A -» s » :
defcendendo vero ficHltC*
Item dupiiciter pli — ^ cator imperfe-
dta. Et nota« imper....^.fedam femper
pUcari in figoratione obliqua afcendeo*
^M c^r. ^^ vel defcen*^li^_.
^^ » dente fic — '-^^^— •
£t in tali cafu, ubi debet pUcari imperfeda,
eft lieceflarium fieri obliquitatem adfcen<*
dendo» ad hoc» <}uod ultima brevietur.
Quoniam fi reda in perfi^do plicaretur,
eoquod perfedae rationem participaret :
imperfedio tamen obUqua non eft afcen-
dens ponenda fine plica. Nam pofitfo im-
perfedionis redae fuflSciC, ubicumque non
e(l plica» & potlor e(l & magis ufitata :
& fic patent plicae omnium Ugaturarum.
Sunt etiam quaedam conlondorae Qm^
plicium & ligatorarum , qoae etiam par-
^tcipant partim ligaturafr» & partim fim^
pUces figuras» quas necque ligatura^, nec*
qiie partim fimplices figuras apgellantur»
ut patet hic :
^mm^
Capitt IX.
De paufis^ & quomodo pir ipfas modi ad invicem variantur.
Oido de figuris redam vooem fignifi.
ca»tibast videndum eft de paufis» quas
omiflQim reprarfentant Paufa eft omif*
fio vocis redae in debita qu^ntitate aU-
cuios modi fada» Paofationum fex fuot
fpecies ; longa perfeda , longa imperfe-
da, fub qua comprehenditur altera bre«
viiB » eoquod menfuram eamdem com»
prehendit; brevis reda , femibrevis ma*
ior, minor, & finis pundoriim. Panfatio
perfeda vocis redas in fe tiria tempora
comprehendens : imperfeda vero fimiU-
ter imperfisdas alterios qooqoe brevis doo*
bos temporibos menforata.
Brevis eft omiflio redae brevis In fe
inclodens folom tempos. Semibrevis ma-
ior doas femibreves omitdt redae brevis.
Miner tertiam partem tantom relinqoit.
Finis poildorom immenforabilis appeU
lator; oam & ipfe ih plana mofica inve*
nitor. Hoc tamen penultimam notam fi«
gnificat longam in qoocomqoe modo
invenitor, licet fi^rte ifta penoltima de
ratiooe modi» in qoo eft» brevis eflfet
Pras
ET CANTUS MENSURABILIS.
Praeterea ifts fez pau& fex tradatibas
deflgnantdr fDbtilibos, qnx etiam paufie
appellantur, qaamm prima, qm perfefta
dicitar» quatuor tangens lineas» tria fpatia
compreliendit , eo quod tribos tempori-
btts menfuratur. Itnperfeda vero tres U-
neas apprehendtos, eadem ratione duo
fpatia tegit : brevis unum : maior femU
iNrevis duas partes unios ; fed mibor tan^
tum tertiam tegit Fiois pundorum om-
nes lineas attingens» quatuor fpatia com-
prehendit Harum autem formulae patent in
ptaefenti exemplo. ^'^ — *
Et nota, paufatio^- - ■ - ■"■l
nes mirabUem ha- ^^jlHiTj
bere poteftatem: nain per ipias modi Ad
invicem transmutantur Unde paufa pri-
mo primi modi eft brevis reda, vel longa
perfeda : pSiaia vero fecundi modi eft
longaimperfeda: tertii autem & quarti
pau(ationes proprie loog» perfed», im»
proprie vero brevis & altera: quinta au*
tem proprie paufam brevem & femibre-
vem meretur habere. Unde fi modus
primqs, qui procedit ex longa» & brevi
& longa , paufam poft brevem longam
(ponit) imperfedam. ot hic:
variatur in primom. Quintus antem mo»
dus» quando in difcantn a quinto cum
primo accipiturt paufationibas in pri-
mnm regulatur, & longam ante paufa*.
tionem bcit notam • ot hic:
O Ma ri a vir go Da vi di ca.
Si vero cum fecundo paoiationem ha-
bet» & in fioe ante paufationem brevem
fumit, ut hic
Doure fe cors ay en co re re trovey.
Si vero nec fic, nec fic» tunc propriis paufiitiooibus regulantur» ut hic:
Ma ris ftel la fervens,
variatur modus io fecundunk Si vero
Jecondos pro longa nota pauiam brevem
aflbmat: at hic:
imimr^ 9 r*i«*
Iliit
i*ir^n A
J Ma ri a mater Dei flos odoris. UFTOaSS VST. DE MusicA. P. IIL
RefpoQ di qoe nel a voit
Et nota» quod in ono folo difcanto om*
nes modi correre poflont, eo qood per
perfediones omnes modi ad onom re-
docontor; nec eft vis ficienda de tali
difcantu» -de qob modo iodicetor. Po«
teft tamen dici de illo» io qoo plus vel
plores commoranton Exinde feqoitor,
qood qoiotus modos maxime com om«
nibos poceft aflumi. Et faaec de pao-
fationibos» & etiam de modorom va-
riatiooe fofficianc qooad prxfeos.
Caput X.
Qttot j\gura fimul ligabiles firtt.
Sciendom eft, qood figora ligabilis fion ligata vitiofii dlt» fed magis ligata
non ligabilU. Unde rdendum eft, quod
plures longas quam duas ad invicem ligari
non poITunt niG binaria ligatura, quae eft
fiine propriet^te, & cum perfedione: nec
adhuc in tali loco funt vitiofae, fi non
ligentur, eoquod longa nu«quam alibi
cum longa ligabilis invenitur. Ex quo
fequitur, quod vehementer errantj qui
tves longas aliqua occafione cum teno-
ribus ad invicem ligant Similiter ilii»
qui inter duas longam ligant, cum de
impofitione mediarum , ut vifum eft
priust omnes medise brevientur. Item
plures femibreves quam duas fimul liga-
ri non polTunt , & fumitur in prindpro
ligaturas ; & hoc intellige in propria li-
gatura. Breves autem ligabiles funt in
principio, medio & in fine. Ex quo
patet , quod modus quilibet acceptus fi-
ne ligatura, ligabilis eft, excepto illo,
qui procedit ex omnibus longis; unde
primus , qui procedit ex longa & bre-
vi, prima ligat tres fine proprietate &
perfedione» & duas, quantum placue-
rit, ita quod fuper tales duas termina-
tur, ut hic:
Nifi modus prasdidus varietur, ut hic:
£t nota, quod modi niultipliciter va-
riari pofiunt, ut didlum eft prius in ca«
pitulo de paufiitionibus.
Secundus vero binariam cnm propri*
etate & cum perfedtione fQmit cum dua^
bus & duabus &c. earumdem fpecierum
una brevi remanente in fine, nt hic:
Nifi varietur modus, ut patet hic:
;-rf*Trt-^
Tertius vero quaternariam acccipit fine
proprietate, & cum perfedione, & tri-
bus, & tribus &c earumdem fpecierum
cum duabus cum proprietate, & fine
)erfedione in fine, ut hic:
Nifi varietur modus , ut hic :
k HL^ _ 'i^'
F r^"« "^
Quartus tres cum proprietate & per-
fedione, & tribus, & cum earumdeoi
fine Ipecierum , & in fioe cum duabus
cum proprietate & cum perfedione, uc
patetbic: j^.^
^T CANTUS MENSURABILIS.
Nifi varietor modas, ut hic:
Quintns autem quantam poteft«plus
debet ligari , & 4n breves & in femibre.
ves termiaatur, ut bic:
Nifi varietur modus, ut hic:
CAtUt Xt
De d^cantu & eius ^eciebus.
Dido de figuris & pmfatlonibus, dfcei«»
dum eft de difcantu» qualiter habeatfieri,&
de fpeciebusipfiuis. Sed quia quilibet dt^
fcaotus per confonantias regulatur, videtl'»
dimi eft de confonantiis & diflbnantfis
" "•• in eodem tempore^ & de diverfis
..^JB^ Concordantia dicitur elTe» quan*-
'^iae Toces vel plures in uqq tem<>*
pore probtx fe compati pofTunt fecun-
dum auditunL Difcordantia vero e con»
trario dicitur, fcilicet quando duas voces
Qc coniungunturt quod difcordant fe»
cundum auditum.
Concordantiarum tres funt fpecies, fd«
iicet perfeda» imperfeda & media. Perfe-
da concordantia dicitur» quando plures
voces coniunguntur, ita, quod una ab alia
viic accipitur differre propter concordan-
tiam. Et tales funt duae» fcilicet unifonus
& diapafpn , ut patet hic.
:bEq3:^
Imperfeda dicitur, quando duas vo«
ces muitum difierre percipiuntur , ab au»
ditu tamen non difcordant: & funtdus»
fcilicet ditonus ^ femiditonus, ut hic.
:gz::0Z0rigz:rr-T?~ — zz:
.0_0_0 — u^uzni
Medias vero concordantiae dicuntu^
quando duas voces coniunguntur , (ma-
iorem) concordantiam habentes, quam
praedi^ae» non tamen ut perfedas: &
(bnt dvat , fcilicet diapente & diateflfa-
ron, ut htc patet:
Quare una concordantia magis con-
cordat quam alfa, planae mufics relin-
quitur.
Difcordantianim dus Tunt fpecies,
perfedla & imperfeda. Perfeda difcor-
dantia didtur , quando duas voces Jic
fi a con-
coniangQntor • qood fe cooipati noflt
poflTunt fecQndoni auditnm ; & funt qua-
tuor, fdlicet femitonus» tritonus, dito»
Qus cum diapente » & femiditonus cum
diapente» ut liic:
^ o » M^ " Trf-^-«-
BMM^tziztZ
Imperfedas difcordantlae dicuntur, quan-»
do duae Toces fe quodammodo compati
poflTttQt lecuadum auditom, fed difcor-.
dant; & funt dux» fcllicet tonus cum dia-
ente, femiditonus cum diapente, ut hic;
IQZpZXZZ
nota, quod in his omnibos idem eft
fflodus operandi, exopto tn condudit»
quia jn oinnibus aliitB (Hrimp acdpitqr
cantus aiiquis prius &dus, qui tenor di«
dtur» eo quod difcantum tenet, & ab
ipfo ortum habet In coododis vero
non 6c, fed 6unt ab eodem cantus &
difcantus.. Unde dtfcantus dopiiciter di-
ciiur : primo dicitur difcantas , qoia dl-
verforum cantos, fecundo difcantus dU
dtur, quia de cantu fumtus.
Modi autem operandi io iftis talis eft
proceflfus: aut difcaotus incipit in uni*
fono cum eo, ut bic:
32z:p—
Et nota, quod tam difcordantiae quam
concordanti» poflRant fumi in infinitum;
ut diapente cum diapafon, diateifaron
cum diapafon. Et 6c in duplici dia-
pafon» vel triplici, 6 pofllibile eflfet io
voce. Item fciendum eft, quod omnis
imperfeda difcordantia immediate ante
concordantiam bene concordat.
Difcantus autem fit cum lyra, aut cum
diverfis , aut fine lyra , & cum lyra.
Si cum lyra, hoc dupliciter, cum ea*
dem aut cum diverfis. Cum eadem ly*
ra fit difcantus io canttlenis, & rodellis*
& cantu ecdefiaftico. Cum diverfis ly«
ris fit difcantus , ut in motettis^ (a) qui
habent triplum, vel tenorem, qui te*
nor cuidam lyrae aequipolleat Cum ly-
ra & fine lyra fit difcantus in condu-
dis, (b) & incaotu aliquo ecclefiaftico,
qui proprie organum appellatur. Et
l^ Aut in
diapafon
^ ut hic :
P M M
r m w
. M ^ ^l W
U- - a 1
Aut in diapente, ot hic:
(t) McUhtm cantm ecclefiaftici fpeciet , Gallls il&- Qmdius appellttB. Vid. Caepbntiu GUflar. k t« m diai. Vid. Du Canos luc Toce. qnod item 4» rMlk Tideliir.
(b) Cmiaiam alia canticonim ffccict, GaUic etiadi
ET CANTVS MENSURABILIS.
Aiit fai (fiatseflSiron , at bic:
Aat in ditobOi at hic:
Aut in femiditono, at bic:
Item intelltgenduni eftt qaod in om*
nibus modis uteodam .eft femper cpn-
cordantiis in principio perfedionis» li-
cet fit longa » brtm « vel femibreviB.
Item in condudlis eft altter operandum;
quia qui vult facere condudum» primo
cantum invenire debet pulcrioremt quam
poteft» deinde uti debet illo» ut de te«
nore 6cieQdo difcantum , ut diftum
prius. Qiii autem triplum operari vo«
liierit» refpicere debet tenorem ic dU
fcantum» ita quod fi difcordet cum t*-
nore, non Afcordet cum difcantu» &
e conveffo » & procedat ulterius per
concfordantias , modo afcendendo cum
tenore, vel defcendendo nunc cnm di->
fcantu» ita quod non femper cum ai-
tero tantum, ut bic patet
J w J BE:
Deiodc profequendo per concordan^
tias» commifcendo aliquaodo difcordan-
tias in locis debitis, ita quod, quando-
comque tenor afcendit , difcantus de-
fcendit » & e contrario. Et eft fcien-
dum, quod per purcritudinem cantus
tenor & difcantus fimol aftendunt» ot
hic patet.
j4- |J -
Qpi autem quadruplum vel quincu-
plum fiicere voluerit , refpicere debet
cantus prius foflos, ut fi cum uno di-
fcordet, cum aliis concordatus habea-
tur ; nec femper afcendere debet vel
defcendere cum altero ipforom , fed
nunc cum tenore, nunc cum difcantu
&c. Et notandum, quod cam in di-
fcantu, quani in triplicibus &c. refpi-
cienda eft aequipollentia in perfedlioni-
bus longarum , brevium & femibre-
vium, ita quod tot perfedliones habean»
tur in tenore, quot in difcantu vel tri*
pio && vel e contrario computando
B 3 um
finiUiCer fuper litteram accipitor» & tamen non ligatur, ut patet in praedido exemjdo.
14 Franconis Musica
tjfiiii Toces redast qnam omiflas, uique ab ipfo dupliciter in notando $c profe-
ad nltimam « nbi non attendieur talis rendo. In notando, quia . fecundus fine
menfura, fed magit eft ibi organicus Jitcera ubique ligabilis eft; fed copulaifta
pundus. Et hoc de difcantu
prolato ad prxf^ns fufitctatt
Cafut XIL
De Copula.
Copula eft velox difcantus ad invi-
cem copulatus. Copularum alia ligata, alia
rion ligata. Ligata eft \ quando incipit a
flmpltcilonga, & fequitur per binaham
ligaturam cum proprietate & perfedlione
ad fimilitudioem fecundi modi. Ab ipfo
tamen fecundo modo differt dupliciCer
in notando^ quia feCundus modus in
In proferendo etiam differt a fecundo»
quia fecuudus ex redis bre?ibus profer*
tur , copula velocius proferendo copu*
latur. £t hxc de (;opuIa fufficianC.
Caput XIIL De Ocbetif.
OcheCus truncatio eft cantus , redlis o« principio fimplicem longam non haber, miflisque vocibus truncate prolatus. Et
eft fctendum, qo«d tfuncacio CoC modis
poteft fiert , quot longam in brevem vel
temibrevem contingit partiri. Longa par«
tibiiis eft muItipUcicer: primo in longam
& brevem, & brevem & longam, & ex
hoc fictruncatio vet ocbetus, quod idem
eft , ita quod in uno omittaCur brevis,
in alio vero longa, ut patet hic:
Sed fi inter primam doplicem & liga-
turam divifio modi apponatiirp tunc non
eft copula , fed de fecundo modo appel^
latur, ut hic:
■ I ^l IIH By I M III^»! y II ■ llllll^ll ' II I ■^TO m- I IMBM iiiil n
In proferendo entm difiert cppula a fe-
cundo modo: quia fecundus modus pro-
fertur ex reda , & brevi , & longa im-
perfeda; fed copula ifta velociter pro<-
fertur, quiil femibrevis, & brevis ufque
td finem. Copula/non (igata ad Ijmilitu»
dtnem fecundi mbdi fit: dtffert tamen
^■i.t*|:ij^
Secun-
ET CANTUS MENSURABILTS.
Secnndo poteft dividi in tresbreves vel
dnas , vel edaoi in plnres femibreves. £t
6X bis omnibus cantas ttuncatio per vo*
ces reda^ & omiffas» ita quod, quando
nnus paufat, aiius non paufat^ vel econ-
trario. Brevis vero partibilis in tres fe-
mibreves vel duas , & ex hoc creatur o-
dietiia, unam femibrevem omittendo In
xmo, & airam in alio proferendo, ut
patet hic:
Et nota, quod ex truncationibus didiis
creantur ocheti vulgares ex omiffione
longarum & brevium, & etiam prolatio-
oe. Et nota, quod in omnibus iftis obfer-
vanda eft aequipoJlentia in temporibus»
concordantia in vocibus redis. Item fci*
endom eft, quod quaelibet truncatio for*
mari debet fupra cantum prius fadum,
licet fit vulgare & latinqm. £t (hQc) fuf-
ficiat quoad praefens.
Organnm proprie fumtum eft cantus
non in omni parte fua menfuratus. Sci-
endum eftt quod purum organum haberi
1 poteft, tii& fupra tenorem folum« ni-
1 unifono fit fola nota, Ita quod quan-
tenor accipit plures notas fimul vide-
% teaot ii^m eft dif^ntps» nt hic.
Ipfiu; organf longae & brevQs tribut
regulis cognofountur. Prima eft: quid-
quid notatur in fimplici longa. nota
longum eflet & in brevi breve» & in
femibreyi femibreve. Secunda regula ta-
lis eft: quidquid eft longum, indiget
concordantia refpedu tenoris; fed fi ia
difcoxdantiam evenerit tenor» taceat, vei
fe in concordantiam fingat , ut hic
Tertia regula tall» eft : quidquid acci-
pitur immediate ante paufatioflem, quas
finis dicitur pundorum , eft longum,
quia omnis penultima eft longa. Item
nota, quod qiiotiescttmque in organo
puro plures figura? fimititer 10 unifono
evenerint, fola prima debet percuti, re*
liqus vero omnes in floratura tenean-
tur, ut hic.