. 10 status om. l. 13 enim est 1. 15 etiam om, k. 16 pati- tur om, k. 20 fit i. || vero om. o. etiam om. 1. 21 in mo- rem g, h, k, 1, o. || lucti cum litura f. 22 Tatius f, g, h, i, k, o. 24 suetum teneros k. 26 afficiat id quod canit g, h, k, 1. 28 proferentis i, f. [| proferat, delectatur f. 29 bello I. 31 quempiam h, k. || ad iracundiam f.
Inst. Mus. I, 2. 187
diam posse proferri, non est dubium quod conturbatae mentis iracundiam vel nimiam cupiditatem modestior mo- dus possit adstringere. Quid? quod, cum aliquis cantile- Dam iibentius auribus alque animo capit, ad illud etiam non sponte convertitur, ut motum quoque aliquem simi* 5 lem auditae cantilenae corpus effingat; et quod omnino aliquod melos auditum sibi memor animus ipse decerpat? ut ex bis omnibus perspicue nec dubitanter appareat, ita nobis musicam naturaliter esse coniunctam , ut ea ne si velimus quidem carere possimus. Quocirca intendenda lo vis mentis est, ut id, quod natura est insitum, scientia quoque possit conprehensum teneri. Sicut enim in visu quoque non sufficit eruditis colores formasque conspicere, nisi etiam quae sit borum proprietas investigaverint, sic non suflficit cantilenis musicis delectari , nisi etiam quali i5 inter se coniunctae sint vocum proportione discatur.
Tres esse musicas ; in quo de vi musicae.
II. Principio igitur de musica disserenti illud interim . dicendum videtur, quot musicae genera ab eius studiosis conprebensa esse noverimus. Sunt autem tria. Et prima 20 quidem mundana est, secunda vero bumana, terlia, quae in quibusdam constiluta est instrumentis, ut in citbara vel tibiis ceterisque, quae cantilenae famulantur. Et prL-^ mum ea, quae est mundana^ in bis maxime perspicienda est, quae in ipso caelo vel compage elementorum vel tem- 25 porum varielate visuntur. Qui enim fieri potest, ut tam velox caeli machina tacito silentique cursu moveatur? Etsi ad nostras aures sonus ille non pervenit, quod mullis fieri de causis necesse est, non poterit tamen motus tam velo- cissimus ita magnorum corporum nullos omnino sonos 30