cntia pncdida detrimentum pateretur. L„rr?Zom n Jn ^lf^."'""
Propbnimua crgo ipfem meofurabaem ^«5 nuSm Tr^nl^".-"^ "** ^™*
muGcam fub compeSdio dedararc; bc ^"«^ P"»"» ^'SV^um dicitor: com-
nediaa aliorum non recufabimus intcr- "^ter ^'«w organum qoihbct cantus
uc ui«a auuiuui uvu i*;vu «""«"> »"•>« ccclefiafticus tcmporc menforatus. Sed
ponere , crrorcs quoque deftruere & _„• fi__i„ «.JLj:» ^ r" j.
fugarc; & fi qoid nofi a nobis invcn- ^°« /"?»« P"^« compofitum. di-
tusai^, «fc u ijuiu uu.i a ""«» "«'^" ccodum cft pnmo de difcantu. tum fuer.t . boms rationibos fuftmcrc '^
& probare. Capot IL
Caput I. De defmitioue difcantus & divifimu.
De de/mtio»e ntuficM menfurabilis , & Difcaotus cft altorum diverforom
eius fpecieims. caotuum confonantia , in qua illi di-
Menfnrabilis mufica eft cantus lon- verfi cantus per toccs . longas , bre-
gis brcribusquc temporibus medfuratus. tcs , vel fcmibrevea propordonabiliter
Gcatia hoius dcfioitioois Tidendom ei^ adaBqoantDr, & io fccipto per diTcrias
figuras
Et Cantus Mensurabilis. 3
figaras proportionari ad invicetn deGg- vibas & longa, ut patet bic : T'*hr nantur. Difcantus fic dividitun Di« ^ ■ ■
icantus alius fimpliciter prolatus» alius Qpartus ex duabns brevibus,., truncatns, qui ochetusdicitur; aliusco- & longa, & duabus brevibus, ut hic pulatus, qui copula nuncupatur: & de patet: liis per ordinem eft dicendum. Sed quia quilibet difcantus per modum pro* cedit, idcirco primo de modis, &con- Quintus modus conftat ex duabus fequenter de eorum fignis , fcilicet de brevibus & femibrevibus , ut hic : figuris» tradandum eft
Caput IIL
De modis cuislibet difcantus.
Modus eft cognitio foni, longis bre«
Yibusque temporibus menfurati. Modi
autem a diverfis diverfimode numeran-
tur & ordinantur. Quidam enim po«
nuttt fex, alii feptemt nos quinque»
quia ad hos quoque omnes alii redu^
Gontur.
Prtmus enim modus procedit ex om- nibus longis, ut hic 1 1 I . Et fub
ifto exponimus illum, qui eft ex lon-
ga & brevi , duabus de caufis. Primo,
quia ifti duo in fimilibus paufationibus
oniuntnr. Secunda eft propter anti-
quorom & modernorum controverfiam
compefcendam , ut hic patet :
Secundns modus procedit ex brevi &
><ya 9 ut hic :
tius modus conftat ex duabus bre-
Cuni autem iterum modorum yoces
fiht caufa & principium , & eorum no-
tx; manifeftum eft, quod de notis vel
figuris quidem tradandum eft. Sed cum
ipfe difcantus tam voce reda , quam
eius contrario id eft, omifia, regule-
tur, & ifta fint divifa, horum divifa
erunt figna, quia diviforum diviia^ funt
genera. Sed cum prius fit vox reda,
quam omiflli, quoniam habitus prasce-
dit privation^m, prius eft dicendum de
fignis t quas vocem redam fignant, quam
de paufis, qus omiflTam.
Caput IV.
Dtfguris five pgnis cantus menfurabilis.
Figuraeft repnefentatio vocis in aliquo
modorum ordinatas: per quod patet,
quod figuraB debent fignare modos, &
non e contrario, quemadmodum qui-
dam pofuerunt Figutarum aliae dm-
plices , alias compofitae. Compofitas
funt ligaturae. Simplicium tres funt
fpecies , fcilicet longa , brevis & femi-
brevis. Quarum prima in tres dividi-
tur, in longam perfedam» imperfedam,
A 2 &
4 FRANCONtS MVSICA
ft in daplicem longain. Longa prima longv, aut broris. Bt iiott, idem efle
dicitar & principalis; nam in ea om« iudicium de brevibas & femibrevibuf.
nes aliae includuntar>) & ad: eam re« Si autem longam longa fequitur» tunc
ducuntur. Perfeda dicitur. eo quod prima longa fub nno accentu tribiis
tribus temporibus menfuretur. Eft eoim temporibus menfQrator, & perfeda loo*
ternarius numerut inter numeros perfe- ga nuncupatur» iive fit figuia vel pau-i^
diffimus pro eo, quod a fumma Trini* fe; ot bic patet: tate, qus vera eft & fumma perfedio.
nomen aflfumQt. Cuius figuratio qua-
drangularis eft, habens caudam in parte
dextra defcendentem. per quam reprs* Tu Betb - le hem.
fentat longitudinem » ut hlc w. Longa Si vero longam fequitur brevis» hoc
vero imperfeda fub figuratio^ne perfe- eft muUipliciter , quoniam fo)a, vel plures :
de dno tantum tempora va 4et ; & fi fola» tunc longa (eft) ut duorum tenu
pro tanto dicitur imperfeda , quia fine porum , & dicitur imperfeda , ut hic :
adiutorio brevis praecedentis vel fubfe- ■^p 1 ■y rnifi inter illas duas, fcili-
quentis nullatenus invenitur. Ex quo J ■ 1 | ■■^^ cetlongam& brevem, po^>
patet, quod iUi peccant, qui eam re- I JL natur quidam traaolus, qui
dam appellant ; cum illud , quod re- fignum perfedionis dicitur , qui & alio
dum & perfedum eft ^ po(fit per fe nomine divifio modi appellatur : & tunc
ftare. Duplex longa fic foruiata eft» longa perfefta eft» & brevis imperficit lon-
duas longas fignificans ^'1'*W > q^^e id> gam fequent^m, qtpatetbic:
circo in iinQ corpore \ \ i duplican-^
tur, n» fedes plani ^" /»« fum-
ri in tenoribus disrumpantur. Brevis au« Si autem plures, hoc eft multiplici*
tem licet in brevem S^ alteram brevem ter, aut duae» aut tres, aut quatuort
dividatur, quadrangularis tamen (ine ali^ aut quinque, aut plures quam quinque.
quo tradu pro utraquc illarum fic for^ Si duae tantum, ut hic patet,f!HlW
matur ■■■■ . Semibrevium autem tunc prima longa eft perfeaa,-+ *
alia m a ■— i or, alia minor dicitur; nifi eam praecedat fola brevis, ut^
harum ZZ , tamen quaelibet informi> pgt^t hic: ter ad longam (a) fic formatur.;;;^^"^
Cafut V. ' ' "
De ordinatiouejigurarum ad invicem. Duarum autem brevium prima refla,
Simplicium autem valoris cognitio, fi^cunda vero altera brevis appellatur.
«it ordinationt, quam habent ad invi- ^^^^ brevis cft, qus unqm tempus
cem, declaratur. Ordinatio vero earom continet: altcra autem brevis fimilis eft
ficNdpitur: aot eoim longam fequitur ^0"«« imperfeaione , valorc tamen dif.
(t) la apofrtf^ «d i$fig^. fcrens
rsecraac loia 'W'^ i"
ET CANTUS MENSURABItlS. 5
6reiis in figoratiofie; nam utraque fitb neat, eritreAa, 8t ultimam longam im«
^mfa figorattone duobus t^mporibus perfe^am reddtC, ut_patet in hoc ex-
meororatur. Unnm tempus adpellatur» emplo"*!
qood eft minimom in pfenitudine vo« **
di.^ Si Tero tnter prsdidas illas duas
farevef iUe tradus, qui divfiio modi.di*
dtor» apponatur, ot hic:
tonc longa brevis; brevium
aotem ipfarum quasiibet erit
reda; hoc umeo rariffime ipvenitur.
f • ■ - ■ . I
De femibrevibus autem idem eft iu*
dicium ac de brevibus in r^gulis prius
datis. Sed nota» femibrevium paucio*
res quam tres» vel plures quam noveni
^ ^ ^ ^ ^ aequales, pro tc&a brevi non polTe ac
Si tres(breves)inter duas l ongas tantum cipj, quare qujelibet minor fcmfbrevis
acdpiantur, ut bic patet:
idem quod prius habetur,
nifi quod illa, qus primo
altera brevis dicebatur , hic in duas re*-
das feparatur. Sed fi inter primam
brevem & doas fequentes divifio^odi
apponatur, ot hic patet, jjfl
tonc prima longa ab.iliis
a prima brevi imperficitur»
fecondarom autem brevium fequentium
prima fit redla • altera vero alteratur.
dicitur, eo quod minima pars eft ipfius re^ brevist ut patet in I^oc exemplo
Nec minus quam duas inaequales, qua- rum prim^ minor, fecundji m^ior femi*
Et nota, quod tria tempora, tam uno brevis appellatur, Jccunda malor pro
accentu quam diverfis prolata, unam tanto dicitur, quia duas minores in fe
perfeaionem conftituunt includit, ut hic patct:
Si vcro plures quaoi tres, ut hic patet: "r^^-^ M -^ l Jr Ai ^^ ' ^ "• r z'*'^'
MM^ '^ — — t—
m WH igrrMrt unc prima longa femper ]^~ ^
■ 1 ^- ^ ft imperfeaa. nifi ei fl. fc;
quaeli- '& in com-
tor, ot hic;
aotem brevi-
bet eft refta •
potaodo in ternario numero , quo con«
mbiitor perfedio, inveqiatur. $i autem
^x tantora remanent in 9ne, ut hic,
Ztunc oltima altera
>reyt8 dicitur. Sive«
erfedionis adda- Sed fi immcdiate dus femibrevcs poft fequentium tres ponantur, vel e contrario, ut hic:
tunp divifio
modi intcr
^tres, & du-
as, vei e contrario eft pQnenda, ut in praedido exemplo ^pparet
Pro altera brevi minus quam quatoor fe- !ro fola brevis rema* mibrevesapcipi oon poflfunt ut patet bic :
A 3 nec
nec plures quam fex ut htc:
*t*. Plica bcvis arccndeas eft, quae Hh^^habet duos tradus afcendentes» fl-
niftrum tamen longiorem, ut hic.
Et nota, iftas ph"cas fimili habere
4-— -poteftatem , & fimiliter in valore Jil^regulari , quemadmodum fimplices
eo quod altera brevis in fe duas redas in- fupradidae.
cludit. Per quod patet quorumdam men-
dacium , qui quandoque tres femibreves
proaltera brevi ponunt, aliquando ve- De Ugaturis, & earum proprietatihus.
Habito de fimplicibus figuris ( fermo-
Cafut VI. ne ) dicendum eft de compofitis vel
DeplicisinJigurisfimpUcibus. "8^*^'«. quod idem eft, qu« ligaturae
appellantur. Ligatura eft figurarum fim- Praeterea funt ahae quaedam figur» fim- pHcium ligatura per traftus debitos or- phces, Ulud idem figoificantes eisdem dinata. Ligaturarum aha afcendens . aiia
Caput VIL
etiam nominibus, cum adiedione buius,
quod eft plica nominat Idcirco viden-
dum eft , quid fit plica. Pfica eft nota
divifionis eiusdem foni in gravem & in
acutum. Plicarum alia longa, alia bre-
vis, alia femibrevis: fed de (emibrevi^
bus nihil ad praefens intendimus, cum
non in fimplicibus figuris poflit phca
femibrevis inveniri. In ligaturis autem,
& ordinationibus femibrevium plica eft
poflibilis accipi , ut poftea apparebit
defcendens. Afcendens eft illa, cum fe- cundus pundus altior eft primo, ut hic:
defcendens eft il-
la , cum fecundus
pundus eft infe-
rior primo, ut hic.
Item h^gaturarum alia cum proprieta--
te, alia fine proprietate, aiia cum op-
item plicarum alia afcendens , alia de- pofita proprietate , ut hasc a parte prin-
fcendens : plica afcendens eft quadran* cipii Jigaturae. A parte autem finis alia
gularis figuratio.foIuro ~-^ tradum ge
cum perfedKone, alia fine perfedione.
_ Et nota . diiFerentias iftas eflTentiales efifet
rensdexterum,uthic:|Ji|l3!veImagispro« & fpecificatas in ipfis ligaturis. Unde
prie duos, quorum '~: — dcxtcr lonjgior ligatura cum proprietate eflfentiali dififert
-4—- ab illa , quae eft fine ( ea ) ut rationale
eft finiftro , ut hic : ypH' magis proprie ab irrationaU. SimiUter cum aliis diflfe-
dico , propter illos duos tradulos no- rentiis prius datis. Species quoque con«
men plicas meretur haberc. Longa vero ftituitur fub genere: ipfis tamen fpecie-
defcendens fimiliter duos tradulos ha- bus non eft nomen impofitum, fed eas
bet,.feddefccndente8,dexterum, ucprius didas differentiae & fuum genus cir. didtum eft» longiorem finiftro, ut hic : cum
ET CANTUS MENSURABILIS.
annloqQiintur , fecundam etiam, qtiocl ^
in generibus aliis redlibus invenitur : ut -
corpus animatum , quod circumloquitur
A parte autem finis ligatu-
rae tates dantur regula^.
Omnis ligatura ultimum
qoamdam fpeciem, cui non eft nomen pundum gerens reifte fupra penultimum
impofitom. A parte autcm medii iiga- cft perfeda, ut hic patet:
toraram nulla eflTentialis invenitur diffe*
rcntia. Ex quo fequitur, quod omnes vel fub penultimo . nthic: I!
medis ligaturarum conveniunc inlig;nis.
Per quod patet » pofitionem illorum ef-
fe falfam, qui ponunt, in ternaria ali-
quam mediam e(fe longam» in omni-
bns autem aliis brevem.
Unde videndum eft , quid fit proprie
Imperfefta autem redditur
-ligatura duobus mediis: pri-
Imo , fi ultimus pundus dire-
dus averfo capite ftat fupra penuicimum fine plica, ut patet hic: 3; fecundo, fi duo ultimi pun. tas, quid fine, quid oppofita . quid etiam ftps ligatur» in uno corpo- fit perfedio & imperfedio • &de eorum ,,. ^ , omnium fignatis. Proprietas eft nota pri- re obhquo afcendentes , ut hic ;
mtriae inventionis ligatura data a plana ^^, defcendentes, ut hic
mnfica m prmcipio iihas. Ferfectto dict-
tnr , fi in fine : unde fequuntur regulac
praedidarum differentiarum.
i^fe
patet :
Afcendens tamen talis perfedio non in
ufu habetur.nec etiam necefiariaeft; quo-
niam brevem plicari oportet in ligatura
in fine afcendentem • uc praeterea appare*
^ Omnis ligatura defcendens, tra(3um ha-
beos a primo pundo defcendentem a par*
tcfiniftra, cum proprietate dicitur, eo bit Practerea notandum^eft.quodVicut
quodficinplanamuficafiguratur.uthic: per has differentias hgatura differt ab ^-tSiautemcaretomni tradu.fine aUa formahter, ita & in valore ufura
fequuntur ligaturarum. Omnis ligatura
cum proprietate primam facit brevem,
fed fine, facit longam, Item omnis per-
fedio longa. Iteni omnis imperfedio
brevis. Item omuis oppofita proprietas
fiicit illam femibrevem , cui additur, &
fequentem non per fe, fed ex confe-
proprietate dicitur, ut hic:| item omnis ligatura afi::en-'
dens cum proprietate digtur, fi ca-!
ret omni tradu, ut hic: |j3j|M;Si vero tra-
dum habet a parte fini- — ^--ftra primi
pundi defcendentem, ut— . — hic:— ft;^
vel dextera • quod magis propriumZ^l!!!
eft» ot hic:
tnncproprie;
~hit ItcmJ
quentia , eo quod per iliam femibrevis itateca- fola poflit adinveniri. Item omnis me- omnis dia brevis eft per oppofitam pro- atnra , afcendens five defcendens , tra- prietatem femibreviter , ut didum eft 11 gerens a primo pundo afcendente, prius. Intelligenduni eft etiam in iiga- ^ appofita proprietate dicitur» uthic: tnra » longam perfici & imperfici eo
modo.
modos qoo in fimpUcibas fait didum:
breves quoque reftas fieri, ft etiam ai-
terari.
Caput VIIL
De plicis in Jiguris ligatis.
Praeterea efl: fciendumt quod omnls 1!«
gatura tam perfeda, quam imperfedta,
pUcabiUs efl: • & hoc a parte fidia. Quid
autem fit plica, didum eft prios in capi-
tulo de fimplicibus figuris. Plicatur enim
ligatura perfeda dupliciter afcendendo &
delcendendo; afcendendo Gc ; ^' | Ig ^
De valore autem tftliam coniaiidani^
rom non pofluntalis regolaedari» qoim
iftae , qus de fimplicibus & ligatis prius
dantun Praeterea funt aliae quasdam or^-
dinationes fimpUcium ligaturarum, figu-
rarum quarumdam non impofitarum fup-
plentes defedum, qui in reguUs fimplici-
um tantummodo dignofcitur » ut hic patet