Diefis eft fpatium, quo maior eft fet- quitertia duobus tonis,
Comma eft fpatium, quo maior eft fesquiodava duabus diefibus.
Schisma eft dimidium commatis.
Diafchisma eft dimidium diefeos, id eft, femitonu minoris.
Apotome eft fpatium quatuor com- matibus maius, & minus qnam quinque.
Tonum autem, apotome & diefim
fcire volens ex fymphoniis fic proced^t
Intervaiium eorum poteft fijmi in gra-
vi vel acttto fic inteadendo vel remic-
ten«
376 Adami De Fulda
tendo nelodias, & quando data voce tibus. Sit igitur prime A. to^ data»
melodiain remittis qnaG defcAidendo» & ab ea intendas diapente nfque ad B.
tunc capis. fymphoniam inferius: fed deinde remitte diatefllaron de B. ufque
quando data voce intendis meiodiam fu- ad C. cum ergo diapente & diateflaron
pra quaG afcendehdo » tunc capis me- diftent in tono A. C. erit tonns in aco-
lodiam fuperius» ut in figuris fequen- to, ut hic
Diapente intenfum. 1
Diateffaron remiffum^
Tonus in acuto.
A. C. B. 1
Secundo A B. fit diapente remifiiim » deinde intende diateflaron de B. ufque ad C. tunc A. C. erit tonus in gravi , ut hic.
B. C. a. 1
Tonus in gravL
Diateffaron inteiifum.
Diapente remiffum.
Tertio A. B. fit diateflaron intenfum , deinde remitte ditonum a B. nfqoe ad C. tnnc erit A. C. diefis in acutis» nt hi&
D i a t e f f a r o n i n t e n f u m.
DieGs in acuto.
Ditonus remiffus.
Quarto A. B. (it dfateflaron remiflum» deinde a B. intende ditonum ufqoe ad C tunc A. C crit diefis in gravi ut hi& B.
MUSICiB PARS QyARTA*
C. A.
Diefis in gravl
Ditonus intenfus.
Oiateffaron remiffuni. 1
Qjiinto A. B. fit apotoma incenfum» poft hoc remttte diefim de B. ofqne ad C. tnnc A. C. erit comma in acoto» ut hia
Apotome intenfum.
Comma in acuto.
D i e f i s r e m i f f a.
Sexto A. B. fint tret toni intenfi» & B. C. fit diateflaron remifliim, tunc fit apotoma (a) tn gravi A. C. ut hic.
Tres Toni intenfi.
Diateffaron remiffnm.
Apocome t» gravi. (b)
A. C.
jeptiaio. A. B. fit diefit intefifiir & B» C. apotema remifliiin , tonc A. (X erit comma in gra?i « ot hiil*
Apotome remiffum.
Comma in gravi.
■rikaMMi^Mte
-i««MitfMMU«MiM*i*tapM«irlA
Diefis intenfa.
■*riiMiAidbaiiAiliMfcia«ltoAMlUMkMlM
i^A^mmmMm^
(a) Im aaiUt imtta Boctiimi. C^)
Sc&irtOULS YET. D£ MuSiCA» P» IIL
Bbb
Oda.
378 Adami De Fulda
Odavo A. B. fit Diefis intenfa, & B. C. fit tonus remiflbt, tanc A. C. erit apotome in gravi , ut hic (a)
Tonus
remiffus.
Diefis intenfa.
Apotome in gcavl
C. A.
Caput VIII.
Per has igitnr fpecies intenfas & re*
miflfas, nec non per intervalla toni in-
tendendo vel remittendo oainiQm propor-
tionum harmonicalium proprietas fym-
phoniaque penfari poted. Sed multo-
rum muflcorum capitofa mens eas ple-
rumque nititur confundere proportiones
& corrumperet ita ut contra praecep*
torum ordinationem ac ex omni parte
bene fundatam pofitionem quidam ma-
]e fundare» quidam figna pervertere,
quidam triplam fesquialteras immifcere,
aut aliam pro alia ponere folent, di-
centes : ne forte nofcantur ; infuper &
gloriantur, fequid novi fecifie, nemini
prseter ipfis notum , & nolunt attendere,
quod & fiituns & amens animo condpe-
re poteft, quod nemo pra^ter eum no-
vit, ficut & caupo indodus, qui debita
parieti infcribit figno fibi foii legibili*
Qpapropter proportiones annedere volui
cum earum fignis, quo fiiciUus ab impe-
ritis intelligt poflint fliudere volentibus.
Jgitur dupla proportio efl:, quando ma-
ior numerus continet breviorem duplici-
ter , ut 4. ad 2. 6. ad 3. vel 8- ad 4. &c.
Muficaliter, quando duas minimas con-
tra nnam ponuntur, quatuor contra du«
as , vel odo concra quatuor ; cuius fig*
num eft biharia virgula algoriftica omni-
bus fingulis fignis aflfociata , ut hic 2.
exemplum.
(t) Ita ihetiust exciptis littfru ^ nm fro B. fenit D. fi^ /r# C. B*
MUSICJB PARS QPASTA.
Tripla (MToportto €ft » qaando maior nniserus continet breviorem tripliciter, Dt 3. ad I. vel 6. ad 2. aut 9. ad 3. MuGcaliter, quando tre^ minimse ponuntur contra unam , aut fex contra duas , vel novem contra tres : cuius Ognum eft g[« fira trinaria algoriftica omnibus adiunda iignis, ut hic 3. ezemplum.
tMi
^^allli
Tenor. Tripla.
Quadrupla proportio eft^ quando maior numerus continet minorem quadru« pliciter» ut 4. ad i. vel 8* ad 2. 12. ad 3. MuGcaliter» quando quatuor minimae contra unam ponuntur, aut ofto contra duas, aut 12. ad 3« cuius Ggnum eft qua« ternaria dfra algoriftica cuilibet adiunda Ggno , ut hic 4. exemplum.
Tenon
Quadrupla.
y ^c t f o' ?7i g:^
Sesquialtera propbrtio , quatado maior numerus continet breviorem femel & e- ias alteram partem, ut quando tres minimas ponuntur contra duas, vel fex ad qna- tuor &c. Dicitur & ipfa fextupla aut hemiolia; cuius Ggnum eft trinaria cifira aU goriftica poGta fupra binariam» ut hic 3- exemplum^
;^!^to p & ff g
Ditonus.
Hemiolia.
Sesquialtera.
Sesquitertia proportio eft» quando maior numerus continet femel minorem & eius tertiam partem, ut 4. ad 3. vel 8. ad 6. MuGcaliter, quando quatuor mini- mx contra tres , vel odo contra fex proferuntur : cuius Ggnum eft cifra quater- caria poGta fupra trinariam » ut hic f vel femicirculus reverfus» nt hic Q. exempium,
Bbba Dito-
Adami Db Fvlda
DitooDSt Sesqttitertia.
Sesquiqoarta proportlo eft , qaando maior numeros continet in fe breriorem femel, & etua quartam partem, ut f. ad 4. Tel lo. ad 8« Etlic muficaliter» quando quinque minimas proferuntur contra quatuof« aut decem contta ofio &c. Eias fignum eft quinaria virgula algoriftica poQta fupra quaternariam 1 iit hic l vel femicirculus converfus cum pondo, nt hic •). exemplum.
Tenon Sesquiquarta.
Superbipartiens eft» quando maior numerqs continet in fe breviorem femel, ic eius duas partes qum una aliquanta, quas fimul fumtas non &ciuqt unam ali- quotam» ut Sf ftd 3. vel 7. ad 4. vel 9. ad f. (a) Cw'us fignum eft virgula qui« iiari9 fupra trinaridm, nt hic | vel femigir^ulus virgulatus» ut hic ^ converiba. Exemplum.
Tenor^ Superbipartien^.
Dupla fuperbipartiens eft» qnando maior numerus pontinet breviorem bis, 8c eius duas partes, ut 8- ad 3* habet enim g. bis trinarium numerum» <8^ duas par^ tes. JVIuficaliter ^ quando odo minimae contra tres proferuntur» aut 16, ad ^. iPuius proportionis fignum eft yirgula oQionaria algoriftica pofita fupra tripariqm» ut hic f vel femidrculus converfus cum virguia & puhdo» ut hic exemplum.
Tenof.
Dupla fuperbipartiens.
Ses-
(a) Uxc definitio non convenit coni iUap qnai fnr f»USt, fum fimd fuwU^ wm fyHtmt nnam tlf^mfmt,
pra habetur. Imo falfa eft, cnm 7* ad 4. & 9. mi $. ad 3. vel 7. otf 4. «il 9. «d ^ . S^Hpartiem §ff^
id f . non fint proportiones faperbipartientet , fed Ula qmmido tfuuor numerm eontintt in fe hreviorem ( mim^
fupertrtpartiens , haec fnperqDadripartienf. Videtnr igi- rem)femel, df eius iuas parteSf ptm Jmai fmiUm tm-
tirr ita legendiim : Supet-particns efi , quando maior faciani unam aUfuotmn , k/ 5. od 3« fmmorus coniinet in fe minorem Jemel ^ tf ^us nSqum
Musicjb Fars Quarta^ 38 1
Tenon Sesquiodava.
Conclufio. qoe totam » ot ita dicam » artem Sc fob*
Haec funt igitur, dariffime loacbim! tilitatem indagare praefomis» hic integre
excerpta muficorum quafi omniura milii quafi fub tefta nucleus ceiatur*
ntiliora vila. tx quorum ledione non Sufcipe ergo. vir prsftantiffime f bo.
folumdoau8.yerumet»mex[^rtu8cuai ^ ^.^^^ ,.j^n„„ j.^ jj^t^^ ^^ ^^
indofto animo pcrcipere potc^ nil fo. ^.^^ deditiffimo tibi; cui enim potiug
rc omiOum cx hw. qna neaaartc po- ^„„^ ^^ corrigendum mitterem ac Jmen-
nenda erant Qpod emm fingulorum j^^j^^ ^ Tu. fi y|8. potes & a dc
pnBceptornm auaontatcs non pofucrim. j,eaatorum labiig dcfcnfare. qui male fen-
nec m proceflii cum antiquis concorda- ^^^^^^^^ argumcntis obviare folcs. Haec
vcrim. aut ommum proprietatum dm- . ^^ j^^^^ „^ „^„j,^ „, „j
fiones non locavenm. fecit brevitas pro- „jj. «fuadeo. nonnumquam Adae tui.
miffa, ac ipforum antiquorum plana & . ^^ ^^^^ t^, i,^,^ ^arc non ti-
compendiolafufficien8queinformatio.cx i„it, ,5 convitiis exponere. Vale.
quorum fcnptts. velut apes ex flonbus, -
digniora quaequc coUegi, ita ut benc in- Coftchtfio libetti.
tuenti nil videatur deefle. Si enim artis Qjiisquis fubtilem hanc edifcere concD-
utilitatem quaeris, hic totam fere inve- pit artem.
nies; fi auaornm nomina, artisquc ori- Pervigil bic teneat homilis .praeccpta li-
gtnem (drc d^dcras, primam infpicito bclli.
pactcm, & ad libitum rcperies; fi mo- Qpembcnefinorit.muficu6omniserit
oochordorum tetracbordorumque genera T&^of.
viderc vts , hic geous enarmonicum Sub anno fiilutis millefimo quadringen-
chromaticumque fub diatonico locatur; tefimononagefimo.die Veneri8,quaBerat
utique planam & menfuralem mufi- quinta Novembris , perfeda eft matetia.
cam cum fingulis proportionum gens- Deo gratias.
ribus fdre cupi^, bic totam vim fub fi- 1490.
g0ri8 comprebenfam infpicies; fi deni- V, Novembris.
Bbb a CON-
Constitutiones
CAPELLJE PONTIFICIiE.
Comfnunicavit ntecum qui bodie CapeHa pantificia praeft lofepbus SantareB.
Pauli III. PofMificis maxiini anno qd» quando noVus cantor eft recipiendos in
decinio 1^4^. Cantoram pontificii diOa Capelia, R* D. Magifter ipfins Ca«
fyftematis in maiori facrario Conftitu- pellae tenetur coUegialiter congregari fi-
tiones. cere omnes cantores in dida Capella ; qui*
Roma capta, & in direptionem impiis bus fic congregatis debet proponere di-
data, tempore Clementis VIL Prasdecef- dum cantorem inftantem, & monere eos-
foris noftri, etiam fcripta, quse nuUi ufui
in rapinam , fuere igne abfumta : tunc
inter hse & Muficorum maioris iacrarii
leges periere. Qpas igitur vel memoria
retentas funt, vel etiam innovandas funt
vifae, Pauli III. Pontificis maximi iuflu,
curaque R« D. Ludovici Affifienfis Epifco-
dem cantores, ut eum examinare debeant^
& 6 fufficiens repertus fuerit, ut in fervi-
tium Dei & fummi Pontificis veiint illam
recipere. Sequitur modus examinis.
Caput IIL
Modus examinis.
Poftquam R. D. didae Capellas Magifter
pi, didaB capelte cantorum Magiftri in- propofucrit collegio cantorum praefiitum
ftaurat«^ ftabilitae in perpetuam memo- cantorem inftantem per didum collegium
riam editae huiusmodi funt, videlicet. cxaminandum. primo confiderandum eft,
Caput I. j} cantor examinandus habeat bonam &
In Capclla SS. D. N. Papas eft antiqua perfedam vocem; fecundo, fi cantet bc
confuctudo, quod & quando R.D.Ma- ne cantum figuratum; tertio, fi cantct
gifter didae Capell» fuerit rcquifitus, ut fufficienter contrapunftum ; quarto, fi
in fervitiis diaae CapellaB aliquem canto- cantet bene cantum planum; quinto. fi
rem admittat, praefiitus Magifter tenea- fdat bene legere.
tur fiicere diligentiam & invcftigare » an
didus cantor inftans fit bonus vir, honeftas
&maB • honeftas vitae , & bcne morigcra-
tus : & fi in cius vita & moribus aliquem
defedum notabilis infamiae inveniret, non
debct eumdem proponere collegio can-
Corum didas CapcUas.
Caput II. Modtts proponendi notws cantores.
Caput IV. Scrutinium fuper admiHfionem novi
cantoris.
Fafto cxamine praefati cantoris per di-
dum collcgium » R. D. Magiftcr praedi-
Aae Capellae in loco per eum deputando
Tocabit aotiquiorem cantorem fecrete^
& delato fibi iuramento interrogablt eum-
dem, quid fibi vidctur de cantore exa
Ab antiquo etiam confuetum eft. quod minato» an fit fufficiens pro fcrvitio di
CONSTIT. CAP. PONTIFICI*.
daB dijpelfae; & didas cantor fecrete da^-
bit votum fuam per fabam : & fucceffive
didus Magider CapeUas teneatur per or-
dinem reliqups cantores fingulatim fe-
crete examinare de fufficientia praefiiti can-
toris examinati » & habitis votis praefa-
torum cantorum faltem a duabus tertiis
partibus» & uno voto eorumdem ap-
probantibus cantorem examinatum pras-
didum efle fufficientem pro fervitio Ca-
pelte, publicabit pne&tis cantoribus eum-
dem cantorem eflfe approbatum pro fuf-
ficientit & cantores debent eum admit-
tere ad didum coilegium. Si Vero a dua-
bus tertiis partibus & uno voto appro-
batus non fuerit, prae&tus Magifter Ca«
pellae non debet ulterius dido coUegio
eumdem cantorem proponere » nifi in ca«
fu rationabiU» & ad tempus.
Caput V.
JUodus dandi cottam & iuramentum novo cantoru
Novo cantori approbato fufficienter»
Magifter di&as Capellae eidem novo can^
tori approbato cottam tradere tenetur in
lignum verae receptionis & admiffionis
ad vitam, hoc videiicet modo. Sedente
praefiito Magiftro Capellae» caBteris canto-
ribus coram eo per ordinem ftantibus*
caator examlnatus conftituat fe genibus
flexis coram eodem Magiftro CapeUae»
quem idem Magifter induet cotta, & idem
cantori fic cotta induto praeilari facit iu«
ramentum ad fanda Dei Evangelia, tadis
fcripturis facrofanftis, quod erit fidelis
S. D. N. Papae &c* prout in principio ad-
notatum eflL
Caput VI.
Modm admiffionis novi Cantoris.
Praeftito iuramento idem novus cantor»
ficut pra&fertur cotta indutus, deofculabi-
tur manus prasfati Magiftri CapeUae/&
accedens ad antiquiorem cantorem am-
plexabitur, & deofculabitur omnes can-
tores» & praefati cantores didum canto-
rem novum ad ofculum pacis recipere
debent» in fignum veras receptionis &
admiffionis ad vitam.
Caput VII Defalario conjignando novo cantori.
Sf novus cantor fuerir admiftus ante
vigefimum diem menfis^ habebit integram
folutionem falarii illrus menfis.
Caput VIII. Novus cantor tenetur folvere duos duca^
tos pro cotta.
Cantor receptus feu admiffiis in di^
dam Capellam infra duos menfes imme-
diate fequentes a die fuas receptionis
computandos, duos ducatos auri in auro
de camera pro cotta» feu prasrogativis
capelise collegfo cantorum folvere tene-
tur; & fi infra duos menfes didos du<»
os ducatos ccJUegio cantorum non fol-
verit, Abbas pro tempore exiftens, in
tertio menfe de falario didti novi can-
toris retinere, & coUegio praei&torum
cantorum confignare teneatur , absque
fpe remiffionis; & didli duo ducati in
negotiis capellae exponentur. Et fimiU
inodo didlus cantor noviter receptus de-
beat infra terminum trium menfium a
die receptionis fuas pro facultate litigan-
di in Rota iuxta formam concordiae in-
ter collegia fadae, fcutorum trium au-