gubris habetur» qofai non fequitur na- alterum viderit cantare. Item notandum
tnram ieu reguhm » per quam fiiit iii* notabilitcr » quod dato » quod eflent
cfaoatQs« tranibendcndo montest defi:en* aeque boni cantores quatuor» qui can-
dendo per abmpta vallium» circifmeun- tare debcnt» necefleeft» quod regant fe
do palmam; dt tonos credunt edere ar* per unum: & ille» aut etiam unus de
te mufica» & phantafticam artem» igno- quatuor» qui debebunt cantare vel ooo»
rutesfeipfosibperhoc;peritiamartisdu- fi debet ipfe cantare primam vocem»
CQOt» fi ificont» illud agere» quia fimilia lioc cft» magis baflam» aut fecundam»
ficiuot io GlortM in excelfis. & ipfis re» aut tertiam» aut quartam: fi quartaoi»
fpooforiis & fimtlibus. Pras oimia artis tuoc tacito de fua» primo pooet primom
peritta probeot ittud» & proteftentur in in prinuL £t nota notabiltter» quod ifte
libro» qoaodb caotM traosibit dciiatu» primus taotum cxipedabit io prinio puo-
n ooios tooi in oatoram alterius; hoc Oo» qooufqoe pofucric (ccundnm io fe»
fiido traofccndat oomes tpoos» fi volu« cBoda voce^ & ilii duo taotum exfpe-
tf oam idem fimtict artis peridam: dabooti, quouf^e tertium pofuerit io
mI oifi fecerit» caotos ft muficos io tertia: & ipfi tres tantum exfpeaaboot
reaa dilabr loereotun io prioio poodo finniter t quoiifqoe ipfe
ScxifTOExs vBTe 01 Mvsiciu P.UL H foe.
58 EtlJB 9AL0M0NIS
fuerit in qaarta Toce; nec fe movebant nt in fignn^apparebit Ideo non eft ne»
de primo pondo, quoufqae ille fum- ceiTe llli» qui debet cabtare fecondam,
ffius inceperit cantare fecandum pun- quod alium impediat de ea, quod nihil
dum, obtemperaHs primo tantum tri- aliud elTet» qoam totum impedire; S^
bus vocibas cum fua voce. Item notan- fortaffis omnes quatuor impedirent, dato
dum. qnod in omnibus pundis iliaa quod efient boni cantores.
Redorem quafi primum indpere per»
mittere debent Item notandum, quod I^em fi Redor ifte non fiierit de
ipfe debet eos regere in omnibus pau. qaatuor, qui debent cantare in quatuor
fis, & poft paufas incipere debet, qua- ^oces* tpQC infpsOis, quc dida fnnt
lemcumque ipfe cantaverit vocem. de fonoritate vocum, ponet omnes or-
c , . r n A j u * i. dinatim in fuas voces , & fiiciet eis pau- Si autem ipfe Reftor debet cantare g, ^^^ „^„„ f„^ ^ ^^^^ ^J^^
pnmam yocem. tunc debet ponere d- fte diayilabando. Sedfiquisquam parum lum. qu, debet aintere fccundam vo- ,„j „j„„, ,. j^^ ^^^^^ J^^ ^^^^^
cem. m prima. & ftatim taato de fe- v,nos punaos, tunc dicet ad aurem co.
cunda ponet lUum. qui debet cantare ioslibetSoncfte : parnm fonas, minus
tertiam vocem. in ertui, & quartum fonas, nimis rigide cantas. nimis figo-
m quarta, & ftatim illum de pnma po- „„t,, j^ ^^^^ ^ ^^^^ ^J'^
nere m fecundam. & feipfum m prima. ^^ agnofcatur: aut cantabit aliquo-
Si ipfe debet cantare fecundam voccm,
tunc ponet primum in prima, & di«
mifia fiscuoda ponet tertium in tertia,
& quartum in qiiarta, & poftea refu-
met fuam vocem fecundam. Si autem
tiens cum altquo, prout erit magis &
minus necefle; & tunc affirmabit totum
cantum in debitam fonoritatem. Verum
tamen vix habebit debium & plenam
fonoritatem cantus ille, nifi dudor de
debet cantare tertiam vocem. tunc po- t„^, cantoribus exiftat; nifi alii qua-
net pnmum ,n prima. quartum in qaar- t„„ ^^^^ j^^j g^ Qotandum no-
ta. & fecundum m fecunda. dimifia tabiliter. non decipiamini, quod noo
tertia. & poftea tertiam refumet ^g^^^ „^ debent eOc illi ultra qua.
QpaB eft rdtio diverfitatts » quod tuor, qui cantant aliquomodo, qutn
quaodo debet cantare fecundam , nulii cedat ad confufionem & deturpationem
eam commendat, & quando debet can- totius cantus, qui cantator; nec debet
tare primam vel tertiam, eas commen- dici cantus quatuor» fed dirifio pluri*
dat? Refpondeo: neceffitas eft in caufa; morumt quanto plures erunt, non ob«
nam fine fonoritate primae, alias tres ftante, quod domini canonid de Lug*
non procedunt Item prima indiget ter- duoo » quando volunt cantare refponfo*
tia» quia reddit fonoritatem &facit con>. rium & ABeluia io magnis feftivitati-
fonantiam cum illa. Item per quartam bus,decem vel tredecim afcendunt mul*
habetur iecttnda» qoia fecum applaudit» tum ia altumt oroati de optimis cappis;
Sqientia Artis Mustcje. 59
ft tnoo iHoniiii ludicio plus laudatur, voces exaltentur, & qui altius pfallere
qui maiori clangore aftra ferit» velut poflit inter alios» ficiat debitum fuum;
poflent fiinftos Angelos fuperius excita- fed gravare mediocres propter nimis al-
re. Ordine turbato fuccedo burgare tam inchoationem, non poteft procede^
nato. Verum religiofi, quando coufue- re de bono*& aequo. Item notandum»
vemnt caotare in quatuor voces, & quod quafi maior pars eius deturpatur
Gonftabit cuilibet, quam vocem cantare propter defedum fonandi. Itemquodtra-
debeat • tunc in adventu fuo quafi om- dim & paufatim cantetur. Item quod
nes fimul , primo de prima voce ta>» unus exfpedet alium. Item quod ab
men moderate inftigante, uno idu, omnibus quafi fimul fiat paufa & re^
non duobus » tn diver& vocibus pote^ fumtio cantus. Sunt quidam » qui quan*
rnnt omnes incipere poft pritdum idum» do reincipiunt cantus, faliunt novem
pundos in tertia voce ad modum lai«
Et notandum , quod plura funt ne» corum « quando debent efle contenti
cefleadboc, ut cantus habeat debitum quatuor pundis vel quinque: & hoc
funm: primo ut ille» qui cantat, ha- cedit in gravamen priorum de choro,
beat notitiam illius, quod cantat, xiam & procedit, ut videtur, ex artis im»
ficuti legere & non intelligere , neglige^ peritia, & quia confidunt de inftru-
re eft, ita cantare & non incelligere mentfs fuis. (a) cantum nec feipfum, deridereeft. Item His tadis ad explanationem circumfe-
qood cantor habeat fonoram vocem & rentiarum figur» habeatur acceflns. Et
concordem , qnantumcumque fciat de eft fciendum , quod in prima circumfe-
arte: Item qnod femper cantor con«- rentia figurae continetur numerus duo-
grue vocem fuam de pundo in pun- decim pundorum, qui eft neceflariusad
dum exaltet ad modum Gallicorum» complementum cantus quatuor vocum.
Laudem Det femper debemus extollere In fecunda drcumferentia continetur,
& exaltare, non deprimere, non fup- per quot pundos una vox artificialiter
primere, nec voces debUitare. Ideo in dtfiert ab alia. Et eft fciendum, quod
regub iftiusartis continetur, quod can-* fecanda vox differt a prima per quin-
tor five inceptor cantuum moderata vo-» que pundos, tertia a fecunda difl^rt
ce cantus omnes incipere debet, quod quatnor pundos, quarta a tertia quin-
ipfe & quilibet alter voce idonea ad uU que.
timum pundum attingere poffit: aliter Qnid eft hoc? nonne bis quinque &
cederet in deturpationem cantus , nec quatuor font quatuordecim ? & in prl»
diceretur cantus, fed clangor & fcanda^ ma circumferentia contioetur , quod
* in in piebe. Et hoc fit, ut femper non funt nifi duodecim in quatuor vo-
H 2 ces.
) Fwitiit^tde in oo^Cf ligitfa cantandi ptr qiui. L fignatam. Qon antem hio feqnnntnr, aiifisnislni»
: Tocn^ qnam vm iios initio hnint Toini Ilt. ina c^pticatioaca ddcnrinnt. i^tomn ninficonini loi indfiMB'Miflmi nnAcro
eo
Elijb Salomonis
ces? Relpondeo: totiun veruin eft» fed
quiotus pQnfttts de priroo pundo re-
compeniHut keniinpro primopundoin
numero ^i^tuor. Similiter quartus pnn»
dus de numero qoatuor ponitur pro
primo in ultimo computo de numero
quinque: & fic, ut didum eft» quasli*
bet circumferentia continet veritatem.
Sed quare voces non diftant sequali
numero puodorum? Kefpondeo: confo-
nantia vocum » neque natura cantus ar-
tificialis nec naturalis hoc permittit; &
fi fieret, turpem fonoritatem generaret
Et ita artificialiter & ordinabiliter pofi^
tum-eft in figura» & habet verltatem,
aliter noo haberet Et eft fciendum, quod
caotus laicorum a natura infixus eisdem
ut in pluribus, & inftrumentorum lig-
neorum appetit iliud idem, non tamen
cantus Lombardorum. qui ululant ad
Aodum luporum. Quod manifefte pa«
tet; nam fi unus laicus audiret atium
laicum cantare in prima bafla voce» be*
ne faliret reifta in tertia, non aotem ali*
quo modo in fecunda; vel e contrario
de tertia in prima» fed nunquam in fe»
cunda,
Quare numerus pundorum & ordi*
natio vocum non exprimitur per itf,
re, rniy fa^ fol^ la^ cum hic agatur de
pundis & cantu? Refpondeo: ille, qui
edidit prasfentem doArinam , nolebat
turbare addifcentes, fed potius ioftrue-
re. Nam fi inciperet per ut^ primo,
ot facere debet, volentes addifcere for-p
taffis turbarentur, fi femper illa, quae
vellent in quatuor vocibus cantare, nifi
in ut primam vocem fundarent Nam
quantum eft dc natura eiusdem artis
cantandi in quatuoi focei» ipfii art non
caufat, quod primoi pnndos foper nno
pon&o magis quam fnper alto fondetor:
& tded prsfens dodrina, nec figura per
nomina pundorum ordioem foom noa
expreflerunt verum; fed littera^, qoa»
iofra rotam continentor» ordinat» font
fecundum quod Redor & unusqaiiqne
corrigit aliom, & fibi notificat dehitnoi
fuum. Item ootandnm noiabiliter, quod
dodrina, qua& data eft de quatuor vo-
cibus, data eft de tribus, & de dnaboa
&dequinque, fiipple, fi fiis eflet can«
tare. Sed ultra qoatuor non generaret
nifi turpem-fonoritatem , & fiiperet na«
turam ac fi coUegiom cantaret Nec
etiam permittitor, qood doo caotent
in eadem voce, nifi in prima caulaliter^
fi eflet tam bafla prima , ne poflet a
circumlhiQtibus audiri.
Quare figura non eft rotunda ex om«
oi parte, vel quadrata, cum conftct
ex quatuor? Refpondeo: ita fieri debet
ad modum lunas, quae habet duo capita.
Nonne funt ordinati iili quatuor, qui
cantant, ac fi refpicerent ad librum?
Item primus per fe facit unum caput,
ita quod vox fua non tangit aliquid,
poft fe habet reliqqas tres. Quartus fi«
militir fiicit aliud caput, cum non habeat
alium fuperiotem; & fic debet fieri ad
niodum luns & ad modum rotae in
parte : nam ars cantandi ita eft ad de^
fcenfum ficuti ad afcenfum , & e con^
verfo. £t eft notandum, quod qua*
tuor voces ita annexae funt inter fe, itt
in verfibus continetur:
Tertia cum prima refonat. quia capit
in imap Dat modulot quarta mediaute voce fe^
cundik £t
SCIENTIA ARTIS MVSICM. 6l
Et licet (iDt ordini^ debko modo in axts: nec carat de mttateartis plosquam
figunit nihilominus ille» qoi cantabitter- ille » qut ex facohate cerebrifidfum car-
tiam vocem» debetefle in fecundo loco men cootra fidem catbolicam edit Se«
inxta primnm: ille, qui cantabit fecun- coodo contlogit propter erroneum nota-
dam vocem , debet efle in tertio loco torem, qoi tgnorat lioeas 8c pund:o8,quo8
ioxta quartum; & ita gerunt cappaa eius» videt lo libro» & male in alio tranfcribit
dein coioris (a). Ratio eft,quia vox onius Tertio acddit » quando illa prava nota
vocem alterius certificabit, & iUuftrabit, non correda exemplatuco fumitur, ante-
maxime dum cantabunt » & itadocet eos qoaa corrigatur. Qparto accidit 6b de-
iflitelledus verfuum ordinare/ Et eft te- fedom & negligentiam boni mofid, qui
nendum notabiliter , quod totus chorus, qoancfo vjdet falfam notam, non corrigit,
qoando refumet caotum • quem quatuor nec redigit in luculentam notam & pon-
cantant, debet refumere in tertia voce, cordemJtemincidit incontagionem falfie
quam ipfi quatuor cantant; quod ntfi fe- muficse, quicumque plangit F. velG. c. vel
Gerit chorus, & didi quatuor fi cantum d. quae nullo modo debent neque patiuiw
refomferint, erunt turbati, nifi quatuor tur plangi, utM*ti palmae natura&figura
valde profpexerint fibi cuftodreodo pri» continetur , & alias fuperius eft often»
mam vocem ; & fi voceaamiferint, necef* fum. fit hoc contingit in pluribns , qoia
fe eft iterum innovare voces. Itemficoo* ignoraos cantor tgnorat fdentiae nato-
tigerit primum reincipere poft primam ram , quam poteft videre in palma , &
cantus inchoationem , & fnerit nimis baf- habifitare vocem fuam ad cantandum can-
fus, tooc quatuor poterunt omnino iono« tum» qui cum inftrumento lignep , cum
Viret ot didum eft, voces fuas. viella optioie cantaretur: Et qui voluerit
r VVVT experiri erroneum cantorem , & etiam
Caput AaAL qyjjg emjnentem. inducat euih ad can-
Di doSriHa falfa muficd ^ qualiter debeat tandum profam , quam edidic dominus
evitari. Clemens, Maria pri^conio ; & fi fuerit
Reftat, ut de falfa mufica aliqoa difce* aptus ad cantandutii iHam , ptsbfumitur,
ptentur. Falfa mufica nihil aliud eft,quam quod talis debeat falfam muficam reperire.
filfus muficus fiilfa mugiens ; & boc con- Item alio modo contaminaiur cantus,
tingit quatuor modis : aut quod fidfum quando moUificatur E. quod nulio modo
cantom imponat ille, qui fingit fe ex-^ patitur moUificari. Item notandum no-
cellentem in mufica , &ex caecitate artis tabiliter, quod duo pundi nullo modo
ignorandaB, vel quafi minus diligens eft unus poft alium debet plangi in aliquo
Tellafdvos, nequeadvertit, qualiter de* ufu de mundo, neque pundi ordinati
Vet cantom edere, plusqudm fi refpice- funt aliquo modo in palma, neque func
^et io cancro folis dum volvitur aureus oifi A. & B. qui nullo modo patiuntur
H 3 plan-
•) Vdaw &ilkcl t^ bamim cappit fiota^» lertiai ▼m * ^uirtw cfpylt nilbtif dHttttgBaBiv.
62 ELIiE SALOMONIS
plaogi » imo eft nimis diflboum & abfar- rint refponroria primi toni , & rerfur de
dam. In eo quod a. eft terttse da?is vel fecundo , vel e converfo , tonc ambo e»
fexts , & ^. in eo • quod quartae clavis rant iliius toni , cnius erit caput ambo-
vel feptimae , poflunt plaogi , Sc aliter rum , lioc eft , .erunt primi toni , tertii»
nuUo modo. £t fic tot modis, ut didum quinti & feptimi ; & fic refponfum eft ad
eft, quando fit traosgreflbs de uoa chve Si. exiitfermo^ &ad prima duo memtai