Guido Aretinus — Micrologus / Epistola de ignoto…

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at |http : //books . qooqle . com/

^" ■ " - ▼ ^ TJ ''_ m -' QO

Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at |http : //books . qooqle . com/

^" ■ " - ▼ ^ TJ ''_ m -' QO

gaJLrcgcSHBag flonocoi^ogPmgMiiSt^^

l?ig(Mjti.pgxtcpia?apepg^6]p(g.Ji«6d^

ex Mfe. JR-ibl. J-an-Mlafian.n Jtci Xlf. HL

SCRIPTORES

ECCLESIASTICI

DE MUSICA

SACRA POTISSIMUM.

£X

VARIIS ITALIiE, GALLIiE & GERMANliE

CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLECTI ET NUNC PRIMUM PUBLICA LUCE DONATI

MARTINO GERBERTO

MONASTERII ET CONGREG. S. BLASII IN SILVA NIGRA ABBATE

S. Q. H. I. P.

T O M U S IIL

PERMISSU SUPERIORUM,

TYPIS SAN-BLASIANISMDCCLXXXIV.

Editio iterata ad editionis primae exemplum ab Juiio Meyerhoff

(Ulr. Moser Succ.) Bibiiopola, Qraecii (Styria) MCMV.

O^T^^i/:^^,

Reproductio

in Facsimile

impressa in 125 exemplariis

C REINECKE, BERLINI

Sumptibus

Julii Meyerlioff (Ulr. Moser)

aRAECII, MCMV.

PR^FATIO-

iflb pfeudonymo intcr opcraVen.BEDJE T.I. pag. 372. de munca quadrata (eu menfurata fcriptore, merito antefigna- num muficae noflrx hodiernse, quam figuratam dicimus, Magiflrum Fran- CONEM Parijtenfem ponimus in fironte ulcimi huius Scriptorum veterum de cantu &; muflca voluminis. An hunc vel aiium FranConem Io* Spadarius in defeniione magi- ftri (ui Bartb. Rami Germamm de Colonia nominet , cum eius libri mihi copia non iit, me latet. Eum Gesnerus in biblioth. Anglum facit , Italum vero Bont E M P i . P. /0. Bapt, Martini in fua Storia della mufica T. I. p. 169. Fran- CONEM. noflrum probabiliter fec XL fcripfjffe cenfet. loan. Salisberiensis ccrte , qui vcrgente fec. XII. flotuit , in £uo po/ycrate hih, I. c. 6. in mufica fui temporis notarum articulorumque caefiiras carpit , quales in mufica menfurabiii Feanconis deprehenduntur : qux ramentum quoddam ve- tuftifHmz mufioe rhythmicx dici potefl , fed variegatum admodum : cum vetus illa in divifione fyHabarum longarum & brevium fcite compoiita.fefecontinuerit, re omnibus no OTTOCARlfilioVOLCMARUSapudOEFELIUM Script,

rer.Boic, T.II. p*539« narrat, eum tres miflas quotidie au- dire confuevifTe , ^'«ax eoram fe folemniter pracepit tonaliter decantariy de cantu chorali intelligi poteft. Plufculum ve- ro eft, quod apudloANNEM Vitoduranum legitur de Hen- RICO VII. imp. illum muficaliter y feu choraliter quotidie fe- cillc coramfe cantari miffam tonaliter cum nota,

Apud van deHhKDT A£l, Conc, Conflant.T.Vl» p. 1160. inter Richardi Ullerstoni theologi Ang/i petitiones quoad reformationem ecclefia militantis articulus Xlf. eft contra pra- rogativam cantorum ^ officialium in curiis dominorum reji- dentium : ubi quidem cantum in ecclefia non reprehendit, cautum vero vult, ne maiora his & meliora in ecciefia non «naittantur aut impediantur , nemp^ pradicatio verbi Dei, jnr^ fcripturte fludium ^ fanBd meditatio ^ dev6taque oratio te ftrepitu, In cuius rei evidentiam^ zdditf illi^ quide-

votmesfmt^ qffidue, tamen cantm infijlefttes^^ non experien^ tes ut plurimum tantum devotionis in clamore , ejuemadmodum injilentio moderato f prius dicunt horas canonicas Jtne nota* Quod non facerent 9 Ji plus devotionis accrefceret eis regula- riter in cantando, Et infra : pro tanto autem ifia diximus de cantoriduSf quia videmus tamquam oculatajide ^ quod ma^ iores pralati^ ac etiam domini feculares ^ videnturjtbi ^ «- //// fatisfecijfe quoad omnia^ Ji quitihet eorum habeat unum globum cantorum eleilorum^ qui faciant Jhrepitum quoad mun» dum: quibus omnia beneficia, qua poterunt procurare, non fufficiwit*

Edimus pofthxc lo. Kbckii aiiis etiam (criptis celebris vi\ox\2,dpk\Tegernfeen/isO.%.^, in Bavaria Introcbi^orium mu» Jica circa ilU ipfa tempora» medium nempe iec. XV. ad can» tum pianum praecife compoiitum i cui folummodo in M(c. delineatto organi pneumatici pnemiini eft » quam iam in o* pere de cantu & mufica cernere Jicet , ac mirari fimplicita- tem inilrumenti huius fcalxque muficx fiftuiarum non ultra viginti & unius iam longe progreilb feculo XV. quo loan, TiNCTORius in Proportiouali mufices apud P* Martjni L c. p. 169. dicit, fua tempefbte ^cultatem noflrx mufices tam admirabile fufcepifle incrementum » quod. ars nova ejfe videatur, Qualis vero fuerit finiente feculo XV..AoAMi de FuJda oflendit mu/ica inJiitutiOf quam edimus, ac demum Confiitutiones capella pontijicia » in qua quidem muiica fi- gurata locum habet » infbrumenta vero quzvis mufica y ac organa etiam , exulant.

P R iE F A T I O.

Hxc Tero organa, dc quzvis alia inflnimenCa mufica, in. iupcr & ip(a muiica.HguraCa numquam ha6kenus in gntcam admi(& fuere eccieilam, cuius rix^ii rMruor ars (cWiixt pfattendi feu canendi a nobis editur, in quantum nobis per tabulas xoeas ez codice 5atf-B/^/r//0 confervata eft aflammis» quibus an. 1768« tum codex ipfe, tum colledbnea quoque periereeam in rem fatis infignia, ^Oiz in Italia prxfertim, ubi ip(e non femei eorum facris prxfens modefliam & fuavitatem cantus fui admiratus, ea conflanti & uniformi ratione, quaein anti- quifGmis eprum libris liturgicis habetur, vocibus ipfis ad rem pertinentibus expIicatisinMETROPHANls Critopu/i zn»i^^^» epiftola, qux in iucem prodiitan* 1740. Witember^^e ex ati- tographo : cui expofitionem nominum fingulari diflertatio- ne lo. Leremias Crudelius adiecit*

E contrario vero apud nos mufica ^cra profanz accom» modata femper liaAenus in deterius vergit^ quam iicen- tiam Graci & Romatii ( apud quos quidem religione duo- decim tabukrum conflitutum fuerat : Popularem ljetI"

TIAM IN CANTU ET FIDIBUS ET TIBIIS MODERANTO,

Leremias Crudelius adiecit*

TIAM IN CANTU ET FIDIBUS ET TIBIIS MODERANTO,

EAMQUE CUM DIVUM HONORE lUNGUNTo) etiam extra facra funt averfati in ipfis theatris , ut de hiflrione ClCERO ini'/irtf(fowj' notat: Si poullulum fe moveat extra numerumy aut Jt verfus pronunttatus efl^ Jyilaba unalongior autbrevior^ exfibilatur ^ exploditur. Et libro III. de Oratore num. 98. Quanto molliores ^ delicatiores in cantu Jlexiones , ^ faL ? fjocula , quam certa ^ fevera ,* quibus tamm non mpdo t/ferif Jed, Ji fapius Jiant , multitudo ipfa reclamat, An

vero

P R iE F A T I O.

vero Chriftianos nos minus feveros in templis noftris efle convenit , quam in theatris fuis gentiles ? An non de facris nbflris iilud haud raro dici queat , quod de feriis Anm Perenn/e confecratis Ovidius L. III. Faftor.

lllic ^ cantant , quidquid didicere theatris , Et ia^ant faciles ad fua verba manus ?

SCRI-

SCRIPTORES VETERES

CANTU &MUSICA

POTISSIMUM ECCLESIASTICA.

PARS IIL

FRANCONIS MUSICA.

MONITUM.

Ars canta» metiriirabilis cdita a Magtftro Prakcokb Parifietin» proia kgitur in totUct bibtiotbectt Atnbrofians Mediolani, a nobis bic in lucem profertur, iterato cum Jtlfc. iHo cottata : tptin tameu id cotifequi. potuerimus» ut correSus in lucem prodiret. Citat Framconbm MARCHETtes de Padua in epiftola dedicatoria ad Robertom re- gem Siciliaet qui patri Carolo II. o». lio^.fucceJJH.

INCIPIT ARS CANTUS MENSURABILIS

BDITA A MAOISTRO FrAKCOMB PaRISIBKSI.

um de plana mufica quidam phi* pradice efficaciter elluddaverint , theo>

^ lofophi fufficieoter tradaverint» rice praecipue Boftius . pracHce vero

am quoque nobis tam theorice quam Guido monachus, & ma^ime de tropis >cftiPToau Tit. ob MosicA. P. iU. A B.

2 FRANCONIS MUSICA

B. Gfegorios; idctroo nos de meofiini- qaid fit menrara » ft qdd tempns.

bili mafioit qmua ipGi plana mnfiai Mmfwra eft habitado qaaoticatem, lon*

praeccdit tamqaam priodpalts fabalter- gitadiaem & breritatem coiaslibet can-

nativam, ad preces qaoromdam mag- tus menrurabilis manifeftans. Menfnra-

natnm tradare rdentes^non perverten- bUis dico, qaia in plana mnfica noa

do ordinem iplam planam perfediffime attenditar tidis menfanu Tempus eft

a praedidis phUofophis fapponimas pro- meofara tam vocts prolats» qaam das

palatam. contrarii , fcilicet Yods omiflae » qaae

Nec forte dicat aliqais » nos hoc paala communiter appellataf. Dico au*

opus propter arrogantiam , vel forte tem , paufam tempore menfurari , quia

propter propriam tantum commodita- aliter duo cantus divifi» quorum uous

nium notatoram ipfius menfurabilis mu- ni^iAi^^^ «««»..», «.-.«r u-i- r

«,Gi cm T.J«nio. moltts. tam no- „„f„„bifc„. M„rf^abi|i,' OmSctet

▼08 qnam antiqaos, in artibus fuis dc .«. j.t—-^.^ ^ „„^j . " ^

menfurabiU mnGca mnlta bona dicerc. f. d.fcantu8. co quod m omm parte

iu«;utuiauiu uiuuva uiuiui »st^Ma u v f a- -^ '^

j Tu . P - . " * j c - furabilis dicitur organum pro tanto, acadcntibus ipflus fc.ent« deacere & ^ .^ ,j^^ « Senfuratur

crrare. opinioni eorum forc exiftima. J^ ^ fciendum /quod organum cft vimus fiiccurrcndnm: ne fortc propter . j;-.v.,, j„«i:o:*Jt r^v . •

dcfedum & crrorem pr«diaorum fci- ^ cll„^!f R^\ • '^'''P"''

cntia pncdida detrimentum pateretur. L„rr?Zom n Jn ^lf^."'""

Propbnimua crgo ipfem meofurabaem ^«5 nuSm Tr^nl^".-"^ "** ^™*

muGcam fub compeSdio dedararc; bc ^"«^ P"»"» ^'SV^um dicitor: com-

nediaa aliorum non recufabimus intcr- "^ter ^'«w organum qoihbct cantus

uc ui«a auuiuui uvu i*;vu «""«"> »"•>« ccclefiafticus tcmporc menforatus. Sed

ponere , crrorcs quoque deftruere & _„• fi__i„ «.JLj:» ^ r" j.

fugarc; & fi qoid nofi a nobis invcn- ^°« /"?»« P"^« compofitum. di-

tusai^, «fc u ijuiu uu.i a ""«» "«'^" ccodum cft pnmo de difcantu. tum fuer.t . boms rationibos fuftmcrc '^

& probare. Capot IL

Caput I. De defmitioue difcantus & divifimu.

De de/mtio»e ntuficM menfurabilis , & Difcaotus cft altorum diverforom

eius fpecieims. caotuum confonantia , in qua illi di-

Menfnrabilis mufica eft cantus lon- verfi cantus per toccs . longas , bre-

gis brcribusquc temporibus medfuratus. tcs , vel fcmibrevea propordonabiliter

Gcatia hoius dcfioitioois Tidendom ei^ adaBqoantDr, & io fccipto per diTcrias

figuras

ET CANTUS MENSURABILIS. 3

figaras proportionari ad invicetn deGg- vibas & longa, ut patet bic : T'*hr nantur. Difcantus fic dividitun Di« ^ ■ ■

icantus alius fimpliciter prolatus» alius Qpartus ex duabns brevibus,., truncatns, qui ochetusdicitur; aliusco- & longa, & duabus brevibus, ut hic pulatus, qui copula nuncupatur: & de patet: liis per ordinem eft dicendum. Sed quia quilibet difcantus per modum pro* cedit, idcirco primo de modis, &con- Quintus modus conftat ex duabus fequenter de eorum fignis , fcilicet de brevibus & femibrevibus , ut hic : figuris» tradandum eft

Caput IIL

De modis cuislibet difcantus.

Modus eft cognitio foni, longis bre« Yibusque temporibus menfurati. Modi autem a diverfis diverfimode numeran- tur & ordinantur. Quidam enim po« nuttt fex, alii feptemt nos quinque» quia ad hos quoque omnes alii redu^ Gontur.

Prtmus enim modus procedit ex om- nibus longis, ut hic 1 1 I . Et fub

ifto exponimus illum, qui eft ex lon- ga & brevi , duabus de caufis. Primo, quia ifti duo in fimilibus paufationibus oniuntnr. Secunda eft propter anti- quorom & modernorum controverfiam

Secunda eft propter anti- quorom & modernorum controverfiam

compefcendam , ut hic patet :

Secundns modus procedit ex brevi &

> ) & ad: eam re« Si autem longam longa fequitur» tunc

ducuntur. Perfeda dicitur. eo quod prima longa fub nno accentu tribiis

tribus temporibus menfuretur. Eft eoim temporibus menfQrator, & perfeda loo*

ternarius numerut inter numeros perfe- ga nuncupatur» iive fit figuia vel pau-i^

diffimus pro eo, quod a fumma Trini* fe; ot bic patet: tate, qus vera eft & fumma perfedio.

nomen aflfumQt. Cuius figuratio qua-

drangularis eft, habens caudam in parte

dextra defcendentem. per quam reprs* Tu Betb - le hem.

fentat longitudinem » ut hlc w. Longa Si vero longam fequitur brevis» hoc

vero imperfeda fub figuratio^ne perfe- eft muUipliciter , quoniam fo)a, vel plures :

de dno tantum tempora va 4et ; & fi fola» tunc longa (eft) ut duorum tenu

pro tanto dicitur imperfeda , quia fine porum , & dicitur imperfeda , ut hic :

adiutorio brevis praecedentis vel fubfe- ■^p 1 ■y rnifi inter illas duas, fcili-

quentis nullatenus invenitur. Ex quo J ■ 1 | ■■^^ cetlongam& brevem, po^>

patet, quod iUi peccant, qui eam re- I JL natur quidam traaolus, qui

dam appellant ; cum illud , quod re- fignum perfedionis dicitur , qui & alio

dum & perfedum eft ^ po(fit per fe nomine divifio modi appellatur : & tunc

ftare. Duplex longa fic foruiata eft» longa perfefta eft» & brevis imperficit lon-

duas longas fignificans ^'1'*W > q^^e id> gam fequent^m, qtpatetbic: circo in iinQ corpore \ \ i duplican-^ tur, n» fedes plani ^" /»« fum-

ri in tenoribus disrumpantur. Brevis au« Si autem plures, hoc eft multiplici*

tem licet in brevem S^ alteram brevem ter, aut duae» aut tres, aut quatuort

dividatur, quadrangularis tamen (ine ali^ aut quinque, aut plures quam quinque.

quo tradu pro utraquc illarum fic for^ Si duae tantum, ut hic patet,f!HlW

matur ■■■■ . Semibrevium autem tunc prima longa eft perfeaa,-+ *

alia m a ■— i or, alia minor dicitur; nifi eam praecedat fola brevis, ut^

harum ZZ , tamen quaelibet informi> pgt^t hic: ter ad longam (a) fic formatur.;;;^^"^

Cafut V. ' ' "

De ordinatiouejigurarum ad invicem. Duarum autem brevium prima refla,

Simplicium autem valoris cognitio, fi^cunda vero altera brevis appellatur.

«it ordinationt, quam habent ad invi- ^^^^ brevis cft, qus unqm tempus

cem, declaratur. Ordinatio vero earom continet: altcra autem brevis fimilis eft

ficNdpitur: aot eoim longam fequitur ^0"«« imperfeaione , valorc tamen dif.

(t) la apofrtf^ «d i$fig^. fcrens

rsecraac loia 'W'^ i"

ET CANTUS MENSURABItlS. 5

6reiis in figoratiofie; nam utraque fitb neat, eritreAa, 8t ultimam longam im«

Unnm tempus adpellatur» emplo"*!

qood eft minimom in pfenitudine vo« **

di.^ Si Tero tnter prsdidas illas duas

farevef iUe tradus, qui divfiio modi.di*

dtor» apponatur, ot hic:

tonc longa brevis; brevium

aotem ipfarum quasiibet erit

reda; hoc umeo rariffime ipvenitur.

f • ■ - ■ . I

De femibrevibus autem idem eft iu*

dicium ac de brevibus in r^gulis prius

datis. Sed nota» femibrevium paucio*

res quam tres» vel plures quam noveni

^ ^ ^ ^ ^ aequales, pro tc&a brevi non polTe ac

Si tres(breves)inter duas l ongas tantum cipj, quare qujelibet minor fcmfbrevis

acdpiantur, ut bic patet:

idem quod prius habetur,

nifi quod illa, qus primo

altera brevis dicebatur , hic in duas re*-

das feparatur. Sed fi inter primam

brevem & doas fequentes divifio^odi

apponatur, ot hic patet, jjfl

tonc prima longa ab.iliis

a prima brevi imperficitur»

fecondarom autem brevium fequentium

prima fit redla • altera vero alteratur.

dicitur, eo quod minima pars eft ipfius re^ brevist ut patet in I^oc exemplo

Nec minus quam duas inaequales, qua- rum prim^ minor, fecundji m^ior femi*

Et nota, quod tria tempora, tam uno brevis appellatur, Jccunda malor pro

accentu quam diverfis prolata, unam tanto dicitur, quia duas minores in fe

perfeaionem conftituunt includit, ut hic patct:

Si vcro plures quaoi tres, ut hic patet: "r^^-^ M -^ l Jr Ai ^^ ' ^ "• r z'*'^'

MM^ '^ — — t—

m WH igrrMrt unc prima longa femper ]^~ ^

■ 1 ^- ^ ft imperfeaa. nifi ei fl. fc;

quaeli- '& in com-

tor, ot hic; aotem brevi- bet eft refta • potaodo in ternario numero , quo con« mbiitor perfedio, inveqiatur. $i autem ^x tantora remanent in 9ne, ut hic, Ztunc oltima altera >reyt8 dicitur. Sive«

erfedionis adda- Sed fi immcdiate dus femibrevcs poft fequentium tres ponantur, vel e contrario, ut hic:

^ :

tunp divifio modi intcr ^tres, & du-

as, vei e contrario eft pQnenda, ut in praedido exemplo ^pparet

Pro altera brevi minus quam quatoor fe- !ro fola brevis rema* mibrevesapcipi oon poflfunt ut patet bic :

A 3 nec

FRANCONIS MUSICA

nec plures quam fex ut htc:

*t*. Plica bcvis arccndeas eft, quae Hh^^habet duos tradus afcendentes» fl-

niftrum tamen longiorem, ut hic.

Et nota, iftas ph"cas fimili habere

4-— -poteftatem , & fimiliter in valore Jil^regulari , quemadmodum fimplices

eo quod altera brevis in fe duas redas in- fupradidae.

cludit. Per quod patet quorumdam men-

dacium , qui quandoque tres femibreves

"8^*^'«. quod idem eft, qu« ligaturae

appellantur. Ligatura eft figurarum fim- Praeterea funt ahae quaedam figur» fim- pHcium ligatura per traftus debitos or- phces, Ulud idem figoificantes eisdem dinata. Ligaturarum aha afcendens . aiia

Caput VIL

etiam nominibus, cum adiedione buius, quod eft plica nominat Idcirco viden- dum eft , quid fit plica. Pfica eft nota divifionis eiusdem foni in gravem & in acutum. Plicarum alia longa, alia bre- vis, alia femibrevis: fed de (emibrevi^ bus nihil ad praefens intendimus, cum non in fimplicibus figuris poflit phca femibrevis inveniri. In ligaturis autem, & ordinationibus femibrevium plica eft poflibilis accipi , ut poftea apparebit

defcendens. Afcendens eft illa, cum fe- cundus pundus altior eft primo, ut hic:

defcendens eft il- la , cum fecundus pundus eft infe-

rior primo, ut hic.

Item h^gaturarum alia cum proprieta--

te, alia fine proprietate, aiia cum op-

item plicarum alia afcendens , alia de- pofita proprietate , ut hasc a parte prin-

fcendens : plica afcendens eft quadran* cipii Jigaturae. A parte autem finis alia

gularis figuratio.foIuro ~-^ tradum ge

cum perfedKone, alia fine perfedione.

_ Et nota . diiFerentias iftas eflTentiales efifet

rensdexterum,uthic:|Ji|l3!veImagispro« & fpecificatas in ipfis ligaturis. Unde

prie duos, quorum '~: — dcxtcr lonjgior ligatura cum proprietate eflfentiali dififert

-4—- ab illa , quae eft fine ( ea ) ut rationale

eft finiftro , ut hic : ypH' magis proprie ab irrationaU. SimiUter cum aliis diflfe-

dico , propter illos duos tradulos no- rentiis prius datis. Species quoque con«

men plicas meretur haberc. Longa vero ftituitur fub genere: ipfis tamen fpecie-

defcendens fimiliter duos tradulos ha- bus non eft nomen impofitum, fed eas

bet,.feddefccndente8,dexterum, ucprius didas differentiae & fuum genus cir. didtum eft» longiorem finiftro, ut hic : cum

ET CANTUS MENSURABILIS.

annloqQiintur , fecundam etiam, qtiocl ^ in generibus aliis redlibus invenitur : ut - corpus animatum , quod circumloquitur

A parte autem finis ligatu- rae tates dantur regula^. Omnis ligatura ultimum

qoamdam fpeciem, cui non eft nomen pundum gerens reifte fupra penultimum

impofitom. A parte autcm medii iiga- cft perfeda, ut hic patet:

toraram nulla eflTentialis invenitur diffe*

rcntia. Ex quo fequitur, quod omnes vel fub penultimo . nthic: I!

medis ligaturarum conveniunc inlig;nis.

Per quod patet » pofitionem illorum ef-

fe falfam, qui ponunt, in ternaria ali-

quam mediam e(fe longam» in omni-

bns autem aliis brevem.

Unde videndum eft , quid fit proprie

Imperfefta autem redditur -ligatura duobus mediis: pri- Imo , fi ultimus pundus dire-

tas, quid fine, quid oppofita . quid etiam ftps ligatur» in uno corpo- fit perfedio & imperfedio • &de eorum ,,. ^ , omnium fignatis. Proprietas eft nota pri- re obhquo afcendentes , ut hic ;

mtriae inventionis ligatura data a plana ^^, defcendentes, ut hic mnfica m prmcipio iihas. Ferfectto dict- tnr , fi in fine : unde fequuntur regulac praedidarum differentiarum.

i^fe

patet :

Afcendens tamen talis perfedio non in ufu habetur.nec etiam necefiariaeft; quo- niam brevem plicari oportet in ligatura in fine afcendentem • uc praeterea appare*

^ Omnis ligatura defcendens, tra(3um ha-

beos a primo pundo defcendentem a par*

tcfiniftra, cum proprietate dicitur, eo bit Practerea notandum^eft.quodVicut

quodficinplanamuficafiguratur.uthic: per has differentias hgatura differt ab ^-tSiautemcaretomni tradu.fine aUa formahter, ita & in valore ufura

fequuntur ligaturarum. Omnis ligatura cum proprietate primam facit brevem, fed fine, facit longam, Item omnis per- fedio longa. Iteni omnis imperfedio brevis. Item omuis oppofita proprietas fiicit illam femibrevem , cui additur, & fequentem non per fe, fed ex confe-

proprietate dicitur, ut hic:| item omnis ligatura afi::en-'

dens cum proprietate digtur, fi ca-! ret omni tradu, ut hic: |j3j|M;Si vero tra- dum habet a parte fini- — ^--ftra primi pundi defcendentem, ut— . — hic:— ft;^ vel dextera • quod magis propriumZ^l!!!

eft» ot hic: tnncproprie; ~hit ItcmJ

quentia , eo quod per iliam femibrevis itateca- fola poflit adinveniri. Item omnis me- omnis dia brevis eft per oppofitam pro- atnra , afcendens five defcendens , tra- prietatem femibreviter , ut didum eft 11 gerens a primo pundo afcendente, prius. Intelligenduni eft etiam in iiga- ^ appofita proprietate dicitur» uthic: tnra » longam perfici & imperfici eo

modo.

FRANCONIS MUSICA

modos qoo in fimpUcibas fait didum: breves quoque reftas fieri, ft etiam ai- terari.

Caput VIIL

De plicis in Jiguris ligatis.

Praeterea efl: fciendumt quod omnls 1!« gatura tam perfeda, quam imperfedta, pUcabiUs efl: • & hoc a parte fidia. Quid autem fit plica, didum eft prios in capi- tulo de fimplicibus figuris. Plicatur enim ligatura perfeda dupliciter afcendendo & delcendendo; afcendendo Gc ; ^' | Ig ^

De valore autem tftliam coniaiidani^ rom non pofluntalis regolaedari» qoim iftae , qus de fimplicibus & ligatis prius dantun Praeterea funt aliae quasdam or^- dinationes fimpUcium ligaturarum, figu- rarum quarumdam non impofitarum fup- plentes defedum, qui in reguUs fimplici- um tantummodo dignofcitur » ut hic patet

A -» s » :

defcendendo vero ficHltC* Item dupiiciter pli — ^ cator imperfe- dta. Et nota« imper....^.fedam femper pUcari in figoratione obliqua afcendeo*

^M c^r. ^^ vel defcen*^li^_. ^^ » dente fic — '-^^^— • £t in tali cafu, ubi debet pUcari imperfeda, eft lieceflarium fieri obliquitatem adfcen *

Et nota« imper....^.fedam femper pUcari in figoratione obliqua afcendeo*

^M c^r. ^^ vel defcen*^li^_. ^^ » dente fic — '-^^^— • £t in tali cafu, ubi debet pUcari imperfeda, eft lieceflarium fieri obliquitatem adfcen *

pore probtx fe compati pofTunt fecun- dum auditunL Difcordantia vero e con» trario dicitur, fcilicet quando duas voces Qc coniungunturt quod difcordant fe» cundum auditum.

Concordantiarum tres funt fpecies, fd« iicet perfeda» imperfeda & media. Perfe- da concordantia dicitur» quando plures voces coniunguntur, ita, quod una ab alia viic accipitur differre propter concordan- tiam. Et tales funt duae» fcilicet unifonus & diapafpn , ut patet hic.

:q:

:bEq3:^

-0-0-

Imperfeda dicitur, quando duas vo« ces muitum difierre percipiuntur , ab au» ditu tamen non difcordant: & funtdus» fcilicet ditonus ^ femiditonus, ut hic.

:gz::0Z0rigz:rr-T?~ — zz:

.0_0_0 — u^uzni

Medias vero concordantiae dicuntu^ quando duas voces coniunguntur , (ma- iorem) concordantiam habentes, quam praedi^ae» non tamen ut perfedas: & (bnt dvat , fcilicet diapente & diateflfa- ron, ut htc patet:

^^^M

Quare una concordantia magis con- cordat quam alfa, planae mufics relin- quitur.

Difcordantianim dus Tunt fpecies, perfedla & imperfeda. Perfeda difcor- dantia didtur , quando duas voces Jic

fi a con-

FRANCONIS MUSICA

coniangQntor • qood fe cooipati noflt poflTunt fecQndoni auditnm ; & funt qua- tuor, fdlicet femitonus» tritonus, dito» Qus cum diapente » & femiditonus cum diapente» ut liic:

^ o » M^ " Trf-^-«-

.12.

:€=q:

BMM^tziztZ

Imperfedas difcordantlae dicuntur, quan-» do duae Toces fe quodammodo compati poflTttQt lecuadum auditom, fed difcor-. dant; & funt dux» fcllicet tonus cum dia-

ente, femiditonus cum diapente, ut hic;

IQZpZXZZ

:o:

nota, quod in his omnibos idem eft fflodus operandi, exopto tn condudit» quia jn oinnibus aliitB (Hrimp acdpitqr cantus aiiquis prius &dus, qui tenor di« dtur» eo quod difcantum tenet, & ab ipfo ortum habet In coododis vero non 6c, fed 6unt ab eodem cantus & difcantus.. Unde dtfcantus dopiiciter di- ciiur : primo dicitur difcantas , qoia dl- verforum cantos, fecundo difcantus dU dtur, quia de cantu fumtus.

Modi autem operandi io iftis talis eft proceflfus: aut difcaotus incipit in uni* fono cum eo, ut bic:

32z:p—

Et nota, quod tam difcordantiae quam concordanti» poflRant fumi in infinitum; ut diapente cum diapafon, diateifaron cum diapafon. Et 6c in duplici dia- pafon» vel triplici, 6 pofllibile eflfet io voce. Item fciendum eft, quod omnis imperfeda difcordantia immediate ante concordantiam bene concordat.

Et 6c in duplici dia- pafon» vel triplici, 6 pofllibile eflfet io voce. Item fciendum eft, quod omnis imperfeda difcordantia immediate ante concordantiam bene concordat.

Difcantus autem fit cum lyra, aut cum diverfis , aut fine lyra , & cum lyra. Si cum lyra, hoc dupliciter, cum ea* dem aut cum diverfis. Cum eadem ly* ra fit difcantus io canttlenis, & rodellis* & cantu ecdefiaftico. Cum diverfis ly« ris fit difcantus , ut in motettis^ (a) qui habent triplum, vel tenorem, qui te* nor cuidam lyrae aequipolleat Cum ly- ra & fine lyra fit difcantus in condu- dis, (b) & incaotu aliquo ecclefiaftico, qui proprie organum appellatur. Et

«^

l^ Aut in

diapafon

^ ut hic :

P M M

''"- -L^

r m w

. M ^ ^l W

■ T ■ *■!

U- - A 1

Aut in diapente, ot hic:

(t) McUhtm cantm ecclefiaftici fpeciet , Gallls il&- Qmdius appellttB. Vid. Caepbntiu GUflar. k t« m diai. Vid. Du Canos luc Toce. qnod item 4» rMlk Tideliir.

(b) Cmiaiam alia canticonim ffccict, GaUic etiadi

ET CANTVS MENSURABILIS.

»3

Aiit fai (fiatseflSiron , at bic:

Aat in ditobOi at hic:

Aut in femiditono, at bic:

Item intelltgenduni eftt qaod in om* nibus modis uteodam .eft femper cpn- cordantiis in principio perfedionis» li- cet fit longa » brtm « vel femibreviB. Item in condudlis eft altter operandum; quia qui vult facere condudum» primo cantum invenire debet pulcrioremt quam poteft» deinde uti debet illo» ut de te« nore 6cieQdo difcantum , ut diftum prius. Qiii autem triplum operari vo« liierit» refpicere debet tenorem ic dU fcantum» ita quod fi difcordet cum t*- nore, non Afcordet cum difcantu» & e conveffo » & procedat ulterius per concfordantias , modo afcendendo cum tenore, vel defcendendo nunc cnm di-> fcantu» ita quod non femper cum ai- tero tantum, ut bic patet

J w J BE:

Deiodc profequendo per concordan^ tias» commifcendo aliquaodo difcordan- tias in locis debitis, ita quod, quando- comque tenor afcendit , difcantus de- fcendit » & e contrario. Et eft fcien- dum, quod per purcritudinem cantus tenor & difcantus fimol aftendunt» ot hic patet.

j4- |J -

Qpi autem quadruplum vel quincu- plum fiicere voluerit , refpicere debet cantus prius foflos, ut fi cum uno di- fcordet, cum aliis concordatus habea- tur ; nec femper afcendere debet vel defcendere cum altero ipforom , fed nunc cum tenore, nunc cum difcantu &c. Et notandum, quod cam in di- fcantu, quani in triplicibus &c. refpi- cienda eft aequipollentia in perfedlioni- bus longarum , brevium & femibre- vium, ita quod tot perfedliones habean» tur in tenore, quot in difcantu vel tri* pio && vel e contrario computando B 3 um

finiUiCer fuper litteram accipitor» & tamen non ligatur, ut patet in praedido exemjdo.

14 FRANCONIS MUSICA

tjfiiii Toces redast qnam omiflas, uique ab ipfo dupliciter in notando $c profe-

In notando, quia . fecundus fine

menfura, fed magit eft ibi organicus Jitcera ubique ligabilis eft; fed copulaifta pundus. Et hoc de difcantu prolato ad prxf^ns fufitctatt

Cafut XIL

De Copula.

Copula eft velox difcantus ad invi- cem copulatus. Copularum alia ligata, alia rion ligata. Ligata eft \ quando incipit a flmpltcilonga, & fequitur per binaham ligaturam cum proprietate & perfedlione ad fimilitudioem fecundi modi. Ab ipfo tamen fecundo modo differt dupliciCer in notando^ quia feCundus modus in

In proferendo etiam differt a fecundo» quia fecuudus ex redis bre?ibus profer* tur , copula velocius proferendo copu* latur. £t hxc de (;opuIa fufficianC.

Caput XIIL De Ocbetif.

OcheCus truncatio eft cantus , redlis o« principio fimplicem longam non haber, miflisque vocibus truncate prolatus. Et

eft fctendum, qo«d tfuncacio CoC modis poteft fiert , quot longam in brevem vel temibrevem contingit partiri. Longa par« tibiiis eft muItipUcicer: primo in longam & brevem, & brevem & longam, & ex hoc fictruncatio vet ocbetus, quod idem eft , ita quod in uno omittaCur brevis, in alio vero longa, ut patet hic:

Sed fi inter primam doplicem & liga- turam divifio modi apponatiirp tunc non eft copula , fed de fecundo modo appel^ latur, ut hic:

■ I ^l IIH By I M III^»! y II ■ llllll^ll ' II I ■^TO m- I IMBM iiiil n

In proferendo entm difiert cppula a fe- cundo modo: quia fecundus modus pro- fertur ex reda , & brevi , & longa im- perfeda; fed copula ifta velociter pro ciaot oobis dida.

Explicit ars caotas meofbrabilis. Deo gratias. Ameo.

ELI/E SALOMONIS

CLERICl DE SANCTO ASTERIO

PETRIGORICENSIS DIOECESIS IN GALtlA SCIENTIA ARTIS MUSICJE.

MONITUM.

Inficetam equidem banc fcientiam artis mufica , communicatam nobiscum ab bu^ maniffimo B. Oltrocio ex bibliotbeca AmbrofiaHa^ tdei$dam mbilominus exiftimsh vimus , quod binc inde quadam contineat baud contemnenda ad infHtutionem cantus ecdffiafHci iUius ^L Scripfit Eiias Salouonis libeOum bunc an. 1274. oiGREOo- tiuM X' in curia Romana: quem ob finem^ indicavit ad latusfigura inter alias^ quas auSor binc inde adpinxit ^ ubi S. Greoorium M. reprafentat fedentem^ feque infra pedes eius genufiexum^ atque bac effaium : Saodiffime Domine Gregori deci . 75. legitur approbatio fequens: Ego plebaous prasfeos opus artis muficae commen* do, & approbo, & io ipfo (atis utilitatis reperi. AuQorem bunCy quem Salomo^ KBM vocat^ inter alios muficos etiam infra citat Ioannes de Muris in prafatione fua Suoimae.

INCfPIT PROOEMIUM SCIENTI^ ARTIS MUSICJE

SEU DOCTRIN/E.

oooiam veritaa & claritas fcieotias di, fuper quem fuodameotom uoiver-^ artis nrnficae ubique partium muo- falis ecclefias quafi poft fidem orthodo-

xam

SCIENTIA ARTIS MUSICB.

INCfPIT PROOEMIUM SCIENTI^ ARTIS MUSICJE

SEU DOCTRIN/E.

oooiam veritaa & claritas fcieotias di, fuper quem fuodameotom uoiver-^ artis nrnficae ubique partium muo- falis ecclefias quafi poft fidem orthodo-

xam

SCIENTIA ARTIS MUSICB.

xaai a>nflftie, evanoit» & pene lapfa (ft , qiiam manifefte conftac com ipfa creadone angeloram eamdem creatam fiiiire i nam proprtum eft eis iaudare De* nm : & quod ante adventum Domini per prophetas & alios fandos fuerat vaticina- txim: Laudate eum ontnes aftgeli eius. Lciu^ daU ium itt fono tuba. Laudate eiim in cymbalis bene fimantibui. Cantate Domino canticum novtm. Cantate Domino omnis terra; & in eius nadvitate Salvatoris no« ftri totos cantus & bona ars cantandi fuit canoriizata per hoc, quod fequitur : Ho^ die CJbrifius natus eft^ bodie Salvator no^ fier appiaruit^ bodie in terra canunt ange^ lit litantur arcbangeli: bodie exultant tunffi dicentes : Gloria in excelfis Deo aUeluia; quod eft laus Dei Similiter na- to canuttt omnia Domino pie agmina fyU labatim neumata perfiringendo organica. £t de aflumtione beat^e & gloriofk Vir- ginis genitricis Dei habemus » quod fe- quitur : Gaudent angeli^ & exultant arcb^ angeli , ^ coUaudant in cwlisfilium Dei. Item legitar de beato Severino, quod au- divit chorum angelorum, deferentem bea- tom Martinnm pfallentem in fublime*.

£t nihilominus quafi ab omnibus ec-

defiarum redoribus, exceptis quibusdam

in ecclefia Gallicana , & paucis locis in

Angtta, pene totaliter ignoratur; Etquod

magis abfurdum eft^ non fdum in difci-

pulos, fed etiam tn SCTtbas & Pfaarifaeos

fe erigentes, de.e^ ^ cuias pedem tgno-

lant, & ccirrigiam iCBlceament) folver^

a meraerunt, fe talios regere non for-

dant, bufones de node in aSre, & mn-

"^s in pariete de die capere cupielates.

k&iMOHfta vxt. DB MnsiCA. P. UL

Pundum, ut melius in iibro vident» ca- pere, feu incipere, feu pronuntiare pror« fus ignorant, non curantes, quae pundi fuot, fed quat fua, & fimii funt ufurpando. Quod execrabilius eft, cantum planum, & bene ordinatum per angelos , & per fan* dos prophetas , & per beatum Grego- rium, deridendo, afFumendo aliquoties naturam cantus fcientias organizandi, quas totaliter fupra fcientiam cantus plani eft reperta. £t eciam vix dignantur aliquo* tiens pedem fuum facere de cantu plano, anticipando , feftinando , retardando , & male copulando ()undos , ex qujbus effe- dus fcientias organizandi completur : quia fortaffis vident pundos taliter pa- ratos. Hoc autem faclum eft ad decorem & honeftatem pofidonis punSorum, & notae libri, non ad cantandum, ut viden* tur. Hoc fciant pro certo, non quacren- tes, quae noftra funt, quae vident, nec Dei, nec debitum artis muficae , quia ilhm ig- norant ; fed fpeculando dicentes in aSr^ miau minau , ut appareat & audiat ho- fpes; &.fortaflSs, quod damnabilius eft, ut magis frequenter oblatlones afferan- tur, forte ad illicitos ufus convertendas, & inmarfupiis recludendae.

Ego Elias Salomonis, derious de ian- do Afterio Petrigoricenfis dioecefis • na- tnram cuiuslibet litterae, & pundornm, & ohiediones facere, & eas folvere, 8c regn- las cpiuslibet litterae, & pundorum, & todus fcientiae ards muficas, •& notabilia ponere, finequorum oodtia fcientia nulia, qnattivis ad modum pueroram 4n coiia- bnlis contentorum, qui quaecumque an* diunt iari geftiunt, fuerim conftitutus, edi« n cere

Ig BLIiB SALOMONIS

cere procurabo, qaot titterae, quotpun- eotiain iftam? Refpondeo: plures noa

di, quot claves, qoot toni, & quot qui- poflunt nec debent efle, nifi alias fom-

libet tonorum habeat fpecies; cuius toni niator vellet fiogere tot litteras, qoot

fint omnia, quae communiter in ecdefia pundos proferre poflet, quod abfurdum

cantantur, feu cantando leguntnr, quot ut eft cogitare. Pauciores numero po£>

genus , quot ut fpecies finguli toni ha. funt efle: nam C. & F. & G. quafi eam-

beantfir { improbando quas improbatione dem naturam habent, & in atramque

digoa fuerint, & quas approbatione dig- iftarum trium pofliimus dioere, quoni-

na foerint approbando. am eft de natura artis , ut 8c fa & fol

Q^pyy T & re. Ergo iftae poflent reduci ad

unam , excepto quod in G. non dicitur

Rabrica de nwnero Utterarum. fa, fed recompenfaturr^: & fic nnmerut

Sciendum eft, quod acs muficae fepte- f "»" Pofl«' » « fcientia; debcfe

dioem , quia funt feptem dona fpiritus "»* ^ fimiUtudmem fex pundtorum.

fiindi, de quorom fpecie Scii^ntia ifta Caput II.

unum eft. » . . . ,

Qpid eft httera? Minima pars Tocii Bubrica de natura Utterarum.

compofitae , quae fcribi non poteft; Vifo de numero litterarum videamus

quia individua fcribinon poteft. Ideo de natura earumdem. Et eft notandum,

fijbieftum punai appellatur. Littera quod fittera A. rigida eft ad modum

non eft pundus. fed fignum, fubie- boniredoris, quae non permittit fe fle-

aom & firmamentum punai: ficut di- ai ab aliquo. & rigidum punaum re-

citur, H. non eft littera, fed afpiratio- quirit, ita quod femper dicatur in A re

nis nota. Sed littera eft materia, fu- yd mi vel h: nec alio modo folfari

per qoam radicatur punaus; & de na- vd pronuotiari debet Regula: nul-

tura Utter» fcribam caput. ut m fub- lun» A. patitur itf, nec /a. nec /o/:

fequentibus apparebit Similiter in Ka- fed re & mi & Ui.

lendario Uttcra non eft dies , fed fig- • .. /. - . « ....

num. quam diem pcr eam computare „ B. requirit fa & mt . & nihil aliud.

debeamus. Similiter V. non figniiicat ^^8"'»: nullom B. patitur nec re. neo

nifi V. & tamen ponimus in numero >'• °«^ ^"'^ ^^^ «« & / fed multiplicatur fepties uno pundo minus pcr XIX. pundbs» quos habemus in palma : iimilitpr poftbt multiplicari tn infinitnm,

Rubrica de notitia palm^. (a)

Qpid eft clavis in hac arte? Clavis eft fcientiam artis muficas aperiens artificialiter per leptem litteras & Tex pundo; a do- doribus nbftris inftin(Su divino reperta.

C 3

Figu-

) YU. EMOELBSI.TI miifka fiipra p. %^%.

ELIiB SALOMONIS Figara palmae i.

*a.

r. ut

I. clavis

punAam.

A. rt.

II. pundtam.

B. Mtf.

III.

puDAum.

la. mu

XIII. pundum.

£ ftu n/. VI. clav.

XIV.

punAum.

g. foU rt.

ut. VII. clav.

XV. pundum.

C. fa. ut. II. clav.

IV. pundum.

UufoL re.

XII. punAuok

d d

la. fol.

XIX ulcimum punAum.

la. mi. re.

XVI. punAum.

D. fol. re.

punAum.

foL fa. ut. V. clav.

XI. pundum.

foLfa.

XVIII. punAum.

fa. mi,

XVII. punAum.

E. ia. mi.

VI. punAum.

fa. mu

punAum.

a. la. mi. re.

IX. punAum.

G.folre.ut.

IV. clav.

VIII. pundum.

F. fa. ut. III. clav.

vii.

punAum.

Supereftf ot ad palmae notitiam ve- niamus, & per eamdem ad clavis fci- entias artis moflcx aperitionem. Ad evidentiam eorom, qus in palma con« tioentor, prxnotandum eft, quod ficu- tt quinque digiti palmae coniundi funt ex decem & novem iunduris five uo- ciis com qoioqoe capitibus digitorom;

ita per qoamlibet onciam fingimos oni« cum babere pundum , & multiplica- mus fcientiam artis muficae» five pri« mam clavem , qu» habetur ut genus» per clavem, quam appellamus palmam, qux ut fpecies five inftrumentum nun- cupatur, & ipfa mediante prima clavis operatur. ^.^

SCIBNTIA ARTIS MUSICiE.

Qpid eft palfna in hac fcientia? Palina cft davis, figura, flve iQftrumentuin con- tinens omniaiodam notitiam artis muGcs, fea omntum » qus rede cantari pofluntt manifeftationem, fine euius notitia fcten» tia nulla; nec alias cantor, fed iocula- Cor feu iauglator reputatur.

Quare funt tot ordines in palma & in difpari numero? Refpondeo : tot funt or- dines, quot quaelibet littera habet officia, & hoc teneatur pro regula. £t eft no- tandum notabiliter, quod quaelibet littera nec pundus alio modo uti debet in aliquo canttt de mundo, nifi illis modls, qui in figura palmse continentur, Et notandum, qaod hi debent intelligi, ac fi eiTent re- petitae omnes regulse litterarum & pun- dorom, quas funt prolatas, ut clarius ocu- lo ad ocolum , ut in palma cbntinetur, Teritas elucefcat Item omnes ordines palo» probo. Nonne primo introdu- cendis in arte ifta oftenditur ets gamma r. A. B. C. D. E. F. G. fccundo often- ditur gamma r. ut. A. re. tertio quot cla- ves ? & fic tres ordines palmae probantur. Ordines qui fuperfunt , ex multiplicatione artis procedunt, excepto quod ultimus ordo regit ordinem palmae, & incipit cum palma, & cum palma terminatur.

Refpondeo : iU lod non eft nifi abufus & corruptela, & male f^ntiunt de fcientia, quicumque ad- haerent ilti palmas, &utuntur litteris lo- ^ pondorum, id eft, loco uf, re^ mufa^

\ Ul Littene ordinatae funt per philo-

>hos ordine certo & immutabili, & in

alphabeto, & ad leduram ordine fuo, non

ad cantandum , fed quod funt figna feu

fubieda pundorum : ficut videmus in

compnto, litteras dies non funt, fed fig-

na dierom. Item via illa ex falfis direde

procedit, quando accipit litteram pro

pundo. Item pervertit ordinem fcientis

& litterarum. Nonne G. feptima littera

eft de palma , & A. eft prima, & quinque

in medio, & cum illis duabus funt fep-

tem ? £t quando profequimur palmam,

non facimus medium aliquotiens inter G.

& A. £t eft notandum, quod ficuti in

corpore humano palma compa(3a eft ex

quatuor, offibus, neryis, carne &corio,

& ex quatuor humoribus , fanguine,

phlegma, inelancholia, colera, & in paU

ma funt quatuor elementa, terra , aqua,

ignis, aCr : ita funt in arte ifta de quatuor

ut inftrumentum, mediante quo totus

cantus & fonoritas in ecclefia militaote &

triumphante & etiam extra decantantur.

Primo continet litteras feptcm, fecundo

pundos fex, tertio unam clavem cum

multiplicatione confueta, quarto tonos, ex

quibus conftat & regitur totus cantus.

Item non mireris tu minor, fi pal-

ma & casteras figurae artis mufi(^ in fimi-

litudine rotas feu rotunditatis edantur. (a)

Nonne vides in principio rotae aperte fun-

damentum, quod incipitur per ut^ Sc

profequitur per totam in fuperiori cacu-

mine cum fex pundlis ut, re^ tnu /a, JoU

la; & poftea facit defcenfum fuum per

aliam partem rotas ufque ad locum, ubi

incepit, asqua lance & asquali gradu, /a,

/0/, /a, mi^ re^ ut. Item non tantum

poteft incipere pundlo cantus in bafib &

ferius

■ I I I ■ • ■■ ■ II I , ,> 1, I I .1

1) Hot CM f iibi aliU yaBim , ob typot ad ^midntim figv

iran fcdiixStttf»^

ferius afcefldere» quin iterum, G mtum illius cantus hob exigeret, «quis gradi» bus poflit fieri defcenfus in eodem locO* Eft Sc notandum, quod in figura i(U

ELT£ SALOMONIS

Caput VIIL Rubrica de doSrina cafttandi.

His prsmiffis ad inftitutionem canlus

debet poni imaginatio liniftraB manusj & manifeftationem artis muGcas, & r»*

nam cum dextca facimus paufas, often- t» feu prasrentis figurse expofitionem

dimus pundos cum . b. e. a. g.

Odav9 tonus nepos toni -filius fepiimi focius fexti g. a. b. e. g.

Supereft, ut pradeQtem figuram toni in genere difcutiamus. £t primo notan- dum eft, ordinationem tonorum & in genere & ia ijpecie in debita & propria

confifiorio conftituti cnm fuperlativo fuot ut intra circuitum cuiuslibet continetur re&a fedes & nominatio & proprietat eiusdem.

Qpot litteras & pundos quisque to- norum obtinet de fui natura ? Vk. Primam iitteram pro re, ultimam pro fine, re-

natnra fna editftm efle^ & quemlibet to- ljqua$ pro placitu afcendcodo & defcen-

oonun iedem debitam obtinere.

Qnid eft tonus in genere? Tonus in genere eft figura feptem litterarum, & iiniiis clavis, fexpundorum» & oAo to- noram , & toti us cantus tam artifidalis qimm oaturaiis continens naturam. Ve* mm cpm dicai philofophus, quod omnis defiojtio debet ei9e con?ertibilis ci^m fuo definito» & nomina debent eflTe oonfo- nantia rebus» ad notitiam definitionis & cognitiQnem arboris vemamus. Et debe- mus praenotare, quod toous in genere in oQo fpecies tonorum dividitur. M qua- tnor nt 10 fiKos, fcilicet io primum. ter. Citim, quintum &ieptimum: tn reliquos qoatuor ut in nepotes, fcilicet fecundum, qoartum , fextum & oftavum. Hoc eft didam, quod 4iOi filii quatuor funt ut genos & caput quatuor reliquorum oe- potom. Ideo pofiti funt a parte dextere arboris, ft tangunt arborem , ot patrem per lineam afcendentem » & feipfos ut firatres ; & taogtint reliquos quatuor a parte finiftra arboris com linea defcen-

dendo tam fubtus fe quam fupra le. fit it quis ignorans muficam praefumtuofe alteri tonorum plures punQos & litteras attribueret > ut didum eft , de natura fui ilt2e litteras & pundi foperflua funt om» nino.

Ad illam quaeftionem, quae poflfet fieri de hoc, qood quilibet tonorum excedit ut in pluribus litteras & punftos prxdi- dos in cantu, dabitur refponfum in fi- gura ihre in arbore primi tonl

Vifo de tono in genet^, & de tonis in fpecie, & eorum fpecie & omnium quas intra rotam continenturj reftatf ut de bis^ quae pofita funt in definitione (eu drcumfereodis rotae, videamus.

Primo fatis patet ordo primarum feptem Ktterarum , quae in circulo con- tinentur. Primo quae primo pueris de- beat oftendi & doceri, antequam par- veniant ad notitiam tonorum: nam ha- bentur loCo fubiedi palms Sc totius cantus. Bt eft notandum » quod quid-

dente, vd quafi aequali, ut fpectes^ vd- quid in palma & in cantu continetor,

nt filios eorumdem & nepotes didi patris : aequa dilfaintia cdi debet, ut hic & m

^ quia aeqnaks in fyllaba, primiquatuor arbore artis per rei evidentiam conitat.

geous, quilibet pro rata fua; reliqui Ideo punAi^ quia non funt nifi fex, &

toor ut fpedes, fecundum quod fu- fimiliter debent ordinari a^qua diftantias

Jidum eft. Ob hoc «quales obtinent non pdflTunt nec debent poni in hac fi-

D % gura»

ELI£ SALOMONI9

gara • nec in figara artts muficae, faprt iitteras direds: fed habito refpeda ad aequalitacem gradaom , non ad oume- rum Ittterarnm.

Ob hoc «quales obtinent non pdflTunt nec debent poni in hac fi-

D % gura»

ELI£ SALOMONI9

gara • nec in figara artts muficae, faprt iitteras direds: fed habito refpeda ad aequalitacem gradaom , non ad oume- rum Ittterarnm.

Clavis & eius multiplicatio merito fecundo ordine figurse poft litteras po- nitur, quia fuper ipiis fondator. Noo» ne dickor, quod talis davis five mota- tio in taU littera facit principiom (b- om ? otique fic.

Pundi in tertia circomferentia po- nontor, qoia per claves ordinantort & reda ordinatione - proferontor » veloti ut^ re^ tnU /a, fiK la; & ideo rede incipioot foper gamma fi?e G. qood idem eft , & tx tonc in antea cqois gradibos procedont In qoarto circoio merito fopponontor toni fuper litteras diredi» ot conftet, in qoa littera qoili- bet tonorum facit Utteram foam : & qoia oltimo adveniunt huic figuras, denomina- tur figura de ordine tonoroin.

Et quare ponitur tonut in medio tonorum in tali fpecie, cum non fint nifi odo? Solutunt eft, fibene adverta- tur: ponitur ut genus & natura, quas generat alios tonos, & ab iUo gene- rantur & originem fumunt Nonne in arbore imatrimonii ponitor truncus in perfona hominjs, noQ ut ipfe fit gra* dus, nec conGftat in gradu, fed quia aUi defcendunt ab ipfo ? Utique fic.

Caput XL

De crdinatione & Jiatu primi toni cum ficundo in leSura & in fgura.

His praemiifis ad ordinationem primi tonit lit cft genus rcfpeAa fecundi» &

ad ordinationem fimiliter cnm jirimo & ficulorum , Sc quinqoe litteramm , qoas quisque habet fob fe, procedamos. Et primo videamos, qoid eft primas tonos»

Figon 4.

Primof tonos eft figora dcoem ficulo' rum^ certas qoinqoe litteras continens per palmam, & fi qoas aliae fiierint infertas inter ip&s, regens totom cantom tam na- toralem qoam artificialem : quas incipit in

F. regula fua, 8c finit in D. & quafi in« cipit & quafi terminator com fiivore fe- condi , qoi eft de gremio foo & eios fpecies, & fub una radice terminator.

Ordo figorae per iam diflam definitio- nem & eios infpe&onem com qoinqoe litteris de circomferentia fil» fervientibos fatis patet, & fi qoac alias interfiierint Dicit in definitione propter G. qood eft infercom regens totum cantum, qui ia

G. indpit, & in D. terminatun

Contra: nonne ^. virgo JbgeBatur & ant. Amicus Dei NicolaUi^ & plura, in- cipiunt in F. non propter hoc funt primi toni? Refpoofum eft in defioitione, fi beoe advertatur. Continetur ibi, qnod ia regula primi toni incipit non defignando Utteram F. bene, fed ille, qui condidic artem de obfcuritate &incerto & pene lapfo, quod primus toous fiidebat regu- lam fuam io F. & fuper iUo definitio pro- cedit; non in eo, quod fextus toous re- gulam fuam fidebat in dida F. & quin* tus tonus fitdebat in eadem F. Ideo ap- pofitum fuit ia defioitione @r terminahii in D. & tu opponeos fiicis fallaciam fo Gondom qoid & fimpUciter.

Figon

& quin* tus tonus fitdebat in eadem F. Ideo ap- pofitum fuit ia defioitione @r terminahii in D. & tu opponeos fiicis fallaciam fo Gondom qoid & fimpUciter.

Figon

SCIBNTIA ARTIS MUSICiE.

Figura 4.

I. Ordo.

Se cu lo - rum A - mcn. L Ordo.

Se ca lo rum A mea. I. Ordo.

Se cu lo rum A meo. 11. OtM

Se ca lo ram A meo. III. Ordo.

Se ca lo rura A men.

III. Ordo.

Se ca 16 ram A- mea III. Ordo.

Se ca lo rum A men. iV. Ordo;

Se cu lo rum A men. IV. Ordo.

Se cu lo rum A - men. IV.Ordo.

Se cu lo rum A men.

Linea trans-

1L««

TONUS. .verfalis.

Se cii lo ram A - •» men^

Se cu lo rum A men.

■»— ^ i n I I . I I ■ 1 1

Q 3

Item

BLIJB SALOMONIS

Item contra: noniic ^. Vidi DmU Quare unum fecularum pomtuv in fe-

$mm. & ant. Be (Ucite lobami. ruilt prU cundo ordine tantum in F.? Quia nuU

mi toni, & incipiunt in A.? item 9;. lum aliud fecum facit finem in eadem lit-

Tradiderunt ant. (Jte SanBus. & plura tera R & fortaffis, & fine fortaflis, quia

limilia incipiunt fupra regulam & fubtus, omnibus aliis dlgnius eft & melins tem«

& nihllomimis funt primi toni? Refpon- peratun^, & etiam illud fufiiceret tan-

deo» ut refponfum eftiQdefinitione: tn- tum, & optime poQet regere cantum

cipit tn R & terminatur in D. & quafi totum de primo tono, fi placnifTct do«

incipit t & quafi terminatiin Htud quafi mino inventori noftro : idco tamquam

intelUgendum eft , dum tamen illud, foli & digniori Bida eft proprJa fedes,

quod cantatur» confonnet fe magis de & aflignatus fecundus ordo.

primo Tcl de fecundo» (|uam de aliquo Quare ponuntur tria feculorwn in ter-

alio. Nam illius toni cantus reputatur, tiaiede? Qpia omnia fintuot in G. Idem

cuius naturam maiorem habet » & iliius dico de aliis tribus , quia finiunt in A

naturae cito iudicatur : nam fi quis imber- n..^*.. c^,.^a^^ ^ • r -i

bis fuerit. & habeat «etera virilia necef. . ^^d ^ S V?"' ^^^^^

faria. iudicatur lioma Et iftud / quod " "^/^^ ?^ ^^^^^^

dico de primo & de fecundo. & de to. '^^^'''. ^^^f^ ^ ^"^^ \

nis oao omnibos inteUigo eOe didum, S^^^^

&proregala dediffe. Item aliaregula: ?"?d./P^^^ l^ f^^ P"^^ ^V '^^?

w, i#i^ i^^gMi* uwMii^. ^v^iu a.i«ti.6ui«, incipit in medio figuras; & quia lacit

aliqnis caotus congruum habens. fonum non poteft efle, quin fuerit alieuius tonL Item alia: omnis cantus iiiiua toni iudi- catur, cuius maiorem obtinet naturam.

Sed quare fciffum eft qudrtum/^ culorum f Qpia abiidendum eft , &

regulam fuam, ubiprimus.finit, ideo in finiftra parte inctplunt litterae fecundi, quia primus finit ibidem.

Qiiare (ecundns tonus duabus fpecie- hQS feculorum eft contecitus? Refpondeo: quia plura non iuerunt iibi a prima im« pofitione afBgnata:.fortaffis jeiffet contcn* u ono. & credo quod de artts natura quilibct tonorum uno feculorum debet membrana occupabat: & ibrtaffis exalt- ^ffe contentus, in pradica quorumlibet is plures eifent abiicicndi, ut in prafti* patebit» quia ambo per unum truncuro, ca eiusdem primi toni apparebit. & duos pcdes eiusdem trunci defignantur.

Item efto, quod dia. dectm fecuh. Sf^l-tVSII^T" -""'i ^^^" "^

rum in quaituo? ordines dWdantur, fivc ^J"^' V J ' *? ^."*"* "^"^

.S^ r a . Vi • veniunt , & unum noem fortiuntur.

la quatuor fedes : quare ponuntur tna iwiwuiuur.

fioidarmu \n primo ordine feu fede? Qtiid eft fecundus tonus? Seoundos

Refpondeo, quia comitantur iec«/orf igilia. quinque prudentes^ Sexta vigiUa^ Septem funt, OSo JUnt. Primo ponunt ordinem toni fui', fecun^ do exprimunt proprietatem ^ tertio re- gontur per aliud feculorum cuiuscum- quej ot in eorum pradica liquebit; quar- to neumata edrum ferviunti ut didum eft de primo. Et notanddm » quo ferius in oeomate de primum quarite fiidae funt fciflur^e five ttiStx fcienter ; nam ita de- bent cantari per modum paufarum: don quod paufetur in totumi % cantor volu- erit, fed cum fuerit necefle vel placu- erit, cum licite poteft paufari, ubicum- qoe reperiatur trida in neumate etiam poft cantationem unius pundi , vel duo- rum Gopulatorum vel trium vel quatuor Tei quinque in deumate copulatorum, & inquolibet alio cantu, dummodo non debeat exprimi fyllaba diftionis inchoatat. Et hoc notetur pro quolibet aiio tono & omnl canto, & teneattir pro regula, ne neceflarium hoc iferare. Regula au* : quod non debet fieri paura, quan«

CUFT01B8 Tit« DB MuSICA* P. lll.

do debec exprimr fyllaba tnchoat» diOio- nis in aliqua parte didionis, nifi in or« gano ex neceifitate : & qui paufiun fecei» rit, contra naturam cantus peccat» 8c cantum deturpat, cum cantus intendat orationem decorare, non dehoneftare: fecundo peccat contra orationem , quam profert, quia fcindit eam quafi ad mo« dum fciflTuras tunicae Domini inconfuti- lis.

Ckfvt XV*

Rubrica de e^fitione de Ctoftti patri.

Ckfvt XV*

Rubrica de e^fitione de Ctoftti patri.

Reftatfecuddo videre de Gbriapatri: & eft notandum generaliter , quod ficu« ti indpit fuperius Gloriapatri^ ita om« nes pfiilmi incipi five intonari.debent in ecclefia Dei , maxime in folemnitatibus, cum intonantur per cantum primi toni. Et hoc quod dico de primo, .dico de fecundo, & fic de fingulis ad modum dt.Gloria patri cuiuslibet, & de tertio & de quarto. Sed qtti voluerit, poterit removere unicum pundum de quarto tono de G. & de quinto idem quod de Gloria patri^ & de fexto : vei incipiunt pfalmi de fexto ut de primo , duos pundos removendo, quia gaudent bre- vitate moderni. De feptimo poterunt taceri primi quatuor pundi , ne videatur onerofii inchoatio pfalmi: & de odhivo fimiliter tooo, ut incipiantur pfalmi veU uti de Gloria Patri^ unum pundum de G. qui voluerit , fubticendo , velut de quinto tonot &hoc pro certo teneatur.

Didum eft de principio de Gloria pa^ tri^ & de inchoatione pfalmomm: mo- do quasro, fl in medio verfoum cuins-

libet

34 ELI£ SALOMONIS

libet plalmi dicetur hoa modo, ut can- Item aliter : illud fecubrum de Gkrim

tatur Spiritui fanao in Gloria patril patri non poteil applicari oifi abufive

Item quacro idem de fiae verfuum pfaU cum principio verfuum officiorum, tn

morum » fi fueriot eodem modo • ficu- quorum fine omnium decantatur cum

ti cantatur feculorum amen de Gloriapa^ neumate fuo, maxime in folemnttatibut»

tril TertJo quacrOt fi noil foerit obfer- ut fieri debet. De modo intonandi pfiil-

vatum ut de Gloria patri in didis duo- mo8 foperius didum e(t bus locis, quod melius dicitur de Glo* ^ _.*

ria patrl vel de pfiilmis? Refpondco, ^^'"^ ^^^'

quod de pfaimis melius dicitur, & fic Eubrica de numero sxculo&um ^fi»i eft tenendum : & fic refponfum eft ad tonL

omnes tres qusftipnes. Item fi placeret Quaero , cum fuperius contineaotur

domino inventori noftro, nielius fortaf- undecim fecuhrum ^ utrum poflint 9if

fis caneretur Gloria patri in totum cum debeant efle plura; an fub pauciori nu-

(uo feculorum prxdido, prout contine^ mero redigi polfint? Refpondeo, plura

tur in proximo di^o, nec transgredore» non poiTunt nec debent elie: imo unum

tur metas fuas, nec afcenderet tn C pri« fciifum eft , quia membrana occupabat,

mus tonus. Nam quantum eil de flrido qua ratione funt decem. Aiias deberenC

rigore naturae fuae, non tranfcendit fe«- efietot, quot diverfa funt principia an-

cundum b; fimiliter nec Gloria patri tiphonarum>refponforiorum,officiorum»

fortaflis fiicere debet Sed forte edidit & aliorum cantuum quorumcumque, qui

eam poft comeflionem , & erat lafcivus reguntur per primum tonum , quod eft

quando edidit: vel forte fedtt ut vide- impoffibile & abfurdum cogitare. Se-

retur differre a Gloria patri fexti toni. quitur , quod aliqua funt fuperflua de

Se-

retur differre a Gloria patri fexti toni. quitur , quod aliqua funt fuperflua de

Sed illud non erat necefle; nam bene didlis decem; & eft verum, nifi de uno

fefe compatiuntur • quod faciant ambo tantum, quod firiit in F. in regula eius-

regulam fuam in F. & plangant in a. dem toni , ut in fubfequentibus appare-

& in b. & in c. & tamen in naturafua bit. Prima tria non ferviunt nifi de uno,

funt omnino diverfi. Ita bene poteft cum &ciant finem fuum in D. tacito de

comroode qoidam fimplex de bono pane quarto, quod omnibus praevalet. Qpin^

comedere, ficuti maior ipfo, non prop- tum, fextum, feptimum finiunt in G.

ter hoc erunt eiusdem qualitatis. Item fecundum regulam fui toni: & de iftis

dico, quod non video, quod operetur fimiliter fufficeret unum. Odavum, no-

punGtusdefeculorumdecdeGloriapatri^ num , decimum finiunt in a. fecundum

nifi lafciviam vel fuperfluitatem. Item regulam fui toni. £t fic habemus de

eft bene notandum , quod ultimus pun- primis tribus unum , & tacito de quar-

Aus dtfeculorum de Gioria patri eft in to, de reliquis fex habemus duo : &

F. Nam fi eflet in E. faperet natoram fic habemos tria feculorum de primo qoarti toni» nec faperet natoram primi. tono» & cum qoarto quatoon

£t

SCIENTIA ARTIS MUSICJE. 35

Et ideo Tideafflos, t\\xot feculorum m- poteft: & maxiine ifta, qa« CDm crea-

mero id quolibet tono de oatiira cuius- tione angeloram cantata fuit, & de na>

libet debeant efle. Et dico per rationes turarualaudantDeum. Etficutiyidemus,

fbperios aflignatas, & ut inculcatio & quod pater tenetur alere fiiiam, & de

confbfioevitetor; quod quilibet non nifi iore civili tutor minorem, qiiem habet vmkxmfecuhrum behe temperatum debet ' fiib tutela fiia , tenetur regere : & in

habere, & qnod idfiniat in regula to- grammatica nomen per verbum & qi^

ni. coi fertit, & de feptimo ra a. & dam alise partes orationis congrue re-

illud dd>et doceri pueris, cum Olo- guotur: ita in prxfenti fcientia totus

ria patri debet aonedi cum eadem. cantus per tonos, & per fpecies* qu»

Qpod probo, & ne aliquis tohus qoid fub ipfo continenturi regitur; & fped-

habeat nifi unicum Gloria pt^: item aliter ptt fectdorum cniuslibet toni om-

qood non habeat hifi unicum finem an- nia . quae fub illo tono , cui ferviunt,

tipb & fufficiant ad prjefens brevitatis cauifa» quia de Gmili^ btts eft ad fimilia procedendum.

quae fub illo tono , cui ferviunt,

tipb & fufficiant ad prjefens brevitatis cauifa» quia de Gmili^ btts eft ad fimilia procedendum.

Sed obiicttur de nono feculorum amen^ qnod» quac proxime dida funt, debent regi per eumdem. Refpondeo, quod didum eft, quod per prima duo feculo^ rum debent regi & fimilia, & non per aliud. Qpod probo. Quis verius regit dominum Papam » aqt qui venit ad ipfum» & infiftit fibi» ut diaconus cardinalis; aut iUe, qui quando fentit eum venire, fugit & afcendit io turre, unde profpi- ciat eum venientem? Sic facit nonumyif^ culorum amen, qui quando fentit incipere cantum vel antiphonam inchoantem in C fugit de F. in a. utique, qui vadit ad ipfum , vel appropiatur de ipfo , ut fiK:it quartom fectdorum. Item probo, quod ooa poifint regi per iam didum nonum feculorum amen. Fer regulas iuris nul- ^^ plos ioris in alium transfert , quam nftat ipfqm habere. Sed nec palma, ; ars ipfa, nec toni dant pottftatem cui /eeuformn» ^uando r^ga^ ultra

:±aq

F — —

JL^i^

Se ctt lo rom A meo.

Dico breviter de ifto, quod non vU deo ratiooem , quare^ debeatur in librii poni. Nec alJus cantus attribuitur fibi» quia verius regatur per quartum fecyk^ rum amen^ vei prima duQ, Sc totum in fe diverfum eft, & quafi fexti toni; & merito poteft dici de eo: turpis eft pars, qua^ fuo non congruit univerfOf Sed reddamus fibi, quas primo ijbi fuerunt attributa, & iimiUa r Cbrifii virgo anti« phona, Sc^ antiphona Ex quo fa&a eji. Arguebat Herodem lobannes ; antipbona Si ego. £t quia ad nuUa alia fe exten- dit, ideo regulam non afligno, fed quam fequitur, quod non debet regere nifi cantum inchoantem in F. ut Cbrijli vir^ goi vel in D. ot Ex quo faSa, eft^ & Si ego,

Sequitur At feculorum fciflfo.

Se cu lo rum

men.

Quod feculorum in totum fuperfluum e(L Nonne ideni eft cum fecundo to- talit^r, nifi in ultimo pundq, in quo recalgitrat ad modum ftalti iadantis la- piUos? £t tamen de aptiquitate fua ni- bil ad regulam » nec rexit nifi pofiulavi

E a pa^

patrem meum , qus eft vera proprietas primorum duorum ; & ideo fciiTum eft, quia omnino inutile erat

De regimine quarti feculorum.

ELI£ SALOMONIS

dem toni regeret competenter ad modum de Ghria patri • qux non eft ntfi aoa.

Ecce quinta fpecies fecuhrum.

Se cu lo mm

ELI£ SALOMONIS

dem toni regeret competenter ad modum de Ghria patri • qux non eft ntfi aoa.

Ecce quinta fpecies fecuhrum.

Se cu lo mm

De quarto fecuhrum^ quod utinam regeret totum cantum primi toni, quod aptiffime facere poflet & deberet; qua- re non regeret cantum inchoantem in primum C. qui non diftat nifi per qua- tttor pundos, cum nonum fecuhrum^ quod non finit in regula primi toni , re- gat cantum, qui incipit quinque pun- dos fubtus feipfum /^cn/ori/i» ? Item qua- re non tegeret omnem cantnm fiiiien- tem in F. quas eft regula eiusdem toni, & per confequens totum cantum, qui facic principium fuum ab A. ufque D. ? Utique bene regeret, & facere deberet: tamen ufus obtinet, quod non regit nifi cantus, qui incipiunt in D. per unum pundum , ut antiphona Angelus Domini^ vel per duos, ut antiphona Eccc: nomen; vel per tres vel per quatuor fine copula ; & ftatim defcenderet in C. per unum pundum , vel afcenderet in F. ut de iftis patet in antiphona. In tympano\ & de fimilibus ad fimilia procedendo.

Regilla : quod fecuhrum primi toni fi- niens in F. regit totum cantum eiusdem toni inchoantem in D. per unum vel duos vel tres pundos fine copula, de- fcendentem in C. vel afcendentem fine medio in F. ut patet per iam dida cxempla. £t etiam totum cantum eiusi^

Se cn lo rum A men.

Regula : quod fecuhrum primi toni finiens in G. regit omnia principia can qttod fccofidQm fectu fiet fyllabis & pundist aliter cantanda

lorum^ quod debet e0e' anoi^xum cum punfli & fyllabs laederentur. Item nor

Gloriapatrif cotpw fecul^ufn de Gbh tandum notabiliter» fi npn vis deridero

ria patri, totalitet ^ffimihtut feculorum Deum & hominea & teipfum, quod ia

de Gloria patri fexti toni« Amen primi eodem modo & in eadem voce & per

feculorum finit in D« & fic primum & eosdem pundtos ficut cantabis verfns

fecuodum per idem quOad regimen re* pfalmorum fub regimine aiicuius toni,

putantur, & magb eft proprium fecun* decantationi cuiusltbet verficuli debet

dum quam primum , & fecundofn fo« dare refponfnm. Nonne ille qoi prsco-

lum fufficeret pro ambobus. Seculorum nizat vinum, voce aequali & congroa

iftud regulam non habet, fed quod om- utitur, & fi in diverfis vodbus emitto»

nis cantus fecundi toni regit: & otinam ret fonqm, derideretur a populo, &

in omnibus tonis ita ordinatum eflet ab infanus reputaretur ? utique fic f tem

antiquo , & fic fuifllet provifum errori* probo , quod taliter debet pronuntiari

bus plurimorum, & qui fortalfis bene dominus & fimitia, ut fupertus qonti*

credunt videre in arte, necdum vident netur»

in libro debitum unius pundi. Nam fi caderet fuper corripienda fyl-

Kariffime tn minor non decipiaris in laba, qoa^cumque eflet iila, neuma; de-

prolatione iftius verficuli Refurrexit Dom bkum eflet (equi &. profequi eum; Sc

minus; nam de didiohe (bminUs non ita tepemus in pluribus locis. Rado eft

profequi eum; Sc

minus; nam de didiohe (bminUs non ita tepemus in pluribus locis. Rado eft

debet cadere nifi ultima fyllaba in D. fi* quare facimus: nam Itttera eft ibf loco

cuti de primo Francifce; nam ficuti di- fubiedi, & caiitui fervit in eo, quod

dio domimis produftum .habet accen* cantus, & cantus przdominatur, & de«

tum fuper prima fyllaba do\ & reliquas corat didionem;^ & idep ih cantu di^o

duas fyllabae corredum habent accen- corripienda quandoque loogum habet

tnm : ita primus punftus producetur, accentum , & e converfo quandoque

& reliqui duo corripientur honefto moi» producenda brevem habet accentuoi»

do fine aliquo expiogamentb, &' fatis maximoio fcientia organiasaodL £x liis

igi-

WiM— — — ■ ■ " n I I . ■■■ I II I mm^mmmmmtm^m mmmmmmmmwmmmm^mmm

(a) Seaminliit mia antiphoaai hniiii luii^ vt fivta de fcim ii&m^

SCIENTU ARTIS MVSICIB. 45

igttiir conftat, dminus cantando in ver- dim; & prstextu pietatis in Impietatem ficnlo taliter deliere pronuntiari. £t ita cadit , utrumque iaedendo , fyllabas & cft de natara cantus» maxime (ine Is* pundos, de Iqco foo de F* tertio in D* fione fyllabae vel didionis; & qui facit praecipitando. contraiiaot ia ifto verficulo vel limili* basi locom faabet» qaod fequitur: ifu cidU in fyUm 9 cupim vitare cbarybm

Caput XXIL Rubrica de praSica teriii toni.

Figura 7.

Ter ti a

es eft quo haec h da funt.

' .

U i— ■

rsi •^ «i ml !-■

!e:

'HT""

K" f^ W

Glo ri .a pa tri & 6 ti o & fpi ri tu i

1 ■ M

nn M w w w^ •w~'^-|| w nTiifawP"-

„-'^4-W-^'

.t'*P-

fan do : fi cot e rat in prin ci pi o Bc nunc & fem per & in

^m^

fe cu la L Se cu lo rum a men.

Glori a. IL Se cu lo rum a meii. IlL Se cu lo rum a men.

Rubrica de xt^

gimine fecundi feculorum.

IV. Se cu

lo rum a men. V. Se cu lo

rum a men.

-- ' ■»■ ■ i

' J m

f^^^^M ILj

j^ '^^ • m--^:^ w

1 — rfL!gk.JJ!:,^..- J

^. men A» h«c eft qua^ ne fci vit. (a)

F 3

Regu-

■ * ■■!■ » JW . ■■■ I. ■—■■■Il . ^ ""f

Rcgdla : Omne fecuhrum tertH tonj finient in E. primum « regit omnem cantam eiusdem toni incipientem in E. & infra de E. Sfcendentem in F. vel de F» defcendentem in O. ?el iii C. ut CofuUtor alme. vel vox clara.

Rubrica de regimine tertii fecutorum.

ELIiB SALOMONIS

Regula. Omne feculorum tertii toni finiens in a. regit omnem cantum eiu8« dem toni incipientem in E. vel in F« defcendentem de E. vel F, ut didain eft, ut faliis populi.

vel F, ut didain eft, ut faliis populi.

De regimine quinti feculorum ter* tii tonL

A men. A. Ter

di es eft.

A. Do mi ne pro ba fti me.

Regula. Omnis cantiis tertii toni in« cipiens in G. faciens gradatim afcenfum in €• vel quafi» regitur per feculorum ciusdem toni finiens in G.

Regula. Hic fingimus fidtione artis fuperius cosptum incipere in G. cum fan3o fpiritu fingimus iocipere in E. pri- mum; aut fi inciperet in b. finiret in b. uno modoi aiio modo in G. £t fi aliquis obiiceret, quod ridiculofum erat, quod finiret in G. vel in^« replicaretur: turpe eft dodlori, cum culpa redarguit ipfum; n^m feculorufn textxi coni, quod alios cantus regitf flnit in b. ik ideo ob« iedtio nuila.

Rubrica de quarto fecuhrum ^ Sc regi* mine eiusdem.

A men. A.Qpi fe qui tur me.

Modus inchoandi pfalmos per tertiam

tonum, & finiendt fecundum pvo^

prium fecuhrum.

Be ne di cam Do mi num in om-

5«

A men« A. Bea tus vir. A. Dum

fto te ri tis. A. Con fef fi o.

me o.

Regula. OmM fecuhrum tertii toni fioi* ens in b. regit cantum eiusdem toni in« cipientem in G. & fine medio alicuina pundi afcendentem quarto in c. & nuU lum alium, nifi inchoaret fupra eum* dem b. ut Ghria in exceljis^ & fimilia.

De iftis quinque fecuhrum debemna fcire» quod tertium fecuhrum praevalet pundumt & optime & competenter poC fet regere omnes cantus tertii toni, 8t nullum aliud fecuhrum eiusdem toni ad iftud fiiciendum idoneum reputatur. Ad

ali.

(

SCIENTIA ARTIS fAVSlCM,

aliam dtfpatationem fuper ifto ad pras* feni non procedo, Sed ifta & aliat qu« poflfent notarj circa natpram eprum» qux dida fuot de tertio tpno , fatic poflfunt coUigi per eat quas di^a funt in primo. Tertium tonum & quartum in figufa oon pono; fed tu minor, fi l^acuerit» fac reponi ad inftar figurje primi & fecundi. Item diSinitiones ter«- tti toni & quarti poflunt per dij9iaitip* nes primi & fecundi haberi» litterist in qatbus incipiunt & finem &ciunt, ob» fervatis. De primo feculorum de Glorifi patri non cura?i dare proprium regi- men : nam totaliter cum neumate de 6- ne regit idero» quod feculorum fecun« dum » quod finit in £. aut fine aliquo neumatCt fed de feipfo regit in totum idem quod tertium feculorum. £t nota ttt minor, ad cuius inftantiam condo fconos» quod fi traderes mibi libros ufi-

tatos de tpifcopatu tuae dioecefls, liben- ter coiligerem ex ipfis principia can« tuum , & reponerem in tonos pro ex- emplis t ut per exerdtium cantuum jn exemplis pofitorom ftciiius traftu temporis cantus difceres, & efficacius memorias commendares» Nec mireris, quod non duplico feu multiplico exem* p}a ; nara illa multiplicatio non cederet nifi ^d copfufionem & retardartionem fcolaiticas dodrin^, ft illa multipiica- tio» quam multi faciunt» videtur quod procedat ex artis ignorantis caecitate. £t nota, quod fub exemplis» qus po- no t intendo coroprehendere exempla omnium cantuum» qui concorditer per quemcuroque cantari pofluQt, & fub fe* eulorum reguiis liroitari.

£t nota, quod fub exemplis» qus po- no t intendo coroprehendere exempla omnium cantuum» qui concorditer per quemcuroque cantari pofluQt, & fub fe* eulorum reguiis liroitari.

Caput XXIIL

Rubrka de praQica quarti toni.

Figur» 8.

Qaarta

Ti gi li a ve nit ad e

08.

Glo ri a

^•H^.-)»^

' ■

pa tri & fi li o & fpi ri tu i fan dlo : fi. cut e rat in

prinpi 1

pi & nunc &

fem per & io ie cn la

I. Se

Ctt lo ram

u n . '

M_ "" M_SH"'

jfipi:

W* «_ycJw'

w~ ■ ^ W~^T^~

m.«|y

^i^ «^

BT"*^

w ^

* men>

\i, Se cu lo rum a men. IIL Se cu lo rum

amen.

EU£ SALOMONIS

■^ ^^ ^M ^^ ^» ^H ^H^^

• J.

a nieii. IV. Se cu

lo rum t meiu "K^i^ticsi de X€gimint kcundi feculorum.

M M

Ji M M ^HI M

'"^'Til^^ W

•W""

■^ ^p*^~

"., , 1

A tnen. A. Quar tt ti gi

Begula.. Omnis cantus quarti toni in- cipiens in D* & infra vel quafi in F. ut ecceiam noSis, regitur petfeculorum fi« niens in £. eiusdem toni.

De tertio yhm/oitri»^ regimine eiusdem.

9 !'■ ■ . ■■ ■ ■■ ■■■ ■J uU g vel incipiens in a. & fupra regitur per feculorum eiusdeoi toni finiens in a« fine dubitationis cen«» fura. Illa duo fepulomm inutilia funt omnino, & ideo fuerunt fcifla. Non« ne cantant in totum , nt fecundom fe^ culorum^, fic excepto de quolibet ulti«- mo pundo, de quo« de quibus non po- teft cantari, quod faciant aliquod bonum- plusquam quinta rota in plauftro. Se- cundum /^cn/ornm praevalet, & illud fd& ficienter per fe folum. Seculorum de Glh- ria patri mbil aliud regit» quam fecun^ dum feculorum^ & ideo nulhim regi- men eft fibi attributum. Hic debemus inteiligere per fingulos dies, ac fi inci- peret in £. Nam ille, qui reperit hu« ius afcenfum» non habuit motum« nifi ad maiorem extoltentiam gloriae & lau- dis Dei, ac fi exaltaret fe altius in fe« cunda voce» & maxinie quia plandus de a. iftud idem confert. Item cantus & oratio funl eadtm cum primis^ feil quod altins cantantur.

CaputXXIV- RMea de praSica fidtai toni.

Fi-

SCIENTIA ARTIS MUSICA.

ra 9.

f t w J>b- •

Qaiaqqe prudentes itrtra ve runt cani e ad nu

pti as.

^ ^ ^ ^

^ * W^

H H ^Pr— W

A it*. jW

Glo ri a pa trl & fi li o & cfpiritui fando fl cut e rat in prin«

dpio & nunc & femper & in fecula feculoruni a men.

Se cti lo rum A men. A. Le vi ta Vin cen ti us.

Vi dit iKiPToais VBT. M MosicA. P. III. G Dcus

ELIA SALOMONIS

De us cunda qns fe ce rat, & e raot val de bo na.

Modus legeodi monachoroni.

■ W- ' ■ ■

I II I il ■!■ I I ■■ ■ I M I I ^ lll I > I II ■

Tu au tem Oo mi ne mi fe re re no bis. lu be domne be ne di-

ce re. Tri ni tas fan da re pel lat a no bis no xi a cunfta.

Tu au tem Do mi ne mi fe re re no ftrit

Item monachorum.

lu be domne be

ne di ce re.

ret ?o CB

pi a pro no bii

t^m.

M ^

i M 11 '

w pi *"*Br

™ ■"THP^T^T'^"

\ m " m ' "■'ir—

ii - - ■ M II

1 1 L "-- J

: ... r.» JL- ■

vir go Ma ri a« Tu au tem Do mi ne mi fe re re no ftrL

Modus ledurae monachornm ; primo incipiunt in e. fecundum » & defcen« dunt tertio in a. & afcendunt fecundo in b. & moUiiicant eum contra ratio^- nem ; & poftea defcendunt quartum in F.

Secundus modus legendi e contrario : primo defcendunt quartum de c. in G. & poftea afcendunt in o. vel in L utram- que moUificando » & poftea defcendunt in F. Et malo velle ipforum, inter quos nulius ordo regnat. Ledurae erunt quin- ti toni ; fed fecundum quod funtbene tem* perati» male fe temperant glorificando

Deum cum arte pfallendi, Sc mollificanr- do (k&b.in vitium Mik muficaB laban^ tur, De cuius artis notitia ob defe^hun Prslati fui non cprant; & fi^rtaffis Deuft non curat de ipfis plusquam de illo» cui dixit! tu repulifii fcientiam ^ ego re^ pellam te , ne facerdotio fungaris miph expedit enim , ut fufpendatur mola afl* naria in collum tuum , & demergaris in profondum«

Caput XXV. SMbrica de praBicafexti tonL

Fi-

SCIENTIA ARTIS MUSICJE.

Figtua lo.

Sez ti ho ra af cen dit in crucem.

Glo ri

pa tri

.& fi li & fpi ri

i tu i fando:

& cut

T"«^ h^

•M-

^ j" ^^

«» - ^ " ^

W ■ '^ ■ 11

fl krf ■■

|i_«_ . ^

1 H

e rat in prin ci pi o & nuna & femper., & in fe cu la fe cu-

lo ram amen. Glona. Se cn lo rum a meo.

Modus intonandi pfalmos.

Propte re a De U8 deftru et te in fi nem, e vel let te & e-

migrabit te de ta ber na cu lo fu o, & ra di cem tv am

de ter ra Ti ven ti um.

Caput XXVI.

De praSica feptimi toni,

Figura. ii^

Septem fiint fpi ri tos an te throaam De i.

Glo-

52 d

HLIB SALOMONIS

♦ wTT J

GIo ri a pa tri« & fi li o & fpi ri tu

& infra». tem^ & nullum alium de natura fua.

C noh arcendcret direac Gnc medio ali- De regimine qaarti/.c«forKiw.

cuius pundi dc G. m a. .. ° ^ ^ .

De regimine tertii feculorum.

A men. A. Confor ta - - toir eft.

. A 17 1 j Omnis cantus feptimi toni inctpient

A men. A. Et val de ma ne. .^ ^ ^^, .^ ^ ^^^j^^^ ptvfeculorum eius-

Regula. Omne feculorum feptimi to- dem toni finiens in eodem , & nullum ni finiens in b. regit cantum eiusdem alium.

De regimine quinti feculorum.

A men. Pu er iia tus eft no bi$

Modoi

SCI&NTIA ARTIS MUSIC^.

Modus intonaiidi pfalmos.

■■•«ii—i^i»*»^*-^" I I ) ■ ■ — ■ — — J'- — " ■ ■■

Lan d9 te Do mfnum omnes gentes» laudate e'um omneis po pu \u

Regnliu Omnis caotus feptimi toni incipiens in G. afcendens fine medio in dL vel incipiens fupra d regitur per/if« admant eiusdem toni finieotem' in 4. noUo excepto.

lUod fecuhrum fuperius fciflTom eft» qoia de nnUo ferviebat. Quartum fecu^ lorum fupplet eios vjces omnino. |tem cantat ^odKrn rnodo* exdfptd de uno

pundo» & ita bene fintunt in c. Rievera fecundum feculorum fufiicerec ad omne regimen feptimi toni. Secuhrum de Ghria patri nuUtia habet aliuid regi- meut quam fecundum fe. De onialbus aliis ad figuram primi habeatur recurfos.

Caput XXVII. SsArica de praBica aSavt twi.

Figura I3.

O dLo- funt be ati - - tu di nes.

I ■ .. ^-1 -. . — — ■ 1,1 ^\ — — M^ ■■-_^ •- _

Glo ri a pa tri & fi li o & fpi ri to i fen.do

fi cut e rat

^ M l^ W ■-« k-^ U Im^ lU tmMk ^ M 1^' na M

»_. a^ a-

l/"^W— 1^'in m Pi ^u w w.Wfc^wwpii^

-H H . M 4^

in prin ci pi o & nonc & femper & in fe co la I. fe co lo rum

a men

II. Se cu lo rum a men. III. Se cu lo rum

-»— Sci::

a men. IV. S? cu lo rum a meo.

G 3

EU& SALOMONIS

De regimioe fecundi feadorum.

Ecce modas inchoradt pralinos fe- cunduoi odavum tonnm & finem impo-- nendi ad modum ^io^ilfecukrum^ per quod regttur.

A men. A. O do funt Reguia. omne feculornm odavi toni

Reguia. Omnis cantus odavi toni in- finiens in e. regit totum cantnm eins^

tipiens in G. & infra & etiam fupra» dem toni incipientem in e. & fiipra,

rc^e regitur per fsculorum eiusdem to- nullo ezcepto , & nuUum alium can-

ni finiens in G. tum regere debet

Lau da te e um in cym ba lis be ne fo nan ti bus » iau da te e um

in cymba iis iubiiati pnis> omnis fpi ri tus laudet Dominum.

Scienter tntonantur ukimo toni cum iilo verfu : Omnis fpiritus laudet Domi* num^ pro fine operis incepti in cantu. Verum cum ad honorem creatoris & falvatoris noftri lefu Chrifti» cui honor, poteftas & imperium fine fine perma* Dett & gloriofae virginis beatifiims Ge«- fiitricis eius, prasfens opufculum fiierit inceptum» & eorum fufiragio, ut pa* tet« perfedum» finito libro fic laus & gloria Chrifto.

SecutaruM fdfliim eft fupertus» quia ttihil addit tertio feculorum^ fed unum pundum^ qui non operatur nifi fatuita- tem ft perverfitatem. Seadorum de Glo^ ria patrl idem eft omnino quoad omne legimen cum tertio feadorunk

Secundo fectdorum five quarto nulla eft affignata reguhk nec exemph mul-* tiplicata) quia omoino diflTooum eft a

natura aliorumy^ciribrfiiif. Item notad- dum » quod illud feculorum non eft de odavo tono, nec de aliquo tonorumt nifi derifione & abufive» & magis fapit naturam primi toni, quam alteriiss co- iusque. £t etiamfi fuiflfet alfignatum a prima impofitione de primo tono, ad- huc tamquam inutile five impertinens iudicaretur & fuperflunm, cnm totum fuum regimen per fecundum feculorum primi toni regeretur verius» quam per ipfum. Item fi dimittatur cum odavo tono, utilius regeretur per tertium Jl?-^ Culorum odavi toni, quam per fecttn^ dum, & omnes illi cantus» qui attri- buuntur fibi ad regendum. Et otinam de ifto fecundo fecuJorum five quarto odavi toni memoria non haboretur^ cum omnia aiia feculomm derideat, & ieipfum»

Ca.

SCIBKTIA ARTIS MUSIC^.

Caput xxvin.

BtArica • fuaUter cantus debeat Uneari, Sopereft* Bt de caotu cam Haeis di-

(pictatuT. Nam cantus fioe competen- tibns lineis non poteft bene ordintri« neqne poni asquis gradibus in libro:

nitur linea de quarto in quartum, vel de quipto in quintum pundum ? Re- fpondeo : bene ponitur de quinto in quintum per pritpam viam , & meliori via, quam tu opponens intelligas; fed de quarto in quartum non ponitur, nam bene poflet errari in medio : & de ter^-

oam menfura excellit fenfum» & ficut tio in tertium non cadit nifi unicus

io omne» quod eft» menfuram ponere punaua in medio» & tdeo errari non

prodeft, (ic fine menfura deperit omne poteft. quod eft: & in illo cantu, ubi non eft

menfora linearum» fed eft ootatum per Q»w in cantu, qui «fcendit quin*

ootarium aliquotieng fore distempera^ 4"^ ^^1 f^^ lioeas* omoes non ponuo-

tom. ooo eft mirum, fi aliquotiens in tur in libro? Refpondeo : omittitor

illis libris quandoque male caotatur. Et fortaffis propter avaritiam pergameoi vel

eft notaodom • quod tota palma noo defidiam ootatoris; vel polfumos dioere»

poteft fe exteodere, nifi ad decem li. & eft melius, quod illud fuppletur per

oeas» & quod fequitur, introducendi quidafoUas & aliqpotiens mufafoUas, &

in arte ifta intcr alia, antequam veniant ^P P« claviom appoCtionem . quod

td cantum tooorum » edoceri debent

Prima linea in gamma r, A. per mt- diom» B. per Uneam» C per medium» D. pro Uoea & pro regula fecundi to^ oi» E. pro medio & pro regula quarti

idem eftf S^d boc oqo obftvite » fcili- cet appofitione ciavium» propter defe- ftum lioearum a plerisque etiam prove- S^ cantus & ipfi turbaotor ^ rema- oent confufi, Iteio notandum» quod prima linea in gamma» Sc fig de fingu-

tooi» F. pro Imea & pro regula pnm» j^,^ ^^ ^^^^ ^^^ p^^^ot^ ^ ^,di,

pro Imea & pro regula pnm» j^,^ ^^ ^^^^ ^^^ p^^^ot^ ^ ^,di,

toni 9^ pro regula fexti toni» G. pro medio ft pro regula tertii toni & pro regola odavf toni ; 0. pro Uoea Sc pro regola qoioti tooi» b^ pro medio & prp regola fepdmi tooi» c. prg Uoea» d. pro medio» f pro lioea» / pro medio»

oentur» hoc 000 procedit de neceffita- te, fed fecpndum qqaUtatem & tempe- rantiau) cantus » qui debet popi iii no- ta & (ecundun) difcretionem notatoris» qui debet praevidere, qus clavis in qua jinea eft ^pponenda, Item ootandum»

g. pro linea; 5 pro medip» '1 pro Iwea» ^^^j^ quaotum eft de natora fui. requi

% pro media» l pro linea,& nltimopua. rit pluraUtatem linearum fecundum exi-

ao dc palma, 000 de toto cantu, gcntiam alcenfus fui: verum difcretus

Sed qoare noo pooitur quiUbet poo^ ootator 000 pooit pifi tres vel quatuor

' is io Uoea de fecundo in fecundum? vel quinque. fi viflerit expedire; refi-

Jpoodeo: cederet ad confiifionem & dupm afcenfus cantus per appofitto-

torpatioflem librL Et quare oon po^ oem clavium fupplebit

Item

56 ELI£ S^LOMONIS

Item Qotandom, quod davis in hoc fQs hoc fecerit, fllt Qotatar tergiverfk-

cantu appeiiatar littera, in qua pundus tor veritatis, cacens vera, expriaiens fa)-

afcendere vel defcendere debet. Item fa poteft merito noncupari, poaeas pro

tertio modo appellatur clavis littera illat teris davibus muiafoUas. Item ootan»

qus ponitur jn principio linearum» vel dum notabiliter» quod qoi £icit aliqoem

quaii. totum regimen linearum» inter librum notari de novo, efto, quod dc

quas eft poiita» aperit, & declarat, cu* antiqua npta caveat» quod a bono mu«

ius tofii debet eflfe. Item notandum« & fico faoiat prsvideri, quod claves, ut

memoriter teoendnm, & operis per ef- didum eft fuperius, ordinentur» fi non

fedum componendum » quod de omni vnlt » quod tota nota illa contineat &!•

cantu primi toni , nuUo excepto » de- fitatem.

bet poni clavis in F. & Ula clavis po- Caput XXVOL

nitur ibi pro vera clave, & Unea pro « . . ■ . a^^^^w^v w rf^e^o^^^^

vera regula primi toni. Item pro fecun- ^^''? * pr^andis ^ cofifiderandis

do tono debet poni clavis in Uttera D. ^« ~^^ ^*'^^^ *«^«^ ^''''^

qoae aperit» quod linea » quae fequitur» Eft hotandttm , quod feptem funt ge*

regula eft fecundi toni. Item de tertio nera cantuum in ecclefia mUitante tacii-

debet poni in G. Item de quarto debet co de cantibus ordtnatis per leduram^

poni in E. IteiA de quinto in a. Item otpote Gloria in exceljis^ pro&s prae^

de fexto in F. Item de feptimo in b. &tio, SanSus^ Agnus^ Miflfae, epiftolas

Item de odavo in G. Item notandum, & evangelia, & fimUia: & ita funt di-

quod eo ipfo, quod datur certa notida verfii & varia, quod onum genus noo

Quod fi fecus fadum

re. Nonne didum eft, quod fecundus fuerit, iUe cantus erroneus &ab indifcrC'»

tonus fiicitregulam & finem, ubi pri- to mufico videtur editus fuiiTe. Item funt

mos finit, & quartus fadt regulam fu- feptem genera cantuum adinftar feptem

am & finem, ubi certius finit» & fic operum mifericordiae five caritatis, vel

de rdiquis ? Ergo de primo ad ulti- iuxta verbum propheticum fepties in dig

mum manifefte conftat, quod de fine laudem dicam tibi^ Deus meus ne perdas

coiusUbet toni certa notitia datur per me. Vel funt odo genera cantuum, qui

notittam regulae cuiuscumque. Item primum genus acceperit pro duobus»

conftat, quod fi huius dodrina in li- quod fieri poteft ad inflar odo tonoruui.

bris & ootis appcmatur, vix aut nqm- Utecce! primom genus invitatoria five

quam atiquis cfifcretus io hac arte ao . . ^.^. . j. . ^

ordiaatk)Demtonoram.fa^redcbetii>a. ^"^'"'^ denoutta cand^ !\.?f"'^

xioie in Matotiois & Mifla. Item ficu. ^^^* & dequthad^^

ti diauQi eft de diais gcncribus can. ^^^^^ ^ '^^^^^-

tuum, quod unum in oaturam alterins Ad ootitiam adquiretf dam & inftruftio»

non cadet» nec debet permirceri cnm eo- nem fcieutiaB cantandi in quatuor voces»

dcm : ita dico » & magis prohibitorie» & eorum , quae ia praBfenti figura fim

qood de quocumque odo tonorum can* dodrina cootincotur, praeootandom eft,

tos aliqois incboatos fuerit ad edendum» quod quatuor , qui cantate debcbunt» illiua tooi naturam fcrvare debet » oiius - habeant peritiam cantandi artificiaiiter»

czordium fumfit» hoc modo; ut fi in- & quafi ex inftrudione naturae cum cis

choavcric de oatura primi toni, nuilo iteratae» & habeant ioftrumcnta five vo-

nM>do firasgrediatur mctas proprias feu ces concordes. Item notaudum» quod

natiiraiii inchoatam aliquo cafu» & fi habcant vocet conferentes hoc modo»

feceijt» extendtt fe in naturam fecundi quod unus babeat vocem magis grof-

tt0t«m» qoi ipedes clus habetur; & e fam & fonoram» quam alii» vd quafi»

ookverfo de natura fecundi in primum. fecundo fecundus» tertio tertius» quar-

Et quoddk:o de primo io fecuodo» & to quartus» ut fiioe iutelligatur de ifto»

de tertio io quartOi quinto & fexto» ut yaleat altius quam alii caotare. Item

iepttmo & odavo inteiido dixifle. Ali- notandom» quod inter fe habeant no-

ter cantus talis extraneus fr quafi irre- titiam vocum fuarum » & quod alter

gubris habetur» qofai non fequitur na- alterum viderit cantare. Item notandum

tnram ieu reguhm » per quam fiiit iii* notabilitcr » quod dato » quod eflent

cfaoatQs« tranibendcndo montest defi:en* aeque boni cantores quatuor» qui can-

dendo per abmpta vallium» circifmeun- tare debcnt» necefleeft» quod regant fe

ficiuot io GlortM in excelfis. & ipfis re» aut tertiam» aut quartam: fi quartaoi»

fpooforiis & fimtlibus. Pras oimia artis tuoc tacito de fua» primo pooet primom

peritta probeot ittud» & proteftentur in in prinuL £t nota notabiltter» quod ifte

libro» qoaodb caotM traosibit dciiatu» primus taotum cxipedabit io prinio puo-

n ooios tooi in oatoram alterius; hoc Oo» qooufqoe pofucric (ccundnm io fe»

fiido traofccndat oomes tpoos» fi volu« cBoda voce^ & ilii duo taotum exfpe-

tf oam idem fimtict artis peridam: dabooti, quouf^e tertium pofuerit io

mI oifi fecerit» caotos ft muficos io tertia: & ipfi tres tantum exfpeaaboot

reaa dilabr loereotun io prioio poodo finniter t quoiifqoe ipfe

ScxifTOExs vBTe 01 Mvsiciu P.UL H foe.

58 EtlJB 9AL0M0NIS

fuerit in qaarta Toce; nec fe movebant nt in fignn^apparebit Ideo non eft ne»

de primo pondo, quoufqae ille fum- ceiTe llli» qui debet cabtare fecondam,

ffius inceperit cantare fecandum pun- quod alium impediat de ea, quod nihil

dum, obtemperaHs primo tantum tri- aliud elTet» qoam totum impedire; S^

bus vocibas cum fua voce. Item notan- fortaffis omnes quatuor impedirent, dato

dum. qnod in omnibus pundis iliaa quod efient boni cantores.

Redorem quafi primum indpere per»

mittere debent Item notandum, quod I^em fi Redor ifte non fiierit de

ipfe debet eos regere in omnibus pau. qaatuor, qui debent cantare in quatuor

fis, & poft paufas incipere debet, qua- ^oces* tpQC infpsOis, quc dida fnnt

lemcumque ipfe cantaverit vocem. de fonoritate vocum, ponet omnes or-

c , . r n A j u * i. dinatim in fuas voces , & fiiciet eis pau- Si autem ipfe Reftor debet cantare g, ^^^ „^„„ f„^ ^ ^^^^ ^J^^

pnmam yocem. tunc debet ponere d- fte diayilabando. Sedfiquisquam parum lum. qu, debet aintere fccundam vo- ,„j „j„„, ,. j^^ ^^^^^ J^^ ^^^^^

cem. m prima. & ftatim taato de fe- v,nos punaos, tunc dicet ad aurem co.

cunda ponet lUum. qui debet cantare ioslibetSoncfte : parnm fonas, minus

tertiam vocem. in ertui, & quartum fonas, nimis rigide cantas. nimis figo-

m quarta, & ftatim illum de pnma po- „„t,, j^ ^^^^ ^ ^^^^ ^J'^

nere m fecundam. & feipfum m prima. ^^ agnofcatur: aut cantabit aliquo-

Si ipfe debet cantare fecundam voccm, tunc ponet primum in prima, & di« mifia fiscuoda ponet tertium in tertia, & quartum in qiiarta, & poftea refu- met fuam vocem fecundam. Si autem

tiens cum altquo, prout erit magis & minus necefle; & tunc affirmabit totum cantum in debitam fonoritatem. Verum tamen vix habebit debium & plenam fonoritatem cantus ille, nifi dudor de

debet cantare tertiam vocem. tunc po- t„^, cantoribus exiftat; nifi alii qua-

net pnmum ,n prima. quartum in qaar- t„„ ^^^^ j^^j g^ Qotandum no-

& fecundum m fecunda. dimifia tabiliter. non decipiamini, quod noo

tertia. & poftea tertiam refumet ^g^^^ „^ debent eOc illi ultra qua.

QpaB eft rdtio diverfitatts » quod tuor, qui cantant aliquomodo, qutn

quaodo debet cantare fecundam , nulii cedat ad confufionem & deturpationem

eam commendat, & quando debet can- totius cantus, qui cantator; nec debet

tare primam vel tertiam, eas commen- dici cantus quatuor» fed dirifio pluri*

dat? Refpondeo: neceffitas eft in caufa; morumt quanto plures erunt, non ob«

nam fine fonoritate primae, alias tres ftante, quod domini canonid de Lug*

non procedunt Item prima indiget ter- duoo » quando volunt cantare refponfo*

tia» quia reddit fonoritatem &facit con>. rium & ABeluia io magnis feftivitati-

fonantiam cum illa. Item per quartam bus,decem vel tredecim afcendunt mul*

habetur iecttnda» qoia fecum applaudit» tum ia altumt oroati de optimis cappis;

SQIENTIA ARTIS MUSTCJE. 59

ft tnoo iHoniiii ludicio plus laudatur, voces exaltentur, & qui altius pfallere

qui maiori clangore aftra ferit» velut poflit inter alios» ficiat debitum fuum;

poflent fiinftos Angelos fuperius excita- fed gravare mediocres propter nimis al-

re. Ordine turbato fuccedo burgare tam inchoationem, non poteft procede^

nato. Verum religiofi, quando coufue- re de bono*& aequo. Item notandum»

vemnt caotare in quatuor voces, & quod quafi maior pars eius deturpatur

Gonftabit cuilibet, quam vocem cantare propter defedum fonandi. Itemquodtra-

debeat • tunc in adventu fuo quafi om- dim & paufatim cantetur. Item quod

nes fimul , primo de prima voce ta>» unus exfpedet alium. Item quod ab

men moderate inftigante, uno idu, omnibus quafi fimul fiat paufa & re^

non duobus » tn diver& vocibus pote^ fumtio cantus. Sunt quidam » qui quan*

rnnt omnes incipere poft pritdum idum» do reincipiunt cantus, faliunt novem

pundos in tertia voce ad modum lai«

Et notandum , quod plura funt ne» corum « quando debent efle contenti

cefleadboc, ut cantus habeat debitum quatuor pundis vel quinque: & hoc

funm: primo ut ille» qui cantat, ha- cedit in gravamen priorum de choro,

beat notitiam illius, quod cantat, xiam & procedit, ut videtur, ex artis im»

ficuti legere & non intelligere , neglige^ peritia, & quia confidunt de inftru-

re eft, ita cantare & non incelligere mentfs fuis. (a) cantum nec feipfum, deridereeft. Item His tadis ad explanationem circumfe-

qood cantor habeat fonoram vocem & rentiarum figur» habeatur acceflns. Et

concordem , qnantumcumque fciat de eft fciendum , quod in prima circumfe-

arte: Item qnod femper cantor con«- rentia figurae continetur numerus duo-

grue vocem fuam de pundo in pun- decim pundorum, qui eft neceflariusad

Laudem Det femper debemus extollere In fecunda drcumferentia continetur,

& exaltare, non deprimere, non fup- per quot pundos una vox artificialiter

primere, nec voces debUitare. Ideo in dtfiert ab alia. Et eft fciendum, quod

regub iftiusartis continetur, quod can-* fecanda vox differt a prima per quin-

tor five inceptor cantuum moderata vo-» que pundos, tertia a fecunda difl^rt

ce cantus omnes incipere debet, quod quatnor pundos, quarta a tertia quin-

ipfe & quilibet alter voce idonea ad uU que.

timum pundum attingere poffit: aliter Qnid eft hoc? nonne bis quinque &

cederet in deturpationem cantus , nec quatuor font quatuordecim ? & in prl»

diceretur cantus, fed clangor & fcanda^ ma circumferentia contioetur , quod

* in in piebe. Et hoc fit, ut femper non funt nifi duodecim in quatuor vo-

H 2 ces.

) Fwitiit^tde in oo^Cf ligitfa cantandi ptr qiui. L fignatam. Qon antem hio feqnnntnr, aiifisnislni»

: Tocn^ qnam vm iios initio hnint Toini Ilt. ina c^pticatioaca ddcnrinnt. i^tomn ninficonini loi indfiMB'Miflmi nnAcro

ELIJB SALOMONIS

ces? Relpondeo: totiun veruin eft» fed quiotus pQnfttts de priroo pundo re- compeniHut keniinpro primopundoin numero ^i^tuor. Similiter quartus pnn» dus de numero qoatuor ponitur pro primo in ultimo computo de numero quinque: & fic, ut didum eft» quasli* bet circumferentia continet veritatem.

Sed quare voces non diftant sequali numero puodorum? Kefpondeo: confo- nantia vocum » neque natura cantus ar- tificialis nec naturalis hoc permittit; & fi fieret, turpem fonoritatem generaret Et ita artificialiter & ordinabiliter pofi^ tum-eft in figura» & habet verltatem, aliter noo haberet Et eft fciendum, quod caotus laicorum a natura infixus eisdem ut in pluribus, & inftrumentorum lig- neorum appetit iliud idem, non tamen cantus Lombardorum. qui ululant ad Aodum luporum. Quod manifefte pa« tet; nam fi unus laicus audiret atium laicum cantare in prima bafla voce» be* ne faliret reifta in tertia, non aotem ali* quo modo in fecunda; vel e contrario de tertia in prima» fed nunquam in fe» cunda,

Quare numerus pundorum & ordi* natio vocum non exprimitur per itf, re, rniy fa^ fol^ la^ cum hic agatur de pundis & cantu? Refpondeo: ille, qui edidit prasfentem doArinam , nolebat turbare addifcentes, fed potius ioftrue- re. Nam fi inciperet per ut^ primo, ot facere debet, volentes addifcere for-p taffis turbarentur, fi femper illa, quae vellent in quatuor vocibus cantare, nifi in ut primam vocem fundarent Nam quantum eft dc natura eiusdem artis cantandi in quatuoi focei» ipfii art non

Nam fi inciperet per ut^ primo, ot facere debet, volentes addifcere for-p taffis turbarentur, fi femper illa, quae vellent in quatuor vocibus cantare, nifi in ut primam vocem fundarent Nam quantum eft dc natura eiusdem artis cantandi in quatuoi focei» ipfii art non

caufat, quod primoi pnndos foper nno pon&o magis quam fnper alto fondetor: & tded prsfens dodrina, nec figura per nomina pundorum ordioem foom noa expreflerunt verum; fed littera^, qoa» iofra rotam continentor» ordinat» font fecundum quod Redor & unusqaiiqne corrigit aliom, & fibi notificat dehitnoi fuum. Item ootandnm noiabiliter, quod dodrina, qua& data eft de quatuor vo- cibus, data eft de tribus, & de dnaboa &dequinque, fiipple, fi fiis eflet can« tare. Sed ultra qoatuor non generaret nifi turpem-fonoritatem , & fiiperet na« turam ac fi coUegiom cantaret Nec etiam permittitor, qood doo caotent in eadem voce, nifi in prima caulaliter^ fi eflet tam bafla prima , ne poflet a circumlhiQtibus audiri.

Quare figura non eft rotunda ex om« oi parte, vel quadrata, cum conftct ex quatuor? Refpondeo: ita fieri debet ad modum lunas, quae habet duo capita. Nonne funt ordinati iili quatuor, qui cantant, ac fi refpicerent ad librum? Item primus per fe facit unum caput, ita quod vox fua non tangit aliquid, poft fe habet reliqqas tres. Quartus fi« militir fiicit aliud caput, cum non habeat alium fuperiotem; & fic debet fieri ad niodum luns & ad modum rotae in parte : nam ars cantandi ita eft ad de^ fcenfum ficuti ad afcenfum , & e con^ verfo. £t eft notandum, quod qua* tuor voces ita annexae funt inter fe, itt in verfibus continetur: Tertia cum prima refonat. quia capit

in imap Dat modulot quarta mediaute voce fe^

cundik £t

SCIENTIA ARTIS MVSICM. 6l

Et licet (iDt ordini^ debko modo in axts: nec carat de mttateartis plosquam

figunit nihilominus ille» qoi cantabitter- ille » qut ex facohate cerebrifidfum car-

tiam vocem» debetefle in fecundo loco men cootra fidem catbolicam edit Se«

inxta primnm: ille, qui cantabit fecun- coodo contlogit propter erroneum nota-

dam vocem , debet efle in tertio loco torem, qoi tgnorat lioeas 8c pund:o8,quo8

ioxta quartum; & ita gerunt cappaa eius» videt lo libro» & male in alio tranfcribit

dein coioris (a). Ratio eft,quia vox onius Tertio acddit » quando illa prava nota

vocem alterius certificabit, & iUuftrabit, non correda exemplatuco fumitur, ante-

maxime dum cantabunt » & itadocet eos qoaa corrigatur. Qparto accidit 6b de-

iflitelledus verfuum ordinare/ Et eft te- fedom & negligentiam boni mofid, qui

nendum notabiliter , quod totus chorus, qoancfo vjdet falfam notam, non corrigit,

qoando refumet caotum • quem quatuor nec redigit in luculentam notam & pon-

cantant, debet refumere in tertia voce, cordemJtemincidit incontagionem falfie

quam ipfi quatuor cantant; quod ntfi fe- muficse, quicumque plangit F. velG. c. vel

Gerit chorus, & didi quatuor fi cantum d. quae nullo modo debent neque patiuiw

velG. c. vel

Gerit chorus, & didi quatuor fi cantum d. quae nullo modo debent neque patiuiw

refomferint, erunt turbati, nifi quatuor tur plangi, utM*ti palmae natura&figura

valde profpexerint fibi cuftodreodo pri» continetur , & alias fuperius eft often»

mam vocem ; & fi voceaamiferint, necef* fum. fit hoc contingit in pluribns , qoia

fe eft iterum innovare voces. Itemficoo* ignoraos cantor tgnorat fdentiae nato-

tigerit primum reincipere poft primam ram , quam poteft videre in palma , &

cantus inchoationem , & fnerit nimis baf- habifitare vocem fuam ad cantandum can-

fus, tooc quatuor poterunt omnino iono« tum» qui cum inftrumento lignep , cum

Viret ot didum eft, voces fuas. viella optioie cantaretur: Et qui voluerit

r VVVT experiri erroneum cantorem , & etiam

Caput AaAL qyjjg emjnentem. inducat euih ad can-

Di doSriHa falfa muficd ^ qualiter debeat tandum profam , quam edidic dominus

evitari. Clemens, Maria pri^conio ; & fi fuerit

Reftat, ut de falfa mufica aliqoa difce* aptus ad cantandutii iHam , ptsbfumitur,

ptentur. Falfa mufica nihil aliud eft,quam quod talis debeat falfam muficam reperire.

filfus muficus fiilfa mugiens ; & boc con- Item alio modo contaminaiur cantus,

tingit quatuor modis : aut quod fidfum quando moUificatur E. quod nulio modo

cantom imponat ille, qui fingit fe ex-^ patitur moUificari. Item notandum no-

cellentem in mufica , &ex caecitate artis tabiliter, quod duo pundi nullo modo

ignorandaB, vel quafi minus diligens eft unus poft alium debet plangi in aliquo

Tellafdvos, nequeadvertit, qualiter de* ufu de mundo, neque pundi ordinati

Vet cantom edere, plusqudm fi refpice- funt aliquo modo in palma, neque func

^et io cancro folis dum volvitur aureus oifi A. & B. qui nullo modo patiuntur

H 3 plan-

•) Vdaw &ilkcl t^ bamim cappit fiota^» lertiai ▼m * ^uirtw cfpylt nilbtif dHttttgBaBiv.

62 ELIiE SALOMONIS

plaogi » imo eft nimis diflboum & abfar- rint refponroria primi toni , & rerfur de

dam. In eo quod a. eft terttse da?is vel fecundo , vel e converfo , tonc ambo e»

fexts , & ^. in eo • quod quartae clavis rant iliius toni , cnius erit caput ambo-

vel feptimae , poflunt plaogi , Sc aliter rum , lioc eft , .erunt primi toni , tertii»

nuUo modo. £t fic tot modis, ut didum quinti & feptimi ; & fic refponfum eft ad

eft, quando fit traosgreflbs de uoa chve Si. exiitfermo^ &ad prima duo memtai

in aliam fine duplicatione pundi, contio- diftindionis. Siautem|t.fueritfextitoni»

git faifam muficam reperire. & pro(a fuerit tertii, tunc quia nihilha-

Sed ne videamur ignotare, qus fope* bet commune 9^. cum profii, neque pro»

rius fcripra fuot, aiiqua operis per effe- fa cum |2. fed quod cootinue cantatur, 8c

fed quod cootinue cantatur, 8c

dum oftendamus. Ofterenda Mt^mi Z>a- fortaflis conveniont in diAamine; tunc

vid dicitur irregularis, quia finit in C. pri- non incongrue , id eft , optime , ift. &

mum, & hoc propter pravum exemplar, profa poflfunt cantari nonmutatis vocibos,

vel ignorantiam vel errorem primi nota- audader quilibet de tono fuo. Item dico

toris. Alii dicunt, quod eft odavi toni, de 92. quod fuerit fextitoni, &ilr. deiet*

& finit in G. primum : utrumque incon» tio, & e converfo, & fic de finguiis, quod

gruum eft dicere , nam eft direde fecun- ratione fiet ; fed 9;. erit fine verfu proprio

di tooi, & nullo pundlo addito, nuUo re» iu cantu ; & per hoc folutum eft ad qam^

moto corrigi poteft, fednon eft neceflfe fiionem dt virgo Jlc^eBatur. ift. eftdire^

(a). Item aliud, quod poflfet obiici, quod Ae de fexto tono, & profii de tertio, St

&l(a mufica eft, quando 9;. eft unius to» profa poterit inchoari direde in G. vel ia

ni , &ir. de alio , ut in iiio videtur 9;. asquali voce cum pundo de F. 8c nihilo»

exiit Jermo. if.ficeum volo; & de qui* minus fingemus & intelligemus, ac fi In^

busdam aliis. Item videtur de virgo Jla^ ciperet in G. £t probo, quod hurus fidio

geUatur^ quod fit falfa mufica ; 9;.eftfex- iiciteeft, & quotidie ufitamus, utpote

ti toni direde, profa eft tertii toni dire- cum dicimus ant. Inclinavit dominus aum

de. Item de ^.Hacdies^ guamfecit Do^ remfuam mibi. Credidi. Suflicit fidione

minus , & de verfu, quas finiunt in A. & fcientias ad redam fonoritatem , fi afcen«

de fimilibus. dat quatgor pundos ante Credidi. Anti»

Refpondeo ad primum diftinguendo : phona verhas Domini mmet in atemum^

zut ifi. eft primi Scf. fecundi, & fic de antiph. Clamavi & exaudivit me. Undi

omnibus tonis, & e converfo? aut9!. eft veniet auxilium mibi; & nlhilominus a«

primi toni , & ir. tertii toni , & fic de fcendit feptem pundos Credidi fecundum

omnibus tonis intelligat quicomque vo- debitum tonorum. Finis antiphonas ve^

luerit, vel e converfo ? De iam duobus ritas nonne requirit fonoritatem Crium

membris diftiodlionis , bis intelledis re« pundorum fupra fe? & ita tenemus; 8e

iteratis omnibus odo tonis (dico): fi fiie» nihilominus defcendit tres pundos. Finis

anti-

(a) AddQntiir kk tlia fHKilan mflipb , M tatin tamiim finc aotit miiiidi»

SeiENTIA ARTIS MUSIC*.

tntiphonaf iieC7amat^irequirit,quod an- tiphona Undi incipiat tertio fupra fe, & tamen incipit sequaliter in E. cum praece.» denti : & omnes iftae fonoritates funt quotidiana?. Item onus tonus de fonori*. tate alterius artificialiter non curat» nia» xime in diverGs metris, fervatis tamen» qus dixi fuperius de refponforiis & to- nis, & in duobus membris diftin(3tionis de Exiit fermo^ Sc aliis. Neque etiam curat de fonorltate propria five natura- li in fe ipip in diverGs metris, ut in cxemplo antiphonae de Inclinavit cum quotidianis fimiltbus, & fpecialiter in antipbona Clamavi. Unde veniet antiph« qu« funt ambas quarti toni.

Neque etiam curat de fonorltate propria five natura- li in fe ipip in diverGs metris, ut in cxemplo antiphonae de Inclinavit cum quotidianis fimiltbus, & fpecialiter in antipbona Clamavi. Unde veniet antiph« qu« funt ambas quarti toni.

Ad illa^ quae di(Sla fuerunt de i;. Hae dies quam fecit dominus^ veriu eiusdem & fimilibufi nuUa eft quxftio: imo di- co, quod veriur cantatur t & fapit na- toram feptimi tooi, quod (indicat) ipfum Gloria patri^ quod datur pro exemplo eiusdem feptimi toni. Item dico , quod melius tertium y!fc«/oriii», quod conti- netur inter ipecies feptimi toni, finit in 0. quare bene non finiret ^. Hacdi^ es 8c verfus eius in a. ? lam finiunt ali- qnotiens verfus regulariter in b. refpon- foria aliqootiens in d. fuperius , in quo deviat fe de feptimo tono» qui facit re« gulam fuam in b. & finit in G. Hm dies (cnm) in medio &ciat finem fuum in a. Qtique de feptimo tono eft , 8c debet iu- dicari. Qpod non debeat eflTe de quinto, palam eft; quintus & fextus maiorem ac- cipiunt poteilatem ab a, infra, quam fupra ieptimus, & e copverfo; & ideo feptimi tQni bac dies^ verfus» & fimilia habentnr»

maxime quia quafi in totum ab a. fupe- rius cantantur, item quidam pifcatores lucios in fiivis (venantes) volebant di- cere» quod b^ec dies erat fecundi toni, quod phantafticum eft cogitare, cqm ali- quo modo aliquis fomniator fecundum antjquum curfum cantare nequeat de fe- cundo tono, quin fe ipfum §c cantum in pluribus locis poUuat , ia vitium fiilfas muQca^ incidendo. ^ Gaude Maria. & "j^. direde funt fexti toni , Alma Redem^ ptoris autem feptimi toni direcle.

Sed caveant, qui habent corruptas notas in libris fuis , & faciant eas dili- genter a bono mufico emendari, & zi* difcant, fi placuerit eis, veritatem can- tare* Non eft bonum neque honeftum» femper gloriari cum phantafticis canti- bus , & Deum inhonorare. Item qui- dam prseeminentes in fcientia ifta, ut aflferunt, dedignantur concedere, quod OflScia regancpr per feculorum diredo ficuti antiphonae. £t ego dico auda- ^er, quod ita fimiiiter reguntnr & de- bent regi pet feculorum^ ficuti minor antiphona de mundo, Ideo praemiflTura foit in principio, quod ultimus pundus de feculorum de Gloria patri de primo tono debeat pooi in F. ficuti ponitur de aliis feculorum , & poftea Amen eius* dem fecukrum fequetur regimen & vias debiti regiminis fui, quancum ad oflfi- cium • cui debebit fervire.

Verum , quia veritatem habet , quod in oflScio (ontinetur: mifericordia Domini plena eji terra; ^ omne donum perfe-^ Etum defurfum eft defcendens a patre lu^ minum^ apud quem non efi transmuta^

tio.

64 MARCHBTI DB PADUA

tiot uec viciJI^MdhUs tlmmhratio, laodfli Et omiiei JlH. quibat pidldee poe-

& gratias referaoius ad Ooiaipotefiteni fem dodrina, pro me Helia Salomoiiii

& Creatorem ooftrum« (jni foi mjferi* ocare teoeantor.

cordia prxfens opolcalum ad finem petw Adom anno Domioi milleiimo* do-

doxit centeflmo, feptoageflmo cjoarto, in co-

^ ^ L* >• M • '>* Romana, aono domini Grcgimi de-

cordia prxfens opolcalum ad finem petw Adom anno Domioi milleiimo* do-

doxit centeflmo, feptoageflmo cjoarto, in co-

^ ^ L* >• M • '>* Romana, aono domini Grcgimi de-

Oret Toce pia pro ool« virgo Ittana. ^^ tts^o,

MARGHETI de Padua MUSIGA,

SBU

LUCIDARIUM IN ARTE MUSICiE PLANiR Ex Mfc. Bibliotb. Ambrof. Mediolanet^.

MONITUM.

Marcheti de Padua duo baiemus opera msffica. Primum e/i Lacsdarium in arte MaficaB plaoae, ^od ex Mfc. bibliotbeca AmbrofioM Mediolanenfis coUato cum alio codice f^aticano edimus. InfcrHfitur Magnifico niiliti ft poteoti domino foo, do- mino Raynerio domini Zacharia? deUrbe veterit flluftris principis domini loannis» claras & excelfae memortaB domini Karoli regts lerufaiem & Sictlias gloriofi filit» comitis Gravinai & lionoris montis fimdi Angeli dom. in provincia Romandiote vicario generali. In bac epifiola pater lo Avmscomitis Gravinas, videlicet Carolus II. Sicilia rex » ceu iam defunOus^ clarae & eixceUs memorias appeUatur ; ut iam MHotavit MuRATORius T. III. antiquit. Ital mediiavi p. 875* in recenfione buius Lucidarii^ cui in Mfc. Ambrof. infine annus 1274. adfcribitur. Carolus IL vero^ cui Ro^ERTvs fuccejfit , natura debitum folvit demum an. 1309. Ergo^ addit^ Iju cidarium abfolutum quidem fuit an. 1274. ^ dumtaxat pofi annum 1309. dicattmi videtur 1oann4 principi.fratri Ko^wti re^s. asa potiusKkXVtMO^ dsBiloAvmt miUti; ac videtur effe Raimerius ll.princeps di Moiiaco« qui in exercitu regum Caroli II. Qf Roberti firenue dimicabat. (Ftd. tart verifier. p. 848) SMittamen MuRATORius.^rJ potuiffe^ ut Carolum II. viventem adbuc iis epitbkis amarit.

Sequitur in eodem codice Pomerium Marcheti de Padoa in arte rauficae menfiini» tc» infcriptum Pnedarjifinio polttcipum dnoRoberto Dei gratia lerofidem & SidlisB regL adeoquepo/i annum 1 309. f«o mtnrtuopatri in reignofuccelJSt Robertus. In ea vero Marchbtus Luddarium nou raro citat , laudatque Magiftram JFraocooeni mofioB rcriptorem • ufi in Lucidario Remigiura qoondam artis muficas fi:riptoren^ fui videtur effe Altifiodorenfisa cuius muficam T. L dedimuSf arl/ Frahcomis initA buius tomi tertii. mci*

LUCIDARIUM MUSICJE PLANJB. 6$

INCtPlT EPISTOLA MARCHETI DE PADUA.

Magnifico militi & potenti domino quam ab eo tnijfis. Ciiius dodrioam hii«

fuo, domino Raynerio domini militer imitaodo, cum mihi inter mufi-

Zaccfaarias de CTrbe veteri, illuftris Prin- cos minimo mandaverit veftra nobilitaSt

cipis domini loaonis claras & excelfse quam ad regimen tants provindas iVIa«

memorias Domini Karoli Regis lerufa- ieftas regia deftinavit, Lucidarium pia-

lem & Siciliae gloriofi filiij comitis Gra* nas mufficas componere ceu opus, quo

vinas & Hoooro » montis Sandi angeli nniverfi mufici & cantores fcirent ratio-

domini in prdvincia Romandiolae vica- nabiliter in plana mufica quid canta«

rio generalit Marchetus de Padua fe rent» deberem iuxta%meum modulum

torum. Gloriofus ioter apoftolos prin» fui, adiuvante me fratre Syphante de

ceps Petros, & paftor ovium, redor ec- Ferraria ordinis Pra^dicatorum, tam cir-

cleSae facrofandas, Vitarius lefu Chrifti, ca iibri ordinemi quam in ipfo libro

& coeleftis claviger paradifi, obedien- necefiarias fuas philofophicai rationes.

tiam tamquam virtutum omnium con- Quod quidem veftras duxi magnificentiae

tentivam in fua epiftola imperat Chrifti praeftandum ad laudem & gloriam con-

fidelibus qnoad omnes firmiter obfer- ditoris , cui in coeleftibus (andus fan-

vare; obedientes efiote carijfimi^ inquit, dus fandtfs cantant quotidie angeli pa«

omni creaturm propter Deum^ five Regi radifi. ExplicH Epifiola. tamquam praceUenti 9 five dudbus tam^

INCIPIT LUCIDARIUM

MARCHETI DE PADUA IN ARTE MUSICiE PLANJB^

TRACTATUS I.

CAruT L De inventione mujka.

Qpaliter Pytbagoras adinvenit mufi- cam, memorat Macrobius lib. 2. poft priocipium: cum , inqoit » cafu praeteri- ret in publicOt fabros ignitum ferrum iSdbM malleantes audivit, atque in au» res eios fonom fub t:erlo fibi reddentes ordiiie repeote reciderant, ib quibus

gravitati acumina coofonabant» tttotram- que (a) ad audientes , fub fiatuta divifi- one remanerent, ex variis impulfibus fi- bi cotifonantia nafceretur: fecitqoe fa- bros motare malleos, quibus mutatis di* yerfitas fonorum ab hominibus recedens malleos fequebatur. Cumque diverfitates pond^s in fingulis annotafleC, maiores malleos fierr imperavit» & ex malleis ad fides cbnvertit examen, & inteftina

ovi-

(a) Sk nrtffnt. codtx, bd legenduiii yidetiir uirimfm ?d wUum^pit. ScaiPTO&tt VXT. DB MVSIC4« P. UL

MARCHETI DB PADUA

ovium vel bonin nervos cum variis pon- deribus illigatis tetendit» qualia prius in malleis fuiflb didicerat , talisque cantus evenit, qualem prior confonantia pro- miferatt adiefta dulcedine» qnam nacur ra fonora prasftabat fidium. Sicque Py- thagoras tanti fecreti compos deprehen- dit numeros, quibus foni confoni na- fcerentur, & his fic proportionatis , ut ibi tinnierant, ad aedificandam muficam perfecit. Haec ibi^ Verum ipfe fidibus & cantu ufus eft, prput ait TuUius L 4. quaeft. Tufcul ubi ait, quod Pytha- gorici oirminibus foliti efle dicuntur & praecepta quaedam tradere occultius, & mentes fuas a cogitationum intentione cantu fidibusque ad tranquillitacem tra- ducerc.

Caput II.

Haec ibi^ Verum ipfe fidibus & cantu ufus eft, prput ait TuUius L 4. quaeft. Tufcul ubi ait, quod Pytha- gorici oirminibus foliti efle dicuntur & praecepta quaedam tradere occultius, & mentes fuas a cogitationum intentione cantu fidibusque ad tranquillitacem tra- ducerc.

Caput II.

De pulcritudine mufica. Pulcrior in artibus eft mufica , de qua Remigius : magnitudo mufices capit om- ne quod vivit, & quod non vivit: hanc concentus Angelorum, Archangelorum, Sandorumque omnium ante confpeduni Dei Sandus fandus fandus dicentes, fine fine decantant De hac Boetius in Pro- logo fuo, nihil enim tam proprium hu* manitati, quam remitti duicibus modis» aftringi contrariis. Idque non modo ia fingulis vel ftudus vel aetatibus tenet, ve« rum per cunda diffunditur ftudia ; & in- fantes ac iuvenes, nec non & fenes ita naturaliter modis muficis aflfedu qui* dem fpontaneo adiunguntur, nt Dulla fit omnino astas, quae a ddedatione dulcis cantilenas disiuodafit

Inter caeteras arbores admindiilis tnn* fica eft , cuius rami funt pulcre propo(« tionati per (a) numeros; flores eiusfunt fpecies confonantiarum : frudus eius funt harmoniae dulces per ipfas confonantiaa i^d eSedum produdx. De ipfo Bernardus \ lina eft mufica univerfalis cuius magni^* tudo nutn divino caput movet conti- nue omnia, qua? in ccelo mota funt» & quae in terra & mari, 8c in voce ho^ minum & ahimalium, & per incre- mentum corporum, & annos. & dief# & tempora confiftunt

Caput III. De utilitaie mufica. Secundum Ifidorum fine mufica nulbi fciencia poteft efle perfeda » nihii enfm fine ea legitur : (f. regitur). David citha« ram percutiebat: Saul minus veiabatur a fpiritu, & hoc erat ob,dul(^dinem mu- ficalis foni. Legitur etiam,quod Elifaeus propheta, cum erat incerrogatus a rege, intellexit fe tunc non habere fpiritum pro- pheticum , iuflit fibi pfalten adduci , & cum pfaUere incepiflfet, cognovit fptritmn prophetias in eum mox defcendifle , & prophetavit Vidimus namque quotidie de ntflitate m pradiis» cornuum tabarum, & aliorum inftrumentorum; fimiliterque anima diindicat Cnde dicebat Pythago* ras, hnnc mundnm per muficam condi- tum efle, & gubernari pofle, quia quid- quid vel intrinfecus venarum pulfibus commovetnr, per muficos rbythmos har* moniae virtutibus probatur afiTociatum efie. Boetius: nulla enim magis ad animun de difciplinis via. quam auribus patet

Ca-

(t) Hie in MOice

hiatiit cft «lt%i

LUCIDARIUM MUSIC/E PLANJE*

Caput IV.

De iudicio Mufica.

Boetius: nulla enim magis ad animun de difciplinis via. quam auribus patet

Ca-

(t) Hie in MOice

hiatiit cft «lt%i

LUCIDARIUM MUSIC/E PLANJE*

Caput IV.

De iudicio Mufica.

Non eft iadiciom mQficas folam in foQOr quia feafas auditus poteft &lli, ttti & cseteri^ foifus corporo. Naiu fal- litur feufus vifbs, fi redum lignum in aqa9 ponatur » quia refpicitttj: ocolis tortttofttau Faliitur ctiam &pe fralua audittts , cum dele^tur in fono ab om- m radone 8c proportione remoto. Ob hoc dicit BoeUtts: ficut npn faffidt in Tifu confpici colotea & formas^ nifi in- veftigetur, quas fit eorum proprietas; fic npn fttfficit cantu cantilenae deleda- f i » nifi (tian\ inveftigetttr t quaiiter pro- pprtiones vocum inter fe disittndae fint. Ittdidnm & proprietas muficae eft ratio Bumerorum , quas in ipfa tanta difpenfat, & qoafi domlna imperat Nam Remigius : vericas mufic9 eft in numeris propor- tionum.

CAPUt V.

Quid \fit mufica.

Mufica eft ars fpedabilis, cuius fonns in coelo & in terra modulatttn Item tenfidsi eft fcientia» quae in^ numerisj proportionibtts 5 qttantitatibas. menfuris» Goniundionibtts & confonantiis confiftit. Guido: mttfica eft motns vocum per arfin & thefin. hoc eft^ per elevatio- iiem 8t d^ofitionem.

Caput VI. Unde dUatut muJictL

Mufica didtor^a moys» quod eft aqua» eo qttod loxta aquas inventa fnit, at Re- migitts refert: quia ficutnqaa non poteft angi» ^od npn moveatdr; fic nec mo-

«7

fica» quod non aadiatur. Inquit enim ipfe: moys genus eft, qaod aquam fignificat; maltom enim iuvat aqua fonun^ mufi- cum , ut probabiliter apparet mj fiftulif OTganalibttSs quas implentur aqua, nt fiW num reddant

Caput VII.

De divifione mufic£.

Quamvis autem omnis modnlatio vo- cis &fooi» ac etiam quidquid ab audita percipitur» mufica fit, quia per ip&m de eis redditur ratio : tamen rdendum eft, quod mufica eft nomen generis, & deft- nitio fupradida de ipfa eft definitio gene- ris. Et ideo, quia genus eft, quod ha« bet fpecies, ideo fciendum eft, quod q^tt-p fica alia eft harmoaica, alia organicar & alia rhythmica didtur, de quibus omni- bus eft dicendtim.. Sed quia harmonica prima dicitur, 60 quod in voce hominiSt fen ab homine ipfo naturaliter iic forma- tur : iddrco qoid fit ipfii , primo viden- dum e(t

Cafut VIIL

De mufica harmonica.

Mufica hairmonica eft illa, quas fit per fonum, qua eft voxi, hoc eft» per hominem Bc animalia: ut autem praedi- da defioitio videatur, videodum eft, quid fit fonus, qni eft vox, in quo conftringitun Mufica harmonica praeli- bata, quantum eft ad omnia alia, con- venit cnm aliis dttabus mafids; nam qudecumque per ipfiim cantari poflunt, per organicam muficam & rhythmicam poflbnt etiam moduhid. Solum in hoc difiert ab eis, qtiia ipfii folum per fo- num fit, qui eft vox hominis feu ani« malis. I % Ca-

MARCH£TI DE PADUA Caput IX. Caput XI.

De fono^ qui eft vox.

Solum in hoc difiert ab eis, qtiia ipfii folum per fo- num fit, qui eft vox hominis feu ani« malis. I % Ca-

MARCH£TI DE PADUA Caput IX. Caput XI.

De fono^ qui eft vox.

Sonns, qui eft vox» eft fonus aSris fpiritu rerberati, feofibilis auditUt fo- lum naturalibus inftrumentis animalis formatus. Inftrumenta igitur naturalia vocis dicimus, quae ad plus funt fex, videlicet pulmo, guttur, palatum, lin- gua, & dentes anteriores, & labia: li- cet fine quibusdam ex iftis qusedam ani- malia poflunt formare voces, fcilicet aves, qus non habent dente& Sed ne» ceflfaria inftrumenta omnino ad forman- dum voces funt pulmo, guttur, pala- tum, lingua, & labia; fine iftis enim fonus, qui eft vox, nullatenus efle po- teft. Primo enim anhelitus a pulmone procedit; fecundo per medium gutturis tranfit; certio palatum ferit; quarto a lingua fcinditur, ut diverfificetur; quin* to per taftum ipfius linguac contra den- tes difcernitur, quid homo profert; fexto a labiis moderatun

Caput X.

Unde dicitur vox.

Poft hsec Yox efl:, vox dicitur a vocan* do, ficut dux a ducendo. Item dicituc vox, eo quod nota cordis promat; unde philofophus: funt enim ea, quae funt in voce, earum, quas funt in anima, paflio- num notae. £t ob hoc rede appeliatur nota, illa, quas fignificatur in cantu, & a voce profertur. Nam ipfii eft quoddam fignum manifeftans in fui qualitate, qua« liter eam proferre debeamus.

Quoti4pkx eft vox^

Notandum eft, quod vocum alia artK- culata & litterata, alia inarticulata & in- litterata, alia articulata & inlitterata, & alia in articulata & litterata dicitun Vox articulata & litterata eft, quae tntelUgi Sc fcribi poteft, ut Petrus & Martinus. In« articulata & inlitterata eft, quae nec.intel- ligi, nec fcribi poteft, ut rugitus leonis & mugitus bovis. Articulata inlitterata eft vox, quasintellegi poteft, & fcribi noa valet, ut fibila hominum & gemitus in- firmorum : licet enim fcribi non pofiTunt ifta talia, tamen affedus eorum intelligi poteft: Nam per fibilum hominis mitiga- tionem alicuius animalis vel eius vocatio- nem intelligimus ; per gemitum quoquc infirmorum dolorem imaginamur. Inar- ticulata litterata vox eft, quas intelligi noa poteft, & tamen poteft fcribi, ut per vo- ce&animaliumproferentium cra, cra, cu, cu; cuius prolationis effeftnm, licet fcri- bi poteft, penitus ignoramus. De qui- bus folum articulatam & litteratam vo- cem, quas inteUigi & fcribi poteft, dici- mus ad muficam harmonicam pertinere.

Caput XIL

De Mufica organica. (a)

Mufica organica eft, quae fit per fo- num, qui non eft vox, & tainen cum anhelitu hominis feu aCris fit, nt in tu- bis , cymbalis , fiftolis , organi^ , & his fimilibus^ Ad quam dcfinitionem videa- mus, quid fit fonus, qui non eft vox;

Ca-

^) Pcrgft rarfte Aateoiiaim

LUCIDARIUM MUSICA PLANAt 69

C^»UT XIII. plaoa&alia metirurata dicitar. MuGca

De Som^ qui non efi vox. plsna dicitur qailibeC caotus, qui absquc

Soous , qui 000 eft vox, formari po- *^"P?'^ »^»^f» ^ Hmitatiooe ootuia.

plaoa&alia metirurata dicitar. MuGca

De Som^ qui non efi vox. plsna dicitur qailibeC caotus, qui absquc

Soous , qui 000 eft vox, formari po- *^"P?'^ »^»^f» ^ Hmitatiooe ootuia.

teft etiam fioe oaturalibus ioftrumeotJs, ra«nfigurator&caiitator,fedutIibet cui-

folum eoim cum aohelitu & impulfuae- S?"^"^ profercoti & fignat & profert.

ris verberati fit, ficut patet 10 omoibus ^^"^" meofurate eft qailibet caotus tem-

ioftrumeotisartificialibus: in quibusdam pore menfuratus, cuius figur» fuot om-

eoim fit talis foous cum quodam aoheli- "." *i!"^*?^ "^.^*°^' ^S^/^- * quaotita-

tu, ficutiotuba&orgaoo. Etquiafo- '« quantitatem auge-

ideo poteft etiam per talem fonum quod. '5 "^" poflumus nec dimmuere, fecun-

dam inftrumentumpullari, ficuttuba& dum formas, fiypfarum nomma figura^

cymbala: & tuoc io quaptum io didis in» ftrumeotis eft, dicitur eflefoous, qui oon eft vox. Et talis fonus , qui non eft vox, adus cum impulfu & anhelitu a£ris in io- ftromeotis praedidis & fimilibus!, dicitur iterum ad orgaoicam muficam pertioere. Soous vero , qui 000 fit cum aohelitu, fed ex reverberatiooe aSris , propter per« cufliooem eft , quidquid auditur fenfibile extra (f^at iuxta) praedida, ut pulfus chordarum, tiotiooabuli , ftrepitus pe- dum, & his fimilia: & talis foous, qui noQ vox» dicitur ad rhythmicam mufi* cam pertioere.

Caput XIV.

De Mufica rbytbmica.

Mufica rfaythmlca eft« quae fit per fo- compreheodeos omoem modom caotao- nom, qoi 000 eft vox; & talia foous fit di» five fit id, quod caotator, harmooi- fioe aohelito, ot fupra mooftratom eft: cum, five fit brganicum, five fit rhythmi-

rum. De bac enim menfurata ad praefent non intendipius, quia in quodam alio no- ftro opere de ipfa , & de fuis accidenti- bus propofuimus non femiplene traAare, Domino concedeote. Didumeft fuperius, quod mufica eft fcientia, quae in numeris, proportionibus, confonantiis, coniundio* oibus, menfuris & quantitatibus confi- ftit: de quibus omnibus eft videndum.

Caput XVI.

De genere generaliffmo , & fpecie fpecia^ lijfima in Mufica.

Genusgeneraliigmum in mufica eftge- neratio cantandi generalis, non deter- minata ad aliquem fpecialem modum, fed

Qt in mooochordo , pfiilterio» tiotinna» bolo, ft his fimiiibus.

Caput XV.

De Divifione prafentis -Mufica. Iftarum autem trium muficarum alia

cum, five fit etiam planum « fivemenfu- ratum • quas omnia funt fpecies geoeris fupradidl Qpse fpecies etiam ioalias fpe- cies dividuotur^ fcilic^^t io chromaticum, diatonicum & enarmonicum ; quae funt fpecies fpecialiflimae , eoqood in ulterio- I 3 res

7°

M^RCHETI DE PADUA

f es fpecies non dividuntur « ficut fpecies hoDiinis» qnaB' fpecies fpecialiffima eft MulcipliciCer tanien adducttur fpecies ho« minis, licet fpedaiiOima» pro genertSi cuoi^ fit inentio de toto humano geiiere. Et ficIiaB fpecies, foilicet chromaticse» dia^ tonicae £p eoarmonics , iicet fpecies fpe- cialiflimae fint ; tamen pro generibus a- niverfaliter ponuntur iq mufica. Et quia dedidis chromatico, diatonico 8c enar- monico non pofliet plene tradari , nifi de tono prins videretur» cum ipla fint fe^ mitonia; idcirco primo videndum eft, quid fit tonus» & quomodo per numeros dividatur. >

ExpUcit traSatus primus.

INCIPIT TRACTATUS IL

Caput I.

Di( tono, quidfit.

Ad huius evidentiam eft fciendunit quod Xecundum Remigium tonus & fo- nvLt idem eft» fed -diaftema , hoc eft di« ftantia icrter eos eft, quia fonus in una chorda fumitur» tonus vero non minus quam in duabus fumi non poteft. Pro- pter quod dicit enchiridion Ubaldi, (a) quod toniis eft legitimum fpatium a fo- no.ia fonum.

Caput II. Unde dicatur tonus.

Guido : tonus dicitur a tonando, nam debet fieri fonus rotundus & in- teger a fono in fonump five fiat per afcenfum» five per defcenfum. Boetius:. omnis tonus coniundiopibus &.qu)inti- tate duorum phthongorum . hoc ' eft» doorum fonorum femper confiftit

Cafut IIL

Di nominibui tofd.

Aodores muficae nuncuparurit tonum epogdoum» diaftema» emmelis» colon & fesquiodavum. Epogdous dicitur ab i^i quo e&fupra^ & oKrd o3o arithmetica ratione, eo quod novenarius numerus eft fupra odonarium, in quibus nume^ ris tonus exftat Diafiema in mjifica tonus eft» nam JU^/m^ grasce» latine iaterfpatium vel intervallum duorum phthongorum dicitur. Emmelis (f/«/aAif() fonus fecundum Boctium tonus eft in mufica» id eft» aptus melo in una in- tenfione. Colon grammatica ratione co- nus eft» nam lutfA^y gnece» latine mem- brum eft ; namque tonus membrum omnium fymphoniarum. Sesquiodavus in qumeris tonus eft » nam fesque gra^- ce» latine totum» (b) ^ odava pars» 8c hi numeri fuat 9.^omparaci ad 8. habet namque novenarius totum odonarium & eius odavam partem. Igitur fic dica-* mus: tonus in arithmetica epogdons di- citur» colon in grammatica fesquiodavus in numeris» diaftema & emmelis tn mv^ fica.

Cafut IV.

In quibus numeris con/Htutus tonus.

Sciendum eft» quod fecundum ova* nes audores muficae tonus five natura eius dicitur confiftere in proportione novenarii numeri. ad odonatium. Qtia raiione antem hoc fit» nondum inveni* tur fuifle ab auftoribus demonftratum.

Hoc

(t) HuaiALDX cnchiciilioo fopni P. L «didimiu» (b) Mira ctymologiai aeqae eoiai snm eft v«c «U ft RiJflOil. la» fis^

LUCIOARIUM MUSIPJE PLAN£. 71

Hqc aateoi demonftnire ioteodiniDS : fio • cum . plas contineat tpfios dirifio

drca qaod hoc ordine procedemas. PrU' .in tres. Sic ergo patet, qood continu-

nw enim oftendemas , qoa ratione Uk om primo & de le primaria & maio*

nasconfiftatinnoTenarionumero* &nbn ri diviGone diTifibile eft in treiB partes.

plas contineat tpfios dirifio

drca qaod hoc ordine procedemas. PrU' .in tres. Sic ergo patet, qood continu-

nw enim oftendemas , qoa ratione Uk om primo & de le primaria & maio*

nasconfiftatinnoTenarionumero* &nbn ri diviGone diTifibile eft in treiB partes.

in aaiori namero.vel miTOri. Saiuftdo JMaltiplicando aatem dirifipnes, fi ?o-

per hoc oftendemas, qaomodo tonas lamus partes dividere divifione, qua

fe habeat ad. odonarium numeram. divifofm efi totum, de qualibet trium

Ttrik ex hi» coodudetur. quod nato- partium feciemus tres, & fic habebi-

ra toni coafiilic io proportione numeri mus novem.' Et fi illas tres in alias

novenarii ad odtoaarium, & non in ali- tres divideraus, feciemus alias novem,

orum prop(Mrtiooibus numerorum. & fic de novem in novem per aliam

Primum dldi capitis. (a) diviQonem partiumu eflet procclfus of-

Qjiaotum ad primum, eft fcieodam. ^^"p 1", **'""* .... . .,

qoodr fecundum omnes phfiofophos & ^«'.^ *^«° « «*'^» 1?"?,«^ »»*« "°-

dodote. in iftis materialibus numeris wnanum numerum per divifiooem con-

(tonus) caufatur cx divifione cootioui. ''"V» Pfo oteft diTidi in partes aequdtt« cft enim ibi nnitas, quas reGftic diTifioni, & per confequens neque fubdividi po- teft. Numquam enim poteft dividi 9. per 3. 4* 6. 7. & 8. asqualiter ipfum di« cimus dividendo; & tota ratio eft pro- pter eins imparitatem. Relinquitur er- go» quod partes ipGns efle debeant in- aequales, ita quod una Gt prima pars de uno ad tres; fecunda de tribus ad quinqne; tertia de quinque ad feptem; quarta de feptem ad novem; qninta, & talis quinta pars eft quintns nume* rus impar totius novenarii. Sic patet, quod tonus non poteft habere niG quin- que partes, neqde plures neque paucio- res; ita quod quinque partes fiiciunt totum tonum; & Gc patet primum. Secundum di&l capituli. Qjioad fecondum eft fdendum, quod quatuor partes ipGus non comprenen- dunt totum tonum, & ideo vocantur femitonia omnia illa, quas comprehen^ dunt infra qoinque a femi, quod eft imperfedum feu pars, unde femitoni- um quaG pars toni. Huiusmodi autem partes in tono, leu huinsmodi femi« tonia fuerunt m muGca adinvents, ut per diflbnantias coloratas , feu cuius- dam pkcitae pulcritudinis ipfarum« ad perfediores feu pujcriores in cantu coo» fonantias veniamus, Gcut iofra de con* fonantiis & diObnantiis oftendetur. Et ideo merito confurgunt ex partibus in^ «qoftltbus ipGus tonif Qt innuatur, et

ScAlPtOAll TKT« 01 IftVSICAf Pt lUL

Et ideo merito confurgunt ex partibus in^ «qoftltbus ipGus tonif Qt innuatur, et

ScAlPtOAll TKT« 01 IftVSICAf Pt lUL

tali insqualitate talis dlflbhantla canp» tari, ac etiam inveniri. Quod maxime apparet in corporibus fonoris, Qcut in monochordo, ubi oftenditur, quod na* turas iftorum femitonlorum in quinquo partes fpatium ipGus, toni fciUcet, di- videndo clariffime cognofcuntur. Qpa* riim quaelibet quinta pars vocatur die« Gs, quaG deciGo feu diviGo fumma, hoc eft maior diviGo , qoae poffit in tono cantabili reperirL Duas autem G- mul iundas ex iftis quinque compo-^ nunt femitonium enarmonicum, quod minus eft , quod a Platone vocatum eft limma, continens duas diefes. Tres ve«^ ro ez iftis dieGbus faciunt femitonium. diatonicum, quod maius eft, quod qui* dem vocatur apotome maior, id eft, pars maior toni in duas diviG. Qjia* tuor autem diefes chromaticum femi« toniom cooftitoont: de qoibus omnibot per ordinem eft videndom.

Cafut VI. De Diefi. DieGs qointa pars eft toni, pota cum aliqois tonos bipartitor prapter aliqoam confoaantiam colorandam fobter tertiam, fextam Gve decimam, tendendo ad ali- qoam confonantiam : qoia prima pars toni Gc diviG G per afcenfom fit, maior eft, & vocator chroma, pars vero qoa reftat , dieGs dicitor , ut hic.

K Et

MARCHETI DE PADUA

£t nota» quod tsatara diefis maxime cognofcitur per comparationem ad fc- mitonium chromatlcumr per quod mul- tum de diefi oftendetur, naturam chro- matici oftendendo.

Caput VIL

t)e femitoniis diatonico & enarmonico fimuU eo quod unpm per aliud me^

lius cognofcatur. Semitonium minus, feu enarmoni« cum eft, quod continet duas diefes; quo quidem utimur in plano cantu: diatonicum vero tres continet diefes» quo quidem non utimur in cantu pla- no, eo quod propter fuam maioritatem cxcedat omnes confonantiarum propor- tionest diflTonantiam inde creans; uti- mur entm eo in cantibus menfuratis. Huiusmodi autem femitom'a fic ad ia- vicem recognofcuntur : femitonium dia« tonicum eft» quando fit permutatio b. xotundi in ^ quadrum» vel e contra- rio, propter afcenfum vel defcenfum» ut hic*

monicum & diatonicum femitonium dU vidaturt & tonus» qui eft a primo b. ad c. prsdiaum, in diatonicum & enarmonicum. Ex enarmonico & diefl confurgit diatonicum: ex diatonico & diefi chromaticum: ex chromatico & diefi tonus. Continet itaque enarmoni* cum duas dieles» diatonicum tres» chro« maticum quatuor ; tonus vero ex quin^ que diefibus eft formatus.

Caput VIII.

De femitonio cbromatice.

Chromaticum femitonium eft id» quod de quinque diefibus, quas habet tonus, quatuor comprehendit , &• ut praedicitur» femper cum diefi tonum perfidt. Fit enim» cum aiiquis tonus bipartitur propter aliquam diflbnantiam colorandam» puta tertiam» fextam, five dedmam» tendendo ad aliquam confo^ nantiam. Nam prima pars toni fic divifl, fi per afcenfum fiat» erit maior^ quae dicitur chrdma: pars quae reftat» diefis eft» ut hic:

Fit enim» cum aiiquis tonus bipartitur propter aliquam diflbnantiam colorandam» puta tertiam» fextam, five dedmam» tendendo ad aliquam confo^ nantiam. Nam prima pars toni fic divifl, fi per afcenfum fiat» erit maior^ quae dicitur chrdma: pars quae reftat» diefis eft» ut hic:

Nam ab a. acuto ad primum b. » fci- licet rotundum» eft femitonium enar- monicum» quod» ut praedidtur» minus cft. A primo b. ad fecundum l) » fcilicet quadratum » eft femitonium diatonicum» quod didtur maius. In fecunda figura a primo b. ad fecundum i) diatonicum femitonium eft: a fecundo vero (^ ad c. acutuin» femitonium enarmonicum eft. Sicqne patet» quomodo toous, qui eft ab a. acoto tn fecundum ij » io enar-

Dicitur enim chromaticum a chroma- te« Eft namque chroma (xf^l^) in grse- co color : inde chromattcus color pul« critudinis appellatur^ quia propter de^ corem pulcritudinemque diflonantiarum dividitur tonus ultra divifionem diatonici & enarmonici generis» ut a confonantiii»

qne

LUCID&RIUM MUSICiE PLANJE.

qnae feqoitnr diflbnantbs, per minorem diftaotiam > per modum utriusque diftet» ita videlicet quod io tali diftantia fupra vel iofra nnius toni prolatio femper ex- ftet» vt hic:

tviivn

1^111 ni J ii*iii

Nifl forte fiat talis toni bipartitio per defcenfum . quas eft minus propria in diflbnantiis tendendbus ad confbnantias^ Qt hic :

Hic enim bipartitio toni debet fieri cum colore fiditio, ut qui eam profert, fingat in primo defcenfu, qui ed diefis» ac fi vellet poft talem defcenfum furfum redire : poft haec chromaticum defcendat, & fic confonantia , licet minus naturali- ter & proprie» fubfequitun Qpare au- tem debet diftare diflbnantia a non con-' fonantia per minorem diftantiam» inferius de confonantiis & diifonantiis oftendetur.

Capot IX.

Di pnpwtionibus. in quibus confifiit Uh

nuSf M etiam femitonium enarmoni^

cum & diatonicum. Diftnm eft fupra, quod tonus dicitur icsquiodaTas t & hoc nomea a propor-

tidnibus fuit fumtum ; dicitur enim fes- qui » quod eft totum » & odaya panu eo quod maior numerus, qui eft novena« rius » continet totum minorem feu oSko^ naribm» & etiam eius odavam partem» In quibus numeris & proportionibus eo- rumdem naturam toni dicimus confifte- re» ut fupra monftratum eft. Et ideo oportet» ex quo natura toni confiftit Iti eis» quod per proportiones ipfonim ad invicem divifio proportionum toni etiam cognofcatur.

Et ideo oportet» ex quo natura toni confiftit Iti eis» quod per proportiones ipfonim ad invicem divifio proportionum toni etiam cognofcatur.

Proportiones autem toni per ipfos proportionabiles numeros » odonarium fcilicet & novenarium» taliter cognofcun- tur: nam proportiaodo primum 6&o* narium primo novenario non cadit ali- quis numerus medius inter ipfos» & per confequens non poteft ibi aliqua propor» tio nifi oSonarii ad novenarium reperiri. Sed fi multiplicantur ambo prasdidi nu- meri» fcilicet in i6.Sc i8- inter hos ca- dit Haturalis numerus» qui eft 17. Igi* tur 17. numerus ad 16. comparatus ha« bet ipfum totum » & etiam decimam fez« tam partem» & vocatur hoc proportio fesqui fextadedma. In hac autem pro» portione eft femitonium diatonicum» quod maius dicitur» enarmonico com- paratum. Hoc femitonium vocatur apo» tome maius» hoc eft pars maior» toni meditatem excedens. 18. numerus ad 17. comparatus habet eum totum» & etiam decimam feptimam partem» & vo- cator hasc proportio fesquifeptima deci- ma. In hac quidem proportione eft ie- fflitonium enarmonicum» quod minus dicititr. Hoc femitoninm a Platone vo- catum eft limma» contioeos duas diefes.

Kz Ca-

7«

MARCHETI DB PADUA

Caput X.

Di proportionibus confonantiarum & diffonmtiarum.

Qponiain muGca eft fQperias definita, qaod eft fcientia , quas in nQmeris & proportioaibus confiftic, vifo & declara- to, quomodo in eisdem numeris & pro- portionibus confiftat mufica quoad to- nos & femitonia eorumdem ; prxfentia« liter videamus, quomodo confiftat in eis- dem numeris & proportionibus eorum- dem quoad confonantias , quae confur- gunt in mufica ex eisdem. Ubi primo Ibiendum eft, quod de numeris & pro« portionibus eorumdem nihil ad muficam, ut mufica eft, fed de eis pertinet ad aritbmeticam abfolute; videre enim quo- modo tria fe habeant ad quinque, abfo- lute non eft mufici fed arithmetici con- 0deratio principalis: fed de numeris St proportionibus appHcatis ad cantum, ad muficam pertinet, nam folum mufica eft de canta Videre ergo, ex quibus pro- portionibus numeralibus in cantu, pro- portionando fcilicet voces & notas pu- meratas ad invicem, confurgat confodan^ tia in cantu, & ex quibus diflfonantia, hasc confideratio mufici eft. Et hoc per experientiam eft notandum, folam ia mufica pofie cognofci, puta in corpo« ribus fonoris; quas fi dividuntur per partes, iftas numejratas ad invicem pro- portionate inpulfaqdo meliorem reddunt confonantiam in nna proportione quam in alia; & diverfam tn upa proportipne partium ab alia reddere confonantiam seperimus, quod eft in vocibus ad^fcen- fum, proportionaodo fciUce( Toces nu«

ineratas diverfimode ad jnvioem« & ex ds diverfimoda coiiibaantia tunc confor^ git: quod de coofoaantiis idem didmoa;. Qpare autem duo numeri partiam ad a- liquos comparati, vel plures, interdum reddaat confonantiam & interdum diflrof^ nantiam, hoc non eft^ ratione numen^ rum, fed ratione vocum & partium c6r« poris fonori fe habentium per exceflToia vel per defedlum proportioais, 6^ tuae redduat diflfonaatiam ad iavicem : vel ia quadam debita proportiooe lea adaeqoa- tioae, & tuac reddoat coafoaaatiam. Igitur priusquam de coafoaaatiis & di£- fonantiis trademus, de^iumeris & pro- . portionibus , prout iq confonantiis & diflfonantiis confiftunt, & de prindpali- bus, ad quos & ad quas^ofaines numeri alii 8c proportiones redocuntur princi* paUter, videamus, fimul videndo, quo» modo in ipfis numeris & proportioniboy fumantur confonaatiap & diflbaaoti» eo- rumdem,

Explicit traSatm fecundus.

INCIPIT TRACTATUS III.

Caput L De numeris mujicalibus^ & de confonan^ tiis inJpeciaU. Ad videndom autem de nomeris mo- ficalibus, prout fcilicet ia coafoaantiis reperiuntur , feu ex quibus coafonantiae funt formatas, praefciri oportet, quod fpe- cies confooantiarum funt fex, fcilicet dia- tefliaron, diapente, diapafon, diapafon dia« teflfaron, diapafon diapente, & bisdiapa« fon; de quarum unaquaque tradabitor inferius fuo ioco. Sed quasdam de iis prasfciri opor^t» fi fdre volumos earaot

LUCfOARIUM MVSICM PLANJG.

oomeros iniificales. Unde rdendam eft» qaod diatefl&ron dt illat qoae componitor ez daobus tonis & nno feoHitonio t fdli- cet minore» pt Boetius refert» & didtar diateffiuron a ^» qood eft ife» & nav rofWf quatuar^ eoqood quatoor fonis ?el diftantia qoatuor fonorum fit: haec enim confonantia in numeris epitrita vo- catur, eoquod fit in epitrito numero conftitutus: nam epitritus numerus eft quaternarius ternario comparatus , & his fimiles ; diciturqne epitritus ab f^rh quod t&fupra (a), continens ipfum totum & etiam tertiam partem. Hi & his fimiles font nomeri diateflaron.

Caput II. Oe Diapente confonantia.

Diapente confonantia eft, quae compo- nitor ex tribus tonis & uno femitonio, fed minore, tefte Boetio. £t didtur dia- pente a JW, quod eft de^ & Ttm quin* que 9 to quod componitur de quinque tonis vel de diftantia quinque fbnorum. Haec ergo confonantia in numeris he- miolia vocatur, eo quod fit in hemio- lio numero cooftituta; eftque hemiolius numerus ternarius bioario comparatus, ^ his fimiles. Dicitur enim hemioiius ab iffti* quod eft dimidium. & i^f^* qnod eft tatum, eo quod ternarios nomeros continet totom binariaoL, & eios medie- tatem. In his nomeris & fimiiibos po- aitor diapeote.

Caput III.

De Diapafon confonantia. Diapafon confonantia eft, quae cora« ponitur e^ quinque tonis & duobus fe-

& i^f^* qnod eft tatum, eo quod ternarios nomeros continet totom binariaoL, & eios medie- tatem. In his nomeris & fimiiibos po- aitor diapeote.

Caput III.

De Diapafon confonantia. Diapafon confonantia eft, quae cora« ponitur e^ quinque tonis & duobus fe-

mitoniis minoribus, ot dicit Boetios: & didtor diapafon a J^, qood eft di^. & TM-A^y» quod eft totum vel omie, eo quod de omnibus fymphoniis duda fit> & eas omnes includat Hasc autem confonantia in numeris dupla dicitur, eo quod fit in duplo nomero conftitu- ta; eft enim duplex numerus, cum ma* ior numerus (bis) comprehendit totum minorem, ut duo comparati ad upum. In his qm*dem numeris & fimilibos po« nitur diapafon.

Caput IV.

De Diapafan Diatejfaron eonfonantia.

Diapafqn diateflfaron eonfonantia eft^ quas componitur ex feptem tonis & tribus femitoniis minoribus, tefte Boetio. Haec confonantia in numeris dopla fuperbi« partiens noncupatur, eo quod fit in duplofuperbipartiente numero conftito- ta. Eft enim doplex foperbipartiens nomeros, quando maior numerus con« tinet totnm minorem in fe dupliciter, & infuper dus duas partes, ut 8. com- parati ad 3* In his numeris & fimili- bus pt)nitDr hasc confonantia diapafon diateflfaron.

Caput V.

De Diapafon diapente eonfonantia.

Diapafon diapente contbnantia eft, qoaB componitur ex odo tonis & tribus femitoniis minoribus, ut Boetius refert Hasc autem confonantia in numeris tri- ph didtor, eo quod fit in triplo nu- mero conftituta. Eft namque triplex numerus , cum maior numerus continet K 3 to-

(•) Lcp; ft TjneSi tiw4 fft in^im^ c» %io4 ^oatcriiarivt mmicnM cft fiipn tciniriiim

totam minorem in fe tripliciter» ut 3. ad T. comparati. In his quidem nDmeris & fimilibus ponitur confonantia diapafon diapente.

Caput VI.

De Bisdiapafon vonfonantUi.

Bisdiapafon confonantia efl;, quae componitur ex decem tonis & quatuor femitoniis minoribus, tefte Boetio. Haec confonantia in numeris quadrupla dici- tur, eo quod efl: in quadruplo nume- ro conltituta. Efl namque quadruplex numerus» quando maior numerus con- tinet totum minorem in fe quadrupli- citer» ut 4. ad i. comparatL In his ergo numeris & fimilibus ponitur haec confonantia bis diapafon.

Eft namque & alius numerus, qni fesquio(flavus dicitur , in quo ponitur tonus, ut fuperius didum e(t Nume* rus autem fesquiodavus eft , quando maior numerus continet totum mino- rem in fe, & eius odavam partem, ut 9. comparati ad 8- habet namque no- venarius numerus totum odonarium-^ eius oflavam partem ; & dicitun fesqui- odavus a fesqui, quQd eft totum, & odlava pars. In his numeris & fimilibus ponitur tonus. Haec de numeris mufi- calibus dida fufficiant

Explicit traltatus tertius.

INCIPIT TRACTATUS IV.

Caput I.

De proportionibus. PrimOf qtdd pro^

portio.

Proportio eft quaedam habitudo duo«

rum terminorum ad invicem» vel di-

In his numeris & fimilibus ponitur tonus. Haec de numeris mufi- calibus dida fufficiant

Explicit traltatus tertius.

INCIPIT TRACTATUS IV.

Caput I.

De proportionibus. PrimOf qtdd pro^

portio.

Proportio eft quaedam habitudo duo«

rum terminorum ad invicem» vel di-

MARCHETI DE PADUA

ftantia duorum terminomm inter fe. Sed notandum eft , quod aliud eft pro« portio, & alind eft proportionalitas : nam proportio, ut praedicitur, eft de duobus terminis; proportionalitas autem nott minus quam de tribus fumi poteft : dicitur enim proportio pars numeralis ia mufica.

Caput II. De proportionibus ^ quot Jint.

Proportiones in mufica, in quibqs COQ- fonantias confiftunt, funt fex, fcilicet fes- quitertia, fesquialtera , dupla, dupla fu« perbipartiens, tripla & quadrupla. Pro* portiones vero, in quibus membra confo-* nantiarum confiftunt, funt tres, fcilicet fesquiodUva, fesquifexta decima, & fes- quidecimafeptima : de quibus omnibus eft videndum.

Caput III.

De fesquitertia proportione.

Sesquitertia proportio eft , quando maior numerus comparatus minori con- tinet ipfum totum ,*& eius tertiam par- tem, ut 4. comparati ad 3. & ut fu- perius diximus, talis numerds epitritus nominatur. Et per hoc fequitur, quod confonantia diateflaron epitrita & fes- quitertia nuncupatur : & dicitur fesqui« tertia a fesqui, quod eft totum, & tertia parsi, eo quod quaternarius nu- merus comparatus temario t compre- hendit ipfum totum & eius tertiam partem.

Caput IV. De fesquiaUera proportione.,

Sesquialtera proportio eft» quanda

ma*

LUCIDARIUM MUSICJE PLANJB. 79

maior ni&meras comparatas miaori coo- Caput VIII.

parati ad duo: & ut fuperius diaum Qpadruplaproportio eft» quandom».

eft» talis numerus hemiolius dicitun Et lornumerus» comparatus mrnori conti-

per hoc pateti quod diapente confo- net quadrupliciter ipfum totnm, ut 4.

nantia hemiolia & fesquialtera nuncu- comparati ad i. comprehendit namque

patun Et^ dicitur fesquialtera a fesqui» quaternarius totum unariom quadrupli-

quod eft tbtum , & altera parss eo quod citer.

ternarius continet totum binarium in Caput IX.

fe» & eius alteram partem» fcilicet me- De fesquio&ava proportione.

dietatem. ^

r yr Sesquiodava proportioeft.quandoma»

ior numerus, comparatus minori, conti-

De dupla proportione. net fpfum totum» & eius odavam par-

Dapla proportio cft. qaaado maior tem. utp.comparati ad 8. Namqaeno-

nomeras comparatus miaorl continet venanus comprehendit totum oaonari-

ipfumdapUcitertotum.uta.compara- um & cius oflavam partem; & dicitur

ti ad 1. contincnt namquc dno dupU- ^«l^^»''*» « M»". qaod cft totum.

dter nniUD.

Caput VI.

qaod cft totum.

dter nniUD.

Caput VI.

De dupJa fuperbiparHetite propcrtione.

Dnpla fuperbipartiens propordo eft.

& odava pars.

CAf UT X.

De fesqui decimafescta proportione.

Scsquifextadecima proportio eft. quan- do maior numerus , comparatus mino-

quando maior numcrus, comparatus mi- ^^ continet ipfum totum & cius fextain nori. continet ipfum totum dupliciter, decimam partem. ut 17. comparati ad & infupcr dus duas partes , ut 8. com- parati ad 3. nam odonarius namen» Gomprehendit totum ternarium in fc dn- ptictter, & cius dnas partes.

Caput VII. De tripla proportioue.

16. habct cnim decimus feptimus na- merum totum itf. in fe, & eius deci- mam fextam partem.

Caput XI.

De fesquidecimqfeptima proportione.

Sesquidecimafeptima proportio eft.

Tripla proportio eft, quando maior qoando maior numerus. comparatus mi- Btimerai • comparatus minori , continet nori. continet ipfum totnm & eius fe- IpTam totam triplicitcr. uttres comparati ptimam dccimam partem , ut i8 tu t quia funt magis propinquae conla- nantiist cum moventur furfum & dt.

orfum

LUCIDARIUM MUSICiB PLANi& 8l

cnfaoL Didtareiilm» qaod quaodo das Caput VL

?occ8 fant in diflbnaDtiat qoas compa* r%. ai^ j j-n- ^i.

titar ab aaditu. qaod ipfaram quslibet W/^ * dxffonanhis.

requirens coofonantiam , moveatur ita: Qaoniam didtam eft fuperias • quod

Tidelicet ot fi una m furfum tendit^ re- quaedam diflbnantias noa fe compatiun-

Kqaa 1a deorfum femper diftando jper tur, nec funt compaOibiles aodituis eo

ntoorem diftantiam a confonantia» ad quod magts funt remotasaconfonantiist

quam teodit. AUaD vero dtflfonantias five quam oporteat; nam funt diftantes ab

diaphoniae ideo noa compatiuntur ab ipfis per maiorem diftantiam: & quaB-

audUtUt quia etfimoveantnr furfum & dam fe compatiuntur & auditui funt

deorfam: hon 1»men aote confonantias compaflibiles , eo quod magis propin«

per minorem diftaoitiam fimt diflantes. quae coofonantiis » & per minorem di«

fiantiam funt diftantes : ideo qusftio

Caput IIL confurgit, quare fcilicet oporteat diffb-

J)e Bipbom(L nantiam compaflibilem auditui per mi-

EaphQfiia bona fonorlta? didtnr ; taam HJ"" **^^»^*«'° a coofonaatia diftarc.

mlOdon» didt. cuphonia bona fono- ^t rcfpondcmus. qood hoc .dco cft.

ritas intcrpretatur; indc euphonia bo- ~ ,*1°°^ ^*^°°»?*« fit quoddam im-

f r'tL pcrfeftum, rcquircns pcrfciSum, quo

na lonoricas. ^^^^ ^^ ^^^ p^jg^ . gonfonantia autcm cft

' perfedio ipihtt : quanto enim roinua

m HarmomtL dilTonantia diftat « confonantia, tanto

Harmonia, ot Ubaldns (Hagbaldus) minus diftat a fua perfedionc. & ma«

cabihs eft anditui, tamquam plus ha*

qaod latinc cft adunatio ; indc iifuvut hea% de natnra confonantiae. Sed tunc

cdadnnatio ▼ocum. Philofophus : har- dicet aliquis. quare oportct me diftare

monia cft ratio nomerorum in acuto & a confonanda pcr tonum & dicfim,

gtavL quam dids cflfe minorem diftantiam an-

Caput Vk te copfonantiam . ad quam tenditur;

De Smtptoma. numquid eflem in perfcdiori dilTonan-

' tia. & in ma^s amicabili auditni.

Symphonia, ut didt Auguftmus, eft quja in niagis propiuqua confonantia?.

concotdia-Tocnm . mqnibus noncftab- nuHum mbtam fedcndo^in •itoro duo-

fiudut^ vd difibntts foniis. Ex dcfimtio. rom cantuum aut fnpn ant infira,

BJbna fiipradidis coHigere poflrumB8,qood „( j^q.

eophoahi. harmonia. fymphonia & con-

fotnntia iinam quodammodo fint

Sc&IlTOfttS TBT. Dl MufllCA. P. Ut 1. R«.

^^m

Refpoofio qosftiooi aatcGedead. Ix refpoodensus, qood noo; qoia magis cft deledabiljs aatune proportio por- ttooi ad room totom, qoam proportio ooioft totios ad altod totom : oam pro- portionaodo doo ad ioTicem, confor- git maior deledatio & conformitas, qoam («oportionando doo ad totom; & ideo oportet» qood M fiat motos in otriiqoe partibos, ot earom propor- tio & ad fe ioTicem, & ad foa toU ettam cogoolcatur, qood oon eflet. fi ex parte unios oon motus aliqnts can- laretor. Nam otraqoe duarom vocom in diflboaotia eft, & propter hoc utraque appetit perfici, nec poteft, fi non mo- Tetor de loco, five de fooo, in quo eft: oportet ergo, quod moveaotnr ambse furfom & deor(om ad aliqoam coofonaotiam intendeotes. Debet aotem diflfooaotia diftare aote coofooaotiam per minorem diftantiam , & per motnm otrtiMque , ratiootbos fuperius allegatis, ot hic:

MARCHBTI DB PADUA

cipoT vn.

JUm fui/H» ie MJfmtaaUL

Qozritor, qoare non eft fic pco- priom diilbiaotis, qosB didtnr faXM, tendere ad confiMiantiam diap e n t e , fi- cnt ad confonanriam diapafon, cooi tfbi diifimaoda a ipacnmqne ip&aan conlbnantiarom diftare per nuMKem dl- ftandam ▼ideator, nt bic:

iHHiiin'n^h^ig]

Naoi Tidemus » qood ia przfenti pri- ma figon cantos fnperior a tenore m» cipit io djapafoot & defcendit onam diefim , pro qao deicenfo tenor alcendit nnam tooom » qoi continet qoinqae diefes; & fic foot fex diefes, qoae fant minor diftantia ante confonantiam , ad qoam tendere dinofcootor, qoae eft dia» pafoo. In feconda figora fimiliter dt- ftantia diapente per minorem diftan* dam» fcilioet per fex diefes, qoia caa- tos foperior , qoi eft fapra tenorem» per diapafon defcendit onam diefim, pro qoo defceofo teoor afceodit oaum tonom , & fic font io diflbnaatia , qoae dicitur fexta. Poft hoc caotos fupe- rior defccQdft femitooium chromaticom, qood coDtinet quatuor diefes; & tooc teoor afceDdit femitooium eoarmonl- com, qood habet duas diefes: fic funt fex, & ecce minor diftantia iada antfl diapeote, & per motum otriusque.

Poft hoc caotos fupe- rior defccQdft femitooium chromaticom, qood coDtinet quatuor diefes; & tooc teoor afceDdit femitooium eoarmonl- com, qood habet duas diefes: fic funt fex, & ecce minor diftantia iada antfl diapeote, & per motum otriusque.

Re-

LUCIt)ARIUM MUSICA PLANJI^

Rerpo&demns , quod duplex ratio eft^ quare fexta» quaf eft diiTobantia» uon fic perfede teodit ad diapente , ilcut ad dia qui om- nes numeros in fe indudit: nam ha- bet quacernariu8 i. 2. 3* 4« bi nume- ri funt partes quaternarii» qui decem conftituunt Hic efl iile quaternariuSt in partibus cuius abfolute omnis inclu- ditur fymphonia: nam 2. ad i. diapa- fon confonantia, eft proportio dupla; 31. ad 2. diapente confonantiat propor- tio fesquialtera ; 4» ad 3. diateflaron confonantia, proportio fesquitertia; 3« ad I. diapafon diapente, prpportio tri- pla, 4« ad I. bis diapafon, proportio quadrppla; & duplicatus quaternarius ternario comparatus diapaibn diateflarpn confonantia eft proportio dupla fuper- bipartiens, U^c eft diateflaron confo- naqtia in quaternario numerp conftitu- ta, cui comparantur quatuor tempora anni, quatuor pUgx mundi, quatuor elementa mundi, quatpor evangelia» ac etiam iUa quaternaria ratio mathemati- corum . qu9 funt quatuor ; quatqor hu- mores feu complexione? bumani corpo* ris. Haec itaque confonantia perfeda eft, & gratia numeri ip quo eft» & gratia divifionum fuarum partium, ut fuperiiis eft iam didum : 6c per hoc defleditur er- ror quorpmdam dicentium, diateflaron diapente medias coufonantias eflle, uni- fiinos aotem 9c diapafon perfeAas.

MARCHETI DE PADUA

Caput ni.

De Confonantia diapefOe.

Confonantia diapente, quaeeftin ter« naria divifione corporum fonorum« pnta cum totum monocbordum dividitur ter- naria divifione : nam prima in ternafia divifione refonat ipfa confonantia diapeii- te de ternario numero. Remigius loqni- tur fic : ternarius muner us eft primus » & origo & feminarium omniom perfisdo- rum oumerorum, fexti videUcet atque nooi t qui numerit fcilicet bis terni & ter ternitriapoflident» hoc eft» princi- pium » medium & finem : divina difpo» fitione» quale eft principium » tale efl; mG- dium 9 & talis finis • ut prasfentibus nii» meris demonftratur.

TemL

Bis terni. Ter teml

II X

i^z

3 3 3

Terni comparati bis ternis doplam fii- ciunt proportionem « quae eft confonan- tia diapafon: bis teroi comparati ter ter« nis fesquialteram t quse eft confonantia diapente : terni iterum comparati ter tttm ois triplam » qi»s eft confonaotia diapa* fon diapente.

Igitur ternarios oumerus perfeSos e(t eo quod ratio numerorum difpen&t, or« dinat& difponit principium , medium & finem. De hoc ternario Aemigius : ficot quaternario numero , qui.eft in diateflla* ron , convenit illud qoadriviom, quod eft ip quatttor artibus, & aUa quaeqpe fub fi« gura quadrata pootiQeQtor ; iic ifU terny* rio convenit primo trivium t qpod tribos

na.

LUCIDARIUM MUSICA PLANJE. 85

mtaralibns artibns continetar ; fimiliter phonia eft primi confonantfa , qna; me*

LUCIDARIUM MUSICA PLANJE. 85

mtaralibns artibns continetar ; fimiliter phonia eft primi confonantfa , qna; me*

tria tempora, fcilicet tempus praefenst lius aeqnifonat; yocaturemmelids, bpc

praeteritum & futurum; ac etiam color, eft,..in muficis diapalbn* Item ipfe CQn«

frigus & temperies; ipfe enim ternarius centns ft fimiUum vocum adnnata focie-

numems in trinitate confiftit,quas eft om- tas, qu« dicitur diapafon. Boetius r (^n*

nium rerunrvifibilium fumma perfedio. fonantia diapafon prima maior & fuarior

Ternarius numerus impareft, & obbanc cun&is confonantiis eft, cuius proprie^

caufiim fignificationis attributus eft ma- tatem 'fisnfus auditus aptius comprehen^

loribost quia mstforis virtutis eft quam dit. Haea figura odonaria pras cundit

p«r» qui eft infirmiori femineo fezuifit- mirabilis eft: nam oftava die Ifaac cir-

tributus* Nam numerus p^r (a) mutabi- cumcifus eft poft circumcifionem patris

biiis & divifibiiis eft , numerus vero im- fui Abraham ^ & Dominus nofter iefus

par indivifibilis eft, continens unitatem Chriftus odava die ab eius nativitate vo*

in medio fhi , qua^ diviQoni refiftit Ex luit circumcidi. Sicut enim figuum cir«

didis immediatle colhgere poflumus» quo- comcifionis propter tria datum eft generi

inodo hic ternarius numerus fit quaterna- humaoo» fic hasc confbnantia diapafon

rio » qui eft redndbilis ad binarium, per- propter tria in mufica data eft. Signum

fedior, & per coniequens confonaBtia, namque circumcifionis primo datqm eft

q\m per divifionem ternariani^ m mono- propter meritum fidei Abrahae » ut ficut

chordo feu in aliis corporibus f^noris re- fides diftabat a caeterjs nationibus» fic

periturt quas eft diapente; fit enim dia- diftaret etiam circumcifionis fignum« Si-

p^te fonus fuavior & auditu amicabili- militer primo confooantia diapafon ito

or in fuarum partium divifione ternaria, mufica data eft , quia ficut diftabat a c^

qnaai diatefiSiron in foarum partiuni qua* teris confonantiis , quas fub fe compre-

teroaria^ hendit in figura, fic diftaret etiam in

Caput rV. foni fuavitate. Secundo fignum circum-

De confonantia Diapafon. ^^^fi^"!? ^^'°" ^*r «' ???"*««• q°*^?

'^ ^ ex eadem progenie nafaturust per fi-

Confonantia Diapafon fecundum dida gnum circumcifionis peculiaris ac fiimi-

Boetii dupla proportio dicitur» de qua liaris cognofceretur : fimiliter etiam dia*

Remigius : tertia fymphonia eft, quas et- pafon confonantia in mufica data eft^ ut

iam de oSo dicitur, unde & nomen acce- coofonantias» quae nafcuntur ex ipfa, per

pit; nam apud veteres citharaodochor- ipfius fignum diftin(3ionis cognofceren»

dis conftabat» ipfa enim diapafoo omnes tur . , . Tertio fignum circumcifionis

, . Tertio fignum circumcifionis

fonos indodit Bemardns : pulcra fym- datum eft , quia in tali membro drcum*

pbonia diapafon in odo vocibus poUet; cif|o iuflla eft fieri, per quod eamis ori-

antiqui enim numerum oftonarium iufti« go propagaretur : fimiliter diapafon in

tiam vocaverunt Remigius: tertia fym- mufica data eft^ & in Odtonaria figura

^^^ L 3 con-

(s) r^. mea&abiUi.

conftttDta » eo quod ipfa omaiuai con- fonantiarum eft origo ; continet enim in fe diateflaron Sc diapente tamqaam partes fuas , flcut totiim continet partes. Ut fupra namque monftratum eft» tales dux confonantiae, qus funt partes ipfius, fiagulariter funt perfeche; totum enim oportet efle perfedius partes continens fic perfedas. Sicut enim o^tava dies no- ftras refurredionis prse cnn^s erit dui- cior & fuavior, fic hsc confonantia in odonario conftituta prae cundis dulcior efl» & fuavis recipitur ab auditu* Per ofto fuas voces intelligimus oSto beati- tudines; per fuam binariam divifionem» diledionem Dei & proximi , novum te- ftamentum & vetus» ac etiam vitam a- divam & contemplativam. De hac en- chiridion.

Porro maxima fympbonia diapafon di- citurt eo quod in ea perfe^ior confo- nantia prae casteris fit Ptolemaeus : dia- pafon confonantia talem vocts efficit con- iundionem » uc unus atque idem nervus efle videatur. Nulla alia confonantia eft, quae in duabus vocibus diverfimode pro- latis perfede concordat , nifi hasc diapa- fon, omnesenim alias natura laboriofae funt & auditui taediofas. Nam in aliqua aliarum non eft fimilitudo « nifi in dia- pafon » ut probabiliter apparet in dua- bns vocibus diverfimode prolatis diftan- tibns altera ab altera per diapafon ; quia fi wia virilis eft» alia puerilis» quafi unum & enndem fonum auditui reprasfentat. De aliis antem confonantiis tribus» fciiicet diapafon diateifiiron, diapafon diapente, &bisdiapafon dicerenon oport^t, cum componantnr a diapafon» diateflaron > &

MARCHETI Dfi PADUA

diapente , qnae funt fimplices confonan^ das» & per iftas fimplices alias, qnae lant compofitas, cognofcuntur.

Caput V.

Dmonflratio fectmdum Pytbagwicos.

diapafon diateffaron non effe con^

fonantiam.

Caput V.

Dmonflratio fectmdum Pytbagwicos.

diapafon diateffaron non effe con^

fonantiam.

Proprium autem confonantiaruna artts muficae aut in multiplici , aut in fuper^ particulari inasqualitatis genere confiftit: fed diapafon diateflaron confonantia «non eft neque in multiplici , neque in iuper- particulari, neque inasqualitatis genere; ipfii ergo non eft confonantia. PraDterea diapafon confonantia, quas eft in multi* pUci genere inaequaiitatis, dupla prbportio dicitur; diapafon diapente, quae etiam in multiplici inasqualitatis genere, tripla pro- portio dicitur. Inter iftas autem non po» teft aliqua proportio reperiri, & per boc nec confonantia in proportione eft; refpi« ciunt enim fefe didae duas confonantiae. Inter binariutn & ternarium non reperi* tur aliquis numerus , quia inter dupliim & triplum non cadit aliquis medius na« merus; ergo inter diapafon duplam Sc diapafon diapente triplam non poterit aliqua confonantia reperiri.

Boetins Ptdlemasi fententlam refponfo approbans dicitt quoniam diapafon con«» fonantia talem vocis efficit coniundfo^ nem , ut unus atque idem nervor ellt videatur. Qjiocirca fi qua confonantia huic fuerit addita» integra atque invia^ iata fervatur, quia coniungitur fibi, tam* quam uni nervo : duae enim voces dia- pafon pene una vocula funt, talis enim confonantia eft diapafon» ot unum e£-

fio»

LUCIDARIUM MUSlC^ PLANJE. gj

fiogat foQam; qQamcamque eaini coa« fcilicet muldplezt raperparticolare , fa«

fonaQtiam huic adtanxerimus» non mu« perpartiens» multiplex fuperpartienst &

tabitur » quia » ut didum eft » iungitur multiplex fuperparticulare. Primum er«

fibi ut uni voculs. Si perfedam eidem go insqualitatis genus eft multiplex,

iungamus, perfedam fervat nec immutat cum maior numerus continet totum

ipiam; fi imperfe(3am, imperfedam, ad minorem in fe dupliciter, tripliciter vel

inftar denarii numeri, qui. omnem nume- quadrupliciter , & fic deinceps, nihil-

ram fibi additum fervat, nec totum mu* que deeft, nihilque exuberat; appellatuc

tat Itaque confonantia diatefllaron , ut enim aut duptum, aut triplum, aut

posdicituri perfeda eft, & huic addita quadruplum, & caetera: ot funt 2. ad

perfedta fervatur, nec mutatur. Haec au- i. aut 3- ad x. aut 4. ad i. &c. In

tem confonantia coniunda five compofita hoc quidem genere insequalitatis ponun-

Duncupatur, quae in proportionibus du- tur tres confonantias, fcilicet diapafon»

pla fuperbipartiens dicitur; eius enim diapafon diapente, & bisdiapafon. numcri funt 8. ad 3. con.P«ati : nam Secuodum auteui gcnus in^qualitatis

oaonar.ushabettotumternanum.nfe ^^ ^^^ J faperpartculare.

.b.8.mfoper & «»«*»«« f««-^S.^f« lioc eft. cum maior numerus continct

crgo mtcr prsed.aos duos numcros 4. ^_^„_ „,:„„.,._ ;„ r. «, „.,. ,1;«.««,

.. a: ' A. -A' r •!•- °5»^^«>nfonanUa d».

^_^„_ „,:„„.,._ ;„ r. «, „.,. ,1;«.««,

.. a: ' A. -A' r •!•- °5»^^«>nfonanUa d».

bis & eius mcdiefatem» vocatnr pro- P^°" ^S^i?? Et hjec de generdws

portio dupla fuperfesquialtera. ut funt inajqualitetos^diaa foffiaant

l ad ». Si vero mrior numerus ad- ^'«* ^««-^ J^'^''

huc continet totum minorem bis & INCIPIT TRA&TATUiS VIIL

«itts tertiam partem, vocatur proportio Caput I

dupla fuperfesqaitertia. ut 7. compara- ^?^ necejfariis ad cogmfcaidam mtfMm

ti ad 3. Si autem' continet major nu- ^^^^^ ^Jmitmt^.

merus totum minorem m fe ter, & ^^^^^ ^^J ^^^^ ^ ^^^

eius medietatem. vocatur proportio tn- „.„„ .„ ^^^ ^^^g^. ^ ^^ ^^

gU faperfesqaialtera. ut funt 7. ad a. ^ quibus formatur; igitur ad cogni-

Etfi maior numcrus conunet totum jj^^^l^ f^^^^ /^^^ ,.j^„|„„

nunorem in fe ter &^e.us tertjam ^r- ^ ^^ permutatiombus . mutationibus &

tem. yocatur proportio tnpla iuperfes. coniunSibnibus vocum. ex quibus di-

quitertta. ut 10.. comparati ad 3, ycrnficatis tonorum dlverfitas generatur.

Qnintnm gepus ii£equah'tat!s eft. ad quae videnda hoc ordine procede-

quod mukiplez fuperpardens nomina- mus. Primo enim de perma$atione dt-

tur, cnm maior.namerus continet to- cemus, per qaam propter confonan-

tum minorcm in fe Vel bis vel ter vel tiam in diatonicum & eaarmonicum,

quater &c. & infuper eius aliquas par^ aut in chromacicum, & diefim eft di-

tes, Et fi bis eum condnet & eius vifibilis quisqne tonus. Secandodeip&

duas partes. vocator proportlo dupUi mutatione dicemus. quae fit in quolibet

fuperbipartiens. ut funt S. tui ). In loco manns. ubi duc veltres vocet

hoc quidem genere inseqnalitatis poni- fub una littera includuiitar. Tertio de

tur confonantia dlapafon diatefifaron. ipfis coniundionibus tradabimns» per

Et rurfus tripla fuperbipartiens dicitor. quas in mufica eft difpofitio five ordina-

fi maior nomerus continet totum mi- tio fonorum. fivc vocum ad invicem hi

norem m fe ter & infuper eius duas fyllabis & didioubus : & ex iis omnibui

partes, ut fant 11. ad 3* & fic de- tonorum & femitonionim mofic» natu»

inceps. lalitas apparebit. C4-

LUCIDARIUM JMUSICJE PLANA.

Cavut li. i)e permutatione , quid fit^^ ubi fia^k.

Periimtatio eft Tariatio nominis vocis fea nots in eodem fpatio feii linea in

diverfo fono; fit enim permntatio» nbi tonus dividitur propter confonantiam in diatonicum & enarmonicum aut in cliro* maticum & diefim » vel e contrario , nt hic:

Cavut li. i)e permutatione , quid fit^^ ubi fia^k.

Periimtatio eft Tariatio nominis vocis fea nots in eodem fpatio feii linea in

diverfo fono; fit enim permntatio» nbi tonus dividitur propter confonantiam in diatonicum & enarmonicum aut in cliro* maticum & diefim » vel e contrario , nt hic:

Signa autem, quibiis notis innuitur permutationem ficere» funt tria, fdlicet 4 quadrum, b. rotundum, & aliud fig« num, quod a vulgo ialfa mufica nomi- natur; de quibus videre oportet Prima namque duQ figna, fdlicet ^ & b. funt, vel efle poflbnt in quolibet cahtu plano, ac etiam menfurato. Tertium vero fignum folum in cantu ponitur menfurato , vel in plano, qui aut colorate cantatur» aut in menfuratum tranfit, puta in tenoribus Motettorum feu aliorum cantoum men- furatorum. De primis duobus iignis ait Richardus Normandns: ubicumque po« nitur ^ quadrum» dicimus vocem m\ nbicumque vero b. rotundum, dicimuft vocem /a ; hasc enim duo ^. b. fic per lineas & fpatia figurantur :

lineas protrahatur» ut immediate fupe* rius demonftratur. Similiter ^ quadfum eodem modo per lineas & fpatia pro* trahatur, ita tamen» quod Unea, quae eft in parte finiftra ipfius ^ , in furfiim tendat; quae autem in parte dextra» quas pro decore eidem additur» infc- rius protrahatur hoc modo :

Nam b. rotundum, fi debet notis in fpatio fitis fervire» tnnc album» quod eft in eius rotnnditate, per medium fpatii fiat: fi autem notis» quas funt in UneaA fervire debet» tnnc eodem modo per

Sunt enim nonnuUi» qui ipfiim ^ & tertium fignum» quod, nt prsedidtur» a vulgo fiilfa mufica nominatur» eodem modo figurant» propriam proprietatem & diver&m eorum penitus ignorantes. Nam propria proprietas ^ eit» femper dividere tonum per enarmonicum & diatonicum femitonia; vel econtrario» ut fuperius eft oftenfum. Alterius ve« ro figni proprietas eft» tonuqi dividere per chromaticum & diefim & femito* nium enarmonicum pef medietatem» pro quibnsdam, ut fupra didum eft» confonantiis» (a) potius diflbnantiis aC» fumendisw

(ft) VtMc. poft dtflonaatiM idriimcndM. Sc&IPTORBS VfiT« H^ MUSICA. P. UL

Ca.

90 MARCHETI DB PADUA

Caput IIL De mutatione^ quidfit^ 6f ubi.

Matatio eft variatio nominis vocis feu notas in eodem Tpatio, linea & fo- no: fit namque mutatio» vel fieri po- teft in quolibet loco, ubi dus vel tres voces five nots nomine funt diverfae, quas

quidem fub fola una littera includuntun Sed quia in A. «f » in a ret & in i| mi fin- gulariter non eft nifi unafola voz fub una littera, ideo in iplarum aliqua mutatio non exiftit In C. fa ut^ funt duae voces & duas mutationes, primo cum mutatur fa in ut^ propter afcenfum tj quadri in naturam; fecunda e contrario, ut hic:

^ ■H iif

"**i%.#^i

In D. fol re & in (a) clavi funt fimiliter duas voces & dus mutationes eo modo , quo & in C. fa ut per omnia fe habentes. In F. fa ut funt duas voces & duae mutationes: prima eft, cum convertitur /a in ut propter afcenfum naturae in b. rotundum ; fecunda e contrario , ut hic :

fol re & in (a) clavi funt fimiliter duas voces & dus mutationes eo modo , quo & in C. fa ut per omnia fe habentes. In F. fa ut funt duas voces & duae mutationes: prima eft, cum convertitur /a in ut propter afcenfum naturae in b. rotundum ; fecunda e contrario , ut hic :

In G. fol re ut funt tres voces & fex mutationes: prima eft, cum convertitur fol in re propter afcenfum naturae in b. rotundum; fecunda e contrario, ut hic:

lU iTi**'

Tertia eft, cum fol convertitur in ut^ quarta e contrario, ut hic:

propter afcenfum naturas in t\ quadrum ;

Quinta, cum re convertitur in itf, propter afcenfum b. rotundi in i| qua- drum; fexta e contrario.

In quarta la mi re fimiliter funt tres voces & fex mutationes, per omnia fic fe habentes prout in G. fol re ut eft prasdidnm. In h. fa ^ mi non eft

mutatio, cuius ratio eft, qum licet ibi fint duas voces diverfas, non tamen funt fub una fola littera, fed fub diverfis. Praeterea illas duae voces non funt in eodem fono, ut fupra de permutatione oftenfum eft. Sed dicetur: immb vide- tur efle fub una littera, quia b. & (|

utrum*

(a) Fatie. & Ai, mi.

LUCIDARIUM MUSICiE PLANA.

ntnnnqae dicitar. Tatic dicemas » quod Ih C. fol fa ut fant tres voces &

ipfarotn qaseiibet diflinitain habet no- fex matationes: prima eft, cam fol

men; nam ana didtar b. rotundam & matatar in fa propter afcenfum b. ro qnse eft gneca lit- tera • poftqnam ponitnr A prima littera alphabeti latini ? ad hoc enim iic refpon- demns: nnlii dnbinm eflfe debet , qnod phyGd» a qnibus latipi muficam habue- rnnt» grxci fuerunt » & quidquid latini faabnemnt, ab ipGs habuerunt Latini quamobrem non ingratit nt deferrent, id eft, honorem fiicerent , ut decet, primis doftoribus & phyfids ipfins muficae , a •quibus ipfam muficam habnernnt, & hn* ins rei ad perpetnam memoriam in prin-

cipio manus litteram r> qnse apud nos G dicitur, pofnernnt Sed quare Gamma» & non Alpha , quae eft prima littera al* phabeti Grascornm ? didmus , eo qnod Gamma eftprima littera, qua defcribitnr ipforum nomen. Conclufum eft ergo, quod prima littera.r eft prima in manu; & per confequens nota five vox, quae fub ipiaeft, fcilicetr^, prima*

Supra vero hanc fpeciem primam dia- teflfaron fi tonns addatur, mox prima (pe^ cies diapente confurgit, conftans ex to« no, femitonio , & duobus tonis , ut hic :

»■-♦-

Si antem fupra fecundam fpeciem diatefllaron tonus addatur, fecimda fpeciet diapente confurget, conftans ex femitonio & tribus tonis, ut hic:

Si vero fupra tertiam fpedem diatefl&ron tonns addatnr, non confurget tertia fpedes diapente : fed quarta , nt hic :

±x

Et ex hoc erronenm videtur eife, quod didt Bernardus & multi alii mnficae do- dores, fcilicet, quod tertia fpecies diatef- fiiron addito tono fupra conftituat tertiam fpeciem diapente, & quod quarta fpecies diateflfaron, qux eft ut prima , addito to«

no fupra conftituat quartam fpeciem dia« pente. Nam tres funt fpecies diatefl&ron diflferentes a parte locationis , ut often* fum eft : & quatuor funt fpecies diapen« te , a parte locationis fimfiiter diflferen- tes> nt hic de ipfis patet

>, [■■■"♦♦^[■■''^"♦♦f

SCAtPTOABS TBT* DB MoSlCA. P. UL

Opoiw

MARGHETI DB PADUA

Oportet enim » quod una fpecies diapente cx feipfa formetor. Si vero terttai fpecies diateflfaron, ut ipfi dicebant, formaret tertiam fpeciem diapente, ut hic:

irj:

, ■«^■'♦*

3E^

atHh

& qaod qnarta fpedes diateC&roa fomia- ret qoartam diapente fpecieni, ut htc:

non eflent qaatuor fpecies diapeote a parte locationis ordine differentes; nam primt com quarta una eflet, exiftens ex tono, femitonio & duobus tonis, ot hic:

Sed ipfi poflent dicere ; volomas conftituere hanc quartam fpeciem diapeetd per t| fecundum acutum, nt non fit prima, ut hie:

tunc dicimus , quod non erit dilfioiilis ab illa fpede diapente, quae eft ab F gravi ad c acutom per dii^o- fitionem primi c acuti; nam utraque formaCnr es duobos tonis & femitonio & tono, ut hic:

& flc non erunt quatuor fpecies diapente ordine difiereotes . fed folum tres : ergo fic eft. quod tertia fpedes diapente forgat de feipla, conftans extribos tonis & femitonio, ot eft ab F gravi, ad c acutum per difpofitionem fecoadiii acuti, St in omni loco. ubi tafis eft coniundio fonorum» ut hic:

Qsuuw

LUCIDARIUM MUSICJB PLAKS.

(^jiarta autem fpecies diapente confurgit ex tertia diateflaron pofioi ia fexta gra?i G. & tendens ad d acatuoi. ut hic:

Sed poflet aliquis dicere : quare non formatur tertia fpecles diapente a tertla dia- teflaron»ficutprimaa prima, &fecuudaa fecunda , & quarta ex feipfa ? Refponde- musfic: non eft aliquis locus in manu, nbi cadant tres toni fubfequenter & u- num femitonium» nifi ab F gravi ad c acutum per difpofitionem fecundi i{ acuti» & a primo c acuto ad /acutum, ac ab ip- fo/acuto ad % fuperacutum per difpofi-

tionem fecundi ^ fuperacuti : oportet e* nim,quod talis coniundio fonorum con* ftituat hanc tertiam fpeciem diapente ab aliisdiffimilem; ubi enim talis coniun. dlio fonorum primo occurrit in manUt primo ibi ponitur haec fpecies ^ertia dia- pente, fcUicet ab F gravi ad c acutum per difpofitionem fecundi i^ acuti, & in omni loco • ubi talis eft coniundio fono- rtim t ut hic :

Nunc habemus , quod in prima finali incipitur tertia fpecies diateflaron & ter-

littera prima fpecies diateflaron & prima tia diapente. In quarta autem finali • fcifi-

diapente incipitur, fcilicet D gravi. In cet G gravi inclpitur quarta fpecies dia-

fecunda finali , fcilicet £ gravi incipitur pente. £t fic funt quatuor fpecies dia«

fecunda fpecies diateflaron & fecunda dia- pente ordine diflferentes, quas de tonis

pentc. In tertla finali» fcfiicet F gravi» inferius demonflirabimus, Deo dante.

In tertla finali» fcfiicet F gravi» inferius demonflirabimus, Deo dante.

Omnis diapente in uno intervallo po- B ■ ■ fita, enarmonicum genus cft, ut hic: ^— ^"

In quatuor intervallis pofita diatonicum genus eft, ut hic:

^^■''■•♦♦^l i i''''' ^'** i

In femitonio & ditono pofita, enarmonicum genus eft; ut hic:

3E?

Wmm^ameBfmmrm

N»

100 RrARGHETI DE PADUA.

lo diateflaron &. tono enarmoaicani & diatonicam genos eft» nt luc:

In tritono & femitonio enarmonicum diatonicam genas eft, othic:

Omnis diaparon in uno intervallo enar* monicnm genus eft, ut hic:

In feptem intervallis chromati- um diatonicum genus eft, ut hic:

In diapente & diateflaron, vd e contrario, diatonicum genus eft, ut hic:

Per has entm fpecies lic interruptas quilibet tropus ftve tonus formatur. De quibus, & quomodo per ipfos formetur, videre Qecefle eft. Sed quia quilibet to- nus fecundum fuum nomen in certa men* fura coniiftit, ideo primo» quid lit men- fura in mufica» breviter videamus. Explictt tra^atus nonus.

INCIPIT TRACTATUS X.

Caput L Qtiid fU menfura in mufica plana , five

menfurata. Menfura in mufica eft ordo cantuum menfuratorum fecundum fua nomina &

figuras: fecundum fua nomtnat ut eft quilibet cantus planus» qui fecundum fuum nomen menfuram lutbet» fupra vel infra quam non poteft, ut eft per^ fedus, imperfedus, plusquamperfedus, mixtus & commixtus: fecundum vero fuas figuras, ut eft quilibet cantus tem^ pore menfuratus, de qua menfura per nos alibi eft tradatum. Sed quia quili* bet cantus five fit perfedus five imperfe* dtus &c. de aiiquo modorum exiftitt id^ circo quid fit modus , & quot fint» & quomodo variantut, (a^ neceflario eft vi» dendum.

tinit traSatus decimus.

INCfc

(a) Fnk mmunaiitiir.

LUCIDARIUM MVSlCm PLAN^.

lOI

INCIPIT TRACTATUS XI.

Cafut L

De tomSf gui proprie modi dicun» tur. quidfint.

TonuSt tropus» Gve modus» fecun- dam dida Boetii eft conftitutio vocum ip totis vocum ordinibus, differens acu- mine ac etiam gravitate. Item tropus five modus eft fpecies modulata, ex tonis & femiconiis praedidis generata ; ab hac namque modi nomen acceperunt, fcili- cet a modulatione. Tropi vero modi dicuntur , & modi toni : tropi cum convertuntur» puta cum unus in ali- um tranlit, ut eft qitxtus vel commix* tus; nam r^cm^ graece» latine conyer« verfio : modi , cum modulantur toni, quia ex tonis & eorum partibus ge- oerantui;

Cafut II.

De tonis^ quot fint^ & quu

Tropi vero modi dicuntur , & modi toni : tropi cum convertuntur» puta cum unus in ali- um tranlit, ut eft qitxtus vel commix* tus; nam r^cm^ graece» latine conyer« verfio : modi , cum modulantur toni, quia ex tonis & eorum partibus ge- oerantui;

Cafut II.

De tonis^ quot fint^ & quu

Modit tropi five toni fuerunt quatuor primttQS adinventi « fcilicet protus, deute* rust tritus & tetrardus : fed propter in-' eonvenientem uniuscuiusque afcenfum & defcenfum „ quia quilibet poterat afcen- dere ad decimam a fine fuo, & defcen- dere ad fextam, quod erat laboriofum hnmanx voci proferre, in alios quatuor font divtfi: & fic funt odo fdlicet pri« mnSt fecundus &a Ut enim inconve- niens afcenfus & defcenfus » ut praedici- tor, vitaretnr» quatuor dignioribus» 11- cet imparibus» attribntus eft afcenfus; ft merito imparibus» nam ut fupra mon« Ilratnm eft» nobilioris proprietatls eft. nonerps impar qoam par : & ideo pr«*

didi quatuor impares funt anthentid no- minati Reliquis vero quatuor paribus eft attributus defcenfns» & ideo plagales five fubiugales funt a dodoribus muficas nun- cnpati r a qpibus quidem etiam ordinatum, eft» ut omnes odo deberent bini aflb- dati in quatuor diflimilibus litteris termi- nare, qua^ ab ipfis vocats funt finales, & funt ift» D. E. F/& & graves. Protus autem cum fup fubiugali finitur in voce quarta • quas eft fub D. gravi : Deuterus cum fuo fubiugali finitur in voce quinta» quae eft fub E. gravi: Tricus cum fuo fubiugali in voce fexta, quae eft fub F. gravi: Tetrardus cum fuo fubiugali ii^ voce feptima» quas eft fub G. gravl Et quia propter accidentia quam plura in- convenientia cadentia in ipfis tonis vel ipforum aliquibus» quae inferius oftenden» tur» non poflunt ipfi vel ipforum aliqui femper in prsdidis litteris terminare, ideo a do(3oribus mufids alias quatuor funt re- pertas, qus confinales dicuntnr » in quibus interdum toni prasdidi , vel ipforum ali« qui necefllario finiuntur, & funt tftae o. ^ r. &: d. acutum » quas fingulariter corre- fpondent finalibus fupradidis fuperius per diapente. Iftorum autem tonorum alius perfedus» alius imperfedus, alius plus- quamperfedus» alius mixtus , alius com- mixtus dicitur. Tonus perfedus dicitur ille» qui implet modum fnum fupra & infin; implere enimmodum fuum in au- thenticis eft» a fuo fine ad diapafon afcen- dere & non ultra» & ab eodem fine de- lcendereanum tonum » excepto trito, qui femitonium habet a fine» de quo in fpe- ciali regulam oftendemus. De casteris vero tribns exempla funt haec :

102^

MARCHETl DE PADUA

«■"♦ » A

Implere aatem modum io plagalibus e(t» a fine fuo ad fextam afcenderet Sc ab eodem fine in quartam defcendere • & non ultra ut hic :

Tonus vero imperfedus, five fit authenticus five plagalis, dicitur ille, qui noa implet modum fuum aut fupra aut infra, modo fuperius.declarato, ut hic:

F >%w^* ^

LUCIDARIUM MUSICiE PLANiE^

X03

Tonas plaiqttainperfedus aatheaticus dicitar plusqaamperfedus folum a parte

didtar ille, qui altra diapafon a fuo fine fupra» plagalis vero quilibet folum a parte

afceodit, fdlicet ad nonam vel decimam. infra. Tonas mixtus dicitur ille fi au-

Plusquamperfedus yero plagalis dicitnr thenticus eft, qm' plusquam uaum tonum

ille, qui infra quartam a fuo fine defcen* defcendit a fine fuo» tangens aliquid de

dit Regula: omnis authenticus tonus fui plagalis defcenfu» ut hic:

Mixtus vero plagalis didtur ille, qoi fupra fextum a fuo fine afcendit, fui ao^ tfaentici tangens afcenfum , vel aliquid de afcenfu, ut hic:

Regula: Omm's authenticOs mixtus Si^ & fimiles. Tertia eft, quod fophi-

infira , plagalis vero fupra. Tonus conu ftice poterit formari unus cantus de fpe-

fnixtus^ d^dtur ille, qui cum alio quam debus tertii toni, & in fine poflemus ad«

cum fuo plagali » fi authenticus eft, vel dere unum tonum eidem infra, fcilicet in

cum^alio quam fuo authentico, fi eft pla^ finali primi , & tamen talis tonus non e*

galis,mifceri videtur, utde fpeciebns ip« ritprimus, fed tertius: nam fi primns

forum iitferius oftendetun

Caput UL

Pe twis^ qumodo non fobm propter 4- fcenfim & defcenfum iudicandi Jint.

diceretur, videretur, quod tonus additus infra plus haberet de poteftate formatio* nis tonorum, quam principia, diftindio- nes & fpecies ipforum, quod erroneum eft &fiiirum. His rationibus dicimusi quod

Nonnulli funt , qut absque fpecierum tales iudicantes cantus de tonis folum pro-

lege cantus.diiudicant, cuius toni finc, pcer afcenfum & defcenfum non mdici,

folum propter afcenfum & defcenfum in- fed caeci erratores. quam cantores potius

fyeQo fine: quorum iudidum. pluribus did poflunt. Nos enim propofiiimus o-

tationibus nuUum eit Prima ratio eft, ftendere, quomodo cantus per fuas di-

quod non omnis cantus, qui authenticus ftindiones & fpecies cognofcantur : nam,

eft , ob fut brevitatem acumen fumit, ne» ut dicitBernardus, fpedes funt muficales

qne omnis, qui pbgalis eft, depofitio- epute, quae modos creant iienL Secunda eft, quia unus cantns pk. CxprsT IV

ttts DOn plagalis » fed authendcas iadica* Primus tonui forniatur ex prima fpe-

tritnr : Dt S it. Sint btmbi veftri^acitt' cie diapeote, qqee eft a D. grari ad a a-

Ctt-

X04

MARCHETI DB PADUA

cutum, Sc ex prima fpecie diateflaron fopra in diapente indpitnrt fnrfiimqoe foperius. Eft enim in unoquoque tono- tendit» ut hic: rum fpecies diateflaron fuperius illa, quas

Ex his duabus fpeciebus, G bene advertimus, formatur furfum primi toni per- fedio, atque tono addito infra eius finalem» eius perfedio in deorfum, ut hic:

Sed poOet aliquis dicere, debet can- returprima diateflfaron, fed a.re9 qoaBij

tari primus tonus per b rotundum , an deutero & eius plagali proprie reperitur.

per i) quadrum? Dicimus, quod per fc| Si vero fuum modum non implet, tonc

quadrum femper , quando modum fuum eft dupliciter advertendum : quia aut a-

implet , ut fuperius didum eft. £t ratio fcendit ultra primam fuam fpeciem dia-

eft • quia tunc in ipfo prima fpecies dia- pente ad c acutum & non ulterius ; &

pente & diateflaron , ex quibus formatur, tunc femper per b rotundum debet mo-

rationabiliter reperitur , quod non eflTet, dulari, & cum fexto dicitur effe com-

ii per b rotundum cantaretur; nam h- mixtus, ut hic; )ra primam fpeciem diapente noo reperi*

aut aliquando ad c acutum attingit , & tunc dupliciter ; quia aut afcendit ad c praedidlum acutum pluribus vicibus, & ad c acutum poft hxc afcendit, antequam de- fcendat in F. grave, & tunc femper cantabitur per () quadrum, ut hic:

aut afcendit ad praedidum c , & antequam afcendat ad c acutum , defcendit ad F grave , & tunc per b rotundum cantare debemus: (icque patet, quodii primo oc- currat fupra c acutum , quam F grave, cantari debet per l) quadrum ; ii vero pri- mo F. per b rotundum. • • Sed notan- dum eftt quod primos tonoa & fobiu-

galis eius poflunt loco manus, ubi formant fuperius proprie ordinari. quolibet alio tono, etiam fubiugali , oftendetun

terminari in quolibet fpecies, quae ipfum & inferius , poflTont Et idem dicimus de tam authentico qoam ot de iplis inferius

Sed

LUOIDAHIUM MlTSICil^ PLANJB. 105

Sed poflet aliqnis diceret quare io natii quilibet tonos debet in itoali fua

D. .graye Qoa conftituitur priina fpeciea proprie terminari» & tunc talis tonot

diapente, nam fit ex tono» (emitonio dicitur regularis: eo quod iuxta libi da*

& duobus tonis^ & ibi finitur primus tam regulam modulatur. Si autem» ut

& fecondua toons» & iic fubfequenter diftum eft. in finali finiri non poteft»

dis fpecieSi ez quibus toni aliqui five debet in confinali; & tunc talis tonus

rdiqui ordinantar? Refpondemus, jSc irregularis dicitur, eo quod propter ac*

pluribusrationibiis: prima eft, quod li« cidens, quod in eo eft vel eflfe poteft,

cet in D. grave poffimus furfum afcen* fecundum fupra datam regulam pro»

dendo incipere primam fpeciem diapen* priam non incedit , ut eft graduale:

te, fupra ipfam tamen pnma fpedes nimis bonoraH fimt &c. & fimiles:

diateflaroQ nullatenus reperitur. Secun- quod quidem eft fecundi toni» & in

da ratio eft, quod fubiugales proprium eius confinali, propter duo accidentia.

fuum non habent defcenibm. Tertia qus in ipfo cadunt, neceflfario termi-

eft» quod fubfequenter procedendo non natur; & primum eft, quia in didione

poflfemus fecundam diapente fpeciem in- tui , fcilicet in fyllaba una , oportet

venire: nam a B. gravi ad F. grave nuHa quod cantetur per b. rotundum: quod

fpecies efle poteft, fed commixtio, ut facere non poflTumus, fi in finali pro*

gravi ad F. grave nuHa quod cantetur per b. rotundum: quod

fpecies efle poteft, fed commixtio, ut facere non poflTumus, fi in finali pro*

fupertus oftejQfum eft» pria terminaret ; nam fic in E grave

Sed itcruoi dlcet aliquis : Aipenas caderet *. rotundam. quod quidem iW

oftendiftis. quod quilibet touu. Toteft "'''""^'^' "°" *'""•'• "^ '**^^

propter aliquod accidens in confinali- ecies fi io caoto acoto fuertt pluries repercufla , & caotus a fine noii ultra fextam afceodat, & fimiliter de« fcendat, tonos iUe iudicabitnr fubiogalis. Species autem diateflaroo ioferior dicitoc illa in quolibet tonorum , quas tncipitor, nbi tonus terminare debett defceodeos infira, ot hic de praedidis Ipeciebu^ ta fecundo patet tono:

diapente. Communis,

Inferius,

Debet namque cantari fecundus tonos fextam lcandere non poteft, ot faperiat femper per b rotundum ; cuius ratio eft, didum eft. Ad ipfam vero fi afceoderofc qtua fecundus^eoquod fubtugalis eft, ultra per ^ quadrum» tonc ab F gnivi qoocaHi*

LUCIDAItlUM MUSICA PLANiEt

109

qoe afoendendo ad diaum ^Vvcl ab ip* k^nh IiiC.nt antiph. OJhpientia. In D. fo Q quoconque defcendendo ad prsdi* utRefpon£ Memento meiDeus In E.Iicet

dum Ft fieret tritoni dudtia» quae in cantu quolibet eft penitus evitanda.

De principiis fecundi toni.

Secundus liabet principia propria qutn- que, fcilicet A. C D. E. & P. grave» & unum plusquamperfedum, fcilicet r. In«

raro » ot ant Ecce Maria. In R ut in* troitus Me exfpeSaverunt. PoflTunt fpe- des eius terminare in fuis propriis princi* piis, & in G. gravi, itemque in tes fpecierum, per qoas ipfum poflfumDS authenticum iudicare» ut eft baec anti- phona :

Fundamen ta e ius in mon ti bus fahdlis.

PriBcipium enim eius eft pars primas femiditonum defcendit» hic cantus erit

fpeciei diapente, quae numquam in plagali authenticus an plagalis? Dicimus, qood

cadit, ut fupra de interruptionibus eft o- in tali cantu confiderandus eft afbenfut

ftenfum. Item dicet aliquis : asqualitas in & defcenfus » & fi afcenfus eft mator

fpeciebus & in notis eft in uno cantu» quam defcenfus ultra id quod poteft pla-

qui quidem afcendit ultra diapente a fine galis» authenticus iudicatur» & e contra*

fem.ditonum, fimihterque ab eodem fine rio» ut in praefentibus patet exemplis.

LUCIDARIUM MVSICM PLANJB.

A fcf ' *-■ M B *■*

LUCIDARIUM MVSICM PLANJB.

A fcf ' *-■ M B *■*

Primi exempii cantas eft aathenticus» quia afcendit anum tonum oltra id» quod poteft afcendere plagalis. & non defcendit nifi femitonium ultra id» quod poteft authenticus. Item fecundi exem- pli cantus efl: anthenticus» quia licet bis defcendat femitonium» ad quod non po- teft authenttcust tamen iila duo femito- nia non attinguiit ad magnitudioem to- m', ad quem non poteft plagalis; n^m ipfa funt minora, quia enarmonica. Tunc dicimus, quod quidquid afcendit fopra b primum acutum, eft de fub- ftantia primi tonit & non fecundi; nam Qt fupra didum eft, fecundus femper per b rotundum debet neceflario modo- lari. Tertii exempli cantus eft plagalis» quia tria femitonia, ad quas defcendit, tonum excednnt in una diefi ; nam tria femitonia enarmonica fex diefes conti- nent inclufive; unus autem tonus con* tinet folum quinque^ Et fic in omnibus caodbos fnnt advertendas regulae fupra- didac Finit traSatm duodecimus.

INCIPIT TRACTATUS XIII.

De paufis^ qmmodo debeant jigurari in cantu plano. Seqm*tar videre de paufis, fcilicet quo- modo in cantu plano debeant figqrari. Nam funt aliqui , qui pro fuo libito vo« ioatatis » absque lege & diftintSionum fpe-

cierum ratione , ipfas in cantu figurant, non advertentes , quod ficut funt diverfi modi five toni, fic funt diverfa princi* pia , diftindiones , fpecies , neums & finaies. Nam modos per fpecies ludica- mus , & fpecies per diftindiones cogno- fcere nos oportet. Signa enim , qus ha- bent diftinguere fpecies inter fe,funt lineas protradae infta per fpatia & Uneas , quae paufae dicuntur : ubfcumque enim paufa fit , innuitur nobis defiftere a cantu. £c hae paufie debent diftinguere fpecies , & ipGis diverfificare, fecundum quod indi- verfis tonorum cantibus ordinantur. Neu- mae dicuntur illa;, quas in unoquoquemo- dorum diverfse exiftunt : quae quidem po- nuntur tam circa principium, quam circa medium, quam etiam circa finem. Verum quia femper terminantur in finaU, obi ter- minari debet cantus , in quo pofitas funt* per ipfos quoque (atis fecundum auditum poiFunt toni cognofci. Nam fecundum Ifi- dorum neumaeft coniundio notularum in quolibet modorum, quse eantum format» diftinguit, copulat & concludit. Sed quia fpecies & neumae fupradidae funt ex di- verfis notarum nominibus conftituta^, id- eo videre neceflfe eft de fignis , per quac notarum figuratarum io cantibus nomioa cognofcamus, quas quidem daves uni- verfaliter nuncupantur. Finit traSatus decimus tertius.

IN-

120

MARCHBTl DB PADVA

INCIPIT TRACTATUS XIV. De clavi, quidfit^ & quot funt.

Finit traSatus decimus tertius.

IN-

120

MARCHBTl DB PADVA

INCIPIT TRACTATUS XIV. De clavi, quidfit^ & quot funt.

Clavis eft referatio notanim io cantu quolibet OgDatarum: nam ficut per cla- vim referatur oftium ad confervaoda» qoae intra oftium fuot» fic per davim SQ caotu ipfe referatur cantus, & con- fervantur notarnm nomina» & ab invi- cem efle diftinda cognofcimus^ Et ta* les univerfaliter ufitat2e fiint du9, fcili* cet F grave & c acutum. Per ipfiirom autem difcretam repofitionem per lineas poteft emnis cantus, cuJuscumque (it toni > rationabiliter collocari ; diftant eoim ab invicem per diapente: nam F 10 gravibus , c io acutis couftituts fuot.

Sed dicet aiiquts : quid eft voz gra» vis, acuta, '& fuperacuta? Dicimus» quod vox gravis dicitur illa» qus in qualibet voce humana propinquior eft filentio, quae quidem formatur in voce pedoris , quae eft inferior refonantia, & magis propinqua cannae pulmonis, a quo procedit vox: & ideo dicitur gra* vis , quia in illo inferiori loco primitus eft formata. £t tales in conftitutione manus funt feptem , fcilicetf JL B. C D. E. F. & G. Acutae dicuntur» eo quod acutum reddunt fonum refpedu gra- vium praedi^rum; formantur enim in fuperiori loco, fcilicet in voce gutturis» & ideo fuper illas fonuni reddont. Et tales funt feptem, qos non funt a pri- mis generibus nominibus differeotes. Superacutae dicuntor» eo quod fuper praedidas acutas fooum redduot Et ra- tio eft, quia formantur io excelfiori lo-

co, fcilicet 10 voce capitft. Et tftlei fime quatuor, fcilicet S ^ h S & ^ cft eteoim

alia adiooda, fciiicet ; la^ ot perfeOio- oem priocipii, quod io c acoto iocipi* tor, compleamus. Et oouodum dl» quod in unaquaque liumana voce, quan* tumcumque afcendere poflit & defcen- dere, vel quantomcumque afcenfus & defcenfus penuriam patiatur, has voces graves, acutas & fuperacutae neceflaria diftinguuntun Expticit traSatus decimus quartus.

INCIPIT TRACTATUS XV.

De nominibus gravhifM & acutanm cbor-^

dantm^ prout a pbyficis fuerunt

primitus adinvent£. (a)

A Proslambanomenos. E Hypate hypaton. C Parypate hypaton.

D. Lichanos hypatoo,

E. Hypate mefoOi

F. Parypate mefon.

G. Lichanos mefon.

a. Mefe.

b. primum, trite fynemmeoQlk c Paranete fynemmenon.

d. Nete fynemmenon.

\^ Secundum. Paramefe.

c. Trite diezeugmenon.

d. Paranete diezeugmenon.

e. Nete diezeugmenon. £ Trite hyperboleon.

g. Paranete hyperboleoo. l. Nete hyperboleon.

linit traSatus decimus qmntus.

INCr-

(a) VUeuitiir tec ta Cbpwiaribiis Mnfidi Avdoiibiit piflbi, padbrtim ia lo. Cottomii aniici.

^OMEKIUM MUSICJE MENSURATiB. I2i

INCIPIT TRACTATUS XVL ftrnmento operatur artifet TeD lanGcns,

Di Mufico ^ Omtore. P^^if °^2 5»' «1"« T P« ^^^^^" ~-

cui adeft Eicultas fecnndam fpeculatio- dinat , & per prseconem pneconizari.

nem & rationem ipGus fcientiac mnficaB, mandat; fic & muficu» ad cantorem. Nam

de modis atque rhythmis, deque generi- muficus cognofctt. fentit, difcernit, ehgit,

bus cantilenarum (iudicare). Omnis enim ordinat & difponit omnia, qux ipfam tan.

lurs feu difdplina honorabiliorem natn. gunt fcientiam : & per cantorem inbet

ralfter habet rationem., quam artificium, tamqnam per fuum nuntium prafiicari. quod manu artifids atque opere exerce. «. . . r i r ai • .. tor. Muficqs enim co^ofdt virtutem & ^^^ tb°dfl* ntionem proportionum muficalium, & tioi diaa. 1 274.

fecnndum faociudicat, &nonfolttmper ExpUtit Lucidarium Marcbiti de Padua

fonum. Cantor vero eft ficut inftrnmen. in ttrte mufiea platut i inehoatum Cefena, tnm quoddam ipfius mufic! , in quo in- perfeSumque Feronte, Deo gratias.

EIUSDEM MARGHETI DE PADUA

POMERR7M m ARTE MUSIC^ MENSURATiE.

Ex Cod, Vdtic.

Analffis operis, prout in diSo codice cunda pars indpit ibi : Quoniam dicen^

eidem praponitur. te pbilofopbo. Prima remanet indivifii, fe.

QF u r fi' ,. 1. • cunda dividitnr in tres : nam i) traQat

«a nor funt caufie. fcilicet mater.a. de pertinentibus ad mnficam menfuratam

. l^s, formahs. efficiens & finalis: ^ia perfeaionis. a) Via imperfeaionis.

roaterialis ipfa mouca menfarata : for- ^n tt*-^^,,,. ^^.a^ c^*/..,.,^^ ll^^ ;« .^..;«

,. j..Aj-j-i».t. 3^ Utroque modo. oecunda pars m prm-

mahs. modus traaandi de ipfa in hoc cipiofecundilibri . & tertia inprmdpio

opere:efficiens.pfeaaor: flnahs, utfcia. ^^^^y,^^ Prima dividitur in duas . cacteris aliis in rum dirigente ducatu, quantum ad li«

regimine praeferuntur. Inter cundos fir bri ordioem & philofophica fulcimina

quidem gloriofos principes & duces il- rationum, autumans praefens opufculum

lufires, qui coeleftis aulae principibus in tanto forje deceoti formalitate venuftum»

orthodoxorum militantis (ecclefiae) tem- quanto maieftatis veftras confpedibus

plo conformati , conati funt dulcifona gratum erit Ex hoc fiquidem muficis

dida cantica melodiis votivs laudis ho- & cantoribus oftendetur, quod pars hu-

magiom Monarchas cundorom prind- ius muficas, quae fpeciali ferie temporis

pnm exbibere, felids recordationis ge- menfura deducitur, non abfoluto vo*

nitor vefter praedidorum regnorum Ca- luntatis arbitrio , fed rationis ordine

rtflus rez itluftris, ut fuae nobilitatis tu- produda lucefcat, & velut pars fcientiae

ba clangit, recoUtur principalipr extitifie. muficae fubalterna prindpiis congruis,

Vos igitur in hoc ferenos illos prindpes relativis mediis, & finallbus concIufio«

imitantesgloriofiffimeprincipum, ex vir- nibns ad fe ipfkm eflentiali quodam or-

Libellum quoque hunc

miniftrorum catervacanentium, ut maie- ded-evi pomeriom nuncupari, eo quod

ftatem decet regiam, drcumfepti modu- fruduum & florum velut immenfitatis

latis vocibus in fublime transmittitis ex- culto piaotario emiffiones poternnt inve-

ultantes, & interdum cordis vero afiedu nire cantores. & vocis minifterio perfooatis.

INCIPIT POMERIUM MARCHETI DE PADUA

IN ARTB MUSIC/B MENSURATJS.

TRACTATUS I. niaaccidentiamaltuincoDferaDtadcogno-

Xh ctadU & proprietatibtts , quando non fcendam, quod qaid e(l, id eft, per co-

faciunt in mufica menfurata. gnitionem aocidentittm dcvenimus in co>

Qjtoniam dicente philofopho inde oiii- Q^A gni-

124

gnitionem eflTeiitise rei. Com igitur in prasfenti opere noftrae intentionis fit tra-» dere cognitionem rationis eflentise mulkas. menfuratas, igitur primo de accidentibua five de accidentalibus mofics menrurat» concurrentibus princtpaliter tradandum» deinde de efientialibus muficae praelibatae.

Quantum ad primum eft fciendum» quod omnia prae.ter notas , in quibus fo- lum eQenttalis ratio coofiftit moficae» ut demonftrabitur Deo daote, fnnt acciden- tia, five accidentalia concurrentia in ip£a mufica menfurata, rationibus infra dicen- dis. Cuiusmodi funt caudae, proprietates, paufdB , punda , & quoddam fignum , quod t^ vulgo falfa mufica nuncupator.

Ut igitur via fcientificai in hoc ope« re praefenti procedamus, viam philofo-^ phicam imitantes de huiusmpdi acciden- tibus five de accidentalibus principalios eft tradandom. £t qoia magis coniun- dnm accidens ipfi notae, quam alia ac- cldentia, funt caudae tamquam ipfis notis primo 8i incorporatas cum ets, ideo de caudis accidentibus ipfis ootis primo, quam de aliis accidcntibus ei( tradandum. In quarum tradatn hoc ordioe procedemus. Primo enim repellentur errores diceo- tium qua^dam erronea de ipfis caudis, imo penitus non dicenda, & per confequens videbitur in mufica roenfurata, quod ne- gative non faciunt ipfae caudae.

Di caudis 6f proprietatibus. quando non faciunt in mufica menfurata.

Qpantum ad primum eft fciendum, quod quasdam lineas reperiuntur in mu- ika menfurata omnino a notis diftindar

MARCHETI DB PADUA

Di caudis 6f proprietatibus. quando non faciunt in mufica menfurata.

Qpantum ad primum eft fciendum, quod quasdam lineas reperiuntur in mu- ika menfurata omnino a notis diftindar

MARCHETI DB PADUA

& feparate » & i&» proprie panfae diain- tur, de quibus iofira dicetur. Et qoasdam ipfis notis conion^ & protra£te inferiot a parte dextra vel finiftra: & haeproprie caudae dicuntur; cuios ratio eft, quia de ratione caudae eft incipere a foo fuperidri principio, & trahi deorfum infra ipfum« Cum igitur lioeas & ip& habeant ipfiis ootes pro principiis^ & quantum ad lU tum » eo quod notas funt fuper ipfas, & quantum ad fignificationem, nihil eoim fine notis fignificarent, nifi {umfare & de* fiftere a cantu: ideo merito tales Itaeas fic protradae inferius Caudas habeot fuis propriis nomioibus oomioari. In hoc er« go diftitiguuntur caudac a paufis, quia caudas funt Mti^ coniuodae ootis, paufo vero non. Diftinguuntur fimiliter iplas Caudas a proprietatibus, quas licet ipfas fiflt etiam proprietates j ficut & lineaB adiunftac ffotis &; protradas fuperius, tamen in hoc difierunt, quia oportet» quod caudae -fint lioeae pcotraAae inferius infra ipfasnotas ratione prasdida, infi:a rationibus oftenfis.

De caudis ergo ipfis tradlando ut vi-- deamosin menfurata mufica, quandonoti fiiciunt negative, hoc ordine procede- mus. Primo enim ponemus commune di« dum alioTum; fecundo adducemus op* pofitionem quorurodam antiquorum an- tiquam reprobatam per uforo cantandi ; tertio reprobabimus ipfaro per rationes. Quantumad primum dicunt omne$,quod cauda femper iignum longitudinis eft in notis , & boc fi protrahatur inferius a la- tere dexcro, notas quadrata^fimplicesfett hgata^t ut bic patet;

POMERIUM MUSIC^ MENSURAT^.

125

Si autem protrahatdr talia linea a parte finiftra inferius» oportet^ quod necefla- rio nota, coi adiungitur^ notae altert alligetur, uthicpatet:

Bt tuQC brevitatem dU cit; & haec de primo.

Qpvitam ad fecundum, eft fciendnm, delicet, ({uod fi notae quadratse» qnaB

quod quorumdam opinio fuit» quod fl quidem unum tempus habet , addatur

lines, quas paufe dicuntur» adiungun- fupradidhi linea protrada perunum fpa«

tur notis a parte dextrds quantum prc^ tium, didae notae addetur unum tempus»

trahantur per lineas & fpatia , tantum fi duo > duo tempora , & fic deincepi,

longitudinis temporis » fiye tot tempora ut liic : addunt notis» quibus adiunguntur : vi«

tmil^

Bt rationem aflSgnant, quia linea, quas di« cltur paufa, protraOa per unum fpatium, de (e unum tempus habet, & nota de fe aliud tempus habet : addatur ergo ta- lis linea tali notae , & tunc nota habebit duo tempora, & fic deinceps.

Quantum ad tertium , pra^didum mo« dum cum fua ratione primo reprobamus per verba ipforum. Manifeftum eft enim, quod protrahere tempus & non protra* here funt oppofita contrarie ; probatio : paufare dictt non cantare feu non admit- tere vocem; fed protrahere tempus 8c tempora dicit cantare & admittere to- cem. Sicut igitur fe habenl cantare & non cantarct ita fe habent protrahere tempus & paufare; fed cantare & non cantare funt oppodta contradidlorie ; impoffibile eft eniiHt quod aliquis fimul

poffit cantare & non cantare : impoflt* bile eft ergo, quod aliquis fimul poffit pauiare & protrahere tempus, culn fint oppofita.

Hoc ofl:enfo fic procedimus: lineas protenfae per diverla fpatia fecundum commune didum dicunt diverfa tempora in paufando, ut infra patebit Sed fci- endum eft, quod iHtx lineae additae notis fecundum earum protradlionem per di- verfa fpatia fiiciunt notam longitudinis diverforum temporum in cantando. Ergo fequitur fecundum eorum ratiooem, quod iilud, quod facit paufare & defiftere a cantu, Tecundum eflentiam fuam additum notas faciat cantare, quod eft oppofitum eflentift fuae ; fed hoc eft impoilibile fe- cundum omnem dodrinam. fcilicet quod res pofiit dicere efiedlum oppofitum effen- aa tix

126 MARCHETI DB PADUA

tisfuse: impoflibile igitar fecundam la- fic proprietatein paDfanim non attribui-

tionem eorum, quod aliqua linea addita mus ipGs caudis, ficut tu dlcebas . . «

nots poflet addere aliquod tempus can- Tttnc iterum fic arguimus: caudafi, qu»

tandi fuper ipfiim.quantumcumquepro- funt coniundae notis, funt quaedam li»

trahatur per fpatia; fed potius producet neae» & hoc ad fenfum patet; deducere

diverfa tempora paufandit fi fua ratio in ergo ipfas per diverfa fpatia» ad hoc ut

aliquo teneret; fed e^prelTe indicat con- diverfibttem temporum inducant»aut coo-

tradidionem» ut ofiienfum e(t veoit eis in quantum kAx linese, qoae

€- jt * r /r . j- i? . t . fiiAt dlfiiin^ a Botis, aut in quantum

prms d.ft.njc.ft. caudas a paufij; fcd non ,^^^^^^ ^ ^^^ ^^^^^^^ ^^ ./

dic.mus quod panfe non addunt not.8. ^^ ^,^^ Kne» fint diftinftie « notis.

qmafictuaratiovaleret. fed a^.« hncae. ^^^ ^ .^^ ^^^ g^^ ^^^ ^^^^

Vf voa.ntur «ud* qu* producunt m ^j^ uJea diftinfta a nota aliquid ope-

ipfis notts effeaum fupcnus d.auni. ^^^^^ j„ „^^^ nifi fola paufa. Si au-

Solutio. Tunc fic arguimus^ Impofli- tem conveniat eis in quantum tales li-

btleeftt quod proprja propriet£{ alicuius neae funt cohfundse notis» tunc fic ar-

^^^^^ j„ „^^^ nifi fola paufa. Si au-

Solutio. Tunc fic arguimus^ Impofli- tem conveniat eis in quantum tales li-

btleeftt quod proprja propriet£{ alicuius neae funt cohfundse notis» tunc fic ar-

conveniat alteri , quam fibi foli ; ficut guimus : fi aliquis efFedus debet produ prout inferius oftendetur, ideo Qportet, quod paufa proportionetur eidem , & in tres partes fpatii dividatur. Itaque pro* trada paufa per tertiam partem fpatii di- cat omiflionem unius partis temporis, per duas yero duarum, & per tres, quse funt totum tpfum , dicat omiffionem (trium), £t quia antiqui Mufici non curaverunt tradere utterius divifionem temporis^ ni- fi in tres femibreves, ideo non oportuit, quod ipfas paufas dividerent nifi in tres partes fpatii : quare autem non curave- rnnt, nec fcripferunt, ut eis in omnibus deferamus, ficut decet deferre doAori- bus« dicendum eft, quod hoc fsicere non cur^verunt ex groffitudine audientium, & non ex ignorantia inftruenthjm muficam praeh1>atam.

Quomodo confirmatio & diBa Antiquorum

fcribi & fignari debeant in cantu

Modernorum.

Quantum ad tertium : Moderni autem ipfes tres partes temporis in ultimo ulti- miores partes diviferunt , formando fex, npvem & duodedm femibreyes, veljquae formari polfent ex talium partium divi-

fione temporis. Videndum eft ergo, que pau& , & quomodo fcriptae correlpon«^ deant talibus divifionibus partium tem^ poris iam repertls. Dicimus , quod » quia in tertiam partem fpatii non poflent de facili expedjte menfurari ficut decet & p- portet in cantu, npn qui debet (fieri) ex- tra expeditas quafi fine expeditione & de* liberatione, teftante philpfopho, qui di- cit, quod bonus citbaroedus non delibe^ rat : ideo quia non fine aliqua mora , in cantu inconvenienti, in cantu non poi^ fet, ut didum eft, tertiam partem fpa« tii in tilteriores partes dividere, ac erit etiam impoffibile hoc oculo intueri (cum tamen quilibet fenfus corporis & vifu9 maxime poffit £illi ; namque pofiet ocu^ lus falli in ftmiendo talium partium de- bitam partem ) propter quod oportet» quod noviter Sc a Modernis quidam mo- dus videtur protrahendi paufas , quia de^ bent talibus multis femibrevibus refpon« dere. £t dicimus, quod de ipfis damus talem regulam generalem , fcilicet quod protrahantur iuxta (emibrevem caudatam, nulla confiderando de fpatio, five pras- cedant ipfas femlbreves five fequantuf per modum lineold& breviffims quam poteft fieri excedendo femper pundello, qui et- iam in menfurata mufica invenitur, de quo infra dicetur. Forms vero talium lineolarum funt ifias :

BBE

nzsx

:pii:

-m

2HZI'

jua.

£t tot de iftis paofis multiplicentur, quot tea ipfas per fenariam divifionem , & a ad proportionem cantus & confonantiam fex in antea per no venariam five duodena- runt partes temporis omittendas: ita vi- riam , prout in cantibus occurrit, divifio- delicet, quod a tribus femibrevibus in an- nem temporis diftinguimus, ut faic patet :

Sed qusritur: numquid de duabus femibrevibus prima (it maior per artem» & prsferatur minori in cantando ? nomquid dioo potero lineam protradam per duas partes fpatii prsferre minori naturaliter cantabili in paufando» ot hic?

Dicimusi quod non: cuius ratio efi» quod talis paufa feceret nos duas partes temporis omittere» nota vero folum u- nam partem temporis contineret, & tunc fequeretur» quod illud, quod dicit pri« vationem i & nuUo de fe prdine naturae vel artig plus contineret, & plus haberet io {htu fu£ privatfonis & negationis. quia paufa faceret duas partes temporis pauia« re, quam pondvum & afiirmativum, ac etiam fundamentunL Nam notafequens talem paufam. non baberet niG unam partem temporis in cantando. Poteft er* go paufa unius tertiae partis temporis bc- m praeferrf notae duarum partium, fed non paufa duarum pa^tium temporis, ut

didum eft, fed poteft ipfam bene fequL Nam ex quo praBceffit quod perfedum eft, & tale poteft fequi, quod minus perfedum eft, edamfi tunc perfedum ab imperfedo excedatur; fufficit enim im- perfedo perfedum habere proiiindamen- ta Si ergo talis paufa duarum partium temporis non poteft pratponi, eo quod tale quid eflet pluris perfedionis quam nota, exiftendo illa paufa ii volumus dnas partes temporis, omittere autem notam, duas de fupradii^s lineis facimus^ quarum unaquaeque folum ad tertiam partemfpatii tunc attingat, &tuncerit asquale duorum imperfedorum quodU- bet cum perfedo , ut hic patet :

Sed circa boc nptandum eft, quod numquam m principio alterius cantus paufa aliquid menfurans decet poni, quia tunc pnvatio pra?cederet habitumj quod eft impolftbile ordine naturae velartis. Sed fi pri£cedat in cantu aliquo, tunc hoc erit propter proportionem taUs can^- tusi qui incipit cum alio a caotar^, & non cantus, qai incipit a pauljire. £c hmc de paulis fufBciant ibi dida^

De PunSeUo. Sequitur de Pundello, de quo tradan* do hoc ordine procedemus. Primo enim dicemus, quas fuit necefntas, quod ifte punAelius in mufica raenfurata figurare* tur: fecundo oftendendum eft,quQmodo de ipfp poft caudas & proprietat^s & paufas ftatim per ordinem eft tradan- dum: tertio declarandum, quid talis pundeUus &ciat in mufica menfurata.

POMCRIUM MUSICifi MENSURAT^.

153

Qudfidt neceJSlMt 9uod talis pmSeUus in fcript^ mi^ica menfuraretur.

POMCRIUM MUSICifi MENSURAT^.

153

Qudfidt neceJSlMt 9uod talis pmSeUus in fcript^ mi^ica menfuraretur.

Ctrca primam eft fciendaai , qaod moraliter ioqocndo ac etiam nataraliter» quod tuoc terra diftingai dicttars quan- do diftinguttur per aliquem decurfum a- quarom ; & tunc non licet homini tran- fire de terra ad terram » nifi in navi vel per pontem. Et fi dicatur» per quod fiici- lius? dicimusquod perpontem, quiatunc omittuntur multa , quas funt ad navim gubernandam neceflaria* Nunc igitur ita eft, quod ficut in terra five in pai;te terra? terminus invenitur, per quem di- citur quod ponte utamur, ita etiam tn cantu fintta proportione • fi volumus ad proportionem aliquam pertranGre» opor- tet, quod io mufica taliter menfurata ali- quo utamur figno; quod vocatur pun- delltts» quafi fimiKtudinarie loquendo; quia ficut de parte terrse finita per pon- tem evadimus ^d aliam partem terne, fic de proportione temporis una finita per pundellum innuitur ad proportionem nos transferre. Et quia talis pundellus pro- portionem a proportione feparat» ideo a magiftris & dodoribus muOcae modi

dividere nominatur. Qpomodo autem modus dividat, infra dicetur & ftatim. Sufficit autem nObis» qua ratione tale fi- gnum • fcilicet pundellus , fit in menfu« rata mufica introdudus. Hoc de primo.

Quomodo de ipfa poji proprietates & paufas fit traSandum.

Quantum ad fecundum eft fciendnm, quod merito poft paufiis de ipfo pundel- lo per ordinem eft tradandum: cuius ratio eft , quia paufa , ut didum eft » &- cit defiftere a cantando ; ad boc antem toilendum immediate poft ipfim paufiis eft dicendum » quid ipfe pundellus fadat in mufica menfurata. £t hoc de fecundo. Quid ipfe punSeUus faciat in mufica menfurata.

Qpantum ad tertium dicimus>qnod ip- fe pundellus ratione immediate fuperius dida modi divifio nuncapaturrqoomodo dividit ab invicem videamus. Ubi fcien- dum eft, quod aliquando dividit modos diftantiis, ficut quando ponitur inter du- as vel tres breves pofitas inter duas lon- gas , faciendo notas praedidas pertinere per fui additionem ad alium modum di- fcantaudi, quem facerent fine eo, uthic:

Aliquando enim ponjtur poft loogam, ihnuens ipiam perfe(3am, puta, quan- do ipfam fequitur fola brevis, vel plures quam tres, ut hic:

Nam longa fifequitur ip&m, femper dicitur imperfeda fola brevis, vel plures quam tres absque pundello praedido. Aliquando autem folum dividit modos proportionandi notas ab iavicem absque divifione modi difcantus » ficut quando ponitur inter plnrea femibreves, nt hic: R 3 Tunc

134

MARCH£TI DE PADUA

Tunc aqtem fignat» uoam partem fe- mibrevium ad unam proportionem tem- porom pertinere» & aliam ad aliam. Ali- quando autem ponitur inter breves, pu- ta» quando multarum brevium numerus prsceffit habentium fe per ternariam pro- portionem (ad) duas exiftentes in fine» qua- rum duarum ultima akeratur. Ad maiorem

Ali- quando autem ponitur inter breves, pu- ta» quando multarum brevium numerus prsceffit habentium fe per ternariam pro- portionem (ad) duas exiftentes in fine» qua- rum duarum ultima akeratur. Ad maiorem

enim evidentiam & ratlonem fuperius di- dam, fcilicet quod non debet eife in caato deiiberatio » ponitur ipfe panfidlus inter breves» iciiicet poft illas omnes » qvm praB* cedunt duas in fine fiftente& Innuit nam-^ que , quod ibi perfedlio fit compieta ; & per confequens de duabus brevibus fe* quentibus uitima alteratur, ut hic:

Interdum &cit utrumque» fcilicet quan- do ponitur inter femibreves » fic fe ha- bentes, quod ponuhtor plures breves: poft has vero duas vel tres e contra fe- mibreves » poft qoas vel in qutbus con- fiftit ternaria proportio. Iterum poft ip* las duas vel tres e contra femibreves pro ono tempore concurrentes; poft quas e- rit una brevis, quas nece(&rio erit alte- ra. Tunc enim pundellus duo fiicit : pri- mo proportionem perfeAionis ternariae

dicitefle completam; & fic per confe- quens fequitur » quodbrevis ultimaalte- ratur: fecundo femibreves a femibrevibus feparat » tempora diftinguendo. Sed quia absque deliberatione & promiflionis mora boc fcire difficile eflet intuenti : id- eo d/dmus» quod fiant duo pundelli iux- ta fc pofiti » per quos ad praedida duo cognofcenda inftruamur fiicilius» quamper unum » ut hic :

Et haec de pundtello fufficlant quoad praefens.

Sequitur de quodatHfigno, qnod a vulgo falfa mufica nominatur. Sequitur videre de quodam figno»quod a vulgo falfa mufica nominatur» de quo yidendo hoc ordine procedenms. Primo enim dicemus» quae neceflitas fuit tale fignom introducere in mufica menfurar

ta. Seciindo ex hoc concludimus » quo- modo primo nomine debeat nomioarf. Tertio oftendemus» qnod immediate poft proprietates & pundellum traOandum eft de eo* Quarto ipfum figurabimos modo quo debet in mufica fi^rari.

Qua fttit neciflitas » quod tale Jignum in^ troduceretur in mufica menfurata: Qpantum ad primum dicimus» qood

oe*

POMERIUM MUSICB MENSURATJEt 135

neoeffitatein habuit hoc iignaiii Jntrodu- Qumodo pofi punSeUum ^ proprietatet cere in mofica raeofurata, pro cognofcen- Jb traSandum de ifto figno.

dis diilbnantiiss quas occurrunt in can« Qpantum ad tertium dicimus» quod

tibus menfuratis; de quibus quidem quid pofl; proprietates Sc pundellum traftatur

iint ac etiam quomodo fe aote confonan- de accidentibus ad ipfam muOcam perti-

tias habeant, in quodam noftro opere nentibus; & quia in mufica fiunt inter*

plans moficae eft ofienfum. Ipfas enim dum colores ad pulcritudinem confonan-

diflfonantias per alia duo figna, fdlicet \\ tiarum, ficut in grammatica fiunt colo-

quadratum & t rotundum, qua^ funt vel res rhetorici ad pulcritudinem fententia-

efie poflTunt in quoUbet cantu menfura- rum : ideo (latim poft proprietates &

bili fiveplanoi pofiemus nullatenus re- pundtellum debuit etiam tradari de ipfa

perire. Cuius ratio, quia ipfa duo figna mufica colorata. Et haec de tertio. femper tonumdividunt per enarmonicuni Quomodo debet ipfum fignum in mum & diatonicum femitonia , vel e contra- fica ftgnari.

rio ; hoc autem fignum femper per chro- Quantum ad quartumi dicimus , quod

maticum & diefim : nam oportet, quod quorumdam ppinio fuit, quod quia per

tfl:de diQbnantias fefe refpiciant , fic quod \\ quadrum afcendimus fuper b molle

a confonantiis , ad quas tendunt, per mi- vel rotundum in eodem fpatio vel in ea-

norem diftantiam fint diftantes. Sed hoc dem linea per tres partes toni divifibilis*

efle non poflet nifi per toni divifionem & quae funt diatonicum & enarmonicum

chromaticum & diefim, vel e contrariq : femitonia ; per hoc vero tale fignum

de quibus enim divifiohibus quare, quo- non afcendimus nifi per unam partem

modo&ubi fiant, clarius ofl:endetiir in ipfius toni, quae eft diefis .fupra ipfum

ipfo opere planae mufics prslibato. Et \ quadrum in eodem fpatio vel linea,

hoc de primo. dividendo femitonium enarmonicum pro

A^ j ^i r jiA^^- confonantiarum coloribus afliimendum.

Quomodo takfigmimdebeatproprto Cnm igitur, dicunt ifti, fit tantus ef.

nomtne nomtnan. ^^3^^ .^ ^^^ f^^^ ^ ^^^^ ^j^j^ ^^^^^

Qjiantum ad fecundum djcimus,quod \ quadrum unam partem femitonii enar-

nomen debet elTe confequens rei; cum monici, quae dicitur diefis, volentes fe

ergo tale fignum fit repertum in mufica ad geometriam reducere, dicunt debere

adpulcriores confonantias reperiendas & fignari pro medietate l) quadri, ut hic

fiiciendas , & falfum in quantum falfum b : & eorum ratio eft , quia ^ quadrum

femper fumatur in mala parte potius immediate femper dicit fupra fe eleva-

quam in bona (quod eft enim fiilfum, tionem femitonii enarmonici. Et hsec

nunquam bonum eft): ideo falva reve- figura per afcenfum dividit illud enar-

rentia aliorum dicimus, quod magis de- monicum femitonium, & ideo conclu-

bet & proprius nominari mufica colorata dunt^ ipfam figurari debere triangulatam,

quam &Ua, per qood nomen fiilfitatis at- fcilicet pro medietate k quadri , quod

tribuimus eideoL £t haec de fecunda eft quadragonom. Sed

136 MARCHETI DE PADUA POMERIUM.

Sed nec qooad aauficam aec quoad ne praedi^ tale Qgnnm debet Qgti»r\ ii-

geometriam ipfi rede concludunt: & cut primum 1] quadruni & com ulterioii

hoc oftendimus folum per verba eorum, perfedione, eo quod afcenfum & divi-

oftendendo, quod yerba fua noftrum di- fionem addit fopra ipfura. Sed talis per-

cant propofitum & eorom oppofitum. Et fedio innuitur per mnltiplicationem aof-

primo loquuntur geometrice: certum eft gulorum, puta feciendo pentagonom vd

enim quod pentagonus addit fupra qua- hexagonum ; cum de anguKs nihil ad

ifta bona concinfio: pentagonus : non

addit fupra quadragonum tot angulos» Sed qnia de prpprietatibos difiom eft«

qoot habet quadragonns, (ed folum u- qaod perfedio temporum dicit perfedio-

num angulum : ergo debet figorari prb nem fecundum plus vel minus: ideo ta-

medietatequadragoni.Cettumeft.quod le fignum fiat cum quadam proprietat«

ifta dedudio falfa eft : imo debet dici, fupra t) quadrum, ut hic i; ; (a) fufficit

quod pentagonus debet figorari cum nno enim ulteriores protradiones fiicere in

angnlo plus » quam habet qoadrdgonus. ipfo . quam in q quadro : & maxime

Rede ergo ipfi in mufica coodudunt protradio debet fieri in tali figno in fur-

ipfam conclufionem geometrice dicentes, fum & a parte dextra. in qua perfediio

^ quadrum fiicit afcendere de tono divi- innoitur. ut in tradatu de proprietatibus

fibiU in tres partes, primo quae font fe- eft oftenfum: & in furfum, quia forma-

mitontum diatooicom. poft bas doas. fis; font enim fuperiora magis formalia

qu« funt femitontum enarmonicum; ta- inferioribus, & per hoc magis acdden-

le autem fignum ultra boc fiicit afixn- tia: aqua enim eft formalior terra. &

dere nnam partem plus ipfius toni, qnam aer aqua, & ignis aere, quae funt loco

fiiciat () quadrum dividendo ipfum femi- fuperiora. Nam forms eft, ficut lod,

toniom enarmonicum pro medietate. Er- continere. In quibus.cnim lods poni

go, dicunt ipfi, debet figurari pro me- debeat tale fignom, in noftra opere pla-

dietate \ quadri : com ipfi potius debe* nae muficie, ubi de divifione loci traQa-

rent dicere; debet figurari cum ulteriori tur. plenius eft oftenfiim. £t h«c de

perfeAione quam k quadrom. eo qood mofica colorata.

afcenfum addit fiipra ipfum & diinfionem. ^^^ .^ ^^ j.^ .^^ ^

Ergo dicendo & concludendo & fwon. ^„.^^^ ^, me^JUra$a,

dum vexba eorum dicamus» qood ratio- "^ -^

ttC'

INCI-

(«) Hoc fa fcciiJidum fupcrius augis rffist protnkciulain i ^nod tamcD ob typnm htc uoa lioet.

INCIPIT SEOJNDA PARS PRIMI LffiRI DE ESSEN^.

TIALIBUS MUSICiB MBNSURAT^

TRACTATUSL pus miificiiiii. Secnndo & ipram diftln-

De Tempore gucmiiB modo quO diftiugujbile cft ia

rM^ r r • j '^ j *ju -^ mufica. Tcrtio reprobabimus quorum-

Oftenfo fuperius de accidenbbus «. ^^^ opinionem Um circa definitionem

trmrece operantibus ad menfiiram ipfius ^^ q^am circa diftinaionem eius.

& cantus , nunc videndum eft de his» ^ . .

quae Intrinrece & eflentialiter de fub- Quidp tempus muficum.

ftantia ipGus cantus (funt). Et faoc ra- Qjiantum ad primumi didmus fe-

tionabiliter; nam de accidentibus non cundum magiftrum Franconem, quod

Unum-

fubftantiaiia ipfius cantus , five muficae quodque perficitur minimo fui generis

funt notas, in qnibus ipfa fcientia mu- per Philofophum fibro meteor. & hoc

fics confiftit eflentiaiiter; de notis igitur eft clarum: nam unitas, quae eft mini-

eft videndum. £t quia in praefenti pro- mum & principium numeri, perficit to-

pofito habemus trafiare de menfura can- tum ipfuiii numerum; nam dicere X.

tus, (nam de cantu plano alibi tradavi- eft dicere decem unitates, & dicere XX^

mus) ideo in praefenti opufcula, ut non eft dicere viginti unitates, & fic de om-

transeamus de genere in genus, non nibus, quod primum & minimum In

habemus videre de ipfis notis fimpliciter unoquoque genere , eft perfeAio dc

& abfolute, fed folum in quantum pof- menfura prima omnium, quae funt in

fnmus per eas cantare aliquid menfura- iftogenere.Cum]giturmenfuraipfiuscan-

te: omnis enim menfura in certa quari- tusfivenotarum confiftatin ipfo tempore»

titate & tempore eft; nam tempus eft ut didum eft, conduditur, quod mini-

menfura niotus per Philofophum Phyfi- mum tempusi quod eft reperiri in mufica,

corum 3. Videndum eft igitur de ipfo fit caufa & perfeftio menfurandi. Sed

tempore, primo fdlicet quomodo in quia tempus» ut tempus eft abftradhim

mufica accipiatur, & quomodo ipfis no- ab omni materia, eflet divifibile in in-

tis applioetur, ut per confequens vid^ .finitum, ficut linea feparata dfet divifi*

amus in cantu menfurato, qudmodo bilis in infinitum; ideo cum noftra con*

i(he notx acdpiantor, & qualiter men^ fideratio non fit de tali tempore, quia

furentur. Ad videndum autem de ipfo fic non eflet dare primum tempus» fed

tempore, prout in mufica accipitur, fit de tempore, prout in mufica acci»

hoc ordine procedamus. .Prtmo enim pitur, ideo dicimus, quod non omne

ponemus vetitatem, quid fit ipfum tenu minimum tempus eft perfedio & prima

Sc&iPToaBS y£T. de Musica. P. UL S men-

138 MARCHETI DE PADUil

menfara cantos» fed tempas muGcom. mofica. Nam» ot didom eft foperiutf

Id ergo, quod eft minimum tempo8 ma-> onomqoodqoe quod menforator primo»

ficum, eft prima menfora & ratio men- eft perfedio foi generis» ficot exempli-

forandi totom ipfom cantum. Hoc autem ficatum eft in numeris. Sed tempus ma«

eft id minimum tempus» tn quo poteft ficum fuperius definitom eft primom Sc

formari plenitudo Tocis: propter qood minimom, & eft perfeCtum» quia eil in

Magifter Franco poftqoam dixit» tempos plenitodine vocis: prasdifta ergo dednitio

moficom eft minimom»additftatim: non eft temporis perfedli in niuGca» & non

quodcumqueminimumtempus,fedquod imperfedi, cum tale tempus fit men-*

Sed diceret aliqais: da mihi iftad; ffP^^ff^^^i^^^^^J^ttfPfl'

tuncficdlcfnias:diaumeftalibiinmafil ^"^/^^ plasquamperfcaum; & illad.

caplana.quotfijotioftrumentancceaaria f"^ eft mmimum. & um m plemto.

ad formandum yocem; quando ergo dme vocis, non cft perfeanm. fed de

plene pnedida inftrument? concurrunt ^rfeaione plenitudmis vocis dccft fibi.

Sd formationcm vocis & deccnter non & fic eft .mpcrfcaum. Patct ig.tur dU

nimis nec oarum tunc fict Dlenitudo ^*"® temporw mufici , quomam aliud eft

vocis. & iftud fiet/cum canna pulmonis P}m^r^f^«» ^ perfeaum. &

feriofe & deccnter impleta anhelitu, cum ?I'°^ "«perfeaumi utrom au tem mter

dcccnti inflatione ventris ad hoc expri- ifta cadat •nedium , mfi^ patcb.t. Et haec mcndum cmittit anbelitus, feritqae fic au- *^ ®'

ditum , qaod ad plcnum percipit profe- Reprobatur quorumdam opinio tam eircs rens hunc prolatum fonum five vocem in definitionm temporis» quam circet fui ipfius fea in alterius profcrcntis pedo» diftin&ionem euttdem,

rc, fcu in quodam tintinnabulo rcfonare. Q^3„t„„ aj tertium . dicunt quidam

IUudcrgomm.mumtcmpus.mqaopo. ^ontra pr«diaam definitionem tempori»

tcft plemtudo vocis formari modo fupc, ^^^^ ^oltiplicitcr. Et primo fic : ta

rius declarato. eft pnmum tempus. quo ^^ quod tempus muGcum eft, quod

tota mufica mcnfuratur fecundum Magi^ ^^. ^j„t^„„ in plcnitudinc vocis. quam

ftrum Franconem. H«c de primo. ^-^^^ fo^^j ^^^^^^ p„ inftrumenta. &

Quomdo ipfim tempui eft diftingui-^ dicis hoc tempus efle menfuram caotus.

bile in muftca, Sed contra. ego pofium roeofurare & tem-

Qiianttim ad fecunddm dicimus, quod pos formare finc ipfa voce , vel folum cum

pnediaa definitlo eft teinporU peiiftai in fono, vd inftrumcotis, vel breviter caQfi

tan-

POMEllIUM MUSICiE MBNSURATiE* 1 39

tando organice t rel rbythmice, vel fo. go talis definkto prtmo data de tempore

luta cum imagtnatjone mea : ergo tale per Magiftrum Franconem debet intelligi

tempns, quod tu dids» noneftmenfu» fuifle temporis imperfedi & non perfe*

ra omnium aliorum. Refpondemus: pri- di. Et Gc in duabus contradicunt ratio-^

mum ordtne naturd^ eft i1Iud, quod efl nibus fupradidis: primum eft« quod vi-

natttralcj qUamilludquod fit fiinilitudi- dentur dicere» qitod tempus minimumf

ne eiusV ficut prius eft exemplum quam quod fic in femibrevibus , fit menfura

exemplificatum. Sed ad exemplum & fi- temporis perfedli, quia ipfi dicuntj quod

militudinem temporis perfedi. quod eft fit prius eo. Sed fic refpondemus: Sci-

primum in mufica harmonica» ipfa mti* entia eft derebus» alias non eflet fcien-

iica harmonica & rbydimtca» ^omni^ tianifiphantaftica; fed in rebus ita eft»

noftra imaginatio menfurat , quidquid quod femper ordine naturs perfedum

Imperfedio quidem genera*

mibreves fecit ad fimilitudinem temporis, tur ad menfuram, flve ad perfedionem

inquoTOces formantur. ErgO tale tem- perfedi menfuratur imperfedum. Nam

pus, fcilicet harmonicum , quod eft mi* dicimus: hasc res eft imperfedla» quia

nimum in plenitudine vocis , eft prius non habet tantum de perfedliones quan*

ordinat» naturs • quam omnia alia tem- tum habet perfeda : propter quod Philo- .

pora, quaet in alits muficis duabus (fciL fophus in metaphyfica» ut fupra didum

diatonica & chromatica) confiderantur, eft, dixit, quod primum, quod eft ia

tamen ad fimilitudinem ipfius temporis uuoquoque genere, eft menfura, & eft

harmonid menfurentur/ illud perfedum, quo omnia» quas funt

Item contra pra^didlam definitionem illius generis» menfurantur. Sed fecun»

ipfius temporis apph*cando ipfum aliter» dum eos definitio data de tempore eft

quam debeant , dicun t quidam afferen- definitilo illtus temporis , quod menfurat

tes, iflam efle definitioem temporis im- alia tempora: ergo oportet, quod tem»

perfedi in mufica, &non perfedi, & af« pus fic definitum fit prius ordine naturae,

feruiit fuifle de intentione Magiftri Fran^ & per confequens perfedum , quod po£^

conis, & rationem afllignant tateni : iliud, fit menfurare in mufica omnia alia tem«

qupd eft primum tempus in mufica, eft pora imperfeda, & fic erit definitio tem*

.menfura omnium aliorum temporum^ & poris perfedi» & non imperfedL prius debet per confequens definiri : f^d Praeterea nos dicimus ■, tempus , quo

tale tempus eft imperfedum, quod eft menfurantur femibreves , eft tempus im*

In femibrevibus, quoniam eft primum, perfedumj & quare ? quia non habet

eo quod minimufti ; ideo tale temput de- tantum de perfedione» quantum habet

Jbet efle menfura omnium aliorum, & perfedum.. £rgo tempus femibrevium

per confequens primo debuit definiri ; menfuratur tempore perfefto , 8c non e

fed ipfum eft tempus imperfedum; er« coAtrario. Definitio ergo pnedida Ma^

S» giftri

140 MARCMETt t>B PADUA

giftri Franconis cum Ct de aiiiiimo ft notae funt de numeris; ita eriC ergo d6 primo tempoce, qao omnia in mufica tempore applicato ipfis notis, ficttt erit menfurantur, eft definitio temporis per- de numeris: feddenomeris ita eft, qnod fedi, qupd- liabet rationem primo, 8c inter ternarium & qoatemarinm non dl non imperfedi, quod habet rationem dace(medium), cum differant inter ma- immenfurati : & fic folutnm eft fecuo- gis & minus, & fecundom perfe&ia- dum, fcilicet q«od praedida definitio fit nem. cflentialem, Sc inter temariom Sc temporis perfeAi, & non imperfedl binariom non eft dace mediom radone

cflentialem, Sc inter temariom Sc temporis perfeAi, & non imperfedl binariom non eft dace mediom radone

Praiterea folrimus mud : tn dids, prse. pncdiaa. Sicut igitur qoateimrios exce- didadefinitioefttempori8imperfeai.qoia ** ternarinm, quia didt onam pecft. eft de tempore minimo, in quo poteft ^onem plus quam ipfum, & binarius informari plenUudo vocis; fed iliud po. ^^^ « ternario, quia dicit onam per- teft fieri in tempore femibreyfom: quod feaionem minos eo , nec inter ifta eft non probatur, & negamus. imo did- ^3« medium: fic omne qood ezoedit mos, quod dummodo fiat plenitudo vo- tempn* perlfcaum, didt ooam perfedii ds in qoocumque minimo tempore, itta "» & ^c eft im- nou five illa cantus numquam erit can- perfeftum, nec inter ifta eft dare medi- tus femibrevlum, fi fiat in pienitudine »«»• Pweterea pcrfeaum & imperfe- Yocis modo fiiperius declarato. Prater^ . per numeros » una nota » quas de fe &- ellentialiter' fit untus temporis & non per accidens^ & alia , qux trium. Patet ergo, quod in cantu menfurato neceflak rio eft dare notam , quas Ot duorum temporum primo & per fe & effentiali- ter, & non per accidens & fubtradionem, ficut interdum accidit de nota trium tem- porum, quae efficitur duoruifi per notam brevem vel eius valorem , pra^cedentem vel fequentem ipiam , ut hic:

In quojitu ac loco nota debeant figurorU qua (Uverfis timporibus menfurantur.

Videamus ergo , in quo loco & fitu nota » quae dicitur altera brevis , de ne- ceffitate debeat figurari. Dicimus, quod de qeceffitate in ultimo loto, & ultimum locum appeUamus locum ipfius notac, in quo tria tempora perficiuntur. Itaque li ulterius volumus procedere in cantan- do, de neceffitate fequitur longa; & rationem adducimus ex proportione no- tarum ad invicem, & coniuniflione, quam oportet fieri de ipfis notis, ut per iplas menfurate cantetur. Et ratio talis eft: probatum eft fuperius , qnod menfura trium tempbrum eft perfeAior menfura,

quas

»44

MARCHRTI DB PADUiL

qm poffit repertri tn cantu» eo qaod menrQrarum omnium continentia. Poft- quam eigo in cantu five in una nota fi- re in pluribus funt tria tempora menfu- rata» oportet nos iterato aut per unam notam aut per coniundionem phirium fimul redpere ad alia tria tempora men- furanda. Si ergo poft notam trium tem- porum detur nota altera brevis» ex ifta & ex iila fiant quinque tempora: aut ergo fubtrahes a nota trium temporum, ft dabis iftt alteri brevi; & tunc feque- tor, quod nota trium temporum e^e- tur duorum » & in ea non reperietur perfefta ratio menfurandi. Oportet ergo» quod ex coniuoftione didarum duarum notarum ad invicem non pofiit perfeda ratio menfurandi trium temporum in ip- fkrum altera reperiri» quod eft contra rationem menfurandi. Sed fi dixeris, poft alteram brevem ego addo brevem» ex quibus duabus perficitur ratio men- furandi ; tunc contra principium pri- mum in mufica eft» quod ipfa eft nu- meri applicatio.

Sed fi dixeris, poft alteram brevem ego addo brevem» ex quibus duabus perficitur ratio men- furandi ; tunc contra principium pri- mum in mufica eft» quod ipfa eft nu- meri applicatio.

Sicut ergo In numeris contentis nul- lu8 vivens poflfet concipere duo, njfi pri« us concepidet unifln • nam duo nibil aliud funt quam dus unitates ; & ficut in mu- fica nullus poflTet concipere duas notas» nifi prius concepiflTet unam : ita nullus poflfet concipere duo tempora • nifi prius concepiflet unum. Ordine ergo naturae unum tempus prsecedit duo , & nota u- nius temporis praecedit notam duorum: brevis ergo nota » ut oftenfum eft» prae- cedic alteram brevem naturaliter , ficut unum praecedtt duo.

Oportetergo» quod notadamum tem* porum fit fituata in ultimo loco » qiiem appellamus ultimum locum » in qtto tria temportf perficiuntur» in quibus confiftit perfeda ratio.menfurandi; nam oonpo* teft figufari poft longam, nec iM-evis poft ipfam » rationibus fupradifiis : ergo ipfit tenet ultimum locum in menfura cantua» ut declaratum eft; & hoc eft proprte proprium ipfius notae alteras (alterius) bre» vis. Et cum ipfii fit & perfedio fus bie- vhn cumqua conficit jtria tempora» o- portet quod » fi volumus ulterius canta- re , recipiamus a nota alia» in qua confi-- ftit perfeda ratio menfurandi ^ five tria tempora, nifi forte per fubfequens ipfiun imperficiatur» ut hic:

Nam per ipfam alteram brevemprimatria tempora funt completa : & ha^ ratio eft, quare poft alteram brevem de neceC» fitate fequatur longa. Et per hoc repelle- tur error quorumdam » qui per pundum vel aliquam aliam proprietatem additam ipfi alteri brevi dicunt ipfam fieri alteram brevem» iterum poft ip(am addentes per brevem » quoniam ipfi non incipiunt (e* quentem cantum a perfeda ratione met^ furandi* £t idem didmus , fi pluribut brevibus addunt pundum» dicentes eas fieri alteras breves, iterum breves poft ipfas addentes, ut hic :

Cum

POMERIUM MUSICC MGNSUR&TJE.

»45

€m 9M proprietate debeat Jigurari abera brevis.

Demontlrabimus ergo » quod altera breyit habet proprietatem fiogularem ad furfum cogDofcibiiem , per quam figura- tur diftid^ & a brevi & a longa. Nam hoc patet per foperius dida ; longa euim poteft figurari feu fituari ante brevem & poft» & in principio perfedionis & poft: hrevis etiam poteft fituari & anteioogam & poft » ut de ipfis hic patet :

Nam hoc patet per foperius dida ; longa euim poteft figurari feu fituari ante brevem & poft» & in principio perfedionis & poft: hrevis etiam poteft fituari & anteioogam & poft » ut de ipfis hic patet :

Sed non poteft brevis fituari poft alteram brevem : akera autem brevis non poteft fituari in cantu» nifi in ulcimo loco per* fedionts menfQrae. Quod eft ergo proprie proprium fiv^ proprietas ipfiusalterae(al- terius)brevis» per quam poffit cognofci di- ftinda & a looga & a brevi ? Dicimos,quod fitus, quem babet in liltimo loco perfedi- oois menfurae : poOunt tamen & in princi- pio & io medio fituari, quod non eft de altera brevi ; oam de neceffitate fituatur ipGi 10 ultimo loco perfedionis menfuras & non alibi , ot demonftratum eft. Ta- lis ergo Gtus eft proprie proprietas ad furfum difttoguens ipiam & a longa & a brevit ficut per caudam & non caudam diftingouotur longa & brevis. Et per hoc repellitus error dicentium , quod non ^tftinguuntur altera brevis & brevis per aliquam proprietatem figurarum, ex quo ^fi fuas caudas ipfas notas diftinguentes ab invicem depinxerunt £x quo fequi« tur , quod talis proprietas fit ipfius alte- lios brevis, & non alterius notae; & ex>

ScMrTOABS V£T, SB IHUSIGA. P. UL

praedidis fit fyIlogifmu«: illud eft pro- prie proprium alicuius, quod conveniC & foli & femper, ficut yifibile convenic homini & foli & femper: fed femper fituari & locari io ultimo loco perfedio- nis & menfurae cantus & non alibi» con« venit alteri brevi & foli alteri brevi, & femper alteri brevi, ut fupra monftra^ tum eft: ergo tale fituari & locari eft propria proprietas ipfius aiterius brevis» per quam ad furfum poteft cognofci di« ftindfai & a longa & a brevL Et fic patet« quomodo ipfum tempus muficum appli* cetur ipfis notis in menfura cantus: nam onum tempus eft tempos notas brevtSt duplex tempus eft ipfius alterius brevis» triplex tempus eft ipfius longae perfedlae. Etquia ipfum tempus diredo fecundum perfeftionem naturalem applicatur ipfis notis fecundum fe totum, & non fecun* dum divifionem , ideo tales notas debent depingi qoadras planae ad modum qua« dranguli nuUam invenientes fciflfuram pro angulo^ neque divifionein neque adiedionem , cum fuis prdprietatibus fu« pradidis & non fine ipfis, ut per eas earum eflehtialis proprietas cognofcatuc hoc modo.

De tempore. quomdo applicabile efi ad ipfas notas fecundsan divifionetn ip/ius

in partes fuas. Poftquam applicavimus ipfum tempua muficum ipfis notis perfedom fecundum fe totum, & fecundum modum debitum ip« fios applicandi , & per talem applicattonem oftendimus natoram notatum perfedaruni per debiti^m modum figurandi ipfas cuni fois proprietatibus: ounc reftat applicaro i^ ipfutt

Poftquam applicavimus ipfum tempua muficum ipfis notis perfedom fecundum fe totum, & fecundum modum debitum ip« fios applicandi , & per talem applicattonem oftendimus natoram notatum perfedaruni per debiti^m modum figurandi ipfas cuni fois proprietatibus: ounc reftat applicaro i^ ipfutt

ipruinieinpaf ipfis notis fecundum 6tbU tummodunidlvifionisipfius, per quod dU Viditor io diverfas partes, ut per boc oftendamus naturam quarnmdam ndta- rum tmperfedarum, & diverfum mo« dum figurandi iplas fecundum diverfas propdetates. Circa quod hoc ordine procedemus: primo enim oftendemns» quomodo ipfum tempus perfedum divi- datur io fuas primarias divifiqnes : fecun« do ofteodemus eflentias notarum, quae ex talibus divifionibus notarum figuran* tur: tertio oftendemus, quomodo tales notae ad divifionem fe habent quoad pri- mnm modum menfurandi tempus : quar« to ex diSis concludemus modum figu* randi ipfas cum proprietatibus earumdem : quinto dicemos, quomodo femibreves fuis propriis nominibus nominantur : fex« to oftendemus, quomodo femibreves ad invicem fe habent quoad fecundum mo* dum menfuraqdi tempus,

Quomo4o ipfum tempus dividatur in fuas primarias divijiones.

Quantum ad primum eft fciendum» quod prima divifio & perfedio ipfius per- fedi temporis eft binaria & ternaria AU Tifio, hoc eft, dividere ipfom tempus in duas vel tres partes, & non in plures. Cuius ratio eft, quia illas funt perfedti- ores divifiones ipfius temporis, quae funt radix & origo omnium aliarum divifio- num ; fed tales funt binaria vel ternaria divifio; ergo. Probatio minoris : nam fi dividimus tempus in ultra quam in tria» puta in quatuor, iterum replicamus duo ; nam dicere quatuor eft dicere bis duo, ft dicere qoinque eft dicere duo & tria»

MARCHETI DE PADUl

& fic de caeteris. Divibones ergo Ipfiut in duas vel in tres partes funt perfedio- res divifiones, quas pofliikit in ipfo tem- pore reperiri, & adhoc perfedior in tret quam io duas. Probatio: illti eft perfediot divifio, quae eontinet alram tamquam par- tem foi» & non ex converfo; fed tres partes continent duas* ficut totum con- tinet partes: ficut ergo tria funt perfe- dliora quam duo, fic divifio temporis ia tres partes perfedior eft quam ipfius di« vifio in duas. Et hasc ae primo.

Demon/lratio ejjentiarum notarum^ qus ex talibus divifionibus fgurantur.

Et hasc ae primo.

Demon/lratio ejjentiarum notarum^ qus ex talibus divifionibus fgurantur.

Quantum ad fecundum, oftendemut eflentias notarum quarum^am • quas ex tatibus divifionibus temporis confurgunt & figurantor in cantu. £t dicimu^ quod tales notas funt imperfeda^: nam illud eft imperfeflum , quod contioet fo* lum partes & uon totum; fed (blum ta« les notae continent partem temporis, & non totum; ergo debent dici imperfe* kOae. £t quia tempus perfedum. ei^ quo.d continet five menfurat brevem no^ tam periedaoi in partes ipfius menfurans has notas imperfedtas: inde e(l» quod ta» les notas imperfeda& dicuntur femibre- ves quafi partes brevis temporis menfu* rantes: & quia dicunt partem & non totum. inde eft, quod debent fimplici* ter figurari in angulo obliquo acoto fur- fum & deorfum , obfcuro vero dextror^ fum & finiftrorfum, ut bic:

•♦ ♦ 4

-♦-♦"

POMERIUM MCrSICJE MBNSURAT/B.

»47

r^ itt ligatam cniii cauda a latere fifli* ftro lii farrutti^ quae facit de nota liga*. ta^ five fit qoadrata five obKqoa^ afceoi- deds Yel defcebden)» etiam femtbreveiii. Qpare autem hoc fadat dit3a cauda# m tradatD de candts fuperius eft iam di- ftam. Et hoc de fecuudo.

Qumodo taks mta ad invicm fe ba^ hent , de fola femibrevi.

Quantom ad tertium « eft videndum, ikt fecundum fe ad invicem afiumantu^ in cantu. £t primo dicimus « quod una fola femibrevis non poteft in canto^ menfurabili reperiri. Cuius ratio eft, quia ficut oportetj quod perfe^a ratio menfurandi notas perfedas confiftat in prima perfedione , quas eft trium teni- porum t fic oportet, quod perfeda ra- tio menfurandi ipfum tempus notas bre- vis per femibreves contineat tres par- tes ipGus temporis,. per quas difcurratur & menfuretur per totam naturam ipfius temporis perfefii: fed fi ponemus unam femibrevem folam, non poteft contine- re tres partes temporist quia fic non elL let femibrevis fed brevis. Sr antem con- tineat unam vel duas . partes teiqporis, per tales duas partes non poterit men- iiirari tempus perfedum , quia tunc tempus excederet in tertia parte. Reftat igitur» quod fi poni debent femibreves, neceflario fint duae , ita quod una fola in canttt non poteft aliqualiter rcperiri.

Sed di^es: fi fint duas» quomodo fe iiabent ad invicem ? dicimns , ^uod fi

Reftat igitur» quod fi poni debent femibreves, neceflario fint duae , ita quod una fola in canttt non poteft aliqualiter rcperiri.

Sed di^es: fi fint duas» quomodo fe iiabent ad invicem ? dicimns , ^uod fi

eodem modo per omnia figuranturj quod ultima habet duas partes tempo* ris, & prima unam. Cuius ratio» qula illud quod menfurat aiiquid, ficut par« tes menfurant tocum illud, qiiod eft ul«- timum via naturae , femper perficit na« turam» quia finis ut finis femper eft oI« tima perfedfo; nam omnia agunt pro- pter finem , & quando res habet fuum finem» habet fuam perfedioiiem : finis enim ^ft caufa caufarum » & in omni* bus caufis nobiltort per Phitofophum 2. phyficorum. Si ergo oportet nos per duas notas menfurare tres partes tempo- ris t per primam , quae erit principioiii» debemus menfurare tempus ipfum in una parte; per fecundam vero, quas eft finis & perfedionis & menfuras , habemus menfurare duas partes temporis rema- nentes. Et haec eft ratio, quare de dua^ bus femibrevibus in cantu per omnia fi« guratia prima continet unam partem temporis , fecnnda duas«

Sed dices : fi priniiaB addo caudani unam, ipfa efficitur duarum partiunit & in ultima remanet tertia pars tem-ii poris menfurandi. Quae eft ratio? Di* cimus: quod ad evidentiam ipGus eft fciendum , quod ahud eft devehire de partibus ad totum (a) itur per viam compbfitionis» de toto vero ad partes itur per viam divifionis. Nunc autem ita eft, quod five deveqiatur de toto ad partes, vel de partibus ad totum, ita quod dnum aliud non excedat, nec unum ab alio deficiat, puta, quod to« tum non excedat partes, nec partes to^ t 2 tum.

(«) MMu firn Ua fvntmwn ft aUa4 dcvcairc U toto ad |»rtet i aan 4e partibiB U totna itor &c

148

(«) MMu firn Ua fvntmwn ft aUa4 dcvcairc U toto ad |»rtet i aan 4e partibiB U totna itor &c

148

Cdib , & totnm 000 deficiat a partibas» oec pars a toto. Tanc dicimas » quod ouUa partiam habet in fe rationem, quare plus contineat de toto quam alia, maxime fi fupt asquales * « . Detdr ergo nota brevis» ifta eft quoddam totum: divi^latur iftud totum » quod eft tempus perfedum primaria divifione, quas eft in Cres partes; praediOa nota dividetur in tres femibreves sequaliten Ergo fe ha« bec ipfa nota brevis ad ip(as femibreves, ut ipfac femibreves, ad ip&m brevem, eo quod tales partes expedunt ipfam men- furando, nec ipla ndta brevis, quod eflt ipfum totum, excedit ipfas femibreves, quse fanteius partes, nec deficitab eis; & eodem modo & uniformiter fe habet ipfa brevis ad ip^as femibreves , Sc e con- verfo , propter quod habent fignari as* quaiiter & cum asqualibus proprietatibns. Sed fi ipfum totum excedatpartes, puta, quando brevis folum dividitur in duas f&- mibreves, cum tales duas non poffint ad* SB^uare totjim , tupc oportet , quod aU Cera ipfarum dicat duas partes temporis propter debitam perfedionem menfuran- 61 Ettqnc dicimus, quod haec applicabi- f ur ipiis notis, aut yia naturas, aut via artis. Si via naturae^ uUima, quas eft iinis, di- cec duas partes ipfius temporis ; & ratio fapra dida eft ; eo quo4 femper finis eft perfedior quam principium. Sed fi ab ar- fe, tunc fufficit, quod ip duabus vel pluribus femibrevibus pompofitis ad in- vicem ponfurgat perfedio menfurandi, qnod ipfum totum ppflit a partibus men- furari & adasquari. £t ouia non eft prius de ratione alicuiiis partis quao) altedns,

MARCHBTI DB PADUA

Sed fi ab ar- fe, tunc fufficit, quod ip duabus vel pluribus femibrevibus pompofitis ad in- vicem ponfurgat perfedio menfurandi, qnod ipfum totum ppflit a partibus men- furari & adasquari. £t ouia non eft prius de ratione alicuiiis partis quao) altedns,

MARCHBTI DB PADUA

ideo aliquo acddente applicato ooCx ft- mibrevi ab arte, puta per aliquam cao- dam , poflbmus ipfum totum applicart partibus, non ex libito vokmtatis, fed fecundum rationabilem modum , (cum) ipfum totum api^icatam partibus perfep de menfuretur ab ipfis, Sc qnia poiedtt partes menfurant ipfum totum. Haec ra- tio, quarepoflumus addere caudam pri- mae femibrevi , & efficietur maior, quia eritab arte Sc a natura notarum, fed fa« pra naturam. Si dicatur: ars imitatur naturamquantnmpoteft; diclmus, qood verum eft in ratione fundamenti, & ca^ men naturalia ita componuntur ad invi« cem in arte , qnod non fic reperiuntnr in natura. Nam hircum & cervum, quae funt naturalia ars ad invicem componic fiiciendo hirqo-cervum ; Sc tamen talia Qonfimulin rerum natura (exiftunt), quae ars habuft fimul pro fuo fundatnento : unde licet^ tale quid non fit a natura, fed abarte, ars tamen a rebus naturalibus ipfii accepit. • . Dicimus ergo, quod mUf- ficus poteft diverfificare & condidonea apponere ipfisnotis, quae innuant, ipfas habere proprietates ultra fuam naturam; & hoc &clt diverfas natpras potarum ad invicem diverfimode qomponendo, IJn- de licet hoc factat per artem, a n^turaf- libus tamen, puta a partibus tempori} &ab ipfis notis, compooendo easadi» vprfis partibus temporis, accipit fiiinda. mentum, quia aliquid addere per talenj compofitionem eft fuper natnram taliuni QOtarum ; & noo contra natur^m ipfa* rum. Et iit dida melius patefianc in eXr empiis , ponaQius hoc de breyibus,

POMERIUM MUSICS MEKSVRATJE.

149

De trWm hnvibus in prima divijumi

Umporis.

Prifnacia perfeda diviGonc diWdct 8B-

qualiter io trest qaas fic figurantar sequa-

liter; eo quod fc hai)ent squaliter ad ip*

fum totum » & funm totnm ad ipfas : fi

antem dividitur folum in duat » ut bic :

•^ ♦i^ ♦♦ tuncper viam naturast ul-

■■ ' ■ ■— tima , eo quod finis , dicit

- ~ in fe duas partes temporis

& prima unam; & quia haec per acd-

dens , ideo oportet « quod adiunKatur

cauda , ut hic

pon quod cauda fa-^

ciat ipfam primaml

habere duas partes temporls, quia hoc et- iam poteit accipere fine cauda • fed in- nuit i quid voluntatis & menfurantis ip- iam brevem per tales duas femibreves, quod prima contineat , duias partes tcm-

poris. Nec hoc eft praeter rationem; fuf- fidt enim muficis , in quantum muficis» quod per tales duas femibreves menfura- re valeant ipfam brevem, ita quod ex tali menfura confqrgat perfeda harmonia Sc debita proportio menfurandi. In ultU mas vero tres femibreves non poceft ip- fa brevis dividi primaria divifione, eo quod , ficut didum eft , primaria divifio temporis perfedi eft in tres partes xqua- les; fed fiin plures partes» quam tresr debemus dividere ipfum tempus, oportet nos recurrere ad fecundam divifionem perfedam » quas erit in bis, tres partes, & non in tres , ratione infra dicenda, & in iis bis tribus partibus • & non in tri« bu5, oportet quod confilbt fecundaria divific ipfius temporis perfedi : ex qui- bus figurantur bis tres aiiae notae femi- brves^ quas vocantur minores » ut hic :

-b " » ^ » ^4 ^^ » ^^ » ^ ^^

-^*^

De fecunda divifione in fex femu breves. quarum nnaquaeque habet in fe (extam partem temporis via naturae , ab arte ve- ro propter diverfum modum harmoni- zandi , ut patebit inferius. Interdum re- peritur ipfum tempus perfedum efle di- yifum folum in quatuor femibreves fe- cundarfa divifione» quae fit per bis trea partes, ut hic: .

Oportet ergo • quod talss partes ad- hnc menfurent fuum totum , qpas ad ith

vicem ita coaptentur , quod per ipfas iex partes temporis comprehendantur. £t tunc via naturae prima pars, eo quod ma- gis appropinquet toti, primario dividitur; nam de natura totius eft dividi in primas partes, & fi primas partes adhuc debe- mus dividere, a prima debemus reinci- pere , fecuudario vero a fecunda, & ter- tio a tertia. De didis ergo quatuor fe- mibrevibus primae duas fient minores, hoc eft, duas de fex partibus continentes , & fic tales duse perficiunt primam partem primae divifionis temporis , quas eft in tres. Quodfi quandoque femibreves no» tentur pro tempore , ut hic :

T a

Duae

150

MARCHETI DE FAOUA

KiMlB

^ > * * *^.*>», »^

Duas primaB eruQt miaores ratioiie dida» quia de ratiooe prims eft primo dividi : & duae fecundae etiam erunt minoress quia de ratione fecundi eft fecundo divi- di: & praedidas quatuor menfurabunt du- as primas partes primariae temporis divi- fionis» quas eft in tres: quintavero, eo quod eft finis, unam partem etiam men- fiirabit Si autem fer» puta ut hic:

!?"»♦♦ ^♦♦^♦♦^♦t

Tunc omnes erunt minores, quia prima» fecunda & tertia pars principalis» quae Cr rat ifl tres , erit divifa in bis tres» & om- nes fimul menfurabunt asqualiter omnes primas partes temporis perfe(fli: & quia hoc» quod didum eft» eftrvia naturde» ideo omnes notae fuprapofita^ in natura» ae- qualiter figurantur. Licet intendamus et- iam oftendere via naturas, quod habent quasdam proprietates , per quas pofllunt ad furfum cognofci, quod ab invicem diftinguantur in modo figurationis tem* porisr quod oftendimus in tradatu de proprietatibus &figurationibus earumdem.

Licet intendamus et- iam oftendere via naturas, quod habent quasdam proprietates , per quas pofllunt ad furfum cognofci, quod ab invicem diftinguantur in modo figurationis tem* porisr quod oftendimus in tradatu de proprietatibus &figurationibus earumdem.

£t quia, ut didum eft, muficus inten* dit ad indivifum modum harmonizandi rationabiliter , inde eft, quod in didis notis ipfe muficus confiderans divifum modum applicandi partes temporis per- fedi, ut per ipfum faciat aliam harmo- niam, qiiara confurgeret ex fupradido modo confiderandi ipias, aliter eas ad invicem componit dans primae femibrevi

DOtas de duabus duas partes temportf perfedi, fecunds vero unam, nt didum eft , quod innuitur per additionem cau- dae ipfius notae, ut hic:

Qpod fi prima femibrevis de tribus ia debrfum caudatur, q)ortet nos ad fecun^ dam divifionem temppris tranfire, quod eft in fex : cuius ratio eft , quia cauda addita ipfi iemibrevi aut aliquid necefla- rio fibi addit, aut nuUa; ii nuUa ergo fruftra eidem additur; fed addit Qpan* tum ergo addit, videamus: non tertiam partem temporis, quia tunc ipfa cum aliis fibi adiunda, fcilicet ipfas duae indi- vifae remaiierent, tempus excederet in menfura. Oportet ergo , quod ambae femibreves fibi adiundas vel ipfarum a!- ter^ dividatur^ ut qued dividitur ex iplit vel ex ipiarum altera , in ipfa caudatt neceffario includatur. Ubi dicimus, quod folum ana debet dividi, qnae quidem di« vtdi debet in duas partes fenari» divifio* nis, unam horum partium addimus fe^ mibrevi candatae, qoia tunc babet tret de fez partibns tempbris inclufive, indi* vifa femibrevi in divifione ternaria exi» ftente.

Sed argnes contra prxdiSta fic. Duae fequentes femibreves fient minores con- tinentes tertiam partem temporis, & caudata diias, & fic habes harmoniam. Refpondemus : ficut femibrevi primas de duabus caudatae in deorfum addimus u« nam partem illius divifionis, fcilicet ter« nariasi & tnoc habes duas; fic ifti fe»

mi*

POMERIVM MUSICS MBNSURATA.

151

nibreW candata^ de tribus debemos ad. dere aaaai partem Ulias diyifioois, i& qoam oportet oecefl&rio oos traofire, qoas eft feoaria. & exemplificamus fic:

az y ^tf P ihA Uy-

tunc jpfa caudata tres partes fenarii ba- bet ratione prasdida» priina vero unam» media autem duas, eo quod magis ap« propinquat finl

ia« funt novem not« , quarum prima ^ . , ^ . .

& exemplificamus fic:

az y ^tf P ihA Uy-

tunc jpfa caudata tres partes fenarii ba- bet ratione prasdida» priina vero unam» media autem duas, eo quod magis ap« propinquat finl

ia« funt novem not« , quarum prima ^ . , ^ . .

longa eft & duK fequentes funt breves. ^*^^ ^^ *^'^ ^Jf^ ^^^' ^^- Iftas tres nota9 primd& continent fex tem- Sed poflet aliquis dicere: numquam pora brevia» puta fic, quod prjma per- de tribus poflum duas caudare, ut per feda eft continens tria tempora» prima iftas omnes fex partes temporis menfu« brevis unam, fecunda duo» & fic funt rentur? Refpondemus quod non. Fro« fex. Et fic fiunt alia?» quas prascedunt batio: cauda addita talibus duabus» aut Rede enim fic eft in femibrevibus. PiD- aliquid innuit ultra naturam fuam, aut namus ergo tres femibreves , quarum nulla? nil tribus fit, quia fruftra erit ibi, )rima caudetur in deorfum , ut hic : fed nulla eft fruftra nec in natura nec

in arte: fi aliquid, tunc addet ambabus

talibus caudatis ad minus unam de fex

partibus temporis ultni» quam habebant

Ift« tres ncceflario continent fex tem- de natura fua; fed de natura fua quK-

pora femibrevia, rationc dida de longa: «bet habet duas partes de fex; ergo fi

& de duabus brevibus prima femibrevis caudata continet tria tempora fecundas divifionis, qua^ eft in fex, prima fequens femibrevis naturalis unum, fecunda vero duo, & fic fex partes temporis fecunda? divifionis in talibus femibrevihus funt inclufae. Exemplum de ipfa Ipnga & forevibus, ut hic patet:

Sed fi medias addatur cauda, tunc ipla caudata tres partes habet ratione fu« pradifta» prima vero unam^ultima duas, «o quod fiois. Si autem caudatur olti- fua, ttt bic:

alia pars addatur talibus caudatis, tales habent fex partes fingulariter, & fic ipfae folas comprehenderent fex partes tempo- ris , & tunc nota tertia erit fruftra , vel fruftra cauda in altera caudatarum. Non poteft ergo de tribus femibrevibus ntfi una caudari modo fuperius demonftrato; de quatuor vero poffunt duae caudari.

Sed primo videamus, quomodo una poflit caudari de ipfis quatuor. Pona- mus ergo quatuor femibreves ^ quarum una caudetur, ut hic:

152 MARCHETI DB PADUA

De iftis pritna eft caudata» 8c qoia conGderanda in aliqaa oota via iiatonr»

per tales polTuaias perfede menfurare quando muGcus vult.tale» partes appli-

fecondaria dtYifione temporis in fex care per Tiam artis. Si ergo de quatuor

non oltra diyidendo ipfum tempus. notis efficiatur per artem, onam cootine*

Tunc dicemus, quia ex inftitutione ou* re tres partes temporiss cum ftandumlit

doris muiici per artemg ratione (upe^ in caeteris via naturae, quia io ipfis noUa

rios dida, prima habet de fex partibus fit per artem, dicendum eft, quod tres

duas» alias vero tres qoaelibet habet fequentes fint tres partes temporis oond*

nnam. Et cootradices fic : dato quod nentes natoraliter. Et fi dicator : poffiim

Et cootradices fic : dato quod nentes natoraliter. Et fi dicator : poffiim

prima, qoae eft caudata, de fex parti- caudare ultimam, didmus quod iici 8c

bus temporis, folum duas habebit, duae hinc ipfa continebit per artem tres partes

autem ipfam imidediate fequentes dnas» temporis defex, & tres pnecedentes o«

tertia vero duas, eo quod finis, licet nam fingulariter de fex partibus tempo-

finis dicat femper perfedionem; hxc au- ris natoraliter qontinebunt : dicimus &

tem perfedio femper efle debet conve- fic de quacumque ipfarum qoatuor cau«»

nienti modo quam fieri poteft; fed con- data, quia femper habet de fex partibua

venientior mpdus quam fieri poteft eft temporis tres reliquas continentibos fk^

modus natune, quam modus artis in gularitates de fex unam.

naturalibus; modus autem artis eftcon- •. j ^ ^ . /»• •

venientior in artificialibus , quam mo- Utrum de quotuor caudart poffwtt dwe.

dus natune. Qjiia igitur talis caqdatio Sed diceret aliquis : poflTum caudare

fit ab arte plusquam a natura, nam fe- ^^^ ^^ quatuor» fciiicet primam & q|U

condum naturam nuHa femibrevis con- timam, ut hic: tinet oifi unam partem temporis, ideo fecundum divifionem partis temporis via naturae oportet nos notas multiplica-

re. Nam fi dividatur cempus prima- Dicimus, quod ars non contradicit fibi

ria? divifionis in tres partes • oportet ipfi : fi autem velis per artem fex partes

0OS tres notas figurare telibus partibus temporis cum quatuor femibrevibus meo*

refpondentes ; & fi in fex fecundaria di- furare & non plures , fi quadibet cauda-

vifione dividatur tempus via naturas, fex tarum tres partes temporis contineret,

notae ^urabuntur fex talibus partibus duas vero caudatae neceflario eflent fru*

jefpondentes. Sed muficus per artem vult ftra. Oportet ergo ad debitam prop^r-

per quatttor vel per qoinque ye! per tres, tionem menfurandi inveniendam in ta»

ot didum eft, fex partes temporis men- libus per artem, quod folum quaclibee

furare; poteft ergo per artem partes illas, ipfarum duarum caudatarum duas de fex

quae excedunt aKas, cuicumque vult, ap- partibus temporis debeat contjnere, dme

plicare, ita quod applicando per viam ar- vero casterae reoianentes non caudatae

tis excedat viam oaturae. Non eft ergo duas alias oatoralitec cQotiQebQot. Et fic

dicip

POMBRIVM MVSICf MENSUKATje.

»53

vtcem fitaats at hic:

didiBWt quod oecefle eft poiiere, n» go nolae de qoiiiqoe neceflatto quatoor tione immediate dida» fi du» de quatuor parte& temporis de fex baturaliter conti« caiideotQr qoomodoGumque fiot ad io- nebunt. caudata vero doas partes dc fex

temporis contioebit, nec ultra duas par* tes defex poterit cootinere» quia tunc partes excederent fiium totum. Et fic e« rit, quomodocumque de quinque per artem caodetur una : five fit prima » five fit una demediis, uthic:

caudata vero doas partes dc fex

¥=oi

-p0 npO ■

tftrum de quatuor poffunt eaudari tra. Diceret enim aliquis: numqoam de quatuor |)oflunt caodari tres ? Reipoo« demos^ qnod non; coius ratio eftt qoia talts cauda aut aliquid ioduit addita his

tribtts per artem , aut nullat Si noQat UltimaTerocaudari non potefi Probatio :

smlla ter: fi aliqoid, tunc ad mtnus quh talis cauda aut aliquid innuet ad«

onam partem temporis addet per artem ^ta ei per artem ultra fiiam naturam»

tutcUmque caodatarum » & ipfae folas aut nblla ? non aliquid , quia eflfet addew

caudatae omoes fex partes temporis men« re eidem unam partem temporis de fex ;

furabunt, & quarta non cao »

non poifomus dare ootam, qoatadmioos bit; tales enim duas fecundaiia divifiooa

nnam partem teniporis ooo cootioeat in duas de fex partibus temporis fingulari*

fijo gradu naturaliter, aliter enim eflet ter contiherent; reliquae vero tres natu«

dare notam non cantabiiem. Qpatuor er« lallter habent tres , & fic ex di^lis dua* * Sc&iPTO&Es TJIT* ni MoiiCA. P«I1I» V bus

154 MARCMETI DB PADUA

bus caudatis & tribns non cattdatis coti- fi de qoataor nulla caudator , feaiper 11«

furgcrent reptem partes temporis ; fi ve- 1» , qu» funt a parte finis, plua contioent

ro tres eflfent caudatae » confurgerent o- de perfedione , quta duas de fer ptrti*

do partes ; & tunc partes femper exc6* bus temporis pro qualibet habent, qoam

derent fuum totum in menfurando, quod illae , qua^ funt a parte principii, quasfo»

eft impoflibile & ioconveniens in mofica, lum contineot daas altas fimul : & ideo

ipfi menfurabili muficas contradicens: im« caudando aliquam ultioiam non addimua

poflibile eft enim , quod de quinque po£* nifi unam partem temporis de fa» cao«

fint caudari nifi una fola , fecundaria di- dando vero aliquam de primis, addimua

vifione , quas eft in fex , qiise quldem ifaias, & fic eft de quinque. £t hoc natn-*

caudata com reliquis quatuor fex partes raliter verum eft, quia femper caudando

temporis menfurabit. aliquam de illis, qus fnnt a partc finis^

Sed notandum eft, qnod de omnibus femper minus addimus, quam caudando

caudatis fupradidis muficis per viam artis aliquam de illis, qus funt a parteprincipii. femper minus addit ei caudam , quas eft

a parte finis, quam ei, qus eft a parte Sed notandum eft, quod didnm eft

prindpii: cuius ratio eft, quia eo, quod de cauda addenda femibrevi ufque hic;

fiois, plus habet de naturali perfi^dione in intelUgendum eft de cauda protrada in

fic: illud, quod plus habet de perfedio.- quo additur, prius non habet ipfum,

ne vera in menfurando , minus indiget & fic habet plus , quam prius habuerit:

de adiutorio artificis ad perficiendam muficus vero» quando addit partenh

menfuram, quam illud , quod minus ha- temporis alicui notasper artem, quam

bet. Et haec vera ad fenfum: nam ad non habebat via naturae, certnm eft»

menfurandumfexulnasplus habetdeper- quod perficit illam ultra naturam fuam.

fedione natura^ linea quinque ulnarum, Debet ergo tale fignum ei addi, quod

quam linea trium : fed quaslibet notarum innuat talem perfediooem & non ioK

ex parte finis «plus habet de perfedione perfedionem. Sed fuperius eft oftenfnm

ad menfurandum tempus via naturas, quia in tradatu de caudis , quod canda de-

continet duas de fex partibus temporis, orfum innuit perfedUonem, & quae in

quas vero eft a parte principii, folum con- furfum, imperfedionem. Ergo cum ufque

tioet unam. Et ideo artifex in caudando hic fit de femibrevibus fic oftenfum,quod

ipfam, quaeeft a parte finis, folum ad- muficus per artem femper perficit ipfas»

dit ei unam partem temporis de fex, quam perfedionem cailda innuit , inteHi-

caudando vero illam, quae eft a parte prin- gendom eft ergo , qood tales notae fie

dpii , addit duas. Et hoc didmus eflfe caudatae per mnficum caudari debeant ia

partes in quatuor & in quinqne. Nam deorfum. Si autem dentiu: fex iemibre»

POMERIUM MUSIC^ MENSUilATJS^ I55

ves ji kx parttt teniporis condnebuot, unam eiTentialiter & naturaliter coQti« & hoc erit via naturae» & tuoc totom nente: qQo4 eft cootra te, primo quia tdseqnalik partes» & partes totnm« & dicis, unam noo pofle niG plures par^ luec erit natoraHs menfora. tes temporis continere, & das tamen

tes temporis continere, & das tamen

Sed qoKres : Domqoid de te poteft onam de duabos onam folum partem aliqua caudar i innnendo unam perfedio» temporis conttneotem. £t uitra hoc dU nem aUam eamque plures partes tempo^ ds> quod illa » quae continet duas par« ris cootinentem? Dicimps, qnod non. tes, indiget adiotorio artificis, Iioc eft Procedator ad teitiam divifiooem ipGos fignum artificiale , quod hic innuit» temporis, quae erit iterum dividere kx quod quidem hoc non.habeat a. natura. partes tempods in alias feXtquasficiuDt Ergo cum per tales tres uniformiter li* duodedm, & tunc via naturas eflet dare guratas nec per duas nec per unam ipfa» doodedm femibreves , qux nrinimaB vo- rom noo pofTomus tres partes tempo« cantur. Sed videndum eftt qoare per ris menfurar^» fi e0et de natura notas fex via natorae non poflTumos duodecim plures partes temporis cootinere : relin* partes temporis menforare ipfa ooifor* qoitur ab oppofitis^ qood de racione miter figoraado, & tonc cUcimus, quod cuiuslibet notae Gi , naturaliter folum quaelibet talium duas partes de duode- unam partem tenporis continere, arti* cim temporis continebit Refpondemus, ficialiter vero plures. Didmus ergo, qood via naturae five naturaliter quaeh'* quod naturaliter fex notae non poflunC bet nota figorator ad unam partem tem- duodecim partes temporis menforare, fed poris menforandam, & Oon plures, ni- folum fex, artificialiter vero poflunt; Sc fi ipfa fit finls , tunc enim de neceflita<> fic refpoofum eft ad immediate quasfi« te fiois plos femper continet, ut fupra tum.

oftenfum eft. Nota autem innuit ali- Sed quomodo artifidaliter, videamus. quid de temporei naturaliter aut unam Sdendom eft, quod fi fempus divida* fohim partem, aut plures, aut totum? tur io partes duodecim tertia divifione, Non totum , quia non indigemus nifi oportet neceflarioj ut per fcriptum pof^ nna nota ad menfurandum , quod re fimus & debeamus praedidas duodecim probatum eft. Si plores quam unam» partes temporis per duodedm notas ra» des mihi notam, primam partem tem- tionabiKter figurare. Et ideo oportet, poris de tribus eflentialiter coneinentem ; qood in mufica dentur doodedm ootae dare noo poteris, t^oia de rtttone co- praedidis doodedm pnrtibos temporia iuslibet notae fecundum te eft plures rcfpoodentes , & ad hoc, ot fciatur» pMtes temporis coatinere» & fic tre^ quaodatempoi habeat menforari tam* partes temporis per tres, nec per duas qoam in duodecim partes divifum^ aot notas omquam poteront meofurari , quia tamquam in fex, vel in tres. £r fci* fi per duaSi oportebit alteram ipfarom eodQm, qood tempos perfedum, quo doas poitea habere> alia nota neceflario totom menforatur, a quibuscomque oo»

Va tia

156 MARCHBTI DS PADUA

tis nieoraratar recundum quamlibet par- intelligitur meufurare; deficiatenim

quod nota , quse debet Iblom doodeci- ribns aliis ootis femibreves pofiinC adion-

mam partem temporis menforare, & gi, ft primQ qoare; oaadain «kbct baberc in fiufom : naiii»

V 3 Kom.

»58

Numquid uoa QOta com figno in fur- fu(n cum alia naturali poffit partcs tcm- poris menforarfe per artem Ttl per oa* turam, ut hic:

MARCHETI DB TADUA

itaque fic dicimus» quod tolis cauda in furfum duodecimam partem temporis continebit, reliquas, eo quod finis, un- decim inclufive partes temports continen- tes? Refpondemus, quod non, quia fe- mibreyis nota plus poteft continere indu- five de partibus temporis, quam fiiciat in teroaria divifione » five fit ultima per Tiam natoras, fi?e fit prima per Vmm ar- tis : fed nulla ratione nota five per viam' naturac five per viam artis poteft io ter- oaria divifiooe oifi duas ipfius tempods (partes) contineret quod fiiciont oAo in duodenaria divifione temporis exciofive. Non poflfumus ergo nec undecim t nec decem, oec novem partes temporisaiteri ootas attriboere ioclufive, quia hoc efifet cxcedere & artem , & naturam , fed fo- lom oQo dd pius : & fic patet quaefitutn. Secundo quseritur: numquid uoa de menfuranttbutf* duodecimam partem tem- poris addita duabus naturalibus per ar- tem vel naturam poffit duodecimam par- tem temporis menforare; ut hic per naturam :

Dicimus quod fic : nam duss natanles fub ternaria diyifione caddot temporis» qoarom qoaelibet ooam paftem priocipap lem de tribos temporis contioebit , &fi hasc fitfiois io oatQralibos notis» .cooti- nebit in doplo , eo quod finis ; fi auteoi fit in prindpio aliqua oatandis, con^ odbit in do|flo per artem, qood eft con* tioere quatuor de partibus tempori» natqp raiiter & odo, five fit finis rel prindpiodi per artem : naturaliter ergo poteft altera caudarum io furfum adiunOa duabus natu- ralibus duodedm partes temporis men-^ furare , ita ut dicatur : quod talis qon«. tineat unam partem de duodedm , & ea» quae e(t io principio naturaliom , trei^ quae autem in fioe , odo, ut faic:

Per artem veropoteft ea, qusB eftin prin^ cipjio, odo partes temporis cotttinere; tunc ea, quas eritin fine, naturales tres continebit • ut hic :

Tertio quaeritur, numqnid nota meofu* rans duodedmam partem temporis poil fit tribus naturalibns adinngi, ot exinde exurgat debita proportto menfurandi? Dicimus, quodficft via naturaB ^ via attis : via naturae , ut hic :

vel Bt hic per artem ?

Ubi primo eft fciendum, quod aliqua ^ nou de natura M habet aliquam perfe^

dio-

POMBRIUM MUSICiB MEKSURATiB.

159

Siqnmt ft alia nota adiooAa fibi &• dat ipfam mittoris perfedionf^ propofitio- tMn menforaBdi fervandot five via jartiv» fiye via natoraeL Nota debet efle imme- diate adiona» illi » qose fiicit ipfam imper* fedam five ante five poft : cuios ratio eft, qoia fiicit ipiam minoris perfedionis di. "(^endo aliquid ab ea; fed omne, qnod dividit aliqoid ab aliqoo five via artis, fivevianatoraB.de neceflitate oportet immediate efle adiondtom fibi : talis er- go nota faciens aliam minoris^perfedio^ nis t debet efle immediate addita fibi aut a parte antea aot a parte poft ; fecondom convenientiorem modom io tempore menfuranda

Secondo eft notandom circa praedldani figui^m & (eqoentes , qood tres notas natorales complete menforant divifionem ternariam: fi ergoaliqoa addator eis, e& fet de foperfloo qooad divifionem terna- riam meoforandam. Oportet ergo» quod tres adiundas vel plures ofque ad fex na* torales cum aliqua vd aliquibus menfo- rantibos partem temporis fecundum di- vifionem duodenariam cadant.in menfu* rando tempus fecondom divifionem fena* riam. Et qoia qoi menforat unam de fex, neceflario menfuratqoatoordedoo* decim : igitor taies notas natoralesadion- dm com itlis aliis ez natora foa dicent doas de bk partibos temporis vel qoa- toor, fi fit finis ; fi vero. non fit finis, non menforabunt nifi doas naturaltter de fex, qoatoor vero per artem $ qua; omnia in- frafcriptis figoris darios apparebont.

Ad prtmom ergo qoaefitom de tribos natoralibos adiondis com unadoodeci-

mamparfem temporismeDfiiraote, dici- mosVqood conforgit d|ebita proportio tttenforandi. Nam prima. vel feconda» vel tertia, vel qoarta caoda^or in forfom,' im- mediate fequens» fiiplam caodatam nol« la praecedatt. vel immediate praecedens» fi ipfamalia praspedat» habebii trH tempo* ra de doodedm » quod eft onom & di- midiom de fez reliqois in natoralibos re- manentibos ; hoc eft» qood reliqoae ha« bebiint doas de fex parfibos temporis, qood eft qoatoor de doodecim contine- re, ot hic:

vel hic :

velhic:

M***J

Qparto quaeritur, fi duo caudentur in fnrfum» & doa^ non, numquid per ea po- terit tempos fecundum partes duodecim menfurari? Dicimus, quod fic, fi fint duaBt contiguas a parce ante» ut hicpatet:

^ ■li^^ii -a^^

Nam tunc duas fequentes non cauda- tm ita fe habebunt , quod immediate adioodaB caodatis duas de duodecim, quod eft ona de partibus fenaride divifi- onia» continebit finem habentem odlo, eo qood fihis doarom natoraliom, de coios ratione eft» poife doas de tribos

par-

i€o

MAltGHETI DB PADUA

pMftib^ temporii iodafiTe, & ^uataor de fez, & odo de daodecim oontioere. Si autem eaadeotor doae ex pvte poftea, daabos aatem iUis reanneotibas non caudatis, ot hic:

tunc daae caudatae non accipienC ab im- mediate praecedente, eo quod finis. Nam tunc de ratione finis don eflet perfedio plenariat quod femper eft de ratione eius, fcilicet quod omnis perfedio cop* fiftat in fine» tn qoo nltima proportio- nis ratid & complementum plenarie in- venttur, ut fuperius eft oftenfum. Ac- dpient ergo a prima: fed hoc eft im- poifibile: nam quod dividit aliquid ab aliquo vel componit cum eo, oportet neceil&rio elTe adiundum ei: fed tales duae cum prima non eifent adiunda^; non poiTeilt ergo aliquid componere vel dividerecum ea oaturaiiter, nifi perfup- pleinentum artis : & tunc caudetur prt- tna in deorfum, & habebic odo partes, & prima duas, & caudatas in furfum duas.

Sed diceres: noo oportet, quod pri- ma caudetur, eo quod finis: dicimus, quod immo. Nam duas caudatos in fur- fum oportet , quod per . regufam fu* perius datam faciant proportioneoi cum ea, accipiendo, quae faabent perfedio- nem eius; & ficut a fine, qui habet odo pirteSf accipient duas. Oportet crgo, qood confideratio mufici fuppie* at per artem in ipfa nota finali, quod duas caudatas in furfum ab ea accepe- runt duas partes temporis, & fic mufi-

cos per artem ad proportionem inveniea* dam, fionobftaote quod ipfiifitfinis, oe- ceflQirio caodat tpfam. Qpod nacareliber eft fervandum in omnibus figuris, fi eft neoefiTe, in ipfii nota finali. non bbiUQ- te, qbod ipfii fit finift Et hoc in fo- perioribos immediate figoris eft fervw- dum» fciiicet quod.finjs natoi^liom leo»- per odo partes de doodedm cootinet reliqua dicente duas, & hoc via nata* rae , ot hi&i

Partes vero poteft ipfa dtcere folum do* as , reliqua dicente odo, ut hic :

vel hic :

Sed numquid poflfunt interponi doae cau- datas in furfum cum duabus naturalibui, Qt hic:

vel quocumquc modo aliter tnterpdfitaB fint? Dicimus, quod non: quia tales cum reitquis non facerent proportio- nem, nam talis caudaca habet unam dc duodeoim partibus^ quam oporteret

com-

POMERIUM MySIGJB MENSURATJE.

t^I

componete cum iiatiiniU fequehte vel {mecedente ipfam » ft fic talis adtanda proportionem non fiiceret Nam nQlla nota poteft reperiri rattonabiliter » qiKe cootineat nifi perfedionem . uoam de partibns ternarii fenarii yel daodenBrii, irel ipfa nnita cum jalia duodenarta per- fidetur, qu« tunc habet de doodecim pairtibus tresr ut fuperiue didom eSt Sed talis adiunda nataralibtts fiKnet pro^ portioneos triom & uoinst. quod eflfet quatuor. Reliqua: vero caudata habebic nnam partem» teropore natnrali rema« nente aut in^tribus,^ fiq non menf»» labunt totum tempns* aut in feptemt quod eft iaipo$bile efie de natura ali* oiiuf notae» uc iofca pacebit

Sed diceres ; numquid hoc poflum fiif» cere via artis? Dicimus» quod non, quia ars cootradiceret oaturae»,imtno imicatur ipfam in quantnm poteft : fed hoc efiet contradtcere natoraei^ ut dlJSum eft; ergo non poteft hoc effici per artem.

QpinCa quaeritur , nnmquid iribns non caodatis poflSnt addi duas in furfum caudatar; & proportio in eis fecundum

B IMLusiCA. F* nt

dio candetur in deorfum» ut praedicitun Sed numqoid de quinque poirunt caudari, quatuor in furfum» uthic:

Didmnsi quodfiCf fi nltima candata fit finis ^ co quod naCuraliCer odlo conti-

iSz

MARCHETI D£ PADUA

nebit » quia fiois » & reliquas quatuor qua- tuor partes contiDcbuot. $i autem non caudata oon eflfet finis, quia folum qua« tuor de partibus temporis cootineret » & reltquae quatuor partes deficerent a per-. fedione, fecundum viam artis fieri potefl:, fcilicet ut nota noQ caudata, quae non eft finis, caudetur in deorfum, & fiat odo partium in menfura, nthic:

$i autem non caudata oon eflfet finis, quia folum qua« tuor de partibus temporis cootineret » & reltquae quatuor partes deficerent a per-. fedione, fecundum viam artis fieri potefl:, fcilicet ut nota noQ caudata, quae non eft finis, caudetur in deorfum, & fiat odo partium in menfura, nthic:

Et boc intellige , quod caudeturinde- orfum illa , quse eft in priocipio : nam a« liqua mediarum nec vla artis, nec via naturs caudari poteft in deorfum, quia propter prxcedentem vel fequentem ip- (am amitteret de natura fua in proportio- ne ad minos unam partem temporis, quod non poflumus fupplere nec etiam via artis.

Unde ad evidentiam praecedentium & fequentium eft notandiim , quod pd: ar- tem non poteft fieri , quod aliqua nota plus contineret de partibus temporis, quam fiiciat ipfe finis : quia tunc ars ez- cederet naturam, quod eft impolfibile, immo imitatur ipfam in quantum poteft, ut didum efi:. Nec etiam poteft facere ars • quod aliqua nota contineat de par- tibus temporis plures vel pauciores, quam cadant in faciendo perfedionem prppor- tionis • & cum ipfis adiundis ei» quia fo- lum ars habet inveoire modps &cien4i proportiooem menfurare, adhoc enim eft ars inftituta. Et quia in pjrs&nti tra- Oatu de iftis lemibrevibus procedimus per perfediorem divifionem , quae incipit a

tribus procedendo ad (ex, demam ad duodecim partes temporis menfurandas : ex quo fequitor , ut eft condufum, quod omnis nota nullo modo caudata quatuor vel odo , fi fit fiois , quoad divifionem ternariam , duas vei quatuor, fi fit fiois» quoad divifionem fenariam, nec plures nec pauciores poteft continere de duo- decim partibus temporis inclufive. Inde eft, quod nuila adiunda cum caodis ia furfum poteft fieri nec perart^m nec per naturam , nec quinque nec fex ultra o- &o departibustemporis continere, quia tales numeri primo & priocipaiiter noa cadunt nec in ternaria nec in blnaria di- vifione , nec direde nec indirede , fed funt compofiti ex pari & impari folur indirede & mixte cadentes in divifioni bus ; & hoc quoad quinque & ad fex, ad deceni & ad undecim dicimus: no- vem vero etfi cadant in ternariam divifio- nem , modo quo infra dicetur, nulla ta- men femibrevis. nec via artis nec via na- turas poteft dici novem partes temporis continere , quia taiis nota nec efTet ia ternaria divifione, quiaexcederetipfam, nec in bioaria, quia deficeret ab ipik. 0« portet ergo , quod onints nota non cao- data adiundla caudatis ihfurfum eflBciator via artis vel via naturae , duanim vd trium , vel quatoor , vd o^o partium temporis : quodfi fieri npd ppteft exce- dendo vel dimiouendo, talis nota debet adiungi cum talibus , ratione fuperius dida

Item eft notandum, quod una fola femibrevis in furfum caudata femper di ^ b^t adiungi duabus oaturalibus ad minu t vel tribus, vel quatuorY vel quinque, i r

ooo

POMERIUM MVSICB MENSURAT^.

noD pliiribass quiai tanc excederent quan» titatem teoipons in oienfura: & tunc feniper naturaiis ipram prsecedens vel im- mediate fequens , G ipfam nulla prsce* datt contjnet tres partes de duodecim, reliquis fecundum earum quantitatem in ternaria vel fenaria iiftentibus diviGone.

Dnae vero femibreves in furfum cau- datas adtungi pofTunt duabus Gmiiiter nar turalibus ad minust & tribus, 8c qua- tuor, &quinque» & non pluribus, quia tunc excederent in menfura qnantitatis temporis r & tanc femper praecedens di- das caddas vel f^uens» fi nuiia ipias praecedat»' duas partes de dupdecim ne- ceiiario continebitt reliquis fecundum ea- rum quantitatem in ternaria feu fenaria divifione fiftentibus , ut hic patet :

163

natura totius eft dividi in partes» & il tllas partes volumus adhuc dividere» a prima primo debemus inciperet & fecun« do a fecunda» & ter^o a tertia» & Gc deincepst & tunc prima par^ de fex di» cetur . ut hic :

aE±£5

^ '" P Wr

Et poflunt tamen tales duae nots ad di- viGonem duodenariam pertinentes & in medio & in fine locari , fed caudare in furfum eas neceflfario non.oportettUthic:

De tribus vero femibrevibus & quatuor &qninquet quomodo adiungi poflunt naturalibus feuartiGcialibus, & quot, po- teft fine regula ex prdedidis.(intelligi).

Item quaBritur t quid fint feptem femi- breves fimiliter figuratae ? Dicimus, quod duae primae ad divifionem duodenariam pertinebunt^ reliquis in fua natura fiften- tibus 9 fcilicet in fenaria divifione. Cuius latio eft: Superius didum eft» quod de

Item quasritur t quid fi fint odo fimiliter figuratae ? Dicimus , quod quatuor primaB ad divifionem duodenariam pertinent, cae- teris in fenaria divifione exiftentibus t & tunc prima pars prlmo divifa eft , & fe- cunda fecundo, ut hic:

:3£s:

♦»-♦-

Pot

X64 MARCHETI

PofluQt etfam ^es quataor & io mciio & in fiae ponis ipfai in furfom caudan* do , ut hic :

O^-Jk ♦" voiumus quod femper caiidentur in furfum iliae^ quae ad ipfam pertinent» Sc in principio & in fine & in medio, csteris» qua? ad fenariam pertinent di- vifionem. ex ipfis novem fua remaneo- tibus in natura, ut hic:

Item quaBdtur» quid ii fiot decem? Di« cimus , quod odo primae ad divifiooem duodeoariam pertioent • duabus io feoa- ria extftentibus, quia tuoc prima fecunda tertia & quarta de fex divifii eft» ut hic:

I I I "i ■II I ! 1"

ba:^2i2::^^SSi

•^ j ^mm

Item quaeritur, quid fi fint undecim? Dicimus, quod decem primas ad dnOf- denariam divifionem perdnent» oltima in fenaria exiftente* & tunc prioui pars de feXf fecuoda tertia quarta its quioto divtfa eft» ut hic patet:

= ^ • ^ ♦ * » »\« reooi.

Tempas

Pcrfe. dQm.

Imperfe- dum/

Dicimus, quod decem primas ad dnOf- denariam divifionem perdnent» oltima in fenaria exiftente* & tunc prioui pars de feXf fecuoda tertia quarta its quioto divtfa eft» ut hic patet:

= ^ • ^ ♦ * » »\« reooi.

Tempas

Pcrfe. dQm.

Imperfe- dum/

Patet ergo, quod quomodocamque dividantor illas tres partes temporis per* fedi» numquam aliqua diviGo iprarum partium feu ipfius teroporis perfedi po* teft eflfe medium inter perfedum tempus & imperfedhim, cum omnes tales divifio* nes fub perfedo tempore includantun Froptet quod patet error dicentium, quod oAo vel fex, vel breviter aliquis nnmerus fumtus in femibrevi fit media menfura inter tempus perfedum & inu perfedum. Nam omnis menrura & om- nis numerus necefiario induditur fub at tero ipfonim oppofitbrum 3 fcilicet fub perfedo tempore vel imperfedo: & quia ipfi in fumendo naturam temporis per- fcfti & imperfedi errant, & divifione partium tpfarum, ideo errant ponendo medium inter ipfa.

Quantum ad fecundnm eft fciendum, qnod fecundaria divifione spfum tempus imper^dum » iam dfvifnm in tres par* te&r fecutido dividitur in alias tre», & illae tres in altat tres, & fic deinceps, & eft neceflaria ifta divifio. Nam tres dicunt ploa quam duo» nec iodaditur

in eis: divifis ergo partibos perfedi tem« poris in duas, & iUis io aliai doas, ot perfede fdatur, qoibps modis principa-* libos funt divifibilest neceflarium fiiit ponere divifionem ipfarum in tres par« tes , quae faciunt novem » & fic deiii* ceps. Videndum eft ergo» quomodo tempus perfedum menfuretur ex eis.

De quatuor femiirevBus in navenaria divifione. Si ergo ponantur quatuor femibreves» quomodo pov^m partes ipfius menfora* bootor per ip&s, ut faic?

^^^^

J£.

tjl

Dicimus, qood prima rel aLqua ipfa* rom, excepta oltima» ooam partem de novem temporis continebit: & qoia tonc prima eft imperfedior aliis jn valore, oportebit ipfam figurari cum figoo im- perfedionis, fcilicet cum cauda in fur- fum, & tunc immediate adiunda ei vtL ante yel poft» duas de novem partibus temports continebit; reliqois duabus re» manentibus in fiia natura, bx)c eft, con* tinentibus tres partes temporis de no^ vem pro qnalibet in valore»

Item quaeritur» quid, fi fint qoin^ que? Dicimus, quod dua? caudabontur tn furfum non immediate, fed oporteCf aliquas ex alits ipfas mediare, & tunc didse du« caudatas doas partes de na» vcm temporis continebont» adiondis eis* dem continendbus folum doas » iingob*. riter okima remanente, eo qood fiois^ triom partioffl io valore, ot hicr

Item

POMERIUM MUSIC* MENSimATJE.

t^3

Ag'^:2i32::g:^

Item quaeritur , quid , fi fint fex ? Dicimus » quod tres caudabuntur in fiir- fum non immediate» & tunc tres partes de novem temporis continebnnt, reliquis remanenttbus non caudatis & medianti- bus ipfis exiftentibus folum duarum par- tium Bngulariter in valore, ut hic:

novenaria divifione iam divifum, ut bic:

Item quasritur, quidt fi fint feptem? Dicimust quod dus ipfarum non cau* datae du^s partes de novem necefiario finguiariter continebunt» interpofite di- cimus, cum duabus in furfum caudatis unam Gngutariter continentibus, reliquis non caudatis continentibus fingulariter folum unam partem » ut iiic :

cn€r±±Jti'stz^m

Item quaeritur, quid, fi fint o •»»"» & divifionem. inteUedi». & inteUedus cft feparatus a S^djH iempus imperfe&um tm^g matcHa . & per confequens fcientia & loquendo.

qaidqiiid partium pertlnet ad ipQinl» Si Qpantum ad primum dicimus, quod

tem-

POMBRIUM MUSICiB MBNSUR&T£.

171

tetnpus imperfedatn moikom menfura* toDi eft illuids quod eft minioium oon in plenitudine, fed in femiplenitudine vo* cis ; & hanc definitionem (ic probamus. Certum eft enim » qood ficut perfedum eft» coi oolla (£ nihil) deeft, ita imperfe«- Aom eft» cui atiqaid deeft: fed certiim eft pef definitionem fuperius probatam de tempore p^rfedo, quod tempus perfedlum eft illttd, qood eft minimum in plenitu- dine integra vocis, modo ibi declarato. Oportet ergo, qupd tempus imperfedum cum deficiat a perfedlo, fit non in inte- gra plenitudine voci^.

Sed diceret aliquis : nori debetis defi- cientiam temporis imperfedi a perfedp fumere a plenitudine vocfe , fed a mino- ritate temporis ; unde debetis dicere , u« trumque tempus tam perfedum quam im« perfe^um eft in plenitudine vocis ; fbd ipfa plenitudo vocis fit in minori tempo* re, quando fit in tempore imperfedoi quain quando fit in tempore perfedo ; unde fecundum eos ilhid minimum, quod fitin plenitudine vocis, eft tempus im- perfedum , non perfedum« Sed ad hoc refpondemus, quod eflfe in plenitudine vocis & eflfe minimum de neceflitate eft tempus petfedum muficum , quia tempus perfedum muficom eft prima menfura omnium, propter quod etiam menfura temporis imperfedi fumitur refpedive ad perfedum , fubtrahendo partem ab eo, fic* ut ftatim dicetur. Cum igitut minimum in unoqudque genere fit menfura alio- rum, ut fiipra didum eft , conckiditur, qood minimom tempos femper de fe fit perfedum , dommodo fiat io plenitudine vods: ftatim fiibtrahimus a quantitate

temporis perfedi, & conftituimus impef« fedum^ Etficpatet, quod definiretem«- pus per plenitudinem vocts eft idem,quod definire ipfum per maioritatem & mino- ritatem efleiltialem. Stat ergo praedida definitio, fcilicet quod tempus imperfe» dum eft illud , quod eft minimum non in plenitudine vocis, fed in implenitudi- ne. Et hoc de prittio.

Quomodo temput perfe&um ^ imperfe-^ &um ejjentialiter opponuntur?

Stat ergo praedida definitio, fcilicet quod tempus imperfe» dum eft illud , quod eft minimum non in plenitudine vocis, fed in implenitudi- ne. Et hoc de prittio.

Quomodo temput perfe&um ^ imperfe-^ &um ejjentialiter opponuntur?

fempus autem perfedum & imperfe- dum opponuntur eflTentialite.' per fe & abfolute, etiam non habito refpedu ad aliquam divifionem vel multiplicationem ipforum, iicut fatis patet in definitione fuperius declarata. Sed & hoc idem pro- bamus. Certum eft enim , quod perfe- dum Stc imperfedum totaliter non funt idem, quia fi totaliter eflfent idem, 8c per eflfentiam tempus imperfedom poflfet dici perfedum, & e converfo,, ergo (non) differrent per eflTeotiam. DiflTerre per eC- fentiam eft dicere realicer , quod unum non fit aKud : fed tunc non opponuntuc privative, quia realiter unum habet ali- quid, quod nonhabet aiiud. £t tuncfe- quitof etiam , qoia non funt contradi- dof ia , quia fimul & femel nec umquam ambo poflfunt verificari de eodem ; nuilum enim tempus eflfepoteft, quod fimul ef- fentialiter pofllit eflfe realiter perfedum jSc imperfedum. £t fi dicator, alrquod tempus eritdare, quod diverfis ratfoni- bus poterit eflfe perfedum & imperfe- dum : dicimus, quod iftis rationibus aut refpondent aiiquie res, aotnulla: finul- la, oSxA tibi; fi aliquidt ergo una res ¥ » crit

»7>

erit d^x res , qood eft iinpo(EbiIc; Inw poffibile eft ergo, qaod roliter & efleiw tialiter aliquod tempas muGcaiD poffit eC* fe perfedom & imperfedpra » ut quidam flogant • quia hoc eflTet implicare cootni- didiouem manifefte^ eflet enim dicere» quod aliquis eflbt honio & noa homo« Et hoc de iecnndo.

Ftr quantum defictt tempus imperfeSum a perfeSol Tempns antem imperfedom deficit a perfedo io tertia parte fni ad miQas, quod fic probamas. Certam eft eoim, qiiod tempus imperfedum nec eflet tan« tnm in qaantitate quantqm perfedum» quia fic non eflet imperfedum : ergo o- portet, quod deficiaC ab ipfo in aliqua quantit^te ; deficere autem noq poteft in ininus , quam iq una parte , quia fi dicas io dimidia, illa dimidia erit una, licet oon poflet efle dimidia alterius partis. Cum ergo primae & princip^les partes temporis perfedi fint tres, ad miius eniQi ternaria divifione tamquam in primum & principale divifnm ell fupra; ergo fi tempus imperfedum defigit a perfedo, non poterit minus quam in tertia parte fupradida temporis. Remanet ergo, qiiod tempos imperfedum de fe & eflTentialiter folum duas partes in qoantitate perfi^^ temporis comprebendat,

De appUcatione imperfeSi temporis ad notm^ fcilicet ipjfus totalitatem &

multipUcationem.

Tempus autem imperfedum fecQn*

dum fe & fecundum totalltateqi fuam &

multiplicationem ipfius totaliter 8^ per

pmoia fic 9ppli brev«; etiam effen longse. Sufficit

Maglftcum Franconem. Per quod patet. "«« »" ''«»';"• ^f°^ longa qo«hbet fi.

quod tffentiali «tione «gatura eft per g"'^?"'' q«»dranguhins m direao. Se-

^cenfum. & defccnfum. per qaod ver- ^"»''? ^«'^^ notandum eft. quod not»

Sufficit

Maglftcum Franconem. Per quod patet. "«« »" ''«»';"• ^f°^ longa qo«hbet fi.

quod tffentiali «tione «gatura eft per g"'^?"'' q«»dranguhins m direao. Se-

^cenfum. & defccnfum. per qaod ver- ^"»''? ^«'^^ notandum eft. quod not»

bum & aHa intendimus reprobare erro- fopo»aota^ ad mvicem ad perfeaionem

rem Ugantium in eodcm%atio vcl in »» f°'» conftituendam; unde qu«li.

eadcm linea plures notas. ^^^ J'^»'»" ^»*^*™ P^^-^f '? ^'f ^}r

ci, ita tamen, quod perfectio notae ut

De notiSt qua poffunt ligari ad invicem^ diftantia a perfe^ione ligaturas. £x iHrs

& quomodo. ergo fic arguinius: omnis perfedio prin-

Ad videndum auten^, ad quld notas cipaliter confiftit in principio & in fine;

ligentnr ad invicemt & quomodo pof- quidquid enim perfedionis habet m.e^

funt ad invicem copulari , & quid earum dium» a principio & fine habet, fapit id

copnlatio ionoat, elt fdendum primumj naturam extremoruim, propter quod cum

Z a loQ-

i8o

MARCHETI DB PADUA

longa nota flt perfedlior breTl, faabemas qaod non poffiat m& dDX iQog» ad io- vicem colligari io aliqua ligatura; quia fl eflfent piures » licet eflfent omnes qua- drats tn diredum & 9X hoc poflfent dici longae, tamen perfedionsm totius liga- turae non dicit in ^rima ^ ultima t & ideo folum dobent dici long^i aliis re- manentibus naturaiitof brevibus. Et hoc dicimus tn deicendente ligatuca & non io afcendente« Dnas autem longae io binaria & defcendenteligatura fic figu**

raotur :

cum brevibos vero fic:

Et haec ratio eft, quia femper perfe^ dio innuitur io deorfum , ur in trada- tu de proprietatibus fuperius eft often^ fum. In afcendente vero ligatura fem* per innuitur imperfedio, ut etiam ibt* dem oftenfum eft, ft propter hoc io afceodente h'gatura remaneret brevis» pifi forte eidem proprietas adderetur in parte dextra » ut hic : tem fit figurata indire remaneret longa , eo figurata eft indiredum , ut bic :

fi autem figuretur tx latere dextro, breviseft, eoquod per diredtum figqratur , ot hic 2

prindptdm & fiois fumitor lo obliquum. locum tenec folum diiarum ootarumi quantumcumque per lioeas & fpatiii protrahatur : cuius ratio eft, quia pro ono corpore figuranturt in quo non poteft efle diftindio nifi a parte prin- cipii five finis. Ille autem tradas nie« dius loco linearum caudatarum aflTumi* tur: & quia a principto defcendit, quod innuit bogitudtnem t ideo dicunt prt« mam notam longam, quomodocomque figuretur obliqaa , ut hic : C^od tunc eft abarte po- tius quam a natura, & quia a finali alkendunt, ipfam finalem ab obIi« quo propterea innuunt efle brevem ; quod eft intelligendum (fi) principium fit fu« pra & finis infra, ut bic: Si autem fumatur principi- um ab infra, & finis fopra, ut hic : I j, , "T tunc quia princi* P^^*" ^ P^ l - r l iP fT bct liaeaa afcen- dentes , ^ T Ht priina «rit brevis»

& quia finis non poteft excedere princi* piom fiji generis , ideo oltima fljperior erit brevis, quantumcumque fit caudata io deorfom,

Et hoc quod didum eft de ligatoris» ip- fum eft dtdum quoad perfedionem ip^ farum: quantum eotm ad proprietaces, dipimus fecundum Magiftruof Frahco^ oem, quod proprietas addita Iigatura» defceodenti, quscumque fit illa, in par« te finiftra innuit primam brevem^ ot htc: Hatio de caudjs fupe* rius allegata. Si verp ligatur» afcendeqti sd^

POMERIUM MUSICiE MENSURATiE.

i8i

addam proprietates in parte dextera, innuit notam longam , ut hic :

a parte vero finis nec in furfum nec in deorfum additur propriet«s etiam per modum plicae » Gve ilt uitima fupra vel ififra, five fit quadrata five obliquat mhte:

De plicis ^ ligaturis. Ut videatur in ligaturis , quae nota pli- cari debeat & quomodo, videndum eft de ipfis plicis. Ubi fciendum, quod plica fuit inventa in cantu , nt per ipfam ali- qua fimilia dulcius proferantur, quod fuerit ad conftituendam perfediorem fci« licet harmoniam» Ad cognofcendum ip- fam » oportuit proprietatem aliquam fibi addi 9 quae diceret proprietatem ipfius in fcripto ficut in voce, & ideo oportuit, quod talis proprietas eflfet adiunda : & quia prptradio innuitur per caudas» ideo uaturaliter plus eft adhibita una caoda, & per comparationem ad ipfiim in dex« trorfum & Gniftrorfum , furfum vel de- orfum tnnuit plica longo talis brevis a^ fcepdeos vel defcendens dando caudas vel proprietates • quae iiinuunt notas lon- sas vel breves per furfum & deorfum, oextrorfum & finifi:rorfum : longa enim plica fnrfum 6c deorfum figuratur . fic & io plick figura» & contra in ligatist bre- Vlsfic:

Si autem plica fuerit brevis & in deor- fum • dicimus « quod fi de tempore per« fei^o cantabitur, tertia pars ipfius brevis plicabitur iii deorfum ufqoe ad fequen* tem difiantiam, luppofito, fi nota qvm fequitur, ab ipfa plicabilur; fi nota ip- fam fequens diftabit per quarum; ad tertiam vero diftantiam plicabitur, fi nota ipfam fequens diftabit per quartam ; Sc fic de ca^teris • quas babeot notas infra fequentes, ut hic patet:

kte!i±±g

Si vero nota feqaeos plica fuerit in eo- dem fpaeio vel linea, tunc ultima fui temporis plicabitur tertia pars modo prac- dido» ot hic patet:

In furfum etiam plicabitur Sc longa & brevis modo quo & in deorfum , prout not« autcm,poteft ipfas per diftamiam fitoare. Piicare autem notam eft prsdi- dam quantitatem temporis protrahere in furfum vel in deorfum cum voce fida dif. fimili a voce iotegre prolata , ut dicebat Magiftcf Franco, * bene, quod in plica debet eflfe divifio eiusdem foni. Si autem plica fuerit in tempore itopcrfedo, tunc quarta pars ipfius plicabitur modo prjc- dido , fi fuerit brcvisi fi longa , fui ulti- mi temporis quarta pars. Semibrevibus vero ligatis, quac debent plicari, & fe- orfum & deorfum addatur cauda, ut hic:

lamplicibus autem, •Q maiores fuerint, Ivia actis addantur Z i duae

182

MARCHETI DE PADUA

dQae caadae ita videlicet , quod cauda, qus eft verfus dexterQtn latus, trahatur verftis finiftrum , longior finiftra per atcenfum & defcenfijm hoc modo :

Si vero fuerint maiores via na- turae^ & cauda finifira longior fit dextera » & fiirfiim & deorfiim , ut hic : Sed notandum , quod fi pro iem* porc perfedo duae femibreves ponantur, quarum una plicetur, fi contineat ter- tiam partem plicabiCur, quae efi maior via naturas, plicatur furfum & deorfum in medietate fui, qua?e{l(bxta parstempo- ris perfedit ut hic: Si continet duas par- tes in furfum & de«! orfum , quse efi: ntaior vfa aitis plicabi- tur in fui medietate • quas efi; tertia pars ipfius temporis , ut hic :

In tempore au- tem imperfedo pljcabttur femi- brevis maior via artis in tertia parte fbi qvdi eft quarta pars temporis • ut bic : Dicimus ergo, quod tam in tempore per*

ipfius imperfetfli

^ M J J ^T iri

fedo quam imperfedo tantiim valet pli- catio notae femibrevis in valore, quantum valeret nota femibrevis, quas poft ipfcun poteft addi. £t haec de plicis fufficiant

De errore circa ligaturamf & primo in miverfaH.

Sciendum eft autem, qnod plures no- tae in eadem iinea , Tel in eodem fpatio

tam perfede quam imperfefte ad invi^ cem colligancur ab aliquibus : quem er- rorem fic reprobamus. Certum eft, quod ligatura pro eflentiali difierentia .habet a- fcenfum & defcenfum tam In plana mu- fica quam in menfurata , quod fic proba« mus. Ligatura eft converfio figurarum fimplicium ; hoc autem eft folum pro« pter cantare; fed in noti&folum unius li- neas vel unius fpatii numquam eft cantus^ quod probatur eo, quod omnis cantus confiftit in tono vel parte eius ; tonus autem & pars eius femper confiftit in di* ftantia duorum fonorum ab invicem per arfim & thefim fecuttdum omnes audo- res mufica^. Tonus autem non poteft e& fe in ligaturis eiusdem fpatii vel eiusdem lineas, & per confequens neque cantus* Tales ergo ligaturas non fierent ad can* tandum , fcd pocius ad ululandum.

Reprobatio cuiusdam in fpeciali»

Quidam autem non attendentes ad li- gaturarum naturam neque cantus fupra* didam, ligant in «odem fpatio, vel in eadem linta notas iigatas & breves perfet & etiam cum femibreve, & femibrevet ad invicem , dicentes • per taies quadra- tu|:as in uno corpore copulatam diveriam confurgere harnioniam , puta per reper* cuflionem , & non per repercuflionemt Sc eas fic ligant ad invicem :

^-♦♦i^* , -*^

Hunc

POMBRIUM MVSICJB MENSURilTJB. 183

Honaerrorem contra ixiulictun men- EtultertttsficarguimQs: impoffibileeft»

fiiratam fic reprobamus in fpeciali. In quotf diTerfarum oot^um eflcntia per u-

conTerfione eaim talium notanim Sc in num fignnm fi?e per unam rem poffit o-

oomparatione ipfarum ad tnvicem » aut ftendi & declarari » ficut per unam rem

f otunt » qupd tales figurae fint unum cor-» nec per unnm fignum numquam poflemus

pos geometricum, aut plura & diftinda. demonftrare equum & hominem fimuL

St plura, ergo innuunt pluralitatem vo- Cum igitur in mufica menfurata in con-

€is ciimdiftin^^iooe, ficfiguratur diftin- ceptu reali & fcientifico realiter nota^

demonftrare equum & hominem fimuL

St plura, ergo innuunt pluralitatem vo- Cum igitur in mufica menfurata in con-

€is ciimdiftin^^iooe, ficfiguratur diftin- ceptu reali & fcientifico realiter nota^

da» ft ieparata per lineationem: nam qua^Iibet fiot fuis numerii & eflentiis di-

tunc erunt (&verfsB notae & diftinifbe; ftindse ftdiverfse & feparac» ({>ecie»ficut

ft tunc cum diftinclione feu repercuffio* longa & brevi & femibrevi numeris ; fic

ne debent fieri. Si autem dicant> quod longas ab invicem & breves & femibre*

funt unum corpus,.& quia pius innu- ves: impolfibile eft igitur, quod poffit

ens , ideo plus non debet protrahi ; & aliqua figura una & fola exiftens fignifi*

(fi) dicunt fcilicet per tria temporapro- care ft demonflrare eifentias taUum no«

trahi vocem pro nota fimpliciter figura- tarum per unum 8c enmdem conceptnm. ta , tamen plus debes protrahere vocem

fine repercuffione, quantum in valore Si autem dicatur« fient diverfi con-

nota fecum incorpcrata. Tunc fic re^ ceptus propter diverf^s lineationes diver-

(pondemus: primo quod aut volunt fa^ farum notarnm ad invicem comparatai-

cere notam valoris ultra tria tempora, nim: tunc fiet eis redargutio. Dicebant

aot fiftunt in nota trium temporum? enim, quod talis figura erat unum c6r«

pus » ft modo diftingunnt corpos ipfum

Sed ultra trra tempora dant nots, per diverfas lineas, & per confequens

quod eft impoffibile, cum fit contra pro- deberent ibi efle diverfa corpora: cor*-

latumlibro primo,qoodnota trium tempo- pora enim & figune geotnetricas non ni-^

ram in mufica tnenfurata eft omnium fi per diverlas lineas diftinguuntur. Si

contentiva; omoes enim aliae funt infra ergo eflent diftinda corpora, neceflaria

ipfam, nec poteft fiert nota fola ulte- erit repercuffio. Propterea ibi compu-

rius comprehendens , qnas non conti- tant additionem fpatii , quam fitciunt no-

neatur in nota trium temporum. Si tasincorporatae: & per hoc dicunt,quod

enim fiat quatuor, fit bis duorum tem- deberet fieri longior protraflio; & tunc

porum t duo aotem funt pars trium : & dicimus , quod pari ratione deberet fieri

fi fiet quinque, fiet trium & duorum» minor protradtio, propterea qood in fi*

& femper nota longa menfurabit & com- guratione nulla illarum erjt nota fumta

prehendet fub fe Omnem notam fecum velfolum uoa , & fic ratio geometrica

comparatam. Non poteft ergo (efle) no- talis unum fpatium ab eisdem lineis in-

ta fecum incorporata , quae non intelli- clufum non poteft fimul in diverfis cor-

gator dffttnda ab ipfa, cum fit diverls poribus ratiooabiliter (contineri), omne

naturas ab eo. enim

184

Non poteft ergo (efle) no- talis unum fpatium ab eisdem lineis in-

ta fecum incorporata , quae non intelli- clufum non poteft fimul in diverfis cor-

gator dffttnda ab ipfa, cum fit diverls poribus ratiooabiliter (contineri), omne

naturas ab eo. enim

184

CDieD cofpos propiiun QMKiim propiib liacisindQfiiiiiliabet ^iidirai ergo»c)ood fubcraliis i ootis oopi^iiido as ad tnvi- crai » aot dooittit propriaiB notaoi oon 10 forma not» per robcradioiieiD • qoam bctt liQCt fecQQds Dotx iodufiTe io ca; aot fi dtdooi ^patioa reauBieittia pri- nia QOCi« fecmida ?ero hahchit formaai noae, & fic de altis. Inoorporate ergo talu ad iQviom copolare ooo eft fbnm- re QOt2£, M cft adderc qoosdam wgii> 1m CQidaai Coocedk taoKB io coQta nota dQpiez loogat ft tamcn didtiir qood cftdof^cx, qiiod aOQcA almd diccrc nifiipiodcoiK Qp^CQr M dBpkz » fed oon triplcz vd ^tra : cmos mtio cft» quia parm pot^ fuQt faeoe adjqiiaic toCQQ^ fed boqcx- ccdcre ipfiMi* Nota crgo doplar loQg^ odcquarar in qoalibet partc fia; fi ae- lem dftt tnfkx id qQadrapIez. tonc fi&- nt cxceffiB» qood ooo cft m doplici looga. DoarantcmhrcTea vdbrcviscQm ^kera bicTi iocorpotari ooo poffimt:

M ARCHETI DB PADUA

pcr additioocm caodx. ot fiipcrios di- dom cft» fiilicct Tia artis. Si ainem ad polcriorcm haraaoniam oeccflkrte nou (cft) p er cQte r c phircs nocas, diciaius^ qpiod fi ia Qoo corpore polTaiit iacludi Tia artis, ot didiiai eft* iodudaDtar^ fi aotcm prr^QqniQs fogerent ctiam ^ qoc ad oootiadQmt sta timcn qood aoia ddperado alicruis nihil toQac , ntiooe fiiperios aUegata.

De Modis qmifo^ Qponiam omiiis caotus loeo&ratQt ciinfiftit in afiqoo modo caDtaodi, Tidc»- mos dc tA modo qotd fit, & id quid io« Tcntu fit Modos aoren] fecuQdaiD >U- giftrom Francooem cft cogoiao femiloo-^ gis hrcTibos tenqporftiis loeorur^ : (a) qood noo cft diod dicerc , mfi qood snodos cft cognitio propoitioim , qoae ooofiirgit tx ootis brcribos & ioogis tii BKnfimtaMnfuraodo ipfjai tempus. Mo- di aotcm difcaocaodi fofam ad boc faot iiiTCiiti, ft difcrfi. taxLzu ^Sj hmnotu- am mokimodam innmfia loeofiiiaa.

moim kmgam q^K)d QiQiii^ir «knim, B

cftoAenfcQL Etfi- fi B mih r eTu ad ioTi.

prifloria dilliDdiooc ^ fciUcct perfe:ram & impcrie» iihiciBBqac i^ti^t pcmdki» pcr fiibcradioocm ctia-D iaipci^dki ife. figoatQC Iccm modi dii^ngmmciir iotcr p r i B ws & prindpate, & ndiKibflci ad cos. Nam ficQtoaiocs Djo^ reiacQncar ad doo ft tria , firc ad par & impar. ft ifti fiuit priadpaks oon^cn. & aU redh». di : ica ctiam osodi d.1 jicu::di\ qo: iticrfi fiiot , primi & p^ocif^^ taai pcf te^

POMERIUM MUSlCiE MENSURATJE*

qoain imperfeAu & aUi ad Ipfos funt fondatc redudi. £rgo tntentionis noftrae eft oftendere naturam modorum tam per«» fedorum quam Imperfeftorum » & prin^ cipalium (blummodo, id ipfoa alios mo- 4o6 reducibiles dimittendo.

£rgo tntentionis noftrae eft oftendere naturam modorum tam per«» fedorum quam Imperfeftorum » & prin^ cipalium (blummodo, id ipfoa alios mo- 4o6 reducibiles dimittendo.

Ad quid fit inventus modus. Modus autem, ut fuperius didum» eft folum cpgnitio^ qua cognofcitur» quan« do fit perfeda proportio temppris adin- Tenta per copulationem vel (eparationem notarum talem prbportionem conftituen- itum t & quia tempus non multiplicatur nifi triplicetur multis rationibus fuperius io primo libro allegatis. ideo illa nota folat rd illaB ab invicem diftina«, & pro qualibet ipfiurum dant tria tenlporat illaB funt primae. & principales tamquam perfedas perfedlonis temporum conten- tivae ; ft ideo difcantus faabens tales no- tas pro fundamentOt debet efie primus.

PhiXMis er^o modus difcacitandi & per- fedior eft ille . qul confiftit ex pmnibus longis, Qt: / & tota fola

ntiaefttte quod totam perfedionem trium tempo- rum contineat in qualibet parte fui; & dicitur primus iimpliciten £t quia pro-^ portio reperitur in alio, pyta ponendo brevem poft longamt ut hic:

i»5

ifte modds dicitnr efle primus fecnndum quid, eft enim primus modus invenien* di proportionem trium temporum cuo) longa & brevi.

Secundo autem modo ponitur Imper- feftior nota ante, & perfe&ior poft, fd- licet brevis ante & longa poft, ut hic:

Hi ^l

''T"'*'TB*""^T*"''**'

r /] 1 11

1 " ■

—. —

& ifte e|l fecundus modus inveniendi pro- portionem trium temporum inter notas» & difcantus habens tales notas prb fun« damento, dicitur efle fecundus modus.

Tertius modus inveniendi proportio- nemtrium temporum eft ponere iongam ante^ quas dicijfc tria tempora, brevem poft, quas fit unius temporis, & alteram brevem , quae fit duorum , ut hic patet :

I I !■ I

Quprtus modus eft poftponere longani perfedlam brevi» & alteram brevi, ut hic patet :

Oiiintus inodus eft (a) oroiflio longas proportionis ternarii temporis ihvenire folum cum brevibus & femibrevibus» ut hic patet:

ita quod perfedior nota fit in principio £t quia non poiTunt plus diveriificari &imperfeAior in fine: ideo etiam adhiic modi adinveniendi talem proportionem»

$&dulQConaDiL Deonoftro;

dinis fratrum Pra&dicatorum , me eidem referente quid eft , & ipfe propter quid efl; fuis rationibus oftenderet, quod mu- fica menfurata non pro quocumque libi- tu voluntatis fcribitur & cantatur, fed tamquam fcientia inter fcientias compu- tata fuis propriis principiis » mediis , & conclufionibus t errores tollantur, verir tas proponatur « & quilibet inftruatur, cantare Domino cupiens fapienter. Hunc autem volumus pomerium nuncupari, eo quod flores & firudus in eo totius pulcras muficac funt plantati ad laudem & gloriam Conditoris : cui eft honor & gloria in fecula feculorum. Amen>

Explicit Pomerium Artis Mufica menfn^

rahilis Magiliri Mar ^^^^ licus : & multis ahis modis poflunt di« verfificari per artem » ut alibi patetr

Amen>

Explicit Pomerium Artis Mufica menfn^

rahilis Magiliri Mar ^^^^ licus : & multis ahis modis poflunt di« verfificari per artem » ut alibi patetr

Tempus aotem perfedum quantum ad divifionem, quod dividitur io tres, & poftea in (bx , & non ultra, propter fuam voluntatem modi cantaodi: fed quaotum ad quantitatem, eft pro mediate temporis fuperioris perfedi divifi in duodecim» & dicitur hoc tempqs perfi^um minus« Si autem illud tempus cahtaretur fic, quod pliquando poflunt poni feptem vel oSo qjjg^ dicVnturmSk^ femibreves m ipfo temporc, & non per- fioese duodecimam, diceretur quod fit Expliciunt Eubrica breves Magiftri Mar^ niaior pcrfefto roaiori , fic«t fupra di(ftom ^^^^*^ ^ P^ Mufifh Peo gratias. eft dt plusquamperfedo. lOAN»

Hoc autem t^mpus dicitur imperfeftum, re^e potcil etiam yelocius cantari , & tuoc dicetor tempus imperfedom minos & rarios , & dicctor roaius imperfedo redo. Hoc autem tcmpus hnperfedum deficlt a perfcAo fupcrius divifo in no- vem in tcrtia-^parte,, dividitur autem u ftud primo in duas femibrcves aequales» quas dicimus maiores naturales : & iU« duae poftea dividuntur iti fex femibrcvcs»

^nkii!' 189

. lOANNIS de MURIS

5 TRACTATUS DE MUSIGA-

MONITUM.

CeUbirrmi buius mSoris varia opufcula mufica e diverjis codicibus eruta bic

fijiimus. PrimUm eft ^amma Magiftri Ioannis de Muris foluta & ligata oratio*

l ne compofita ex MS. Cod. ParifienG, recens nobis Parifiis transmijfo. Huicfubiun^

^ gitur ibi De numeris» qui muQcas retinent confonantias, fecundum Ptolomjbum

: de PariGis i & alius trjoSatus anonymi de proportionibus poft mortem loannis^ ut

videtur^ fcriptus.

Cod. ParifienG, recens nobis Parifiis transmijfo. Huicfubiun^

^ gitur ibi De numeris» qui muQcas retinent confonantias, fecundum Ptolomjbum

: de PariGis i & alius trjoSatus anonymi de proportionibus poft mortem loannis^ ut

videtur^ fcriptus.

Sequitur ex eodem codice eiusdem MuGca theorica, quam etiam in duobus codi^ cibus BibUotb. Caf Findob. reperimui Pbilof CCXCIF. & CXIII. itemque in Ber^ nenfi^ in quo infcribitur loannis de Muris MuGca fpeculativa, a Conrado Norico firtiuni liberalium academiae LipGenGs Magiftro ordinata atque correda, quae multis temporibus fuit obnubilata , fummo labore & diligentia. In Findob. vero priore ita ad calcem buius mufica notatur: Finis muGces a Conrado Norico artiqm libera« Itum academiae LipGenGs magiftro corroborata» firmataque: cui laudes^ qui nos reducere poteft ad fanAa fan^orum. Anno gratiae 1^03. fole in 20, gradura A- quarii gradiente m fupradifto gymnaGo leda ab eodem. Alia eft^ qua Cod CXtll. Pbilqf bibl. Findob. notatur^ MuGca loannis de Muris » qua^ appellatur muGca ru« fttcorum PariGenGum cantum nefcientium in eccIeGis Dei Glentium. In Parifienfi bac folum in fine mufic4 tbeorica^ quam edimus^ notantur: Explicit muGca fpe- culativa fecundum Boetium per magiftrum loannem de Muris abbreviata. PariGis in Sorbona anno Dni 1323. Ubi nibil de Conrado Norico duobus fere feculis iuniore^ .& tamen ad verbum fere convenit Parifienfis cum Bernenfi^ uterque tamen in ver- bis faUem pajfim difcrepat a Findobonenfibus ^ qui ne ipfi quidem inter fe femper eonveniunt. Qua difa^epantia inde forte ftiit orta , quod loamis mufica a Conra- do asitfcripto aliquoties^ aut oretenus tantum fuerit expUcata, atque ipfa explicatio varie ab auditoribus in cbartam relata.

Eamdem loannis de Muris muficam muUo aliis breviorem, & quafi in compendio exbihent alii codices MJf Findobonenfis / itemque MeUicenfis in Aufiria : unde no^ Jbis conieSura efi , iUam ipfam genuinam effe & primigeniam loamtis de Muris fpe- I culativam muficam^ iUam vera in cateris codicibus fufiorem a Conrado Norico ejfe

[ interpolatam atque latius expUcatam. Quidquidfit, nos utramque bic adponendam

duximus^ breviorem primo ex MeUicenfi^ dein prolixidrem quoque ex Parifienfi, noteJfiUoribus caterorum codicum difcrepantiis ad calcem paginarum adnotatis.

A a 3 In

190

lOANNIS DB MURIS

Quidquidfit, nos utramque bic adponendam

duximus^ breviorem primo ex MeUicenfi^ dein prolixidrem quoque ex Parifienfi, noteJfiUoribus caterorum codicum difcrepantiis ad calcem paginarum adnotatis.

A a 3 In

190

lOANNIS DB MURIS

In eodem Parifienfi folo continmter feqnitur Liber IL feu MuGca praftica ToaoQb de Muris. Hanc excipiunt Eiusdem quaeilionet fuper partes muficaB. Qui troQatus idem fere ad verbum efi cum eo^ qui in alio cod, San^Blaf fec. XIV. circ. incipit: Et eft (ciendum ; qui tamen infine aliquantulum proUxior efi. In citato Parifienfi eadem manu nonnuUa adbuc ponuntur » qua pariter loanni de Muris tribuenda vi* dentur^ etfi alterins fcriptoris\ Hi^ofds fcilicet^ fententias fubinde referat^ ma- ^ime quum in fine rurfus notetur loannes de Muris. Subiicitur denique , qui in todem Parifienfi pofiea legitur tradatus de differenttis & generibus cantorum , a magiftro Arnulpbo de S. Giileno editus. Caterum veniam facile merebimuri fi quasdam binc inde dicliones ne per cohie&uram quidem aut ex contextu expifcari licuit ; adeo minuto , evanido , ^ armatos etiam oculos fugiente cbaraSere perfcri^ ptus efi ifte Parifinus codex , ac infuper perpetuis nec fibi confiantibus abbreviaturk fcatet : loca vero iUa baud extricabilia afierifco in textu notavimus.

SUMMA MAGISTRI lOANNIS de MURIS.

Ex AiS. Parif, nunc S. Blaf,

\ micorum iufta & hooefta petitio coadio reputatur; hac itaque me ftimulante fuper dodrina muficae componenda, fcribenda) docenda inten- di ; quia &cile in qualibet infigni ec- clefia reperiuntur quidam in hac arte competenter perici: & fi nugatorium quidquam de mufica dicere praefumerem, id ipfum vel arrogantias meae vel temeriv tati mihi afluetae forte adfcriberetur ab ipfis , & quando vel abfenti vel praefenti mihi quomodo pofiit fieri, quas ftultis & ambitiofis quandoque folent proponi, an fcihcet exigant panem meliorem quam tri- ticum , & potum meliorem quam vinum. Sed cum frequenter animadverterem, fociorum & dilcipulorum meorum quam plurimos errare graviter in via, id eft» in his, quae funt pdncipia muficas, fci- licet in cognitione intervallorum qisae ab asquahtate fonorum, vei fecundum arfin & thefin^ntantur, fuccurreadum

confeflas ignorantias ipforum fore exifti- mavi, & confiderandum maxime, ut re« gularem cantum cognofcendo cantarent» & cantando inter imperitos bonorem contingerent, ut magis provedi.

De mufica tamen an fit ars liberalis vel non/ & quid habeat pro fubiedo & quae fit propria pafiio fubiedi eius* dem» & qualiter fecundum proportixK» nes numerorum fundari & inftitui ha- beant intervalla, & circa ipfa confiften* tia, dicere fuperfedebo; fuper vires et» enim puerorum eft hoc negotium, & maioris indigens inquifitionis. lUud ve« ro quemadmbdum de his ac de propo- fitis, & quidam moderni & quidam antiqui, & maxime horum Odo, Guu do , Salomon , & Hermannus magis probabiliter tradaverunt, fcribere atten- tabo, ab aitioribus quidem quaeftioni- bus abftinens. Simpliciores vero medio- ,cnter C0Qie(3aiiS| plurima tamen omit-

SUMMA MUSICiE. I9I

tam» quaB fl!i direrunt, & aliqoa illis nihil prastefitom» nihil futarumtfed oni*

intadla tz dudu ingenioli mei adiun- nes adus bumaoos in fuo asterno pra»-

ganit fecundum quod mihi vifa fuerint fenti absque oblivionis tempufculo com-

expedire. prehendit Faveat ergo debili meas pha»

Et pro ifto quantulocumque labore feio & ad portum ufque perducat, quit

oec a fiimas fufurro , nec alieno quoque cefte Augultino , quamvis ad malum ex

marfupio remunerari vel fpero ve) pofco, nobis fufficimus » nemo poteft bonum

fed ab illo, qui nuUum bonas intentio- &cere fine Deo; & Salomon: omnift

ais iaborem jnremuneratum dimittitt cut fapientia a Domino Deo eft.

JUetrum Eusdem.

Congrue dicatur, dum iufta precatur amicus, Tunc rogat , hortatur quem fe monftraret iniquuSi Sic fceleris clamor mihi frigida pedora praedat, Sed virtutis amor pellit, quodcumque moleflat Forfitan audacem ftdet, Deus ipfe suvabit Parvis parva loquor » nec me labor ifte gravabit Mufica fubieftum quod habet, quo paflio fertur, Qualiter ad mathefim tanujuam pars quarta refertur. Maxima quid refonant inter fecreta polorom Corpora, cur difcors concordat motus eorum: Hoc non eft facile defcribere; nam nimis altum Hoc ultra vires poeris , fiiceret quoque faltum. Qiii de propofito non funt» dormire finamus» Qoi nimis alti font frodos» pendere finamus; Intervallo tamen referamus, quasque fequunturt Et qoae praecedont, & qoaliter haec oriootmr. Sed praecedentis candelam com comitatur Pradica theoricas, fine qoa tenebrofa vagator, Hine erit & cur fi dicantur fingula fcirct Vocibos ut notis contiogat longius ire. Adfis ergo Deus, ad portum duc mea vela, Et mihi, qux poflim benediceres praefto revela^ Nec mihi fit pretium fcribenti iiftula &mae: Non aliud quodvis terrenum pofcitur a me* Tu mihi fis prctiom , fioe qoo nihil efle probator Ufqoam, qood fpeciem bonitatis habere fciator» Nil mihi praeteritom, nihil & valet cfle futorom; Qpolibet in fluau, Deos. eligo te palinorom.

192 lOANNIS Dfi MtJRIS

Prafatio Capituhrum. poft in fuo loco difpofita videbuDtur

Cum inter artes omnes muOca prs habere. Quod mufica prae ciBterts di*

caeteris diftindionibus multis indigeat» ftindionibus multis indigeat, & flgnis»

ut fiiciiius inveniatur ledori, de quo quibus error poffit averti, ex hoc msb-

poft in fuo loco difpofita videbuDtur

Cum inter artes omnes muOca prs habere. Quod mufica prae ciBterts di*

caeteris diftindionibus multis indigeat» ftindionibus multis indigeat, & flgnis»

ut fiiciiius inveniatur ledori, de quo quibus error poffit averti, ex hoc msb-

magis intenditur (multis enim fufficit nifeftum eft, quia peccatumquanto apert

pars pro toto) cum ea, quae poftea di* tiui, tanto deterius efle probttnr. Caa»

centur, per capituia lint diftinda » expe- tus autem inter artes caeteras damore

dire videtur, ut nunc tieali capitulo- magno perficitur, & ita peccatum ilUut

rum pariter proponantur^ eumdem or« longins & citius percipitur» &inagis ia«

dinem obfervantes » quem & capitula famat

Capitula five tituli Capitulorum.

L Qpid fit mufica» & a iiuibus fit inventa.

IL Ad quid fit utiUi mufica.

UL Qpi primp in ecclefia utebaiitur mufica, & quare*

IV. De divifione muficas in naturalem & inftmmentalem» mundanam & hnmanaof.

V. De mufica humana.

VL De notulis cantus ufuaUs iquae fint, & ad quid fint inventae. VIL De fex notularum vocibus» & fufficientia earumdem.

VIII. De palma feu de manu mnfica^ & Uneis vel fpatiis eius.

IX. Quare manus potius eft inftrumentum muficast quam aUud membrum,

X. De intervallis & fpeciebus iliorum.

XL Quare plura non funt intervalla quam noyem, & quare non plures artieuli

quam novemdecim. XIL De fignis intervallorum a diverfis diverfimode ordinatis.

XIII. De cautelis, qoibus novus cantor & rudis cantum addifcat

XIV. De inventione tonorum & numero eorum fecundum antiquos & fecun- dum modernos.

XV. Quae fint claves & viceclaves finales tonorum.

XVL Quas fint cbves inttiales tonorum» & qualiter afcendatur & defcenda-

tur» & quantum. XVIL Qpaliter cantus plagalis diftinguitur ab anthento per claves difcretivat. XVIIL De tropo , & tehore , & caudi , quae tttenditur in cantu. XiX. Qpaliter & ubi Gloria tonorum inchoatur, & de hemitontis && XX. QuaUcer & quot modis error fiat in catito. XXL Qualiter novus cantns babet fieri & diverfificarL XXII. Qpae fint vitia in novo cantu cavenda. XXIIL De Folyphonia, & divifione ipfins.

Cafi-

SUMMA UVilCM.

193

Cafitolvm L Quid fit Mufica, & ad fuid Jtt invMM.

MuOca fecandam quod de ipfk mteo« ditur» eft ars modulandi fonos difcrete. De qua primo yidendiim eft» unde dicaturt & a quibus fuit inventa : pollea dicen- dum eft» quae Gt eius utilitai: poitea qualiter muGca diridatur» & quae ante- cedunt, & quas fequuhtur ad ipfam; & fic ob honorem tbrnarii pro tribus prx- didis principaliter inveftigandis , in ter- nario tradatus ifte confiftit. Ternarius primus eft impar numerus in duo aequap lia indivifibilis: primus numeruseft, qui habet medium, in quo unitas conGftit^ unde & a philofopliis di ^..f/fcm nf,if«irrfjif.i^4hff.jM Mufica itaque medicinalis eft & mi-

Dul- rantur, prsecipue per melancholiam &

cis eft» quoniam inter omnes artes nul* ex triftitia generati: per muficam pro-

la. tam velociter, nulla tam obleSat: hibetur, ne quis incidat in defperationis

UtiliSt quoniam eius artifex, qui eft exitium & moerorem. Mufica viatores

muficus, novi & regularis cantus inven* confortat, fiires & latrones exanimat,

tor, & eiusdem iudex, & irregularis & in fiigam convertit. Per muficam

poteft efle corredor. in bello timidi confortantur , difperfi

Ex iam didis diUgenter intnenti patet revocantur & vifti: & de Pythagora le«

differentia inter muficum & cantorem: gitur, quod luxuriofuro quemdam per

omnis enim muficus eft cantor , fed muficam ad continendam revocabat Eft

non e concra. Cantor enim, qui eft enim qusedam fpecies cantilenas, qua lu*

ffiuficus, & theoricus & praiSicQs' eft xuria effugatur, & eft alia, qua luxu-

in hac parte: cantor vero, qui non eft ria provocatur: quemadmodum etiam

muficus, nec etiam dici debet pradicus, eft quaedam fpecies, quas fopit vigiles,

nifi nomine ufurpato, quia pradica te- & eft alia,qus excitat dormientes. Mu«

netur procedere fecundum praecur- fica mltigat iracundps, triftes laetificat,

fentis theoricae rationem, ficut in ifa- varias cogitationes diflipat & ab eis dif-

gogis continetur. Cui ergo cantorem foflvit. Mufica etiam, quod maius eft»

artis expertem comparare poflumus, ni- fpiritus malignos perterret & fugat, fi-

fi ebrio verfus locum propofitum cur- cut & David citharifta 1n libro Regum

renti, vel caeco alicui canem verberare legitur e Saule rege obfeffo a daemone

volenti? Sed cum plurimos tales canto- daemonium effugafle. Et nihii mirum

les perceperimus & nofcamus, in eis eft, hominem utpote animal rationale in

contingere videmus , quod dicit Bottius mufica deledari , cum & greges quadru-

de minus prOvedlis in libro confblatio- pednm, quaedam aves, & quidam pifces

nis, quod ipfi tales veftem philofdphi- muficae videantur obledlamine permulceri.

B b z ^^*

19S lOANNlS m MVRIS

Metrum de Eodenu

Artis prxfentis frugem fi nofcere qDasris»

Flaccum dicentem verbis cognofcito veris ;

Utile qui mifcet eum dulci» laude fruetur,

Ars prxfens tenet hoc, laudari iure tenetur.

Aures demulcet» menti blanditur, & eius

ytilis eft,ufus, removetque fuo bene peius.

MuGcus eft cantus iudex^ inventor, & liarum,

Quae funt diftortjs, corre(Sor in arte viarum.

Muficus eft cantort quod non convertere debes

Subito qusevis pro figno 6 tibi praebes.

Cantor non debet laudari , qui caret artCt

Decipitur credeos totum vi^ fibi parte.

Mufica quid valeat & quantum, qui bene fcire

Vult^ p^r fynodochen quadita poteft reperire.

JEgrotum lanat» confortaqs mufica fanum,

Exhilarat parvum, iuvenemque, brevem quoque canum.

Praecipue cerebri morbos, mentisque timores

Lenit, ^ alleviat, fugat, ac fapit elTe minores.

Sic & Pythagoras curavit luxuriofum,

Cum fqit illecebras cantu liquifle lucofum.

Carminis id genus eft, per quod lafcivia crefcitj

Eflt aliud, qupd eam compefcens ludere nefcit

Mufica confortat triftem, folatur euntem,

Oblitumque vias fiicit bunc afcendere monteni»

Fures exanimat, l^trones pogit abire;

Curas depellit. fiicit & quandoque perire.

Adiuvat in bello timidos , revocat ftigientes»

Fort^s protrudit palm^m bpllando peten^es,

Infuper &' buciphai ad cantum faltat in hoftes,

Hos quoque profternit immotos quafi peftes.

Spiritus immundus etiam fugit hac mediante,

Signans, quod diicors eft nunc, velut Sc iuit ante.

Sic David in Saule fedavit daemonis irjim»

Qfteodeas citharas vijrtiitem (iarmine miraoL q

SVMMA MtrSICiB.

197

Capituluh IIL

Qm prim utAantur tnujka in ecckfia^ & quare.

Cam itaque tot & tanta, imo in- namerabiliter plura muGcae reperiantur pra&conia, flatuerunt primo Ignatius» & poft beatus Ambrofius Mediolaneufis ar- cfaiepifcopus, ut in ecclefia Deo fervi* retur per cantum propter maiorem eius reverentiam & honorem. Ordinantes igitur, quid & quantum, & quando, & qualicer cantandum eflet in ecdefia, praeceperunt, ut non iocuiando, riden« do vel faltando, fed Iiumiliter ac devo- te in divino quoque bfficio coram Oo« mino in fanda ecdefia cantaretar. Idem Ambrofius cantum fecit cuilibet diei to* tius anni proprium & fpedaliter aOig- natum • & per fuas iurisdidionis omnes ecclefias eum inftituit (blemniter obfer- Tandum.

Abinde fandus Gregorius Romanae fedis antiftes, fuper cuius humerum Pe- trus diaconus vidit (edere columbamt qnando idem Gregorius ntilitati ecclefise praevidendo fcribebat, cantum compo- fuit per tot^m Romanam ecclefiam pro- niulgandum, & primo eum ad eccle- Oas cathedrales cransmifit; fed proliarum eum noQ fedt, quemadmodum fanSus Ambrofius didlus eft cantum fuum fe« cifl^^: & hoc ut quidam aflerunt, prop- ter fatigationes morborum, fuit enim femper quartanarius , & prasterea urge- bat eum fyncopis & podagra. Alii diw cunt, & melius forte, quidquid (cripfit Gregorios tam io caoto quam profa » ft

materiam & quaotitatem & qifialitateiQ a SpiritO faodo accepii^

Alii diw cunt, & melius forte, quidquid (cripfit Gregorios tam io caoto quam profa » ft

materiam & quaotitatem & qifialitateiQ a SpiritO faodo accepii^

Audoritatem autem in. ecdefia cao- tandi caufa devotionis trazic a cantu re- ligioforum antiquorum tam in novo quam io veteri teflameoto. Legitor in Daniele & tribus pueris laudem Deo canentibus in fornace: legitur etiam ia- Exodo, poftquam Hebraei mare tranfie- rant & viderant iBgyptios involutos aquis fubmerfos , Maria foror Moyfis cum fratre fuo in cantico fuo laudes Deo pfallebant, cantando narrantes mag- nalia falvatipnis. Item rex David & ct- tharando cantavit coram arca & coram Domino, &aliQs cantare monuit in diver- fis inftrumentis muficis, dicens: Cantate Domino canticum novum& reliqua, & ite- rum : cmttate^ & exuUate & pfalUte; & iterum: Domino in tympano ^ cboro^in pfalteno 6f citbara, in cymbalis benefo^ nantibus, in cbordis ^ organo, in tu- bis duSilibus & voce tub^ corne^ In oovo etiam teftamento poftquam unus angeluis ountiaverat paftoribus Chrifti nativitatem , ne parum videretur unius audoritas^t multitudo angelorum fimul cum ilfo cantavit Ghria in excelfis Deo &c. Praeterea reperitur canticum Za- chariset (d|icet BenediQus; canticum Mariac Mt^gnificati canticum SimeoDis Nunc dimittis^ quae non fine caufa can- tica nuocupantur. Modus itaque ca- nendi & ipfius cantoris devotionem oftenditi & in auditore. fi bonae vo- luntatis eft, fufcitat devotionis afiedum, & propter h6c in ecclefia merito fre- queotatur bumiiiter ac devote.

Bb 3

Me^

198 lOANNIS DE MURI&

Mitrum de Eodem.

Fnidos cantandi magnus perpenditur ttfqae,

Hoc attendentes Ignatius AmbroCusque,

Decrevere» Deo quod in ecclefia celebretur

Cantu, qui mentem devotam concomitetur*

Ambrofius dedit officium fpeciale diei,

Cuilibet in cantu prolixe materiei.

Inde Gregorius eft Romanus papa fecutus^

Cui placuit modus bic quod non (let homo qm»fi mutns,

Kam decet, ut mundi faivator trinus & unus

Obfequii trinum noftri capiat. fibi munus.

Cor cupiat, fonet os, & macbina tota laboret

Corporis ad Dominum, quod fic devotius oret

Qui bene raente fono fiidis orans operatur,

In Domini templo merito citharifta vocatur.

Cantum papa novum diflinxit in ordine fadum,

Spiritus hunc fandus docuit, quod in hoc fuit adunt»

Nam Petrus afpexit, quod pulcra columba fedebat,

Aures quae Papae tangens quandoque monebat

Morbis adfcribunt quidam cantus brevitatem

Qpidam pro cauia ponunt Domini bonitatem.

Nam quamvis brevis e(t, quidam nefcire videntur,

Magnos cantores fefe tamen efle fatentur.

Eft meiius, quod non currit confufio mutta,

iEftimo, quod fuit bsc Domini pietate fepulta.

Syncopis & podagra quartana filere iubebant.

Hunc quandoque brevi nec eum cantare finebant

Quseritur a tergo, quod praecantaverat ergo,

Qpo decet impleri vacuum, quod nefcit haberi.

Traxit in exemplum tres itl fornace canentes,

Et Moyfeh, quando fub aquis periere fequentes.

Rex David omnimodo cantu fervire docebat

Ante Deum, citharamque tenens hanc percutiebat,

Multotiens cantare iubens, pfallens iterabat

Verbain cantandi, fignans quod abinde vocabat

Nec non & Chrifto nato fub tempore no(ftis

Civibus angelicis hoc in modufamine dodis

Gloria cantatum paftoribus eft recitatum

£t nobis per eos didum fcriptumque relacum.

CaiK

SUMMA MUSICJE. X99

Cantns io ecclefia fi fit devotus honeftas»

Et placet, & mdgnns eft illius illico qnaBftof.

Hunc amat auditor, mens cuius tollitur orani»

Cantibus angelicis quafi praefens eflTe laborans.

Qjiod fi non boous eftj buic difplicet, eftque moleftus»

Aut dolet iratus, aut conqueritur quoque moeftus.

CapitulumIV. minatiat quaedam vafaUa efle dicuntiir.

De divtlkmitnufica in naturalem^ in^ CbordaUa funt ea» quse per chordas me-

firumentalem , mundanam & tallinas» ioteftinales vel fericinas exerceri

bumanam. videntur; qualia funt citharas, viellae &

Mufica quasdam eft naturalis» quae- phialae, plalteria, chori, monochordumt

dam inftrumentalis ; naturalis quaedam fymphonia feu driganiftrum, & his fimilia.

eft humanai & quaedam mundana. Mu- Foraminalia funt, quorum diverfitas in

Oca mundana fit per varietatem & con- fonis a foraminum diverfitate creatur ;

cordiam fonorum a motibus fupercoele* qualia funt mufa^, fyringae, flauta, tibiaet

ftium corporum caufatorum. Sicut enim cornua, fiftuiae» tubae, & fimilia. Fafa^

teftantur philofophi , non fuit pofiibile, Ua funt » quas & foraminibus carent &

tanta corpora tam velociter moveri & tam chordis per modum vaforum concavo-

continue absque fono. Cum igitur firma- rumformata; qualia funt cymbala, pel-

mentum & planetae fpeciales & diffe- ves, campanae, ollae, & fimilia» quae fe-

rentes ttotus habeant » a quibus & cundum materiae & formae diverfitatem

fpedales & differentes cantus harmo*- di verfos fonos emittunt Sed inter caetera

niam quamdam ex fe generant, qnae inftrumenta muficalia inftrumentom vo-

mufica mundana vocatun cis humanae eft dignifllimum, eo quod

Artificialia vero inftrumenta mnfica profert & fonum & verba • cum caetera

plurima funt» quae temario dividuntur; de fono tantum ferviant» non de voce,

quaedam coim cbordaUa^ quaedam fora^ & univerfidis eft.

Metrum de Eodem. Ut naturalts» inftrumentalis habetur Mufica; fic fpecies binas proferre videtur. £t naturalem binas genuiflfe decebit» Mundanam» velut humanam fub fe retinebit. Motu mundanam coeleftia corpora caufant Magoo continuo, quae nullo tempore pauiant Haec humana^ parum nos expedando monetur : Inftrumentalis plus infpicienda videtur. Huic tres cbnt fpecies tria, chordaquct vasque» foramen» Chprda praeit» reliquis mage digne fuumque notamen»

Huic tres cbnt fpecies tria, chordaquct vasque» foramen» Chprda praeit» reliquis mage digne fuumque notamen»

In-

20O tOANNIS DE MURIS

Inteftinales, fericinai atqne metatli Vidi, qiias ocedo iueliorcs» nec poto (alli: PialtenoBi, chonitt & fiftrum, citharas focienCiir, Impulfu quoniam fimiii bsc refiraare videotnr. Arcuf dat fonitu» phiahe rotuhe mooochordas Cbnoafa dida quidem funt , fed feibnantia chordae Multa forata fimul funt inftrumenta fonora. Nec folum forma diftant maiora minora» Tibia , &kcotym & fiftula , mufa : Utitur his modo j>lebs , & eis quondam fuit ufii» Organa five tubs;, corqua fonitu vehementi Aures percelluot valido fufflamioe venti. Mufica fit nobis etiam per va&ula nqta, Pondiere quas diftant, & forti verbere mota, Cymbalat campanae» pelves, oliaeque videntur Taiia quae refonant. quando pul&ta moventun Humaoum tamen huic videas praeffaotius eile, Dom quae fignfficant voci dat verba fubeffe.

Capjtuloa V* De Mufica hunam.

Dido de mtifica inflromentaH &t recorfus ad homaoam , de. qua prioct- paliter intenditur > ut de ipfa dicatur. Cum itaque nmfica fit modulatio fono- rum difcreta, ftride ftimi debet haec di£lio_difcreta. Si enim lafgc fumeretur, ut difcreta idem diceretqood diftinda, id eft, cum diftindione fada, fic etiam mulica rebus irrationabilibus conveniret» ficot a yerbis quibusdam , quae fonos diverfos in cantu fuo fatis diftiqguunt. Si vero ftri- £te fumatur, idem eft dilcreta, quafi cum difcrettone fada , & mufica fiC accepta tantum habet homim Qiwvenire ; homo enim inter animalia caBtera^ cimi diRxetio- joe caotat , & alias operationes exercet. Caotare dichmr philomel», plitacus, lau- dula» meruiae, ffroa» &iruodOt & gal-

los, &h1sfimilia/fed haec fola nator» knpellente fen cogente cantum fuum ex- primunt: homo vero cum difcretionc cantat, ieu cantoi fuo perfeda ferie ver« ba coniungit

Cantus dicitor qoafi fooonis aidos; caoor autem quafi cum anhelito labor* Inventores itaque cantus & primi dodo* res confideraverunt trocheam arteriam» id eft» prganum vocis humanae, fecundum triplicem difpofitiodem triplicem cantuni pofle proferre. Qpandoque enim dilata- turmultom, & emittit fonum gravem: quandoque conftringitur multum, & red- dit fonqm peracutum : quandoquemedio modo fe habet i A red nt ex hoc

hoc obtinendfim diligeotiffime ftodue- oftenderet opus fuum efle perfedum«

ront» ot qui mofioim nefcit, & fcirc £t propter hoc merito fobiongitur» &

defiderat, (ecundum regulas muficas ar- requievH.

tificialiter procedens, caotum muficum, Neceffitas etiam five oportunitas plu«

id eft mufice fcriptum difcat abs()ue do- ralitatem notarum avertit, cum fupeiflui-

cente, examinet, iudicetqoe, confirmet tas in arte vitium reputetur. Quod fic

rationalem, corrigat incorredum. probatur: cum ab ut incipieqdo perve-

Adinvenerunt ergo primi dodores niatur in mufica, de quo poftea dicetur,

mofici fex fyllabas, «^, r^t m\ /a;. /o/, ufque i!^, (i olterius afcenfus foerit,

Quod fic

rationalem, corrigat incorredum. probatur: cum ab ut incipieqdo perve-

Adinvenerunt ergo primi dodores niatur in mufica, de quo poftea dicetur,

mofici fex fyllabas, «^, r^t m\ /a;. /o/, ufque i!^, (i olterius afcenfus foerit,

/!s, quas funt nomina lex notarum, ii ponetor femitoniumt de quo poftea.di-

confiderantor absqoe alternatione & nio- cetor. Sed feoiitoniom habitom foit

tatione ip&rom, fi cogente neceffitate prios; fic ergo idem bis pboeretor in«

alternantor fopra & tnfra omnes notas otiliter & pro vicio repotatpr in arte.

ttfqoe in infinitom, fignificant, & no- Sed forte qoaefet aliqois, qoare femito«

mina font earom. Ifis nomioibos, no- niom ftb locator in medio fex notarom

t£s ot didom eft» appellantor a«GalIi- praedidarumt quod oec iq primo nec

ciSft AogliciSft Teothonidst Hongaris» in fine? Ad hoc dicendom eft com

Slavis & Dacis, & caeteris Cifalpinis. Ita- philofopho, qood ars imitator iiatoram;

li aotem alias notas & noinina dicontor in natoralibos aotem fic eft, qood mem-

habereft qood qoi fcire voloerit» qos?- bra mollia in medio fuot locata & in*

rat ab ipfis. tra redofa, ot cerebrom in granio, in*

Sex prsedida notarom nomina fofii- teftina & fpotalia in cavitate coftaroot

ciont ft non folom propter fenarii digr medolla in ofle : & com femitoniom

nitatem , fed etiam ot io arte foperifui- mollem habeat fonum reliquarom alia-

tas evidetor. Senarii dignitas eft» com rom notaromft in medio illarom potios»

fit primos nomeros perfedus, ficotarith- qoam in extremitate locator.

inetici dicont; & probator, dicit enim Qpa&ri etiam poteft, qoare illse fylla-

iMloyfes in Genefi, qood t)eos creavit bae potiost qoam alirs nomina fint fex

ccelom & terramft id eft, qoatuor ele- prsedtdarum notarumt id eft» quarelit-

menta, diei prlmae in fpatio^ per quin- terae sflse ib fyllabis ponantur? Ad hpc

qoe dies continoe feqoentes ipfii om»- dicendom erit fecoodom qoosdam » qood

vit , in die feptimo qoievit ab omoi o- absqoe rattone fortoito hoc eveoit ;

peri, qood patrarat Et ait Moyfes: quO noo aeftimo» verom efle: dicit

igitur perfeSi funt ceeU & terra &c. enim Ferfius, qood qoidam imperitiae

Poftqoam eoim Deo phcoitft non die foae folatiom qoserentes fortoitas aefti*

nna, fed ploribos opos mondannm per- mant partiom orationis* pofitiones » &

'! ficere in fpatio fex dierom, hoc i>ene caeterarom ordinem hon jpoflTe percon--

* debebatft «ontingeret com fenariils nn- tarij qood dicere ftoltom eft» & po-

8 Cc « teft

204 lOANNIS DB MURIS

ted probarL Sdendani itaqQe* com fjU qoireBti. qttod potiui CBiii fexta fylhfMi

lab» prasdidas flgoa Gnt vocDm t & vo* repetttar ufla vocalts » quarn aliqmi rdi*

oomen acceperunt» ut vocales dicantur» DeeoofonaotibasdiceBdttmeft>qaod

rede in his fyllabis omnes quandoque tbi poBQntur & motae feeimdam qood in

ponuntur. Sex autem fyilab» funt » on^ fyllabis duo plus babeot de fono» fd*

de oportet » quod prima vocalium io ok licet e. ft / oontioeot etiam quatoar

timaTyllaba reputatur( & non ordinan* femiTocaies, & Gc omoes fpedes litte»

tur hae vocales io his fylhibis« quemad» rarttm ad fignaodufflt qood geoenditec

modum io orthographia ; ibi enim or- pro omnibus diSerentiis ootas acdpiao-

dinantur fecundum fitom organi voca- tur in cantu; & fic patet oumerus ife

h'St hic autem fecundum qood mious fufficientia didarum notularum. Qpod

& plus habent de fono» & fic ot ami» aotem vocales vidnas non cootinoe po-

ods aperto fodo fiat proceflfus ad ma* nunturt ftd mixtim» hoc fiidum ellt

gis apertum quemadmodum didum efi; oe fonorum vidoia» quas a fere fimili

quod prius eft caotus gravis, poft aco os, ut fupeitoribus eft additum. Item in gre> mio indids^. foi, re^ ut^ eft impreObm» g. nomeo eft davis , Jb/, re & ut nomina funt notarum, quae davi debentur; fol inferioribus , re prope fuperioribus • ta longe fuperioribo^deputatur. Item in gre- mio medii ponitur {. la, mi^ re. J|. no* men clavis ; ^ /a, mi & re nomina funt no« tarum, /a inferioribus , mi & re fupe- rioribus debentor , fed differenter^ fi coh» tinue fuerint , fiipra b. rotundum in di- do l la, mi, re. dicetnr mi; fi vero coo- tinue poft t) quadratnin- fuerint , re in t la^ re, dicetur.

Item

SUMMA MUSICJE. 207

Icem ia gremio medici ponitor b.fa, intelleaualiter interclara. InteVeQualiter

k mi; utramque b \ noxnen eft davu diico,. quia contingit quandoque lioeam

nnius» fed differenter, fi em'm fiierit b. fupiemam vel infimam quatuor linearuin

rotundum , in eo dicetur fa, fi vero 1) aAaaliter poni. & aliam quse poteft po-

quadratum, m folum. Item in finu ip- ni, & non ponitur, fiibintelligi; & fpa-

fins medici Cfol.fa. cpllocatur; c no> tiom tale interpofitum notabile, td eft,

men eft davis ; fol & fa. nomtna funt notis aifignabile dicitur dici.

nocarom , Sc utrumque debetur inferio- c • j n. . 1

ribus . fol prope ponitor . fa. longe po- Sciendum eft Atam . quod antiqui pri-

fitis condefcendtt. Ultimum d. &. fok T '"t« claves A. re. & poftea B. mi. &

in fino medici radicatur. d. nomen cla- ficaw^ndendo invenerunt fecundum cor-

vis, &. Scfoh nomina funt notafum. *"" btterarura m abecedario. poftquam

& comparantur inferioribu« differeoter. ^«'® confiderabant amtum altquem uf-

iiicIavibo8longepofiti8,&/^/vuItpro- '^''^ ^%j'r' f^''^^''!:. «5« antipho-

pe pofitia adiuogi: "*»" pfapientta & fimtlta &c ; fed non

Inter cetera fciendum eft. quod fedes f°^i «^! °«^ nerts ve

quod fedes f°^i «^! °«^ nerts ve

in linea. eo quod eft princtpium line«. C"»08q«e fot Uboris fiiiem vd ignorat vel

oo» tota ufqoe ad fioem. vd nfque ad °?° P^^Pf»"».'' ^"Pi" confiderandum

fai mutttionem nomen illtus articuli fibi ««• SM clw« dtais arttcnhs appro-

obfervat Similiter & clavis ifta didtor ^^ ^?" ^"^ !">"'«» dtfttnguijntur.

eOe in fpatio. quia fignum eft articuli ST^n^^iJ rT? ^ ''^'? ^' ^

& prindpiom fpatu, quod ab ipfo arti- ^* ^V ^ ^* ^'t ^^"'««^'cuntur.

culS denSminatm ufque ad finem fpatii. ?«« ^^°°^ «"J» * f Pf » «^«5"'» <>*>-

▼d ofqoe ad feqfibilei mutationem eius. f„^° ?f "/•.^T l f "^'''''" ^""

Spatium vero didtur fuperfides articulum ^»"*' «' *! %^- ^•/•^' * *»« ^^cuntur a-

pLem defignans a C. i^ ufque % la^fol "^^* ^°« ^^f^ «^»?"" '«^P^*» P'»-

fc^hoc videndum eft. qn^d fttpra V "»»«;"«" «^^^^*" confueveruot Limes

foL & infra C. «f. i fpatium nOttbile. terttus continet has daves ^ J.^i & di-

at didum eft. oon habetur, quia fpatium cuntor peracot», quia font acotiores a-

.in mt^ca nihil aliud eft, qoam fuperfi- cutis. Et hsec de davibus ad prxfens

dei doabut finda^roximis adoaliter vel fuffidant

Metrum de Eodem.

Artis principils non notis nemo fcit artem.

lUa fciens ideo totum non fdt, qoia partem.

Scire manum cnpiens, quam mofica pofcit habere»

Dodoram poterit fubiilia corda videre. Artl-

208 lOANNIS DE MURIS

Ardculos denos digitomiii iunge noveoos» Hi diftinxerunt notulis & carmine plenos. Gamma ut in fummo pofuerunt pollice graecnm^ G tibi fibi clavis * ut fit nota fic erit srquum. FoUicis in gremio ftatueruot A. re priores;

A. cla?is» nota rt fit, fic docuere minores» Radix dat B. mu refecat B. tni. aotulabit

C fa^ ut^ hioc fequitur» Ted & indicis in pede flabit

C. clavis tibi fit , fa refpicit inferiora :

Ut nota» qus fequitur» tantummodo poft^riora»

Sic efl; in reliquis» fit clavis littera prima.

De notulis qusdam fcandit, quasdam petit ima.

Hinc tamen excipias ^ fol^ fa. ^. la fol altum t

Supra fe quoniam non poflfent addere ialtum.

Refpiciunt tantum daves gradiendo retrorfum»

Deficiente via non eft fuga, vertere dorfum.

In b. fa. \ mu non fic tamen efle videtur.

Namque duplex ibi h. duplici pro clave tenetur»

Molle rotuodum b. fa, jprxcipit efiTe futurum»

fi (I)) fi quadratur, poicit mi. fic quoque durum.

Quodque rotundum fit, vel quadrum, lihea praebet

B. molli fpatium » duro quoque mufica debet Articulus cum par fiierit, fpatlum retinebit; Impar fi fuerit» tunc linea nomen babebit. Suntque novem fpatia, fed abundat itnea dena» Extra quam fpatium non fit tibi querete poena» Interclufum fit fpatium vel mente vel adu Omni vel careat notularum tegmine tadu. Cum fapiens fueris» finem praenofce viarum^ Quo fine fi gradieris» confufio laedet earum. Linea vel fpatium currit qnafi pagimi tota»

Cum fapiens fueris» finem praenofce viarum^ Quo fine fi gradieris» confufio laedet earum. Linea vel fpatium currit qnafi pagimi tota»

Ut clavis docuit, quae oon ell clave remota»

Qiiaeritur , in palma cnr linea non variatuh

Pagina faepe tamen» com fcribitur, hoc patiatur (a>

Solvitur ad totum , quia palma ftat integra ttntumi

Nec poflet facile dare quadrupla linea cantnm.

An multi paucis plus poffint» non dubitatur;

Hinc eft in magnis » hominum quod turba rogatur. ^

(a) «c(: ftgini com timai Imc Yndvm cichio pctfotos»

SUMMA MUStC£/

209

Cavitulum fX.

QfUfri manus potius fit inftrumentum^ quam aliud membrum.

Dirpofitioaem manus five palmse roii- JBcae & Dtilitatem confideraotes » non eft oiiram, .fiquasratar, cur doAores pri* mi non fulidaveruot principia mdficc in quocumqae inftrumento exteriori, fed po« tius in manu , qus humani corporis or* ganUm & pars eflfe^ docetur ? Sed qua^- fHo prima prittip per ioterpretationem» fecundo pcr rationem folratur ; inon e- nim eft verum , quod folum per manum hoiuf principia cognofcantur , fed etiam per mooochordom. Sed id nec habetur a quolibet, nec femper eft pneftot habilius etiam & promtids per mantim habentur ifta , & etbm exercentun Coiifiderabant igitur pnediOi dodores , qura » ut di61t Ariftoteles» inter qiiosvis ib]fos dao tan- tum reperiootor difcipiinareSf. fcilfcetvi- fus & aoditus , qoonim mterqoe dodri- nam appreheodtt ; quod fien habee per manum ; hoc enini videns ft iMidieos » & hanc diligenter attenden$ m«ltem in ea oapit pr quod mufica va« let videnti & furdo , fed parum , ut fi ante furditatem participabat auditum, & fi tunc non ignorabat Similiter caeco & aiudienti valet hoc artificium, quia taftu praeambulo poteft manum difcere, quam« yis prius nefciverit. Sivero fueritfurdus, .& numquam audivit , niiiil ei valet mu« fica neque manus, quia, ot dicit Arifto» teles> caecos non fyllogizat de oolori» bus^ &fic poflumus addere, .qoodnec furdus de fonis. Sonorum enim propriooa eft fubiedum auditus, qoemadmodom coioratom ipfius yifus. De in(fa:umenti8 «xtecioribus muficis dioeodum eft, quod fiirdonon valent» qoamvis ante peritus fiierit in arte exerc»idi mofica inftra- menta Caecus aatn^ & ao^ieos qoibus* dam mofids ipftromeotis utt poteft, qai« busdam yero minimet qaod ibcile eft cogoofcere, nec eget exemflis.

Mrtrum Busdem*

Utill^'fRt maoits reliqois magis elTe doeetor« Qoanto plos habilis ft praefto femper habeton Senfos pi^cipui pnofunt hac arte iuvantiei Audittn tadu , vifosqoe fito. mediante. Sordo nil valet hastf/ caecos tainen bae operator^ Dilcehs atqoe doceos, qooniam cantare notatun Rone fooom fordo, oeco projpoiie colorems Si itbet io vanum cotifumere forte iaboremi Inibumenta ferunt qeci refooantia molti» At fordi redteot oollo modolamine foltl

SCHffTOKtS VBt. DB MUSICA. P. llt

Cavi-

210

lOANNIS DB MUaiS

CklPITULITH X.

DB MUSICA. P. llt

Cavi-

210

lOANNIS DB MUaiS

CklPITULITH X.

De Jpeciebus intervaBorum.

Dido de articulis, qui & fedes efle no- tarum dicuutur; bdbito etiam de notis, quae articulis aflignatas funt , fecundum quod unicuique articulo vel nota una de- bet adfcribi , vel duas vel tres , & non plures ,quod nihil aliud flt, quam foni Qm nica percuflio feu idus: nlterius autem confiderandum eft , quod fi melodia fiat compofita ex duabus notulis, quono- mine cenfeatur, & quot modts habeat variari, Notandum igitur, quod hxc com- binatio notarum dicitur geuerali nomine intervallum. Intervallorum novem funt fpecies, fcilicet unifonus , femitonium, tonus, femiditonus, ditonus, diatefla» ron , diapente, femitonium cum diapen- te, tonus cum diapente: ad haec ukimo coniungitur diapafon. Unifonus autfetti eft quafi primum & fimdamentum inter^ vallorum , nec eft unum novem interval- lorum , quia non conftat ex afcenfu vel defceofu notarum , nnde & dicttur unr-r fonus, to qupd plures notae uniformiter fonant, dum continue in eadem linea vel in eodem fpatio continentur, ficut eft r^, re. fa^fa^ ^hfol & fimiha; & dicitur unifonus a foni unicate.

Contra dicendum eft de femitonio« fe.. condum quod femitonium minus eft quam tonus, & ficut ad modum privatibnis fe habens • tonus autem ad modum habitus ; & cum privatio non cognofcatur nifi pec habitum, prius dicendum eft, quid fit tonus, fed hoc nomen tonus conve- nienseftad multa. Tonns enimingram- matipa eft acceotus, qui ab antiqois di*

videbatur io acotum , drcomflenm & gravem, moderni vero in acotum, mo- deratom, & gravem. Tonus in mofica ae- qoivoce adhuc didtur ; & dividitor in to- num duarum , & in tonum plurimaroni notarum , & in tonum (minorem) , & ia tonum maiorem. Tonus minor nihfl aliud eft, quatt confonantia diiarum not^um diffimilium perfeda & prima, & huius con- fonantia dicitur intervallum , quafi inter- ftitium five diftantia. Confonantia dicitor tonos quafi fimul fonantia, quia fi melo* dia toni fcinditur per interftitium dhi- turnum , virtutem & natur^m todti amic- tit, nec tonuseft appellanda^ Confofumtia igitur in hac definitione fumitor ot genuSt diffimilium notarum^ ut uniiibiius exclu- datur: hasc differentia pafeSa excludit iiemitonium^ & haec. paiticola pr/;»a ex- clpdit femiditonum & alias fpecies inter- vallorum fequentes.

paiticola pr/;»a ex- clpdit femiditonum & alias fpecies inter- vallorum fequentes.

Sciendum itaque, quod femitonium non dicitor a J^mi/quod eft dimidium, fed a femuSf fema^ femum^ quod eft imperfedum, eo quod non perfede eft tonus, eftenim plusquam tonitnedietas: fic didum eft de Troianis Semiviri pbrjh ges^ & iterum Nos pbryga femivirum &c. yeftibos nimirugi ^utebantur ad mo- dum mulierum , unde & femiviri dice- bantur. His didis de tono minori, re- ftat dicere de tono maiori. Tonus ma- ior eft melodia plurimarum notarum unius cantus, proprjetas eius maxime attenditur penes finein. Sed ne citiua properanti fiat interruptio , mentio hu« ius ceflet ad praefens , quia de ipfo poft« ea multa dicentur. Seraiditonus dicitqr a femis, quod eft imperfe 00« co^tei habeant ^. T"» ^ /? '? ^ «.olli «».o c«m

noT«n modi., ita ut « ei. nov».. iata- ^- *•. "^- f«^> & f»l»r.on. fi p«

«-11, r»r«.»».... ^r.^ okr.,..^. /........* «ij modum intcrvaUi rocr.t ei coniunaum.

valla uirmentur, non abiurde qu^eretalu _, , - , . ^. ^^ u «,* *.

,„U= quij ".«^rib». ..«dU & f». Jtnti": i" -iSiiS» tl'ia*

pra diapafon & mfra habeant coniungk ^. r •""*"" ' J* "'' ««wwm» ♦iimmi. quare, mulicus tantum novem contentus

eft interyallis ? Ad quod dicendum eft. Sed dicendum cft de Intervalloi quod

quod in qualibet arte fic eft: quidquid fonat diapafon; item quod 19* articu*-

impedit finem artis, illud maiori iure li feo fedes notarum ab antiquis Ao&o^

debet ab arte remo veri. Sicut in gram- ribus habebantur: quorum an plures el^

matica, quae finaliter intendit congruum, fe poQiqti an debeaot inveqiri. Ad quod

errare dicantur barbarifmus Sc foloecif* poteft dici» quod 19* fufficiunt» fed

mus» & quod magis mirum eft, etiam plures bene poflunt haberi; cum enidi

cacophaton evitatun c^ntus diftingu.atur in gravem » acutuin

Sic & diale£tica, quae intendit fkcere & peracutum, ^ cpm oQlo claves de-

de re dubia, dum venatur fyllogifticam ferviant gravi, feptem aputo» & quatuor

neceflitatemt inutiles coniugationes pro»- peracuto» vix contingjt aliquem habero

pofitionum extricat, qualis eft coniun^ vocem tanti vigoris, ut fine vocis mp^

dio duarum aflbmtarum in fecfinda fi« tatione iftas clayes canendo transcurratt

gura, & caeteras huius modi paraiogiftiw & plores afcendac» licet eflent inventae.

cas phantafias ; & in fingulis artibus eft Qpodfi forte cantor aliquis cantnm in«

aliquid huius reperire. Sic 8c in Qiufir ibrips non inceperit opportune , fed eum

ca» cum prsdpue deledatiooem intendat, incompetenter fubltmius inchoando fn>>

quidquid eidem contrari(iqi videtur» abif- periores clavei afcenderit in numero cla«

git ft contemnit. lunduras autenn qop vipmt fe non conqueratur habere defe«

tarum ^. quia non cpnftitunnt aliqqod dum( loco enim prioris clavis qu^fita

quia non cpnftitunnt aliqqod dum( loco enim prioris clavis qu^fita

intervallorum, quod fit onum ex ooveoji & oon |ovent9y fuoi^ ioikriorem pra*

SUMMA MUSICA^ ai3

ximam eidem Utters fenrientem, & per lavit, & minimum D.la^fot d.1a.folr§

diapafon in ea» fonum tnveniet txopta» appellavitt & fuperadieidt davi//(i. Qf

tum; quod patet in inftrumentis muflcis, ^. foL Et rationem huiua affignat: cum

quae non habent nifi feptem vel odo no^ habeamus diapafon in gravtbua ^ G. ut^

tarum dtfferentias , in quibus quilibet ufque G. fol r^, ut. & fimiliter in acutis

cantus invenitun 2l G.fol^ re^ut^ qudd eft finis gravium,

Quida^ prsdiAum decem npvenarinm ufque ad ^.fih re^ itf. quod eft finis acu-»

adlcribunt 19. ipfius manus articulis» qui tarum » in peracutis dixit Guido tot ha-

dum plures non reperiuntur in manu» di- bendos articplos » ut e^iam diapafon ia

cunt» quod plures notarum fedes non eis poffit compleri, vei quod mufica ia

poflfunt invenirl Sed sftimare talia ftul- hac parte pateretur defedum. Ad quod

tum videtur, quoniam extra manum, fi- refponderi poteft, ut diximus ante» quia

cut&intra, diverias &differemes figuras cum tribus acticuUs prsdidis carere

articulorumhabentur. Scleadumeftetiam^ poffumus, quodammodo fuperflue vi«

quod Guido in mufica fua tres articulos dentur apponl Ars enim ut defiderat

notabiles praedidlis 19» faperaddidit, &; fupplere diminutum, fic & eias* e^

minimum C.fohfa. c. fol^fa^ ut appel- qaascnmque fnperflua refecare.

Metrum de Eodem,

Intervalla novem fiictet iuadura duarum, Apte qua; refonent, fuerit fi fadta notaruoL Eiteddi numerus poterit tamen ampUiis horum, Et qoaeri poffet, cur non pbcet ufiis eoruoL Sed quae praepediunt finem turbare videntur: Ars ea fecludtt fors talia dida puteotur. Fa b. moUe fooaas E la^ mi cooteomit habere» C. fa^ utr & fupra aoa afpicieas a. /Sa, 10/, re. Qjiodlibet iftorum refooabit more luporum, Hioc excluduotar, oec oomeo habetur eorum. Si quid traofceodas , diapafoq forfitao edas, Garritum potius quam caotuai promere credas. Deois iuoge novem , fiiot articuU notularum. Qjiaeritur, augeri oumerus fi poffit earum. Guido refert, quod fic, docuit oos addere diftis Et tres articulos aliis poft terga reUfiis, Pcoximus eft £ Ai, mi poft/a. G.folqw fequatur, Addidit hos, pt eis.diapafoo perficiatur. Nam fic io gravibus & acutis & peracutis Uoft reperire potes tribus his io fiqe fecutis^

P d 3 Cum

214 lOANNlS DE MtTRIS

Cum tameo hisi aliqoa Itceat ratione carere»

Noh opus e(l, qood eos tteeamor io arte docere.

Raro caotorem cootiogit fcaodere tantaro, Clavibus in reUquis ut noo matet fibi caotom.

Capitulum XII. differentias babet pro fignis : quibas aa>

De fignis intervattorum a diverBs diver^ ?"> P*'»^,'»"'' in pagina vel canto fcri-

«. figois iodigeot maoifcfte, quae fono-

quse habcntur in caoto, fecuodom arfio '"" ccrtificaot quantitatem; aotiqui fi-

& thefio procedunt: qoare opportuoum ^* ^"^^'^^ diverfimodc utebantur.

cft. ut certis Umitibus menfurentur. Et ad fnbfcquentium evidentiam oo-

alioquin diftantis minoris ad maiorcm ^^^^^ ^^* ^^^ P""* doaores davet

nulla differcntia videretur. Unde figna afticulorum omnium diverfimode forma-

funt ittventa. per qux fpecfes interU refolcbant; ?• «*» "'« P" ^. ^*c«w

lorum poffint agoofci. Dc figols igitur "g°aP«»"^ Po««a ^cf® ^- ^- ^-^- *• ''- ^-

muficalibus Bliquid dici potcft. Sed to ^«»^"«8 litteras prp clavibus ppfuerunt,

fonoris muficae inftrumcotis divcrfimodc * ^*** gravibus adfcribebaot. Secundum

fe habcnt figoa ootarum fccuodum io- ^»"'*" ^**^** ^^^^ "' *' ^' '^ ^'f'^' ""^

ftromcoti proprietates diverlas. Nam fo- "' ««Pitalcs feceruot Ultiriio peracutas

ramioalia inftrumcnta maiora non habcdt ^^- duplo ventre a.^,^,^. claves quataor

continuaquam tonum&femitonium, fe- formaveront, ex qnibus nimirum cft,

cundum quod progreffive difpofita ordi- quod clavis uniuscuiusque articuli pro-

naotur. Talia funt organa, tibia, cor- priam fiiam formam tenebat. Exinde

nua, mufs, firingae, flaiota &c. Chor- quidam antfqui absque Kneis cantum fibi

dalia etiam quaedam progreffive tempe- potius quam alits notulare volentcs ipfiim

rantur, ut citharse & pfalteria, organi- fignram clavis pro nota fcripferunt Qpa-

ftrum, monochordum, & fimilia: & litcr autcm cantns fuper didiones per

baec habcnt figna propria fuarum nota- littcras notulatus fuCfit, ex praedidis ft-

rum. Talia funt ctiam vafa fonora, quae cile eft viderc. Sed conftat, quod iftc

fecundom fitum &. ordtaem cognofcun- modos canendi labore utens duplici, ni-

tur. ot cymbala, & fittilia. Sunt & alia mium difficultatis habebat.

chordalia, quae folura audttu difcernuo- Dc clavium diflfcultate feu diverfitatc

tur, temperantur autem per coofonan- ab antiqois inventa dicimus, quod noo

tias diapafon, diatcffaron. & diapente, & eft opus clavcs omncs adeo diverfimodc

per divcrfas digitorum interpofitioncs ar- figurari. Quamvis enim poft C. fimpli-

tificcs ipforum formant fibi tonos & fe- cibus litteris & graves & acutae fcriban-

mitonos; & fic de aliis. Sed qni can- tur, fatlshocopcratur differentiam. qood

tat, 10 mano ipfos articolos & fohorum Kttera vd clavis, qu« in gravibus eft ia

linea»

SUMMA MUSIM. 21$

liiiea» in ftcntis in fpatio inveoitQr» & do iDgeniabaat alias caotelat canendi» ut

e contrario : ip peracatis aatem figurs fcilicet articulos muficales per fineas in

capittiea apte fcribuntor ad diffcrentiaoi fuperficie paginas protraftaa» & per fpa-

Poftpraedtdoscan- las, quibus utebanturt utualiter caneo-

tores Hermannos Contradns cantum abs- tes lineis & fpadis iam didis incerpofitas

que tineis vel aliter notulabat: nam pro intervallorom differentias demonfl:rarent.

asquaU fono vel unifono» qood eft idem» Ponebant igitur in priocipio linearum

c. pofoit» pro femitonio S. pro tono T. claves ipfos articulos defignantes, vel of-

pro femiditono T. & S. feu S. fupra T. que ad fioem, vel ufque ad mutationem

hoc aodo T^ pro ditono duo 1 1. pro ip&rom. Item aiia diftinguentia figna

diateflaroo d. pro dis^nte N. pro femi- ponebant ; notificabanC enim per .colo-

tonio com diapence N^ pro tono cum J^es» c. fol. fa^ ut per citrinum, a. la^

diapcnte N^- pro diapafon A^ capitale» i»i» re^ per viridem, /. /a, ut^ per ru-

& W figna intervallorum» dum pandis bram ofteodentes. Sed decoloratio pro-

carebant» fignabant afcenfum. Sed can- pter linearum mutationem & in cantu

tus talia adhuc multum obfcuritatis ha- vel fuperiori vel inferiori varietatem mol-

bebat; propter hoc Saiooioa» Odo» Goi- cotieos fit caofa erroris.

Metrum de Sodem. Eft thefis» eft arfis» eft onifonus: videantur Signa prius» per quas fpecies tot certificantur. Quidam pro notulis claves pofuere priores» Cr^dentes» quod eis vdlent cantare minores. Signabant aiii poft intervalla figuris: Hermannus per eas voluit pcodefle futuris. Utraque didla prius parvis obfcura fuerunt. Poft alii melius notulis documenta dederunt Lmea com fpatiis afiixis clavibus ante Certificat notulas nobis Guidone iuvante. Amplius & voluic varios addendo colores» A fupra pofitis quod diftent inferiores. Sed quia vel cantus» vel linea» dum renovatur» Errorem generat» modus hic non femper amatur.

Capitulum X!IL & eum fcire in brevi defiderat, confideret

Di cautelis^ quibui novus cantar 6f primo claves » & utrum prima nota in

rudis cantum addifcit. KQea vel fpatio teneatur» & quot notas

Signis muficalibus vifis &'ititervaHis» oni vocali debentur ; vocali dico» & non

qui cantum ignorat & modom caotaodi» ^ofooaoti » quia fic eft in grammatica»

non

21^ lOAKNIS DB liCURliS

ooti «onlbiuiod fed vocali priadpaliter ft qiMliter ilii ftqoeos debett ioclioirL

d^etor «ccentos ; Qe & io nrafica nota Item mdil ctntor com alio fteqoeoter ftn»

vel notMf Item cantor daofulani fivecoo- deat» & motatiooes & intervafla coofide-

geriem notolaram per fe canat diftinde, ret diligenter, & ot meKoi per fe can-

& aohelitom recipiendo panlans neqoa* tare valeat » cantom corde addilcat Yu

qoam fyllabam iocipiacpoftpaoram» oifi fitet etiam cantUenam fi»m extra intec-

forte prima paafii fuerit diftioois ; talts e- Talla » vel coios fit modl Et fi flexibi-

nim fciffio io cantando fiiceret barbarif- lem vocem non habeat. fed diflbnos fue-^

fed diflbnos fue-^

mom, etiam incongroam ofieofionem. rit» & fi favorem forte» vel etiam adio-

Item cantor^hic poerilis circa femitooium toriom dodoris obieOom omiferit» co-

caote procedat» ne vel Jpfum pedem f^mimpendat» inftromenta mofica exer-

poftponat, vel profefit negligenter, & ceat» & laepias eis otator» qualia font

maxime ctrca b. molle & l| dorom caveat» mooochordom » fymphonia » qaae dicitiir

neoberret; haec enimfigurispropriisde- organiftrom» io organis etiam cantare

beot affignari de iore. Qjiodfi forte per hboret. In his eliam inftnimentis iiota

negHgentiam fignata non fiserint» fiqfie de fadlf errare ncMi poteft » &afoaofi]0

inducit errorem in ino, qui cantom cor* longius distorqueri » eoqnod nots per

de non (dvit Item hoc praedpue noi- davescertas&fignatasfiicilepoflruntcon-

vas cantor attendat, ut notam unam tanw fiderari » & promte proferri absque fo-

diu teneat» donec perfede confideret» obi do vel mag^o cahtore.

Mitrum, de Eodem.

St rudfs eft dhtor, qui vult cantiire Iibenter, Ut cantum difcat fohtus cantare patenter, Cum focio cantet» vel cum dodore fi-equenter* Ut cantans cantor poflit cantare decenter, Claves profpiciat» difcernat» fit melior harom» Donec motehtur» vel duitt cantus earom. Poft hoc infpiciat notalam» quae primo locatOir, Linea vel fpatlum fi fit» cui iunda notatur. £t difcat notulas vocali continuare Quas debent eius voci de iure vacare. Congeries notulas fi^rt plures chtufuh dida» Quat cantet pariter» fit earuifi nulhi relida. Diftinde cantet nova» boq tamen iodpietur Syllaba poft paufiimi nova diftio ni comitetor. Circa femitooium caveat» ne fiat ineptus» Artis notitiam rigide dum non fit adeptua^ Optima cantori cuioa cautda probatiirt

(

SVMMA MUSICA*

Uc notulas teneat» donec poft vifa fciator. Intervalla fciat ttinc terni fope canendo Non manibus iantam, quod fit» fed corde tenenda Scire pntans totam yix noyit denique partem, Exerce ftudium» quamvis perceperis artem. Forfitan efl: difcors» & perdit abinde favorem Dodoris» fmftra ^qui non vult ferre hborem. Non tamen bic ceflet, colat inftrumenta fonora» Qavibus & tadis iungat concordtter onu

ai7

Capitolum XIV.

De inventiotte tottortfm. & numero eorumdem.

Didum eft fupra, quod hoc nomen to- Dus eft aequivocus ad tonum maiprem & tonum minorem. De minori didum eft fupra. Nunc dicftre de maiore fequitur: Unde videndum eft, quid fit & qualiter dividatur. Supra tadum fuit in parte, quid fit» quia» ot habjtum.eft, tonus maior eit regularis inodulatio cantus pluriina*. rum notularum, quae maxime attendi- tur penes finem. if/a(/i//9t/o ponitur, ut genus, regularis additur ad differentiam cantus, qus diatonicum vel fupra^vel in^ fra extendit: plurimarum matuhrum iu citur ad differentiam toni minoris, qui confiftit tantum in melodia duaaim* Qua maxime attetiditur penes jinem , ad- ditur ad removendam opinionem illo* rum , qui exiftimant, cantum penes prin- cipium iudicandum.

Habita definitione toni reftat videre, qualiter dividatur. Unde fciendum eft, quod antiqui muGcas dodtores tonuro in partes quatuor dividebant, fcilicet in pro tcimiMtttr» ft ^ttm e ptee dekctMionem principilicer, &pro- pter )k>: potiut sratibtts » qoMi «oitis v«) pciJktttss finem fuuHico«Mutik» piit lioc ntioMfeiteer cc de- Itdttb»^ l^Mtt proponit, Sed contt»- itMMi litti«>$^ vihknror toteQJtre» t»MiMi pee iKV4i4ft iAftWm raicntm ia iitpcntt . Ai ^ucki iiceniaci c& qpod Kv K p$t co>»>aw «i oreMddti T«ie> )»cet iM* M edt 4«!t9»^.^ X in «du» rei «li. ^«MCiMit 00» fLNaces caicco9 irMtoe iscw

;« ^inpMOrs S}^!>^ it t); c » «w

^^4Ua;» T^^iiic«£. Cmk .di^ st |^v )«tt CHcat «MMWfc ^^utartM ecfa«K^ ^njHCMirx KWtc^ •^fr«!S jr»« iitt9C -dwsca:, ^SHiiat icraigie ns Tt Uuor lutsiMr •Bsk^aiiai;. .^om hm 1«. ,-015« si.;Mr H i WM A 4B«B» irs^-««t »h^tfB!«ta» *O M apa > . >>»t «a»M ^m d- 4»^ v^va»»-^ (Si: tt ^imi:s*x ^ Mt wt «Kmxjv^tori.^ i»£ .stttcyno^ «DMaMC»;« )i2«^«r iSN'., »cuMn .1 wnnii ^w>y» »«& 3Oin«ik^?0«WKur

,vA»a« «-ciJSUJ- ;sa«it

Foftdidoc tononuB qMtnori icc alii foccefoont pcc^acKioccs qois» ooofidecantcc, ^iod CMtw

nwltom clccndit, qMndoqoe midbaoi de- feendit, propeer qnod

dt protoM pbgcWM: DtiKntQm. & in

. &

picpais aplcg».

cionbn pl Ck widipf ijaiiiilcc dms

EKdi.

D ^ laK iriBfli It ttris S33SK ^irtoirift Jb

i^u^ A3«^aari ^ JL tt ^IiK ic "

i»^T«-l|»^ t .IU3C A

SVMMA MUSICJE. 219

tDm denietitares qaalitates primaB» ona nttur; aer prindpaliCer hamfdda, fecan«

lUarom uni convemt elemento principa- dario calidus eflfe dicitur ; & exinde tra*

liter, & alia tamen eidem cohyenit mi* hitur odonarins tonorum numeras prx*

HQS proprie, non seque primo, verbi gra- cedens. Et iicut una qualitas principaU*

tia: ignis enim principaliter calidus eft, ler, & reliquas fecundario; eidem ele-

lecundario ficcus : terra principaliter fic» mentp debentur , fic & duo toni clavi

ca» per pofterius frigida; fed aqua pro* conveniunt uni finali, principaliter au«

prie firigida» per acddent bumida luve- thento» fecundario vero plagali

JHetrm Busdem.

Quatuor antiqui fpecies dixere tonorum» Qjiiiibet unde fiiit nomerus detedus eorum. Hoc fnnt contenta mimero , qnae funt elementa Mundi maioris; bumores adde minoris, Et partes annis menfis» magnaeque diei. His conferret tonos potes eiusdem fpeciei» Contiguas partes & habent & in ordine certas. Qpatuor inde toni fpecies perpende repertas. Supremas gravium claves pro fine tenebont, Non alibi proprio finirj iure vaiebunt In numero primos iuvenes peccare notabant» Qui nunc inferius nubc alta voce tonabant. Autheotum qoemvis didorum five plagalem Dfcebant unum didorum non fore talem. Didcur authentos tonus hic^ alte quafi tentus^ Inde plagalis erit preflTus» quia fcandere lentus. Eft par» & fiimulos peditat fi^rpitque plagalis» Eft impar dominus autfaentus prsevolat alis. Sic numerus crefdt^ fic oAonarios exitt Unus nempe duos quafi fub veiatntne tezit Par imparque tonus notulam vemmtur eandem, Vt poflBot cantum pariter concludere tandem. Quamvis ad menbm non combinantnr onusque, Femodare folent pariter domtnos fiimulusque. Difto cor foerint duo bis» iam nunc referaturt Cor modo fint oAo, quia fic numerus duplicatur. Arbor produdt ramos magnosque priores, Finditur in geminos magnus quandoque minores. Igois cimi calidtts fit, poft ficeos abtndet

Ee a Et

tzo

lOAKNIS DB mjRlS.

Et per pofteriui igotm fic in doo fiode. TerraqQe ficca prtat» poft frtKida lore docetiflr. Sic eft in reliquis, aqua fi&^ aerqne dopletur» OAoiiarias binc foluai furgit efie duorum Primum principinoi» rdiquum famulatur eoruQi« Antheatit clave» fioia daatur • qoafi pdmo : Poft per pofteriua paribus debentur ab imo. Dicit Ariftoteles, quod aoa poflint fore plura. Sed nuac pauca magis elemeota : per haec fua iura. Circulus hioc fadus cum fit perfeOa figura, Noa plus oon minus eft» quam quod fatis eft habitura. Htnc patett & quod fit perfedio mufica dignat QpaB fundatur in iiis • & hxQ certiflima figoa.

Capituldm XV.

Qua funi claves & viceclaves tonorum jmales, Didum eft, quia protns finitur in D. foU re ; deuterus ia K la^ mi ; tritus ia F. fa^ ut; tecrardus in G. fol^ re^ ^» & hx claves proprie & regulariter tonis iam didis debentur: proprie dico» quia cantus quandoque improprie terminatun Contingtt enim quandoque, quod cao- tus , qui regulariter & proprie terminari deberet in gravibus» terminetur fuperios in acutis ; & hoc fit propter oeceffitatem praecipue a femitoaio veoientem* Cantus eoim hic fi locaretur ia gravibus, vel fe- mitonio carerets ubi deberet babere, vel ipfum haberet, ubi deberet carere. Cum itaque cantus talis io acutis afceofum Sc defceofum inveniat exoptatum , nec im- pediatur propter femitonium, poftpoQtis gravibus in acutis locatur. Sed hoc de gratia , non de iure ; licentia quoque ifta nondatur, nifi proto, deutero & trito, quia D, foU re^ qood proprium eft pro- ti. tamfimiliiQie vicarium baMo. hmi.

Sed hoc de gratia , non de iure ; licentia quoque ifta nondatur, nifi proto, deutero & trito, quia D, foU re^ qood proprium eft pro- ti. tamfimiliiQie vicarium baMo. hmi.

re. E. la^ mi, etiam , quod proprium eft deuteri, vicarium habet \ durum in b. fa. ^ mi. Sic & F,fa^ ut^ quod prbprium eft trito ia gravibus , vicarium habet c. folffa^ut^ io acutis. Tetrardus autem fi« nem fuom G.foh re^ ut^non evitat, quia propter vicioitatem femitooii fupra & io- fra aoo iocombit ei oeceflitas , qoas in aliis reperitur , & ideo vicarium ooo de« bet habere ; uode & jproprium fuum o& fichsm io ioco fuo exercetur. Si ergo caotus tetrardi aliquotieas quaatom ad fitom exorbitsire videtur, tmputetur ig- aoraatise vel primi eius caotorist vel fi)r« te fcriptoris, & fubiacet corrediooi cao- toris periti.

Et oe auUum praedidae oeceffitatis ha« beatur exemplum, caotus proti fallit ia gravibus in hac antiphona fecundi toni magmtm bdreditatis mtyfierium • quam neceffitas compellit in a. la^ mi^ re^ finiri. £t no^ndum , quod fi cantus finitur fu« perius, debet fecuodum finis exigentiam & fuperius inchoari buius cantus trans- latio ; cpm propter defcdum femitoa-

fa?pe.

SUMMA MUSICJE. 221

&pe • m diAuill eft » habeat evenire. poteft in gravibas , petamus tnxiliam ab

Qjiidam artifices io ioilrameotia mofids acotia. Caotus proti cum io gravibua

locaot femitooium iottr G.JjA^n. «#» D. foU fe, ooo poflit attiogere io hoc

& F.fa^ ut. qoidam inter G. foU te^ ut^ lefpooforio : San&a & mmaculata et

& a.la.mi^ re. & davem iflam davem virgo; afceodeos ad acutas fioem vica-

formae appdbot; &io caoto tUod cpm- rium fibi poftulat a. la^ mi, re. Item

oioditatem operatur praecipue to ioftro» caotus deuteri curfum proprium oon

meoto« quod orgaoum appellatur; ve- obfervat io commuoione : j^i i//co z^o*

nimtameo in mufica vocali humaoa Io« bis in tenebris &c. ficut quandoque &

cum 000 habet Guido enim in arte cantus triti proprium cu^fum evitans C.

mufica peritiffimus, qui & in mufica fua folffa^ ut, pro F. fa, ut^ fibi adaptat»

quaedam pofuit , quibus bene caremus» ut in hoc refponforio : Tua funt bac

dum claves tres novas addidit peracotis Cbriffe &c. Haec omnia fi quis in cla-

propter diapafon habendum inillis, ipfe vibus vicariis feu aflinibus inceperit, &

quidem hanc davem femitooii fiicile ap^ cantaverit» ad finem perveniet absqoe

pofuiflfet, fi neceflfaria nobis fbiflTet Ne- errore; tetrardus tameo fedem propriam

ceffitate itaque dum cantos hic finiri non non mutabit

Metfum de Eodem. In gravibus cantus finitur iure tonorum, Tres in acutis funt viceclavess clavibus horum» Protus D. fed deuterus E. fibi pofcit habendum :

F. trito» fed G. tetrardo crede coIendum« Sunt tribus his primis a. b. c. coUaterales» Forma diffimiles in cantu funt bene tal^s.

In gravibus cantus finitur iure tonorum, Tres in acutis funt viceclavess clavibus horum» Protus D. fed deuterus E. fibi pofcit habendum :

F. trito» fed G. tetrardo crede coIendum« Sunt tribus his primis a. b. c. coUaterales» Forma diffimiles in cantu funt bene tal^s.

G. folam tetrardus habet» folamve teneto: Cantor qui negat hoc» fefe peccaflfe doleto. Si cantus proti proprio male definit tn O. Afcendas ut in a. per acutas definat, inde Deuterus E. perdens (| durum quaerit haberc F. tritus fijgiens vult per c. fine placere. Septimus, odavus propriam retinent fibi fedem« Ndm vicinus eos aliam non ducit in aedem» Eft melius claves cantos licite variarL

. Capitulum XVL qoe toni maxime pehes finem attendi-

Quafint claves initiaks tonorum^ & tor» & etiam iudicatur: & hoc eft dice-

qualiSer & quantum afcendant tfel re» quamvis cantus aliquis in principto

dffcendant. toni fpeciales alicuius proprietates habe*

Diaoni eft^ quia caotus oniuscoius- at» & ip medio magis affimiletur adhuc

Ee 3 ei-

222

lOANNIS DE MURIS

etdcm, in flae tamen et pnedpoe adapta- tor. Et com di^m fit, de clafibos» qoat & quot fiot finaies tonorum » nonc ulteriot eft dicendum de clavibos initia- libos, cantos eOrom, & qoante notas tranfeant finalem fiiom fopra Tel infra.

Sed qo«ri poteft, qoare prios didom eft de finalibos cantos tooorom clavi- bos, qoam de initialibos einsdem, vel de his qo« circa mediom atteQdoQtoi:? Ad qood dicendom eft, quod hpc fit propter fiois digoitatem maiorem, eo qood per principiom cantos vel perme- diom minos difcernitur, qoam per fi- nem. Protos itaqoe aothentos qoatoor habet proprias claves initiales , C. />. F. a. Nam omnis cantus primi toni aot pro- prie incipit in C. /a, ut. ficot in hac anttph. po/i exceffim beatijjimi &c. aot io D. fol, r^. ot in hac antiphona : fc- ce nomen Domini ^craot in F. /a, ut^ ficot: Invenit lumen; aot in a. ib, nd re^ ficot: exi cito &c. In E. la^ m, aot in G.folt re^ut^ non iocipic prin- cipiom hoios toni. Et invenitor. cantos primi toni defcendere ofqoe ad A. n. ad quatuor notas fub fuo finali, ficut in principio Refponforii : Utetur omne fe- culum &c. Afcendit in g« litteram, fci* licet decem claves fuper fiiom finalem, uti in eodem 9;. ibi : atemus amor &c. a quibusdam autem iudicator cantos idem trregolaris propter inconvenientes afcen- fos : qoibos refponderi poteft , quod afcenfus ifte deledabilis eft, & ita finem non excedic niuficae;, qu« propter dele- Aatibnem prscipue fiitt inventa.

Protus phgalis quatuor babet initiai

feu principia, A. C.D. F. A. re^ ot: ecu advenit &c. C. ot hic: fuit ad tempus &c. D. ot: fapientia &e. F. ot: con^ folamini. Et defcendit cantos hotos to-^ m in C. qood in aliis non reperitori ot in coil^erufit, & in prindpio feqoentis Eia dic nobis 8fc. & invenitor afcendere in d. acotom, ot io 9^. omnis pknitudb &c. kpttm daves foper foom finalem.

ot hic: fuit ad tempus &c. D. ot: fapientia &e. F. ot: con^ folamini. Et defcendit cantos hotos to-^ m in C. qood in aliis non reperitori ot in coil^erufit, & in prindpio feqoentis Eia dic nobis 8fc. & invenitor afcendere in d. acotom, ot io 9^. omnis pknitudb &c. kpttm daves foper foom finalem.

Deuteros audientus tria habet princi- pia propria £, F, G. E. ut hic: bdc efi qua nefcivH Qfc. F. ut gloriofum. G. ut : te femper Jdem. Et defcendit tantom in C ot io hoc te. magnum my^ fiertum &c. & afcendit in G. acotom, ot in hoc U* f^irtute magna^ ibi: tefiim monium. Deoteros plagalis qoinqoe ha* bet cla ve^ ioitiales C , D , E , F, G. C. ot : frange . efurentL D. ot: tuam domine. S. ot: vigilate animo. F. ot: tota puU cra. G. ot: pofi partum virgo. De^ icendit autem in B. mi. ut in hoc 92. tanto tempore. Afcendit in C. acutum, ut hic: Exurge &c.

Tritus authentos tres habet proprias daves initiales, F. ut: paganorum muU titudo. a. ut: folvite templum. c. in linea, ot: fanSus^ fanSus^ fanSus. Et afceo- dit in g. lioea , ot in hoc fe. quod cum audijfet &c Sub finali aotem foo nifi rariter defcendit, qood in aliis non in- venitor, Tritus pbgalis afcendit qoan- doqoe iii d perventam fopremam, fed tonc improprie (ermioator in c. clave vicaria in acotis, ot in feqoentia: Fier^ bum di Dio natum^ habet aotem, quan- do in gravibos termioator clave^ doas Initialcs D. %l f. D. ot bodte fcictis.

SUMMA MVSlCm. 223

t^ Dt: admirdbiU. Et iotandum eft^ dida adtiphona: mgelus ad pq/lores. A«

qood toni dtdi claves Ikabent proprias fcendit auteoi in g. acutam » ut in an«

ihitiales» qus did« font» qoando pro« tipbona pra^ifta omnes fitientest ibi:

prie terminaotur; verumtameii fi prop- quarite. Tetrardus autem plagalis fex

ter neceffitatem contiogit» eaa propriiBg habet initia. C. utfapientia ciamitat. D.

finales mntaret & alias ettam initiales fi^ ut: Spiritus domini. F. nt: aUeluia na^

bi acdpere Qportebit Sed haec chvium tivitas. a. ut: quodcumque ligaveris. g.

variatio in feptimo & odavo non repe- ut: repUti funt omnes. c. in linea» ut:

ritnr» ut didnm eft fupra. Erat enim. Et afcendit in a. peracutam»

Tetrardus authentns quatnor habet ut in graduali Miferere ibi: omnia ojfa.

daves initiales , ^. ut : angelus ad pafio^ Defcendit autem in c. xn quo indpit

res. \\ ut: nUfit dominus e. ut: populus prsdida antiphona fapientia ciamitat. &

Son. d. ut: omnes fitientes. Et non de- femper in eodem termioatur, fcilicet in

fcendit» nifi ad F. fa^ ut, ut in pxd^ G.fol. re^ ut. ficnt didum eft fupra;

Metrum de Eodem.

Finis preceffit mage dignust prindpiique

Sed non prsdpui modo mentio fit mediique.

Incipit in C. D. primus tonus» F. fa, ut^ aut a

Du3us & ecce probant» venitj exi fit quafi cauda.

G. petit afcendenst fed defcendens petit il. re.

Cantes L^tetur^ potes hic Utrumque notare.

fa, ut^ aut a

Du3us & ecce probant» venitj exi fit quafi cauda.

G. petit afcendenst fed defcendens petit il. re.

Cantes L^tetur^ potes hic Utrumque notare.

A.re fecundus amat C. D. fubtus il/a, ut idem

Qjiidam C. volunt iam didis addere pridem.

Fcce fed introitus hic» 0» genuitc^t probabit»

Eia dic nobis proti per G que notabit

Natus natalis multi per C. que fonabunt»

£t cum re multi, quod dizit prindpiabunt

Ecclefias mores prudens ad parva (equetur,

Compatiens aUis, ne faepe lite gravetur.t

In GoUegerunt concedis Garnma «^, ifii.

Omnis fi>rte canens in acuta d^ ceciniftL

Tertius initiat E. vult F. vult (?; fodari,

Hoc eft Paule te femper habet comitarL

In .C defcendit, fcandens G. tangit acutum,

Qjio te cantantem ducit virtute fecutum.

Qpartus quinque tenet C D. poft E. fubit F. G*

In B. defcendit» fed in e. bene fcandit in altum,

Exemplo careo, cum fit leve» do quoqoe faltum.

Qciintus tres habet» F. o, c. quod linea fdtur, Sob-

224 lOANKIS DB MURIS

SQbtot nil graditur in acuto g. reperitun SextQS in F» capiens finem primum capiet D. Attt F. principium, defcendentf K petit imum. Hinc funt introitoa Hodie teftes BnudiSHS. Clayes mutantur furfum dum fumitiir c. c. Sic fit & in didii» fuerit fi forte necefle. Sed non tetrardum propria de iede mofebia In G. finitum qoem (emper ubiqoe videbis. Septimus inidat G. poft (i| c. d. quoque iunges. Hoc caput^ boc mifit^ pepulus teitatur & omnes, F. fibi vicinum premit» & G. fcandit acutum» Angebu ac wmes facient tibi pfallere tutum* Odavus reliquis eft ditior incipiendo, Si petit hofpitium, fex afpicit in gradienda Intrat C. vel D. fimul F. G. pofcit & a. r. ]n E. defcendit,.fed in a. fuper ardua tendit Hoc fapientia dat» illud miferere mmRvdt

Cafitulum XVII. ter poteft afcendere per diapente & ufque

n»»^.,^ fnwf ^«f/.^#; nf^i^^^n^i^ M As «^ clavcm fextam, de licentia vero ufquc

^ f^ZT t^^Lt.^^^^^^ «d fcptimam, & tandem ufque ad diapafon.

fcendam. ^ quantum plagaUs. ^^^ ^^^ Defcendunt au?em plagales uf.

Didum eft in fpeciali de curfu & lege que ad quatuor notas, id eft, per diateflSi-

tonorum; fecundum boc vicinus teneri ron, &etiam ufqueadquintam, fedraro,

poteft per regulas gend-ales & approban- infra fuum finalem. Authenti vero defcen-

do curfum five legem in cantn certum dunt ufque ad diateflaron . qnod eft plaga-

afcenfum vel defcenfum per claves, id^eft, lium. Fxcipitur tertius, qui non tranfit

quantum unusquisque tonorum intendi infra proximam inferiorem, & quintus»

poteft vel remitti , hoc eft, quantum afcen- qui nil cenetur defcendere infra fuum fina-

dere vel defcendere poflint proprie vel iin- lem. Cpnfiderandum eft etiam , quamvis

Notandum igitur , quod diapafon & quandoque ulterius, & plaga-

cantus authentus rariter poteft afcendere les per diapente & quandoque ulterios,

per diapafon, id eft, ufque ad odo notas non eft intelligendum , quod femper fic

fuper fuum finalem, de licentia vero uf- fiat, fed quod fieri poflit hoc modo; fi-

que ad nonam, & tandem ufque ad de- cut dicimus, quod epifcopus in quatuor

cimam, fed hoc raro: quod enim quis temporibus celebret ordines & maiorea

de iure poflidet, ufui fuo deputare poteft Sc minores, non intelligitur , quod om-

frequenter, conceflis autem fapiens utitur nibus quatuor temporibus hoc faciat, fed

caute&raro. Cantus autem plagalis rari- quodpoflit. j^

SUMMA MUSrCiEt il2f

JMetrum de Eodem.

Legem tel curfum te credas fcire tonoromt Dum fcis quo quaotus curfus prsecedat eoram« Authenti poterunt diapafon fcaodere iure» Una poteft addi, vel bios forte figuraB» Conceffis raro fapientem condecet oti, Sed propriis potius fecure probatur abutl lure plagalis habe^ confcendere per diapente^ Gratia dat ootulam vel binas, tres quoque Iente« Bis binas notulas fub fine plagalis habebit, Additur una magis, raro fed quinque videbit Quatuor autfaentis da» tertios excipiatur Uni fe iungens» quintus nuUi ibciatun Sic afcendere fic defcendere nemo putabiC» Quod femper fiat» fieri fed pofle notabit

Capituluk XVUL re oon efl: difiicilei fed ioter eat qoas

QuaUter cantus autbentus difcernHur a »«xime convenire videnton

phgali per claves dijcretivas. Ad quod notaodum e(t \ quod ficut

Com tamen qoatuor fint daves pto- quatoor funt claves final«. fic & qua-

pri» tonorum. fcilicet D. E. F. Gpro. '°°f. ^"»' f«t!' « f ? ''"T"*

!r/> dico Quia neceifime urirente pro 9^ fint claves finalest mpra pluries

L. deutirJs & tritus. ut dlaum eftl di ut duse iprarum ultimx Gnt gravium, & alias duas prims fint acutarum. Ita* que per hanc regulam cum exemtione quadam, quas iam dicetur, intelligendam cantum authentum a fua plagali difceres. Si cantus proti plures habet notas fuper F./a, ut^ quantum ad hoc, eft authen- tus & primi: fi plures infra» quantum ad hoc efl: plagalis, & fecundi. Et fi cantus deuteri plures habet notas fuper G. quantum ad hoc eft authentus & ter- tii : fi plures infra » quantum ad hoc eft plagalis, & quartl Item fi cantus triti plures habet notas fuper a. la^mi^ re. quantum ad hoc eft authentus & quinti: fi plures infra , quantum ad hoc eft pla- gaiis.& fexti. Item fi cantus tetrardi plures hahet notas fuper^ durum ^ ^xxzn-^ tum ad hoc eft authentus & feptimi: fi vero plures infira , quantum ad hoc eft plagalis & odavi.

la^mi^ re. quantum ad hoc eft authentus & quinti: fi plures infra , quantum ad hoc eft pla- gaiis.& fexti. Item fi cantus tetrardi plures hahet notas fuper^ durum ^ ^xxzn-^ tum ad hoc eft authentus & feptimi: fi vero plures infira , quantum ad hoc eft plagalis & odavi.

Et notandum , quod haec determina- tio, quantum ad boc^ additur idcirco, quia pluralitas notarum prasdidla fupet clavem , diferetivam quantum in fe eft^ ipfum cantum trahit in proprietatem to- ni authenti ; pluralitas vero notarum , fi reperitur fub clave difcretiva, quantum in fe eft , ipfum cantum trahit in pro- prietatem toni plagalis: quantum infe efi dico, quia ficut didum eft cqntingit, fi tropus cum curfu cantus concordat: fi vcro tropus & curfus cantus difcordant, prohibito curfu tropo cedere nos oportet.

Sed quia nondum didum eftt quid fit tropus, de. quo poftea fatis dicetur, qiiantum ad pr^^fensnotandum eft« quod cantus autfaentus efientialiter & pauUatim

declinat ad finem: finis autem denomf* nat adtum; & propter hoc hae antipho- nas iudicantur primi toni & non fecun- di: volo pater. Reges Tbarfts. Circum^ dantes. cum tamen plures notas habeant fub F. /a, ut. quam fupra, cantus vera plagalis cadendo five praecipitando magis tenditad finem, ficut per femiditonum vel per maius aliud intervallum » & idco derogando authento tantum trabit iii proprietatem toni plagalis , ficut con- tingit in cantidne : Tu puer propbeta. Di- cunt etiam Odo & Guido quiddam no- tabile de differentia & diftindione tono* rum; quod fi cantus quinquies vel pla- res clavem fuper fuum finalem percutit per diapente, authento & non plagali debet adfcribi , quamvis currat contra legem plagalis ; & hoc manifeftum eft in hac antiphona : ecce tu pulcra es , & ia hoc 9^. ftcut omnium &c. & in aliis quampluribus ita fe habet. Et haec regu- la non invenitur per omnia generalis : mentionem tamen eius fecimns , ut fcia- tur , quia cantus plagalis raro debet at- tingerediapente, quodideofit, ot pne* rogativdB afcenfus in clavibus authenttt quafi dominis plagatium attribui videa- tur. Notandum eft etiam, quod cantos» qui a quibusdam dubius appellatur . de quo minus bene cognolcitur • utrum Ot authentus vel plagalis , femper authen- tusdicetur; a digniori enim denomina- tio fit de iure. Quod patet in hac anti- phona: Circumdantes. 8c in fimilibus; & in hoc introitu : Deus in adiutorium ; quodfeptimi potius quam odavi eflfe di- patur ; maior enim honor & potior at*^ tribuendus eft domino» & noo fervo.

SUMMA MirSlCiE. «27

Metrum de Eodem.

QoMuor ut cbTes iiaales eOe feruntur»

Sic dircretivse b.ene quatuor inveniuatur;

Suntque graves jP. &. fed acutas dicicnus a. b.

Sufficit bic numerus» quia clavis quaeque duorum.

Quatuor iftarum fit difcretiva. tonorutn.

Primus vult notulas plure» fuper F. fa^ ut^ eflTe»

Atque fecundus ei vult plures rite fubelfe.

Tertius a quarto diftat, fed G. mediante:

Qpintus & a fexto differt a. clave iuvante.

Septimus odavo per ^ differre docetur.

Quatuor iftarum fit difcretiva. tonorutn.

Primus vult notulas plure» fuper F. fa^ ut^ eflTe»

Atque fecundus ei vult plures rite fubelfe.

Tertius a quarto diftat, fed G. mediante:

Qpintus & a fexto differt a. clave iuvante.

Septimus odavo per ^ differre docetur.

Impar ftat fupra, fed par depreffus habetur.

Si numeras rede, fatts eft data regula certa,

Si fuerit concors finaiis neuma reperta.

Si forfan prope finem principiatur,

Lex perit authenti prior , & plagis inde locatur,

Evenit asque, locus ille morofius exit.

Lexque plagalis abit» quam neuma fubultima texit

Sic nifi Dminus primus tonus intitulatur,

Sic a fine tonum concedere neuma probatur.

Odo tamen, Guidoque refert, fil forte canatur,

Et fub lege plagis cancus currendo gravatur.

Si tamen bic furfum quantumvis in mapente trahaiurf

Plnribus aut vicibus.vauthentus iure vocatur.

Regula ne fallat, fic tandem verificatur :

Concors authento fi^finis neuma fciatur.

Si cantus dnbius fuerit, fi nofcere quis fit,

Non potes in notulis, -hic atithentus fore gUrcit.

Nam decet, interpres ut in amhiguis meliorem

Partem confirmet» contemnens deteriorem.

Sic vplo , fit primi quamvis fub lege plagalis.

Hoc & neuma 6cit cantus fini focialis.

£t breviter , finis fi non a lege recedit,

Scire tqnuti) fiicile poteris, cui cantus obedit

At fi difcordant fini , credatur honefte :*

Lex fini cedit» quod nefcit ferre molefte.

F f a Capi-

228

lOANNtS DE MVKIS

CAflTUlVM XIX.

De trapo 9 Penore & cauda » ^ua ^teth duntur in cantu,

Habita qda^ftione tonorum in eo quod omqea proprie terminantur in gravibus, per accidens autem in acutis , prxter fe* ptimum & odavum, qui non variantlo- cum fuum : notandse funt alid& tres pro« prietates in cantu fecuodum quod in ec- clefia folet cantari» quarttm nomina funt hasc» tropust tenor &,cauda» quantum quidem a 6ne appellant ^Tropus enim ae- quivoce multa fignat: grammaticus & rbetoricus tropum figuram appellant, mo- dum feu quamdam figurationem loquendi. Tropus vero in mufica eft proclamatio quaedfim vocis, qus fpeciali tono cantatur» adaptata maxime circa finem qualemcum- que, & cum principium cantus fuerit aut medium » Intentio tamen artificiofe cantantis retorquet femper cantilenam ad finem proprium toni alicuios fpeciali& fpe^i^ cialiterque intenti : & hsc retorfio five proclamatio tropus appellatur in cantUp quafi converfio ad conum a cantore in- tentum. Tropus ifte quandoque incipit in principio cantus » & nufquam difcordat a lege vel cqrfu : ficut in antiphona : Om-^ nibus Deum timentibus ^ & ibi vel nulli vel (lulti de tonis dubitare videntur. Quan- doque tropus oritur in cantUs medio, quandoque ante finem non longe a fine, ficut patet in hoc ^. praparate corda ve^ flra Dominot quod in principio videtur 9Uthenti proti, id efl: primi, in fine au- tem definit in ^. /a, mi, 8c proto deute- ro, id eft, tertio deputatur. In ^. etiam Gaude Maria; quod m principio & m^^

praparate corda ve^ flra Dominot quod in principio videtur 9Uthenti proti, id efl: primi, in fine au- tem definit in ^. /a, mi, 8c proto deute- ro, id eft, tertio deputatur. In ^. etiam Gaude Maria; quod m principio & m^^

dio eft deuteri authentit id eft tertiftt ia fine autem datur plagili tertio» id efts fex« to. Nam ficut dicit Ariftoteles : Jinis efi optimum in re ; & item : Finis eft « cu^ iusgratia^y fic igitur merito contingft ia 4:antUt ut per finem optime cognofca- tur. Caveat ergo velociter iudicare t qui non vult poenitere poft iudicium, Unde Salomon : Fili efio velox ad audiendum^ tardus autem ad iudicandum.

Notandum eft etiamt quod cantus qui- dam non ex rationet fed quadam con- fuetudine detorquetur a quibusdam ad proprietatem toni unius t & ab aliis ali- ter, & per clavem aliam finiunturt Sc tunct utdidumeftf propter controver- fiam litigantium evitandam fequit vel ad minus pati debemus confuetudines eccle- fiarum. £t hocnon habet fierit quia iii cantu tali diverfi diverfe contemplabun* tur in comparatione ad tonos diverfos ; verbi gratia hasc antiphona ; B refpi^ cientes^ a quibusdam ita finitur, utfit ter- tii t &a quibusdam» ut fit odavi. Sic- ut aliqui finalis antiph. ut Benefac. ita quandoque finiunt ut fit quarti» quando* que ita ut fit o^avl Sicut hsec antipho* na; Germinavit. quandoque ita finiturt Ut fit primi t quandoque ita ut fit quar- ti , quandoque ita ut fit o^avL Exem* plahorumt quia invenire etiam cantori funt facilia « in littera non ponimus,

Ex praBdidis diiigenter animadvertentt manifeftum eft , quod divifio de cantii quantum ad diverfitatem tonorum duo* bus modis contingit ! quandoque enim utriusque pundi divifionis eadem eft \U nea finalis ia cautu » & tonc dubitatur»

utruni

SUMMA MUSICiBt li^

iitram cantDs contineatur fub tono au- & non in fine , quia pkgalis 9t fuus ab«

thento p vel fub fuo plagali ; & in his thentus notam habent unam finalem, non

pluralitas notarum plerumque difcernit igitur diftingui poifunt per eam* Et

Qpandoque autem dubitatur de cantu, quamvis tot runttei)orea,quottoni,prin«

qui apud quosdam habet clavem unam fi« cipium tamen unius eft tenoris pluribus

nalem , & reducitur ad tonum proprium continue quandoque, quandoque non fe«

tali fini. Apud alios idem cantus alia u- cundum principium tenoris fecundi;quan«

tens dave finali , imo & initiali, iudica- doque a. vero acuta eft prindpium teno«

tur per tonum , qui eft domefticus illi ris primii quarti & fexti ; c. acuta tertii»

fini. Verbi gratia ut de bac antiphona Glo^ quinti & odavi; d. acuta feptimi &c.

riofi principest dubitatur, utrum fexti Sed quxrit aiiquis, quaire fecundus &

vel odavi, fecundum quod indpit & fi-' feptimus prae csteris tonis litterales ha«»

nit in F. fa^ uU . vel in 6. Jok re » uh fed beant fpeciales iditiales fuorum tonorum ?

magis tamen proprieeft fexti : ficut con« Ad quod dicendum efti quod hoc fieri

fa^ uU . vel in 6. Jok re » uh fed beant fpeciales iditiales fuorum tonorum ?

magis tamen proprieeft fexti : ficut con« Ad quod dicendum efti quod hoc fieri

tingit de hac antiph. nemo te condemnavit poteft ad figntficandum, quod hi duo toni

mulier: fi enim incipitur & finiturin F. longe aliter fe Habent quam caeteri ; fe-

/a, ut, fexti fit tont; fi autem incipitur cundus enim pras cseteria magis defcen-

& finitur in G. foh re^ ut$ fit odavi , & dit , & feptimus fecundum fe totum ma--

magis proprie eft oflavL Sicut faoc 9;. gis cseteris afcendit ; fecundum fe totum

Genti peccalrici , dubiuscantus eft. ..& dico: quia fextus alicubi, fedraro, fu«

in his confuetudini ei^clefisB confentien- premam d. tangere invenitur , ut diiSiim

dum eft & libro infpedo, vel figno prin- eft fupra , fed feptimo inferior fsepe in«

cipalis. venitun

Tenor etiam «quivocus.eft ad multa; Cauda vel finis in cantu eft modulatio

dicitur tenor alicuius osationis fumnia. quxdam»quaeadfuitonidiftindionem, &

Tenor autem in mufica eft aptitudo qus&* ad commendationem tenoris eius fieri fo-

dam modulatioois tenens cantum jnfra let cantu finito, & quia cauda fiois eft a-

terminos toni fui. Tenor cantos obferva- niroalis» Sc finis ex re nomen habere vi-

tur per has duas didiones feculorum o- deatur , propter hoc finali antiphonae fi-

men. & maximeper has & non per a« nis vel.cauda hxc folet adiungi : & hac

lias , quia funt finis verficuli , qui fre- de cau& in completprio , cum unica fit

quentiflime folet proferri. Oiiferentia eft antiphona fuper pfalmos , caudam habe-

inter tropum & tenorem, quia ipfe tro- renondebet, & fi quod magis videtur

pus incipit quandoque in principio can^ non eft, neque quod minus. £t propter

tus, quandoque in medio, quandoque hoc, quia caudata non debet eflTeantipho-

propefinem, etiam patet, quodneuma na in completorio fuper pfalmos, neque

finalis, de qua fupra didum fuit, & tropus fiiper nmc dimittis ; ficut & eadem de

funt idem , & quilibet tonus proprium ha^ caufa in horis antiphonae non debent ef-

bettropumpropefioemjpropefinemdixi» & caudata^

Ff j Me^

230 ^ lOANNIS DE MURIS

Metrum de Eodem. Difto qaid tonas eft, & ^uorfum poflit abirc» Cantor adhuc alia fapiens debet tria fcire. Quid tropus aut tenor eft, quid cauda noviflima nofcit» Dividat: asquivOcum videat, quod mufica pofcit. In dicendus iniquus. Cauda malum quandoque notat » fraudis quoque cladem ; Pavo, capo» volucris rapax ornatur eadem. Sic fit in cantu» quia nefcit cauda nocere» Hunc probat» hunc ornat; fic debet ture placere.

Capitulum XX.

Qualiter & ubi gloria incboatur^ & de bemitoniis & diffcrentiis tonorum.

Cum tenor cuiuslibet toni, qui cdfecu^

Qualiter & ubi gloria incboatur^ & de bemitoniis & diffcrentiis tonorum.

Cum tenor cuiuslibet toni, qui cdfecu^

lorum amen , fit finis verficuli » qui cft

Gloria patri ; ex praediSis patet » quali-

ter finitur praediAus verficulus. Unde er-

^go videndum cft» quaiiter debet inchoa-

ri » & praecipue fecundum quod pfalmus debet. Pfalmodia enim ecclefia frequen- tiflime debet uti» & hoc efl inveftigarc, qualiter pfalmus fecundum tenorem unius- cuinsque toni habeat modulari.

Sciendum eft ergo, Gloria primiquin- ti & fexti incipit in F. /a, nf , fecundi in C. gravi, quarti in £. gravi; tertii &

SUMMA MUSICiE, 23 1

odayi in G^yo/, re^ tit; teptlmi !n t|. du- fecundi, feptimt & odavi Tecundum di«

ro. Et notandum eft, quamvis tantum yerfarum eccleiias regionum. Qpod non

unum feculorum uni tono aflSgnavimus videtur mirum, cum vedium quoque &

pro tenore» tenor tamen uniuscuiusque converiationum commercia varientur. In

toni vel unam babet difFerentiam vel plu- univefiis autem tolerabilibus cui talibus

res praeter fecundum, absque differentia commorari placuerit» placeat & conver-

fufficit ipfe tenor. Qgod autem unus ti; ijam temporibus mores fapiens fini

tenor plures habeat difierentias quam re- crimine mutat.

liquus.hocellideo.quiaantiphonarum Confiderandum eft etiam. quod iii

pnnapiaumusplusdiverfi^^^^^ ^^^^^.^^^ ^ .^ jtj ijl,^ hJmitonia

alterius. & ideo pluribus indiget diflFe- diflferunt a pfalmoram heiStoniis. inpri-

rentns, & habilius fiat accefrus^^^^^^ mo tono. quarto. fexto & odavo; ia

cipium antiphon^ pfalmodia fita fecun- ^^,j .^ concordant cum hemitoniis pfal-

dum tenorem vel diflferenian. talem vel ^Jj^. ^^^^^ ^^^^ ,^ ponerentur in

talem. Secundum confuetudines tamen ^ ^^^^ faftidiofum^^eflTet cantum

ecdefiarum diverfas plures vel pauciores femifcerl Sed tu ingenio verbis con.

diflferenti^ tenonbus affignantur: unde ^ j^^^ ^^j ^^^^^^ ^^^ g

&tufifuensRom«. Romano concine rie„tiamhaberevoIueris; transferas te ad more ; fi fiieris ahbi. concine ficut ibi. jj,,^,,^^ ^^^^^^^ ^ ^ .j^. ^^^^^ ^^j.^

Et notandum » quod ficut funt o£(o um » quamvis perceperis artem ^ dohec

toni & odlo tenores tonorumt fic & odo difpofitio in habitum convertatur. Dili*

funt hemitonia , quae dicuntur ab hemis, genti edam animadverfione confideran-

quod eft dimidium & tonus. Sicut ehim dum eft , quod quemadmodum fecundum

confideratur modulatio tonalis circa prin- yarietatem tonorum variantur mbdula-

dpium 6c circa fiuem • fic & penes me- tiones pfalmorum » fic & v6rfus Refpon-

dietatem ipiuis: magis tamen ab ufu foriorum. Sic & pfalmus & ^/bria Intro-

quam a ratione duo principia & duo hei- itum variantur fecundum tonos diver-

mitonia dantur odhvo » quoniam diflfe- fos. Sed quia talia fieri in quibuslibet ec-

rendshuiusantiphonai: nos qui vivimus^ clefiis fere demonftrantur ad oculum per

& confimilibus affignatur hemitonium libellum tonalem » decet tit fuperfedea-

fpedale diflTerens ab hsmitonio fui te- mus quidquid diflfufius determinare de

noris • & aliarum dtflTerentiarum ipfius. ipfis . quia didt Horatius : nec drca pa-

DiflTerenter etiam moduhihtur hemiconia tulura , vilemque moraberis orbem.

Metrum de Eodem. Dido» quid tenor eft, quid finis dicitur eflTe, Gloria prindpium merito non debet abeffe. F. dat prindpium primo, quinto, quoque fexto» C. que fecundus habet grave, quartas in E. capit Qrtam;

Ter.

I 2^2 lOANNIS DE MUIlIS

Tertlas, oAavas G. fcptimus iochoat in If. Qui feroel aut mnltis vicibus tenor eft variaoilat Cuiuscumque tonit tamen exit abiude fecundus. Gloria fioiri variata voce docetur, Antiphons capiti quod eo magls affimiletur. Nec folum primum cantor diftinguat & imum» Paufam quod praebet, medium diftinguere debet A rehquis diftant primus» quartus, quoque fextuf. Additur odavus in Magnificat^ BenediSuu Refponforia dant Verfus, dant (j/or/a quaeque, Claves finales non afpiciunt tamen asque. Hoc fit poft Verfum, quia cantus pars iteraturt Cuius prindpio finis Verfus faroulatur. Introitus & habent Verfus & Gloria cnndi, Cum quibus in clavi finali funt bene iunftu Tertias exeritur quarto quinto fociatts, Propter principium daves mutare paratis. Quem Verfum cantus quod Ghria debet habere» Absque notis faciie nequeo per metra docere. D. grave principium primus dabit, a. quoque farfum« C. D. vel F. aut a. fubdit alter, & a. fit acuta G. quoque dat pro C. clavis mutata necefte. Tertius intra r. furfum , quartus tamen a. G. A. cum r. quintus, dat furfum c. quoque fextutt Odavus per c. fed feptimus incipit in d. Hoc licet ecdefiae, fatis edocet atque patenter. Quod qui fcire volet, quaerat cantetque libenten Si tibi fctre placet, breviter difierre tonorum Qualiter & quantum varietur quivis eorum. Primus ut ecce leva^ duQus fpe ^ vel Lazarus exit; Eftque fecundus ut O. (a) nunc cum tibi plus variaba Tertias eft quinque, quoniam Dominus Simeonem. Quartus poft rubim {^) Jidelia Sion. Quintus vox alma^ fextus notum Benedi&us. Septimus Afferte lofepb. Omnes. (*) caputquc. Oftavus Petrus boc bodie. Feniet quoque nos in Plenius hoc notulis liber bic docet ipfe tonalist Saspius ille tibi-, tibi confuh), fit manualis.

(«) SdL utiphptti 0. kk AdTeiittt»

SI7MMA MUSICJB. SJ^

CAfiTULVM X!Xt dios. ft in nfim incorrigibilein dedu-

Ouamir & quot mo^s jut error ht *^"°' " f^!P » "' "^" /"« * .«/i^^»«\«» «i.^iSrTi»«fto «.^ a^oi Da^i fuiit ad contradicendum ; &

tia , quandoquc cx ncgligentfa. quab. ^ , ^ » ^

doquc cxobftinatia, quandoquc cx incu* Tr !z . p"i"mu- i^Auivauvt ^unuuu

rir Ex impotcntia malc cantatur a fc ff^f" opinioncm foam cum clamore

nibus. pncris & infirmis, & hoc cft ««^«^™^

quab. ^ , ^ » ^

doquc cxobftinatia, quandoquc cx incu* Tr !z . p"i"mu- i^Auivauvt ^unuuu

rir Ex impotcntia malc cantatur a fc ff^f" opinioncm foam cum clamore

nibus. pncris & infirmis, & hoc cft ««^«^™^

vcniate» quoniam tales excufat impotcn- Ex incnria malc catitantt qui fitrc ta?.

tia natdralis, propter quod PcrGus do« dio aflfc^K funt» in labore quoque de^

cet: naturak vitium nm e/l deridendum. fefB» qoac in canfu lcvanda funt depri*

Ex negligentia male cantatur ab ebriis, munt» noo cantoi. fed fibi parcentcs;

& ab illis» qui pigritantut» vel Cohtem. vel petotanda quadam indudi, quas de-

nunt cantum diligeotius ufitare » 8s primenda funt ievant ineptc • & cantum

etiam ab illis excufant, qui totum a in comparatione ad praemiflTa perficiunt

parte iudicaot improvtfc ; & ifti autem tnconcinne: Exemplum primi graduale

vix excurantur» aut omnino venia non Qtii fedes Domine; ibi fuper Cberubim^

funt dignt. De primis borum dicit Ari- cuiBi fupierius dicendum fit, infmus di-

ftotelcs: ebriu$ duplici poena funietur; cunt & errant Item aliod: Cum prin^

de aliis benedicitur: q^ia (f/iorm^i^no. cipes perfecutis^ VSl concupiviti altius

rabitur; contra uldmos dici(ur: careat enim in c. acota dicerc deberent, quod

fuccejjilmsopto^quisquis ob eventu faSa dicuot in b. moili Item aliud graduale:

notanda putat. Contingit enim diverfos probaJH domine^ ibi igne me &€. cum

cantus modo eodem inchoari & divcr^ enim io e. acuta indpcrc deberent, inci-

fimode terminari, ficot has antiphonas: piunt in F. gravi. JEque qq^Bdam, quae

ant SenediSum fit &c/8c Ghriofiprin^ deprimcnda font, lcvant, ut in antiph.

iipes; & hanc : ranfa^aitf yanSi^* & hanc cum appropinquaret dondnus lerufalem^

fub Tbreno Dei. ficut & has Ifie puer. Mfi cognaviffes 2f tu. ficut in terribilis

In odore. Tamen hasc omnla difi^nnt M9S parta cceli; in gravibus enim ca-

fecondum tropos tcnorum, quod ek fi* nendam eft, ^uod levant inepte. ne cognofcitor cvideoter. ^^ ^ .^^ p^^^ ^ ^, ^^

Ex obftinatia male cantator ib 8Ui« ce infalfii 9l nidi cantom indpiendo a

qoi cantos propria Iq^e relida pjropCer curfii t^imo eom detorqoent; quod

motom aniifii foi cxcedoott & rite com» folet contiogere in hls antiphonis; Cum

pofita pervertont, & fic perycrfii doeeot indmtnnt puerum. Cmk mdiffet loban^

SpftifTotia TBT« Dt MosiCA. P» Ut G g wes;

r - --^

234 lOANNIS DE MURIS 1

nes; cum enim fitff pHmi, fi oota iii- De talibus in poefi dicit Horatlus, quod

mis iufle^itur , ?idcntur concordarc cum riditur^ cbordaqui fmper oberrat eadem,

his: gui de terra e^i ant Quando natus Tales igtiorant. quod iterum caetera no-

es. quse funt tertfi. Item per incuriam ta idem opetatoc ia cantu» quod figu*

Item per incuriam ta idem opetatoc ia cantu» quod figu*

plurimum damnore peccant, & alios m in metro. Eft enim intentio adoris

quam plurimos faciunt peccare fcripto- in cantu & adoris in metro uua in ge-

res, qui claYes initiales & finales can- nere» fcilicet ut yox cum materia di--

tus non obfer?antes, dum cantuoi in* dlaminis foi (conoordet) Si enim ma^

epte incipiunt, dum ad finem legiti* teria didaminit in canto flierit gaudio^

mum pervenire non pofiuntt rel in cur- ia, notam decet eflfe levem & I^tam»

fu corrumpunt eum, vela fine fuo pro* ficut eft cantus de S. Maria, de S. lo-'

prio ipfum diftorquent, & quandoquead hanne Baptifta, de Epiphaniat de Re-

alium tonum eum procurant; proexem* furrei^ione & de fimilibus. St vero di-

plo huiufi peccati revocetur in memoriam ^men rem laborioCim vel fecunduoi

cantus alius, qui neceOitatis caufa trans- virtutem vel fecundum apparentiam fig-

tertur a gravibus ad acutas, quem fi nificat, nota debet eOe gravis, & trans*

quis aliter indperet* oberraret fcriben- irc de b. molIL ia ^ durum , & e con-

dot & ante pofl: cantando. trario. Hoc (atis patet in Fabiane^ &

Item per incuriam peccant in cantu» tn colkgerunt^ &.in prolisitate verfuum

qui credunt & Uicunt, quod nota noo Refponforiorum S. Stephani, & his fi-

peccat Tales autem omnibui attribu-- milibus. Dum vero materia medio mo-

unt unum tonum, & hi tales potius do fe habet, & caatus medio modo fe

cum equis hinniunt., cum bobuG mu- debet habore; quod ftttltl putant ratio-

giunti quam cantare aliquid videantur. ne carere^

Metrum de Sadem,

Errant in cantu, nec funt cantare potentes Infirmi graviter, pueri, fenioque Crementes. Hoc nemo culpet* quia naturale videtur; Naturae vitium nemo ridere tenetur. Sic dum negligitur c^ntus, fit durus, ineptus» Flus aloes quam niellis habens eft aure receptos. Ebrius, ac ftudium qui non exercet in arte, Ac totum qui fcire putat vila fibt parce, Cantant 8c cantus maculant errore decorem, Sic cantans cantor cantoris perdet honorein» £t obftinati quidam cantare volentes Caniuni depravant ralionis lure carentes» Erroremque fiium valido fermone tuentary

Kec

SUMMA MVSICS. 235

Nec ceflaot mbmti» bene fe caotare fetentur» Bt credont multi: Bc talis abuGo crefcit; Scrlbitorj & fcriptam ratio deponere nefcit Per tales in G. Deus tnijit fufcipit ortum, Et tunc inferias dant enormem fibi portum. Quod male cantatur facit hoc incuria, quando Tedia prscedont aut cura laboce gravando. Saspios illa premunt, quae debent iure levarii Sed levat lioc petuiaiis ^ quod debet rite gravari» Sic & qui mutare tropum dum turpiter audenti Qpalicumque modo iihem contingere gaudeot Quod nota non. peccet» quidam dixiflfe feruntur; Sic & nunc dicunt etiam ^ fed £dfa loquuntun Namque figora Dei decet ut fimilis videatur, Sic nota materiae quantumlibet affimilatur» Lasta notat lastam, non difficilique Ubore Sighabis medii mediam mediante colore.

y Capitulum XXIL vero pr«cipitcs & obfcuras gravltates fe*

QmUter ntrvus cantus babetjieri & T^J'''''' ^^f^Zn^^^^^^^^

^ r««,i^, .J:H!f;^rW.f. ««« ftri. vat: alios quosdam fonns quartl quafi

, Cognita «otus propnetate non fat» Jdulatorius trahit ralii petu-

videbitur alicu. . quod poteft ^ cautw^ ^^^ ^^^.^ ^^^ „„,„„j„, . ^^ ^,^

qu» funt ab aliis & pnu» inventa. fed ^^^^ ^^j^^j ^^^^ j„j,j ,„,„^„

forte vel propci» virtutis alacr^tate , vel . . ^, V ^ . ^„... «,i.:i«««-i« «./»

precibus aliorum induaus cantus diaa- «wonia, vcl flcutacantuphilomete «o-

picviuii. «uutuui juuuv*iK> jL«*fcu. uiwa j ^, qaoquc liberi faltus tooi fe-

men cum notis ^ndecentibu. curabit tj^i ^candi ^identur ; alH ferloritatem

componere; vej ad mimis d.aamini ^ P ^ geaeraletii%el primam do-

liundejccepta Ointum adiungere^m- arinam pne «eteris libenter attendunt

^A°Ti .j A • * - i. ,•« ^« Unde & Terentius diverfas diverforum ConOderandum^eft igitur huu: can. .^^^^^^^^ conflderans alt: Q.uot capHa. tori.qualitercamumpropriumfuoto. ^ ^enteml .Oetur j Sc fecondum hoc propofito tono tlones prlmi toai.andirc ddefiat, .aUos cantum adaptet. Si vevp mores petentis

C g a non

2$6 lOAMNIS DB MURIS

noqtantum adrertit, qoantan proprie- di?eriitas incitet appetiton. Secnndalitt-

tacem ipiias materis » confideret • quid ins diverfitatis cania poteft acddere ha»

dicit Horatins in poetica» quia cuilibet bita confideratione ad materiam» io qut

ntateria nmconvenit modus unus metrijU fimt quasdam profpera» & quasdam ad-

condi. Unde dicit: quod Fortia mMonio veria, ficut patet in cantu de S. Catliari-

gaudentpede beUa referri; &iterum : pec* na, (te S. Gregorio» de Trans^guratton*

cat in Andromacbem^ Tbaidafis quis agit. Domini , 8c fimilibus. Sic & in cantu componendo cautela coo- Notandum etiam» quod quidam cantua

fimilis debet appont, ut materias didaminis inventores cantui fiio fignom aliquod ipe-

taii vel tali fiius cantus proprius adiun- ciale apponunt ; unde quidam repetitioi»

gatur. Si enim materia triftis fiieritt can- nibus & inferiorem notam fpedalem con-

ttts erit proprie faumtlis & depreifus, ut cedunt, quam prsmom non liabuit, quod

in 9^. Libera me Domine. & in antipho- praeceflSt, quemadmodom in ft. DefcendU

na, quae pIlEinftum Davidlnfinuat: Da^ de cosUs^ Talis eft cantns S. Lamberti per

leo fuper te ; fimiliter & in plandu DU totum. Alii fi:ruduram fui caotus erigero

donis : O decus o Lybia regumi quareTra* noiunt ntfi fuper bafes rhythmi vel metri»

Aus mifiarum fecundi toni ficut & o^ qttorume)(empiafiidleoGCurruntquarren«

vi. Tradtts verp vel in mi(&, vel pro tL Alli tenorem tooi antiphonas per ver«

animabuSf vel ig die ieionii debetcanta- ficulum» quiantiphonam comitatur» de«

Laurentift

bris, vel feriofus ad minus; Sc propter S. Pauli» SandasTrinitatis. Opportunum

hoc iflii toni pra^ caeteris Tradibus de iu- eft etiam cantus compofitori» fi deledabi-

re debeotur. Si autem lateria lastafoe* liter cantum componere Sc ordinare vo-

rit» cantus etiam fe conformet ioacutis lueritt ut paufas in cantu ordinett ubi

eidem. Sic fit inpafcha, dum cantatur pauikndi tempus exigit ipjfum didamen;

aUeluia , furrexit pqfior bonus ; cutnrex haec dodrina bene obiervator in hac an«

gloria^ & fimiiia. Si vero materia fuerit tiphona : Cum effet defponfaa ^c. ficut

keta & iocofa^ cantus cum faltu cbnve- in illa: Cum inducerent puerum Iefum;8c

nit ^ fxmt in Epiphztmf^eterembominem dt fimilibus fimititer iodicetur. Alioquia

&c. de fando loanne. Propter infepara^ dum feofus didtamlnis notam impedire

bilem &c^ & de S. Maria: Gmie mater, videtur, 8c e contrario, taedium noo fo-

Si autem m^teria medio modo fe babet. lum fubiofertur cantori » fed etiam audi-

eidem & cantus proprie fe conformet. tori. Notet etiam cantus inventor, dele-

Contingit enim, cantum a quibusdam fieri dabilia eflTe cantus int^valla diatefla-

talem» uc fingulos tonos percurrat Ita- ron & diapente» quod pate^ per AUebde^

qu« prima eius particula primo» fecunda vox exultationis ; & haec fiepius poflboi

fecundo reddatur, & (ic de aliis: & hoc poni{ diapafon etiam» fi extrema eius fir«

fit, ut ipfe muGcus peritiam fui magtfte» miter obfervantur, cum deledatione in*

rii oftendat in captu, vei quia confide^ tcrferitur; fed propter eius difikultatein

rant > identitatem eflc miittem faftidii» cudi xaro poostor» JMf^

SUMMA MUSICJB/ 237

Mdrum de Eodem. Eft aliquis caotare fcienst cantatque libenter; Et fiitis eft tUi, qood feit cantare decenter. Non fatia eft alii certo procedere calle, Vultque fob ombro& tempos dedocere valle. Qoi caotare cupit» ^iiod ooo prii» audiit ullotr Si oon^arte caoitt niihi caotor erit qoaG noUus. MuGcot atteodat, qui cantom fiogere corat, Caotom propofttom» qoem formola iore figorat Matertas docet hoc virtos didaminis ante, Qui feqottor canto^, hac prodeat iofiooaote» Triftit dat triftem fobmiffiim t Istaqoe Ixtom. Qtii manet in mediOt cantom iobet efle.qoietoffl* Com plandom fignet vel faltem feria trados, lore fecondoa erit« faoic oSavos quoqoe tadot* Fox exuUuntis cum rex. volt fexros habere» iVIaxfma per caatum volt gaodia nempe docece. Sed tamen os qoodvis non laodat qoemqoe (aporem : Vocem» qoam fiigit hic» probat & docet faic meliorem. Eft aliod fpeciale tono, qoem diligit onoSt Alter amans aliud , cantum rogat hoc dare mooos. Moficos iddico fiiciens qoddcumqoe rogator» Materiam cantans non femper concomicatun Excofiit fefe precibos fortaflfe petentis: Sed plos laodo modom qoidqoam peccare tiroeotis. Eft qintor qoaodoqoe novos dum carmioa fingit, Congregat ipfe tooos» omnesqoe per omnia pingit» Sic tamen» ot fi^em primos teneat fibi primam» Et reUqoas reliqoi» donec veniator ad imaro. Forfitan oftendoot, qoia funt hic arte valentes» Aut aliter» quia molta placent» probo . per comedentes. Pontica fic dold iooguntur triftia la^is» Stat rofa com fpiois , abies coriliqoe robetis. Laode^ foom cantom credont qoidam fore digoum : Ac tn eo proprium gaudeot oftendere fignum. Scriptores etiam librts qoaodoqoe metrorom Affigont eteoim figtnim fpeciale decorom. Perfios & Petrus hoc obfervare docentor» Qiii verfos ornare foos per figoa videntor.

Gg 3 CApr-

238 lOANNIS DB MURIS

Capitulvm XXIIL Quafirtt vitia in novo catttu cavenda. £x iatn didlis patet, qualiter novus

cantns habeat inveniri, & qualiter pro- prias matertx fux debeat intendere, oili forte propter caufam quamque extra- neam aliter informetur. Sed tefte Ari- ftotele in topicis » eiusdem moris eft di* ligere amicos, & odio habere inimicos.

fitos fieret ab E. h.^ mi. ad R moHe» vd e contrario« Et aflitpilgtur hoc vi-- tiom propoGtioni bXta^. quae a dialedi* co multum vitatun Mufica irregularii & talis iure mufica falfii vocatur , & inultum vitetur. Item in formatione can- tus novi non apponitur inutiliter re- petitio intervalli eiusdem, quemadmodum inveniturin hpc tradu: Qui bahitat 8c refyglum meum Bem meus , & fimiliter

ficut Sc intendere proprietatibus, quae in hoc Introitu: miferere mibi Domim.

cantui iure debentur, & evitare vitia, Sciendum tamen» quod intervallum vel

quie cantum depravandp corrumpunt claufula repetitione una cum deledatio-

Sed cum non facile caveatur nifi cogni- ne auditur; femel igitur poteft repeti«

tum, opportunum eft» ot ea» qus in fed raro, ficut in Meluia, furrexit pa^

cantu vitiofa funt, a magiftro novi can- fior bonus. ibi, pro ovibus^ & in cantu

ibi, pro ovibus^ & in cantu

tuB caute & ftudiofe vitentur.

Caveat itaque novus magificr in can- tu » ne curfa cuiusque toni tropus con- trarius adiungatur, id eft, ne in prin-

de S. Kico\ao clementiam. Et confidera, qood hoc vitium fimile eft nugationit quam rhetor plurimum deteftatur.

Item cantor novus & mutilatam bre-

cipio & medio cantus uni tono appro- ^j^^^^^ ^ feftidiQfam prorixitatem diU- priatus m fine ahi tono pofitus depute- ^^.^^^ g^ hacdno vitia cuni

tur. H« doanna olim obfervata eft in ^^,.^ ^ macrologia fimilitudinem ha-

cantu de Trinitate; male autem in com- ^^^ ^j^^^^^ ^^ duo rcmovet Hora-

munione Prmcipes perfecuU funt me, ^^^ ^ y^^^^ poeta, onde dicit: brevit

quje legem jfe curfum habet quandoque ^^^ ^^^^^^ ^^^^^^^ ^, j^^^^^^ ^^

tertn, quandoque fexti, ultimo tropum nimium deficiunt. Qpod fi qusdampne-

^>5' I^TV * *^%"'°'' P"*?' ?°*- di ifta probatur. Mundus, homo duplipem fpeciem dant infuper arth Teftamentsi duo reliquae potes addere partii

Alter

SUMMA MUSICiE» 245

Aker ia hac arte binarius etTe videtar»

Quo natoralist taftrumeatalis habetur:

Contemplativani docet ecdefis fore vitam»

Atque per adtivam pariter videas redimitam.

Tertius hinc binarius eft» fit namque plagah's

Caatus & autheatus , dom forfitaa eft fpecialis.

Sic & ia ecclefia dupiicem folfiunus amorem^

Vultque Deus primum, fed proximus ulteriorem*

Hinc trinarius eft utrobique repertus, acutus

Namque gravem fequiturt quem confequitur peracutus:

Eft & in ecclefia cordis contritio primum

Ob peccafle dolens» venit hinc opus, exit ad imum.

Haec tria dant arti, vas» chorda* forameut honorem:

Sed tria funt fpes atque fides , fi iungis amorem.

Sicut habet primiim, medium, finem quoque pfalmus;

Sic tres funt Genitor, Natus, quoque Spiritus almus.

Protus habet fodos, cum quartus fic fociorum:

Ecclefise libri tot funt Evangeliorunt

Quatuor ut daves proprias cognofcimus horum :

Tot quoque virtutes hominum cognofce bonorum.

Sit prudens, iuftust fit fortis» fit moderatust

Qpi per virtutes defiderat elfe beatus.

Hinc fignant coccus, hyadnthus, purpura, byflus»

Quodlibet iftorum fuerat color ad faga miflus*

Septem litterute claves funt articulorum:

Hunc & in ecclefia nuraerum dic eflfe facrorum.

Corpus, baptifmus» confirmat, inungit, & ordo»

Coniugiumque facrum» poftremum confiteor do.

Septem funt claves, quae fufliciunt in acutis:

Dat Deus ecclefias feptem fua dona falutis.

Sifte tonos odot bene fi fuerint numeratij

Sic & in ecclefia fciOt quod fint odo beatt.

lunge novem denist fic articulos aumerabis:

Totque modis homiaes auac ecclefiae variabis.

£ft laicust peregrioost eqocs gladiit boaos hofpes»

H b 3 Tem-

246 lOAKNrS DE MURIS

Templuin» Tentonicus^ trioust pbft hos male fo(pei» Hos fimiles gravibui praedidis odo notabis. Nuoc feptem fideas, & acuds affimtbbis. Augoftum clerus piatit» & fequitur Benedidus, Bernardus poft hunc, qul non ?ult ciHlere Tidos; Prsdicat altett & hunc Guilielmus concomitatun Hinc pede Francifcus oudo, nodisque gravatur. Baibaros in fovea» filvis iacet aoachorita, Ultima captivis patitor, praeit hunc eremita. Eft deledari quod mufica quaeritat, ergo Sentio dum canto nova gaudia» triftia tergo. Sic fiicit ecclefia quocumque labore prematur^ Hoccine proponit» quod laeta pace fruatur. Annicius diciC, quod deledabile fummum £ft Deos, ecciefia pretium petit hunc fibi numom. £ft clavis media» qnae difcretiva vocatur, • Cbriftus difcernehs pravosque bonosque fciatur. Hoc tropus in cantu tribuit, quod fit tonus unus: Laudat feu vitiat fic hora noviffima funus. Hoc facit ecclefia, quod mufica, plus quoque molto Mundat» -mnnda fecit, laivat moerore fepulto. Talia, tanta potes praeconia» totque videre In cantn, per quae debet de iure placere. £ftque nihil mirum , fi fe bene compatiantur, Quas prxdida duo concorditer hoc operahtnrs A Domino quidquid bonitatis habere fciantur» Eft his collatum, Domino laudes referantur. LAUS tibi fumme peto, tua fumma potentia fortis» Quem nthil poterit claufis ekclodere portis; Cunda domat, nihit eft, quod forte refiftat eideni, Omnia fecifti verbo cum tempore pridem Nate patris tanti fummi fapientia patris, Materie carens quod fis natus » placuit tibi matris. Tu cum patre polos pptuifti condere furfum, Tu fub molli folis voluifti fubdere curfum. Uxorem genitor ocfcit, virumque marituro. Tu patrc.matre carcs, talem nusquam fcio ritum. Filius & tamcn es patris aeternumque fuifti, Filius Sc matrisg hominem fore quemvoloifti.

Qpod

SUMM A MVSICM. z^j

Tu cum patre polos pptuifti condere furfum, Tu fub molli folis voluifti fubdere curfum. Uxorem genitor ocfcit, virumque marituro. Tu patrc.matre carcs, talem nusquam fcio ritum. Filius & tamcn es patris aeternumque fuifti, Filius Sc matrisg hominem fore quemvoloifti.

Qpod

SUMM A MVSICM. z^j

Qpod & nataneprinceps, per fiida patefcic» Qaod oatura negat, mirattir» deniqae nercitn In te coniangi contraria cum videantur, Non ut mixta folentt medium caiifare notantuf. Cbriftus yerus honiot verus Deus eOe probatur: Sic non diminui pars haec aut illa fciatun Spiritus alme patris -ac oati , tu pietads Fons» tu princjpium per quod fit gratia gratis» Tu lux in tenebriSr tu lucis continuator; Confolans miferos, confradis es reparator. Errantes revocas^ & das requiefcere feflSs. Ducis .& inducis inopes io gaudia meffis. Da pater , ut fimus vitio. virtuCe rebelles ; A nobis poenam fic iudex iufte repeiles. Da fili» ftoiidae quod mentis oobe fugata Hoc fapiaot fiimuli» quod fiot de forte beata. Spiritus alme veni, bonicatis complue rore Pedora». oe fterili maoeaot areotia more. Noo hi fuoc idem» fuot quos tres» ooo tria credo. Regia fic via me teoeaC, oec abiode recedo. QualiCer haec fiaoC, paCris huius io arce videbis; Simpliciter credeos hac ouop in valle cacebis. Quodque fuperfueric agni pafcfaalis edeodo, Igoi comburadj lex pra»:ipic tfta mooeqdo. CommiCCas fidei, quidquid dubiCabile crefciC^ Qjiod fupra vires fueric, fic tedere oefciC; SpiriCdique facro da quidqutd fordter urget: Crede mihi, fi credis ei^ meos credula furget Saepius haec loquimur, fed tale per omoia muous; Ut beoe credamus, deC oobis Crious & uous. Portus adeft, pronim teoeC aochora, cymba movetur. Sed quoties Hderuot fludus, aptrire rogetur. Cymba quidem fragilis, pauper quia cyoUia lohaooiSt Quae rimofa careos coftis, obflrudaque paoois, Primo fervivit tibi virgo pareosqoe beata, Teque iuvaote fuit cum profperitate rehita. Poodus erat magoum» fiiit impar viribus iftis: Sed tu oaufragio pia promta rogata refiftis. Ttt mare poftremas teoebras fludnsque retuodis.

Ncc

248 lOANNIS DE MURIS SUMMA MUSICiE-

Nec mirom» fteUa maris dominatur in undis.

Te mediante fait, quidqutd de te fuit adum,

Me rege» me falya^ fuper hoc mihi poftulo padum.

Hinc onus & leyius chartam navicula Texitt

Qpam did» Domftfas, Domini quoque gratia texit

lUic fcripta docent varie, quod epiflola pofcit,

Et quid didamen, quod teftis promere nefcit

Tertius ifte labor de cantu fervit amicist

Non reprobis fed fimplicibus, puerisque pudicis.

Nam reprobot reprobat » non iiifte di& remordet :

Vix antiqua placent» cui cunda recentia fordent

Quodlibet boc dperum noftrorum quando yidebit«

Affedum mentis numquam culpare valebit

In tenui menfa mens pinguis pinguia coenat

Hoc opus audoris mens ipfa fercna ferenat

Da Deus , ut fcriptor , ledores quique benigdi

Coram te fiant coelefti carmine digni.

Da nobis iufte modo vivere mentcque munda;

Da poft in coelis tibi pfallere voce iocunda.

Detrador dabit ifti forfitan arti,

Perpendens opua hoc, fpatium quaeque temporis ardi.

Quatuor hoc menfes a principio genuerunt»

Nec tamen a ftndio cefiandi caufa fiierunt

Hoc odingeqti fiint fexagintaque yerfus

A primo folio Uber boc docet ipfe reverfus.

Explicit fumma mixgijhri lobamis de Muris.

EIUSDEM

^ ^ al* 249

EIUSDEM TRACTATUS DE MUSICA- Ex MS. Cod. Mellic. collato cum Vindob.

Experimento multiplici coUigi poteft, merorum & proportionum magiftert cui

quod mufica promoveat affedioues a toto tempore vitas Qumerus obedivit,

auimae , timentes enim aliquaQdo can« fic ut vi numerorum fcientiae fingula in-

tantpras timore, ut ex cantu audaclam tueretur; in anxietate diu manens, quo^

apprehendant Item aliquis in flatu di- modo ad artem de melodiis rationem in«

fplidbili revocans ad memoriam canti» veniret, quadam vice divino nutu &bro*

lenam , quam in rebus profperis canta« rum officinas prasteriens hanc cogitatio^

vit cum deledatione trel caotare audivt^ nem mentaliter circumvolvens, quosdam

ingemifcat & ftatum confimilibus motibus malleos fuper incudem cedentes mirabi*

menfuretur, cum futt» cum illam adu ca^ lem harmoniam emittentes audivit Ad

neret. Item perturbati mcipiunt cantare» quos converfus ferveiis veritatis inquifi»

conantes fe per cantnm avertere a triftitia. tor iuffit inter fe malleos filens permnta-

Item tradores navium & aliorum ponde» ri, dubitans ne ex viribus bominum tan«

rum gravium fociabiJU cum cantu fe im- ta proveniret melodia. Qpibus altema*

petuofius ad trahendum incitant Item tis rediit eadem fymphonia ficut prius.

columbas vifas funt citharizahtibus advo* Unde conclufit, non io lacertis virorum,

lare. Item aves iti caveis, alias tacentes, fed in natura malleorum tales concordan-

auditis melodits incipiunt cantare. Item tias contineri, tam nomeri, quam men-

cunabulares ^«» ioteger cadit, fcilicet 17. Sed maiof

12. ad 9. aut 8. ad 6. Tonus vero, qui «* proportio 17. & itf. quam 18. & 17.

eft ut 9. ad 8. non cft confonantia fed Vnde neqoe 17. ad 16. neque 18. ad 17.

pars eius. verum femitonium exiftit Patet ex boc,

, ., . . quod mufica non confiderat proportio-

Has tres meJodias nmeros dare tonantes. ^^ irrationales ideo. quia fubakernatur

Diapafon duplum. diapente fesquialte- arti metricae, quae eft de numeris. inter

ram, diateffaron fesquitertiam, tonus an- quos non reperitur irrationaUs proportto.

tem fesquio^vam retinet proportionem. ra /• • o* j ^» * • j- . /r

^ *^ '^ J^femts & duplex tonus tn dtateffara

Pa-

fesquitertia, & tantum excedit diapafon tet, cum a fesqoitertia proportione aufer-

diapente. tur duplex fesquiodava, manet propor-

Et diapente plus quam diateffara fiare. tio %%€. ad 243. quas eft minor quam

Nam fcsquialtera maior eft fesquiter- fesquioftava , neqoe ipfa eft medietas

tia in fesquioaava. Eft igitur diapente [wquioaavaB , eoquod ea rationalis cft,

maior quam diateOaroa in proportione h« M» o «.,« .V n «;««- c^^i^^^t^^ "C quouique hbet. la duobus tetrachor-

«itendatur,aquoiiiC.niinu8fem.tomapi dig^omunais funt feptem chord». in

remittatnr, & ent A. comma. In gra?i jj„:„„a;- «.,*-- . ^a n * t "***•'"

«k A «^ n «,;«„» r.».:»»»:.,». :» qui mnltuoi in interpretaCtone

res fint, quam oatura voluit revehire, gaodent didionum, ,poteft in eorum fii«

non claret, Deus novit: perfediores ciem proiidt quod diapafon dicitor a

autem bis tribus ufque ad nofs nemo vi* dfa; quod eft i^o, & pafon^ qood eft

detur expertus fuifle; &funt iftae. Dia^ fonus^ quafi habens duplum fonum; vel

pafon, cuius eft proportio dupla, ut ii, a dia quod eft de^ & pa», qnod eft to*

ad 6. Diapente, cuius eft proportio fes* tnm ^ quafi cootinens totum cautum,

quialtera, ut la. ad g. & 9- ad 6. Dia* Qmnis enim cantus ipCnm ampleditur;

tefiaroa, cuius elt proportio fesquiter* quidquid eft ulterius, reiteratio poteft

tia, ut 12, ad 9* & S- ad 6. Tonus did Similiter diapente dicitur concor»

vero qui eft in proportione fesquiodlava, dantia de quinque vocibus » diatefia-

ut 9' fld g. non eft confonantia, fed ron vero de quatuor, ut in feqneoti-

pars eiusp Hsec omnia confirmari po£- bos clarios apparebit Tonus autem di-

funt per rationem confonandas, quam citur a tonando, id eft» fonando, nifi

afiignat Boecius : Confonantia eft diffimi-^ enim fonaret , nullateQus audiretor ; hoc

Uum inter fe vocum ia unum redada patet in figura fequentij

Figura circulorom.

Diapafon proportio dupla

Diapente fesquialtera

Diapente fesq uialtera.

Diatefiaron fesquitertia

Tonus.

Diateflaron fesquitertia«

t2.

(i) Inanh iMbei foJtis rt^yk^

Has^

MUSICA SPECULATIVA-

261

Hasque mhdiat numeros dan clarU

Diapafon proportio dupla

Diapente fesquialtera

Diapente fesq uialtera.

Diatefiaron fesquitertia

Tonus.

Diateflaron fesquitertia«

t2.

(i) Inanh iMbei foJtis rt^yk^

Has^

MUSICA SPECULATIVA-

261

Hasque mhdiat numeros dan clarU

Jicantis. Hac figora confonantiaraai m mufica perfedarooi omnia prindpia & omnes conclofiones maficae qoodammodo con^ tinentur in virtute [(a) quoniam fi ef* fet exterius enodata tota mufica, exterius nota foret Sed haec mufica quafi unum chaos, in qoo ktitant plures formae, poteft rationabiliter appellari, a qua fe» cundum plus & minus cooclufiones no- biliflimas confiderantis fegregat intelle- dus, unusenim ab ea haurire poteritj quod alter numquam videt. Q}iomodo autem de coofonantiis funt in fine cir- cnUs figuratas, debet concedi pro prin^ cipiis huius artis; nam experiuntur ex natura rei eas hominibus revelantia. O- portet enim concedere eum , qui addi- fcit ; quod fi non concedat , ad expe- xientiam recurrat, & cantus erit omni ambiguitate remota. His itaque fic (e babentibus iam tempus eft, huius fign- ras myfteria & inclufa mirabilia exhibe- re figillatimj. Vohimus itaque, quod

prsefens figura claudit, exhlbere figilla- tim fiivente domino Deo lefu Cbrifta

Theorbma L

Qud diapente fanat^ diapafoH habet fu^

perare.

Omnis proportio fuperparticularis mi- nor eft proportione multiplici , quoniam multiplex numerus continet numerum minorem aliquotiens integre, yideltcet bis aut ter, vel quater, vel pluries. Sed fuperparttcularis numerus nnmquam con« tinetbis minorem numerum, fed femel quoad aliquam eius partem, ut mediam, tertiam, quartam, & fic de casteris fem- per augendo partes & minueodo totum.

Modo ooofonantia diapente notatur io fuperparticulari proportione, diapd- foo in multiplici per figuram clrculo* rum. Ergo diapente fuperatur a diapafon. Quomodo autem fpecies multiplices au* gentur numerorum ordine naturali, fpe- cies autem fuperparticularis ordine con- trario numerantur, ac fi modum & na- turam quantitatis obfervarent continua? & dtfcrets» prout In figura fequenti.

[(b) In hac linea funt eae- dem figuras, quae in fequen* te , fed alia ratione dicltur multiplicinm , qma fecunda ad primam dupla eft, ut a. ad unum, & terda tripla ad idem , ft quarta quadrupla, & fic eft de omnibus fe* quentibus»

(a) /«rjlfog^ IbliiB miGinis daiA rcfert*

3 4

«4

5 6

Un- de fuSeciflet unus ordo.]

(b) Inclii& in folo Fmi/k^ feqiii. ViU K k 3 Ifl

262 lOANNIS DB MtntlS

lo huias figurae fuiksmitate unttas tam^ III. B DiMteffara func viJuti mmi^ quam priudpium augmentationis & di« mam refiman. ^

minutionis ufqufe in inferiore numero Cum non fint nobis notas^ plulres his*

(a) fituatur. Nam multiplices fecundum ce tribus confonantiis» quas funt diapeo*

additionem naturalem fine termino cre- te, quaei minor eftdiapafon per primam»

fcunt» fuperparcicuiares vero naturaUter & maior diateflaron quam praecedcntes ;

minuuntur. ergo diateflaron minor eft inter omnes.

£t fi primam fpeciem multipKcis, fci- Nam quidqujd eft minus minorc» &mi»

licet duplam^ quas per 2. numeratur, nos eft maibre; & qutdquid maios ma-

prims: fpeciei fuperparticularis , fcilicet iore, fimiliter & ibinore. £x quo con^

fesquialterae, quas fimiliter per 2. figura- cludimos, diapafon efle maiorem» dia»

tur, addideris, fecundam fpedeiii mut teflaron. minoiem.

tiplicis feu triplam generabis; fique f©* ttf 1:!. ^- ^ r 1. t * j- ^ ^ n.\

cJnd^ fecundam. tertiam generabis; & ^^. B d^apafon babet diapente creare. Qy)

fic femper procedendo. £t haec eft mi- Omnis proportio dopla ez fesqnialt6«*

rabilis ordinacio vei generatio nomero- ra &fesqfiicertiaprocreatur: namfi onios^

rom. Continet infuper figura fuprapo^ nomefi» qoi fesquialter eft ad akeronu

fita exceflum cuiuslibet fpeciei multipU- fumatur tertia pars , 4^ ddem addaturs

cis fuper quamlibet fupefparticularem , & ut 3. ad 9* extbtt nomerus ad ipfom da«

difierentias utraromque. plos; ut eft 9* qui eft fesquialter ad 6.

II, Ac in plus diapente. quam dia. ^"^' ^°» tert» par^ fcilicct tria . pra-

teffara ftare. ved.ent la, qai dup^us eft zd 6. Scd

auanto denominatio aiicuius partis »«?? ^^ '^.' Z"^ **"P*"*f «? »"/«"

maior eft. tanto pars eft minor. & e ^""'^***«' ^«»«^^0« mo in fesquitcr.

contrai ut una terria denominatur a tri- ^'«•^'^f iona« fiiaunt diapafon, qu«

bus. una fecunda a duobus; & maior eft "» ^»P*» P^POrtione formatur. denominatio trium, quam duorum: qua- V. Et diateffaron a diapente tono re una fecunda eft potior pars quam fuperare.

tertia. Nunc autem tam diateffaron Diateflaron 6t io proportione fesqui-

quam diapente (bnt in fpeciebus fuper- tertia, diapente vpro in proportionc fes-

particularis. fcilicet in fesquialtera & fes- qBialtera. Sed fesquitertia demta a fes-

quitertia per figuram circulorum , & dc* qoiahera. quoniam poteft. non econ-

nominatio proportioois fesquitertiae . io hifiititiii^. pcnte) tcflaN (dlRtcfliiroii) InnAa ititartn fim tx Vin-

(b) BcrM. meUMti. Et ^pafon kabent pott. (iia- "M. dia^ti caaa diatefliiten iimiil diacdba efficece.'

dia^ti caaa diatefliiten iimiil diacdba efficece.'

MUSICA SPECULATIVA.

•9. & 13. resqiritertti, qtia ablata a fesqui- altera reinanet proportio inter 8- & 9> Ten fesquiodava, qu« iacit toaum per figuran: circnlornm. Ergo propofitura , & ut cla- rius appareat de additione & fubtradio-

ne harain proportionum ad iiiriceni tam in geoere makiplici quam tn fuperparti- culari, in quibus folum i(te confonan- tiae formantur • unam fatis notabilem de huiusmodi fpeciebus fubiungo figuram.

Odupla.

Septupla.

Sextupla.

Quintupla.

Quadrupla.

Tripla.

Dupla.

Sesqui- altera.

Sesqui* tertia.

Sesqui- quarta.

Sesqui- quinta.

Sesqui- fexta.

Sesqui- feptima.

10.

.1,1.1

'4-

■ .1 ,

16.

In hac figura patet evidenter, diateiTa- ron » id el, proportionem fesquitertiam» fupcrari tono , id efl: , proportione fes- quiodava, a diapente, id eft, fesquial- tera / ut patct in numeria x a. 1 6. i S. vel

VI. hque pares partes non pojfe tQnum mediari. Tonus eft in proportione fesquioda- va perfiguram circulorum: quareprimo reperitur tonus in his numeris 8. & S. Sed cum inter eos non fit roedius nume- rus inte^ger • ergo augeantur. Primum autem augmentum cuiuslibet (numeri) a binario fumit ortum , ut patet in figura

prima. Exibunt ergo ptr multiplices f6. & i8. tnter quos fimiliter eft tonul Nam ratio arithmetica generaiis eft, quodfi duo numeri in aliqua proportione fe habentes per numerum eumdem au^ geantur, procreati ex eis in. eadem pro- portione manebnnt Cum autem in* ter I ^. & 1 8. qui tonum fiiciunt , cadat itumerus integer, videlicet 17. videa- mus , utram ifte extremus (a) fiiciat ve- re femitonium. Comparatus quidem 17. ad itf. proportionem habet iesquifexti- decimam; comparatus v^ero ad i8. non habet eamdem proportionem, fed fesqui- decimam feptimam. Sed fi eflet vere fe-

mi-

(i) Bim. «Ue compaitliu td eitrema.

lOANNIS DB MURIS

264

mttoniuii^ reddere delwet proportionem eamdero. Item quod in proporttone fes* quidecima fexta » nec in fesquidecima fe- ptima non poflit efle vere femitonium, flc oftenda Si perte 17. ad 16. fiicit toni medium , fen in proportione fesquideci^* mafexta» numerus, qui continet 17. in eadem proportione fimiliter medium to-^ ni reddet» & ifte eft i8« cum una 16. Si igitura 16. in 17. fit tantum medie- tas una» & a 17. in iS. fimiliter cum una 16. (a) ergo tonus erit « quod eft fiilfum & contra figuram circulorum ; nam fo- Inm 1 8. ad 1 6. fiicit tonum ; fiiit ergo proportio fesquidedmafezta femitonio ve- ro maior.

Si igitura 16. in 17. fit tantum medie- tas una» & a 17. in iS. fimiliter cum una 16. (a) ergo tonus erit « quod eft fiilfum & contra figuram circulorum ; nam fo- Inm 1 8. ad 1 6. fiicit tonum ; fiiit ergo proportio fesquidedmafezta femitonio ve- ro maior.

Sed quod proportio fesqnidedmafe- ptima non fit ma toni medietas « fic ap- paret Si per 17. ad 18. reddat vere fe- mitonium , inter quos eft proportio fes- quidecimafeptima » numerus continens ea- dem proportione 1 8« Terum femitonium dabit : & ille eft 19* cum una 17. ergo de primoad tertium , feu de i^.ad 19* cum una decimafeptima erit tonus, quod eft impoflibile ficut prius. Nam 17. com- paratusad 19. cum una odava facit to- num. Cum ergo maior fit una odava, quam una decimafeptima, fequitur.quod proportio fesquidecimafeptima uno tono medio minor flt : non ergo eft toni me- dietas nec 16. nec 17. fed ioter bat.

Amplios multa habitado fiiperpartica^ hris poteft dividi per modum (b) pro* portiooalitert ficut in proportione geo-* metrica , quod patet in fingulis inducen- do. Nam inter 12. & 1 8^ eft proportio fuperparticularis fesquialtera » qus prima eft omnium illius generis. Sed inter hos non eft aliquod medium ; nam fi nimator 10. fesquiquartus eft ad 8> fed ad 10. noo eft fesqusquartus 12. imo fesquiquintus» utvides in figuraqutnta: quare io.non eft medium inter ipfos.

Et patet aliter: nam omne medium proportionale eft radix extremorum in fe dudorum ; fed modo nnlla habitudo fu- perparticuiaris habet radicem ; ergo nulla habitudo fuperparticularis habet mediom. Tonus eft habitndo fuperparticularis fes- quiodavae. Item qui quaerit tonum per s- qualia mediari * quasrit diametrum coftae menfurari. Quod hoc fit fimile» declara- tur; nam ut diameter eft maior cofta, & minor duabus , nulla tamen proportione menfuratur, qoia non poflfet exceflum menfurare. Sic proportio toni maior eft proportione fesquidecimafexta , & minor doabos ; & fi minor eft duabus fesqul* decimisfeptimis, una odava minor eft dua- bus fesqurdecimisfeptimis , nulla propor- tione tamen menfurante eius exceflfum, quod patet per numeros inducendo. lo figura fequenti omnia dedarantor.

A pri«

limta alia nHiaCaa • f^r loaaR hy^olMim » ft a priaio $i nltenm a i^ ad is. coai uia fUtcima toant eril.

(b) Jlra. poteft iMH per medinm pfopoirtioaale.

tonnmi \d eftt kabnt

MVSfCA

SPECULATIVA. a6f

A primo a4 bltimuiii tonot cnm is' \

Proportlo fesqnidedma»

Proportio fesqtiidecima» feptima cnm f;.

1«.

2ttf. 2048.

17. 18 4 272. 289- 2I7tf. 5412.

A primo ad nltimom tonus cam ^.

Proportto resqaidectma- feptima.

Prqiortio fesqaidedma- odava cam ^.

17.

2^9. 2312.

18. 19 Tf'

to6. 324« 2248. 2192.

VIL ^femis & dufiex tomu in ihtcreos Gnt duae fipsqaiodavaB propor^

diateffara vere. tiones cum (una)io]perfeda; n|im fl fa-

In omni proportione fesquitertia duae per 192. fuapars o^avaaddatur, exibit

2192.

VIL ^femis & dufiex tomu in ihtcreos Gnt duae fipsqaiodavaB propor^

diateffara vere. tiones cum (una)io]perfeda; n|im fl fa-

In omni proportione fesquitertia duae per 192. fuapars o^avaaddatur, exibit

fesqutodafae proportiones integrae conti- fititf. complete» & tertia pars incomple*

nentur. Sed &^ertia • quae non eft per- ta fiiciens primam proportionem fesqa!*

feda , ot oftendetur modo, diateflaron eft odavam. Cui iterum fi pars odava illiua

in proportione fesquitertias per figucam iungatur • exibit 243. fecunda proportio

circulorum : ergo in ea» feu in diatefla- fesquiodava. .Sed fi fuper 243. eius oda-

ron» funt duae proportiones fesquioda- va pars tertio copularetur, non exibit

vaeperfedae« & tertia non completa : i* 255. fed plus, fcilicet 273. & ona oda-

gitur & duo toni cum uno imperfi^do» va. Quare relinquitur pro iamnoto»quod

qui a muficis femitonium unanimiter w^ inter 243* &25tf. non fuit proportio in«

pellatur, non eftafemis, quod eft di* tegra fesquiodava. Qpare concludo ex

oiidium, feda femis, quod eft imperfis his, in dtateflaron duos tonos integros

dum. Quod autem io proportione fes- & unum imperfedum , fciiicet femito-

quitertia, qnam fibi vendicat diateflaroot nium, continert. Ifti praedidi «umeri

fint duas fesquiodavae proportiones com- fuot primi numeri , in quibus haec pof-

pletae, & tertia incompleta^ ficoftendo. fint oftendi Et eftars invenieodi talis:

Siotto proportiooe fesquitertia ifti duo Qpot tooos cootinoos aut quot propoi-

sumeri ut extrema 192.255. dico, quod tiooes cootiouas fesquiodavas vis babere»

SCEIPTOAIS V8T. DB MuSlCA. P. IIL L I '^'

7€6

lOANNIS M IVttJRTS

tot o^^ms diftantes^ a primo odaplo, qai efl: 8. (ab eo) loco fpatii, quo diflant ab unitate contidaas proportione^ fesqui- oSavap. quas reqairis; nt fi duos contt* nuoii requirist a (ecundp oiSuplo» qui e(t ^4. fi tres, a tertio incipias. Sint igl- tur duo toni continui, primus 64, g.

72. 9. Si ergo faper ^. (ha tertla pam addator» exibit diateflaron; fed tertiaoi non babet: ergo fi mulripUcetur per 3. proveninnt 192. tertiam partem habem; poft quod iunt fimiliter duotoni conti- nui tales ficut prius. Hasc patent in figa« ra fequenti.

. Diateflaron. .

Tonus cnm iemiconio 1

- ■

Ditonus

■ ^

■ '

Tonus.

ISemitonium.

192.

216.

243. 2S6. 1

Vlil Sed diafente fonos tref & femff aio tenere. lam notum eft p?r prxcedentemt dia- teflkron ex dnobus tonis & femis pari* ter iqtegrari, Sed diapente eam conti^ net atque tonum per quintam. (a) Er*- go diapente confonantia ex tribus tonis & femitonio gompieta efl;» quod efl: pro- pofitump

IK. Bina femitonia cum quinque tonis diapafon, Diateflaron conftat ex duobus tonis ft femitonio, per feptimam; diapente vero ex tribus tonis cum uno fimiliter femitonio, per pjrscedentem, Sed diapa- fon ex diapente & diatefl^ron componitur, per quartam ; igitur diapafon ex quinque tonis & duobus femitoniis jntegratun Nec ex hoc infertur : ergo ex fex tonis per aequipollentiam ; in quo tamen plu-

res antiqui & moderni felluntur, quoniam tonus non poteft diyidi 10 duo femitonia sequalia, ut vifpm eft per fextam.

%. Qmrf toni tales funt partes par

in aquales. . Tonum efle aliqnem inperfedum, fciiicet femitonium, vifum eft per fep. timam: ergo femitonium eft aliqua pars toni. Aut ergo eft vera pars media, aut non vera pars per contradidionem ? Sed non eft vera pars media per fextam; ergo non eft media» Aut ergo maior pars toni aut minor, & tunc una (bla pars aitera tonqm integralem totum non conftituat integraliter. firgo in tono funt duae partes, quarum altera maior, altera jnioor taecefllario cpncluditur: ergo tonua cum divditur in duo femitonia, fecundum maius femitonium & minus, divifum eft; quod eft propofitum^ XI.

(i) Id tft, pcr %atiitw t)iroreiii«»

MUSICA SPfCVLATIVA. ^6j

XL Etio fmhottium mhtus iu numbi^ tem eft minnt minore; eft minos ohu

ris reptrirt^ (^ iore; com igitnr 13. ad 243. con^»-

A diateflaron demtit tonis duObn^ catus fit minor pars eius, quam 16. 6l

iqnod remane(, femitonium notataf, per ipfa i^a. non &cit tonnm medinm, fed

feptifflam. Sed quod iUod -fit minor ounus; ergo multo minos 13. ad 243;

pan tooi. probatnr.ut viitiro fuit io comparatus &cit minus medietate toni;

feptima. Primi numeri. inter quot ap> quare femitonium minus ioTeotum eft.^ paret femitooium |a diateffiiron (quare

ootum erit» ipfiimminorem efle parte XII. Inde femitoniiati maius dnmoHfiro:

yera media toni) funt 24}. aftf. quo- venire,

rum differeotia eft I}. Si ergo. 13. &- Oftenfom eft per immediatam & pet

oiens femitonium dupticetur, (b) non feptimam, quod primi numeri Tnnt 243.

attiogit tonum qoam mioorem vera & ss^. inter quos (emitonium per in-

medjla parte 0ni. Sed fic eft , .quod tegrum fit notum , quare ouroquam io

eius duplum. fdlicet 13. eft »6. qui ad^ i^ufica mioutix receptae funt Stcut enim

ditus fuper 243- &cit 2^9- qoi ad 243. in geometrica linea quantitatibus uti coni^

comparatos tonnm. non iroplet Q&a^ tiogit, fic in mufica numeris quantisii-

do pars addita o3ava parte 243. fibi bet licet uti. Modp fi fuper 243. fui

ipfi exiftit nuoierus 273. & tre; o^vae, odava pars adiungatur, numerns tonom

non iroplet Q&a^ tiogit, fic in mufica numeris quantisii-

do pars addita o3ava parte 243. fibi bet licet uti. Modp fi fuper 243. fui

ipfi exiftit nuoierus 273. & tre; o^vae, odava pars adiungatur, numerns tonom

qui maior eft prtmo, feciens piene to> reddens ezibit cuius diflTerentia ad 2f^^

qom- qqare. ex his minor pars femitonii pars^ feroitonii maior erit, cum. iam fit

reperta eft. AmpHus & per fcxtam vi- oftcnfum a a^tf. io 243. femitomi par-

fum eft.quod femitooium eft inter 4c- teoa ifofe minorem. Sed quooiam 243.

dmam fextam & decimam feptimam odavam noo habet, igitur per regulaa

partem; fic quod eft miaor ^s- deci- aritlimeticae per odo extendatur, ^ no-

ma fextaj maior decima feptima pars. roerus exibit partem habcns odavam,

Sed 13. comparatus ad 243. roinor & erit i944> Aogeatura^^.per odo, &

pars eius eft quam 16. & quam 17, «048. producitur, interquos,fcrI. 1944.

quoniam 13. dudum in fe fexties deci- & 2048. erit femitooium roinus ficutpri-

es aut fepties decicff, noo reddit 243., »»• Tuoc ergo fuper 1944. fui oaava

imo iiumerus etiam dudus jn fe odies pars iungatur. veniet ai87- fiiciens.ve-

decies. minus eft 343. (^idquid aa« rum toooro. cuius diSerentia ad i^^^*

Ll 3 eft

(a) FinM. hoe Tbnrma ita fjrpri«il/; .Scmildio. nlam mipiis in niimcris reperirc. A dltteflrarofi dem- tit tonia dnobiity id qnod renaaet« feniitoBiDm iro» mtnr. Primo nnmeri « intec qnoi apiiaret femitonium In diateflkron, feilicet 943. ft t%i. quotum diftrcfi- tbL cft 13* qni oAiee Md fnnt 104. ift medictatem #43. fwi eft i9if. 9on implentca. Non eft igi* t«r famlioidn» , fcd nnni{i a (naitonio. Cnr enlm .inf^ taiipm hM ftmimjym, fi ^tBcrcatis

qoft cft fecundum odies dnAam medictatcm numcro*' rum 143. potuiflet aequare? Eft igitor femitonium mU aut. Praeterca pcr fcxtam^ tijTnm cft, qnod femito» ttinm aft intcr i4« & iTam partem» qnod ninor cft i(. ft maior .17. 8cd 13. corapanitttt ad 943. cftmi-i noif part ciut quam 16.. $ 17. qni^quid aulem cil niino|c , cft niaior^ .mini^t }. ecgo &e.

(b) jB^». fit dnpHeatna^ ft toaum pctleftura n»ft ip aota» aft ig6m cflc tfiaorca ftcir

lOlNNIS DB MUklS

%6i

cft Y 39. i|oaB maior femitoitU psn eft : oam dia pari eft differeotia iotcr 2048« & 1944. Ergo maios femitooiQm ampU- 08 000 eft igootom. QjiaB aotem ouoc dida fuot prsfeos figora dedarat

TONUS.

SeoiiumiQm mioui. 1 SeniteBiom oiiiut.

1^44*

»048.

0187-

Diiferendo IP4-

DiSerentia

Differentisnim diffec€iida« 3i-

Oaava. a4}«

XIIL Sfx oftemb touos diapafin nou dare plenos. (a)

Soflt fex tooi cootiooe proportiooabi- liter Joyeoti fecoodom regolam datam io feptioia» iocipieodo a fexto oftoplo» fi- xot iofobfcripU figara videbitor : foper qoam fl odava pars fui addator , exibit

a4}«

XIIL Sfx oftemb touos diapafin nou dare plenos. (a)

fecDodos oAopk». Cot Itensm fua pan odtava ioogator , & producetur tertius 0« dupltts; & ita de aitis ufque ad fextum» 8c eruot (ex toiii cootioui fucceffif e. Mo« do fi fuper prlmum addatur fui medietas^ exibit oumeros fadeos diapafoo. per figu- ram circulorum» & eft ifte» fcilicet f %^%%%. qui mioor eft eo oumero, qui fextum fi^ ciebat tooumt fdlicet f3i44i. quorum differeotia eft ifta 71^ 3. io quo fex tooi maiores fuot diapafoo ; quod quaerebatur. Et ex hoc ioferturt quod cum diapafoa cooftet ez qoioque toois & duobus fimii- tooiis per oooam» iila duo femitooia fi> re mioora; quooiam fi efleot oiaiora» traofireot diapafoo fex tooos; fi ooum oiious, alterum maius, fex complete red- deret tooos» cuius cootrarium ouoc vi« fum ; ergo fuot oiioora. Ac ulterius cum diapafoo diapeote & diateflbroo ampleda- tur, quod flla femitooiat qme fuot io hb duobust de miooribus efle probaotor.

D i a p a f D . |

DiSereotis»

Dtuefentia* }tf8«4.

i/iu«eDU8. 4«47a«

DiSefeotis. 466^6.

DimBrentts. SS488.

unterentia* S9049-

i/inereocn.

7«n.

Tonos.

TenM.

Tonot.

Tonof.

Tonos.

TonnSp

S68I44* a949«a* nx77«- J7Ja48. 419904- 47ai9S* «l«44i. f S4888. 1

XIV. Ifon ex quinque tonis (b^kff

diateffaron effe^ Per feptimam probatum eft, quod dia» te(£iroo iododit doos tooos com fismi-

tooio; quodqoe Ulud fit mions femitoiii. um» & ficooo reddat veruot tooum» fi duplicetur» quod eft propofitum» fic pro- bo. Diapafoo ex oooa cootioet io fe diap

peo-

(e) H fhnkktmtifi ^bwnm hte U% 9 x pr imU wr : 9nc mos fjnas diap^fim m» Hudtrt. Qpioaiam moii» ftratnm eft, dliptibir cs dinpente ft 4i8tclbroQ eoiK filkere per ^osrtaai , ?cmm iltetffferoa prohita eft ex toois ft liMiitQnio coqftarr per lepdeiam 1 f ero CK trltas tonii ft ftmilMiio per oae*

vam I l»c qoidem fimol ioaae ^pqoc toaoc eflk cioBtt atqoeliac dno fcmltooia non eront intcgni m4» dietatii, eomai coaioaftlo totaUc noneft» led medle* tM quideai rupcratar, ot iQtegritat relinqaatnr. Bft Itaqne dkpafoa ez qeiaqoe loiiiic» ft dnobna iemito» aiii» ot fitct intgQifr

MUSICA SPECULATIVA.

Bft Itaqne dkpafoa ez qeiaqoe loiiiic» ft dnobna iemito» aiii» ot fitct intgQifr

MUSICA SPECULATIVA.

penfee ft dhtefl&roo: fed diapeote noa contioet aliod reraitoniom , quam diated ftroo 9 qiiantam non^ difiert ab eo niG tonot per qoiotam ; modo diapafon am- pk^tor qoioqae tonos & duo femitonia, per nonam, qoae funt minorat quoniam dlapafon non complet fex tonos, per immediatam (fcilicet praecedentem:) ergo flla duo femitooia» quas funt in diateflaron & diapente, funt minora; & illud quod eft tn diapente, eft illud quod eft in dia- teflaroQ, ut didum eft in quinta: ergo illnd femitonium, quod eft in diateflaron, minus eft (emitoniom, & minor pars to- ni merito nnncopatur: ergo femitoninm duplicatQm tonum non reddit integrum. Sed aliter non poteft poni bis, id eft, duo diateflaron, quinque tonos habere; ergo oon habet quinque tonos, fed qua-

269

tuor tooos com duobns femltoniis mino- ribus. Per numeros, qdi neminem 61- lunt, hoc idem dedarafcur. Siot quinque toni continui, ficutdicitnr in praecedenti, tonc fuper numerum, qui eft fiindamen« tum relationis, fui tertia pars addatur, exibit lemel diateflaron, per figuram dr« culorum; fuper quem iterum produdnm fui tertia pars addatur ad eum , fimiliter alia diateflaron producetur: quare de pri* fflo ad ultimum erit bis diateflaron. Comparetur ergo ifte ultimus numerus (a) fadens primum ah'um quintum bis dfa- teflaron ad ultimum nnmerum fiidentem fextum tonum , & erit minor nnmemst qui bis diateflaron complet, quam nume- rus faciens quintum tonum. Ergo bis dia- teflaroQ non contiuet quinque tonos: propter hoc fequentem vide figuram.

Difiereotia. 409S.

Difierentia. 4^08.

Differentia. 5184.

Differentia. 5832.

Differentia. 6^6t.

Differentia. 7384

Tonw.

Tonus.

Tonns.

Tonus.

317^8. 3«8tf4. 4*47«. 466S6. 52488. 19049. 5^430$.

ja7«8. 43 nent nnnc duse^

diapafoa Modo refiat eas foper datam nnnc tres» nunc qoatuor.

lineam & faper datum fpatiam figo- rare. Sit a. b. data linea tamqaam pro. porttom*s fbndamentam, qos fic feda per mediam in pimdo c. diapafon dul* ciiBme refonabtt; nam a. b. dapbi eft ad a. c. Scindatur iterum a. b. in tres par- tes, quae fint a.d\\d.ei\ e. b; \a.e. vero fuper 0.^. dulcem diapente fona-

St tu relis» ut ^nres habeant confo- nantias iudicare, quas prius ^orabas, & infi>rmatione intelledos & feofus, (a) mirabiles tunc fonorum confonantias ap> prdiendes, & inftrumentum Mercurii tetrachordum. Hpc idem inftrumentum primum fiiit antiquitns homtnibus no-

bit. quiniam a. b. ^d d. b. (& c b. ad ?^:,A^L.!!*S7^'^n~u^ e tO^fesqaialteram fitciet proportionem. ^^^."1^,^:^^"* ^^^' "^ Siqae a. b. ia qaatuor partes divmtar.

in ponais a. /; | / c; \ c. g; \g. b; \ a, g. comparatam ad a. b. diateflSiron ad- implebit • ideniqae &ciet b. / ad 6. o. five e. g. ad c. a. toncqae inTentus e. g. tonos. Sed qooniam eadem chorda nanc ad

^^^."1^,^:^^"* ^^^' "^ Siqae a. b. ia qaatuor partes divmtar.

trachordom nominatom.

De fitoatione chordanim iecondum prios & pofterias non eft ad praefens» nam prios & pofterias non fiint diffe- rentias confonantiarum. Debitus fitus numerornm Tidebitur in monochordo» & chordarum pluralitas^ qaomodo efl:.

Inftramentum Mercurii tetrachordum.

' — -- — '■ ' -.

i a p a f o n.

Diapente.

Diateflaron

Oiateflaron

Diateflaron

Tonus

Tonas

.«. /. d. c e. g, b.\

00 tmiK miakBi •MMtdia fiHMrain lenlbautia» tp«riti>

MUSICA SPBCULATIVA. 275

Ihgrtf^atitmimvilacutapartedocere. diatefi&ron feorfum jntendantor» ot 6%.

Primo Yob topnm formare in parte a»* 69. (a) inYentus eft tonnsin acnta parta

cnta. Sit fonns b. Ab lioc remitto alinm Sique ambo ab eodem termino remittan»

tonnm* qni fit diapente in c. a quo io* tur, inventus eft in gravi » ut 128. X29»

tendo diatef&ron in d. Cum igitur inter (b) £t boc eft intelligendnm quantum ad

diapente ft diateflaron fit difierentia,to- quantitatem difcontinuam » non continu-

nns repertns eft in acuta parte ^. li ac in am. Et iic ifte modos contrarius eft prae*

parte grayi fit fuper b. diatelfiiron, inten^ cedenti ; fed in idem redit : nam «im

do ad /. a quo diapente remitto ad e. e- c^orda plus habet de quantitate continua»

iitg. & b. tonus utrobiqne in figurt. Con- gtavior eft , cum yero minus • acutior ;

fonantiam intendere eft de fono gravi a- cum aotem pbis habet de quantitate di-

cutiorem fiicere, & remittere eft de acu- fcreta, id eft, plures motos, acotior eft»

to fiicere grayiorem; modo utrobiqi^e cum paudores» grayior; & fic eadem

poteft inyeniri tonns • ut eft diAum, & manet proportio, quocumque modo di*

patet in quinta. Breyiter , fi diapente & catnr.

Diapente & DlateflkroD difiereotia.

Diajpente reinUEk

Diateflaron intenfa. {

Diateflaron intenia.

Diapente reuifla.

Tonos

in parte

acnta.

Tonus

in parte

gayL

c d. b. b. f.

[Nota. qnod Ucaominatnr &lntota mn- fica grave&^K»tnm, hoc apnd pradioot mnficos cBdtur bai^m & altnm, nt ui diapeiiteatf.Jfbl^ti^ eft giavis& inferior, fil acnta & fnpetior; & fimiliter in n, lai qoa tatione didtor, gtavis afcendit acnendo gradatim ttf, re, vd, fa, fik Uu & per eoidem gradus defcendit] (c)

e. ufque d. remktatur diapente; eft ergo tonns b. d. Iterum a d. intendator dia- Mm 3 tefla-

««•

liffte iMlins 7*' 9^.

^) Mdia fatt >(. sss. 144«

Uim rmifii^ Ubtt

2y6 lOANNIS DB MURIS

teCTaron dfqoe ad e. a quo in ^. & ad ro graTem Oc fiat. Stt tonus datus a. a

/. diapente remifla fit; tonn» ergo erit d. quo intendantur dno toni continui ad g'.

f. Com igitur o. ^. fit integrum diatef- & a ^. diatelEuron remittatur ad k. eriC

iaronr Scb.d. 6c d.f. fint duo toni, fe* i. a. mious femitoniom propofitom: hxc

qDJtnr, quod /. a. fit refiduum, & illud duo in eadem figura inTrolttntur. femitonium mious dicitur. Ad partem TO-

Diapente reniifla.

Diapente remifla.

Diateflaron in- tenra.

Diateflaron' intenfa. DiatelTaron intenfa.

Semito- ninm minus.

a. a.

Semi- tonium minus.

Tonus intenfu8«

Tonus intenfus.

Diateflaron remifla.

Invento minori femitonioln parte gra- ti & acuta, reliat nunc utrobique ma« lus femitonium invenire ad partem acu- tam flc. Tres tonos acutos continuos in- tendo» qui fint a. b; b. c; cd. prius fu- per a. acutam formo diateflaron ; & 0t 0./. Sequitur per ea, qus dida funt in prima parte, quod a./. ell maius femi-

tonium, quare /» d. minu» femitonium ; hoc eft propofitum. Ad gravj^ partem fic: fit femitonium intenfum minus a. d. & a / d. in e. remittatur tonns d. e. Sc erit a. e. maius femitonium in gravi par- te inventum « coiqs utriQsque modi fnot illas figurae,

Dia-

MUSICA SPECULATIVA.

377

Diateflaron.

Tonus intenfus^

Tonus intenrus.

Tonus intenfus.

Semito- nium minus»

SemitoQ.

maius in parte acuta.

a. b. c £ d

e. a. d 1

Semitoa

maius io

parte

gravi.

Semitoniam miaus in-. teafum.

Tonus remiffbs.

Et propono iraw vel acutum eomma

tenere.

In acuta parte comma fic habetor: ab

a. fono maius femitonium remittatur, per

praecedeotem, ad b. a quo minus femito-

nium intendatur in r. o. comma, per de-

cimam quintam. Sed ad graTem iic : ab a« fono minus femitonium fit intenrum« quod fit 0. rf. (a) a quo maius femitoni- um fit remiflum in r, erit a. c. comma ^vi parte repertum, ut patet in figuris feqaentibus.

Maius rmnitonfanii rcinifliiiB. |

Minos remitonioni intenfiiai.

Conmia tii pute acuta.

(a) MUuf : qtM fit liitcflriifli ta i. A fno mtiiis femitoiiim fit KOilBiui ia c. ft fic erit a c I^Oi

Comma in partc graW.

Minot fcmitoniQflii intenfbm.

Maios remitonibm rcmiiTant

Mm I

DI-

2yi lOANNlS DB MURIS

DIVISIO MONOCHORDI.

His expeditis monocbordum fdre vetttis.

Qponiam in praecedentibus expeditum eft de rpeculadone confonantiarum » & de hiSt qus accidnnt circa eas, (a) [in prima parte huius opufcnli» & de earum redudione ad fenfibiles figuras» quod mul- tum placet mathematicis • quoniam veri- tas • quas eft in intelledu, per eas ad iui- dicium vifus & auditus conformiter re- duda eft] : cumque omnis confonantia compofita fit ex tonist vel femitoniis ma* ioribus & minoribus, aut eorum partibus, ut vifum eft: iam conveniens^ eft, ut ad nionochordi divifionem accedamus, in quo funt omnes confonantia^ perfed»» fimplices & compofitae» toni, femttonia, & reliqua. Ante cuius divifionem aliqua praeambula praemittantur* £tprimumeft; omnis divifio monochordi , quod in fe continet imphcite & virtute omnia gene- ra inftrumentorum j vadit per tetrachor* da. Omne autegi tetrachordum vocant mufici fpatjum duorum tonorum cum femitonio minori ; & hoc eft diateflaroq, & rationabiliter moventur. Nam ut in prascedentibus eft oftenfum, bis diapa- fon ad femel diapafon reducitur, & dia- pafon ad diapente & diateffiiron ; dia- pente antem diateflaron praefupponit Et haec omnia funt prius manifeftata. Diatefla- ron autem nuilam confonantiam aliam praefupponit, fed tonum & femitonium. Hinc eft, quod unanimiter omnes muficit

tam antiqui quam novi» primnm cetra» chordum efle diateflaron oonfenferunt^ quoniam quilibet tonus dnaschordas re- quirit» & fimiliter femitonium. Modo cum in diatefl&ron fint toni duo cum fe- mitonio , manifeftum eft» quatuor chor» das diateflaron continere; quaslibet enhn chorda fervit pro fine unitts, ^ pro ini- tio alterius praster primam & ultimam.

Secundum prarambulum eft » quod ad fecundum tetrachordum poflit reiterari, ut altius alcendat per diapente & diapa- fon, ficut iteratur diateflQiron. Hoc po» teft contingere per tetrachordum con- iundum vel disiundum. Coniundumeft, quando ultima primi tetrachordi inchoa- tio eft fecundL Et fic in his duobus tetra- chordis erunt , in primo fcilicet duo toni cum femitonioi & in fecundo totidem; in fumma ergo quatuor toni cum dnobus femitoniis , & funt minora , ut vifum eft prius. Et iterum fuper finem fecundi te» traphordi poflet iterari tertium,& ficfem^» per. Disiundum tetrachordum eft , cum poft uldmam chordam primi tetrachordi additur chorda a prhno diftans tono (b)« &iterum aliyd, ficut prius. Itaqueduo tetrachorda iunda feptem habeant chor- das, dislundla ofto. Item notandum,quod in diapafon quidem iunguntur duotetra* chorda cum uno tono, fed duo tantum disiundhi: ifta poflunt augm^ntari dupli- candOt triplicando» quotiens phcuertt tibL

^a) lodiai ia tolo ^vf/kii/S hMhmtu. ptr

») r ft t. dShm ab ct ptr i|^lfo« tooi, ft bh

ilenia 'umaitv irtndMrdiMi ^ ei fdm.

ptr

») r ft t. dShm ab ct ptr i|^lfo« tooi, ft bh

ilenia 'umaitv irtndMrdiMi ^ ei fdm.

MUSICA SPECULATIVA.

I Tetrachorda conionaa.

«75

WJ"

-%^

■V

Tetrachorda di$iunda.

^ ^ s*

p ? §

Tertiain praeambulom eft de divifio- oe tetrachordi» quod eft diatonicam« An« tiqoilocutifunttriplidter; diviferontenim qoidam per doos tonos cum fonitonio, ut didom eft; nonc qoatoor chordas ap- ponentes, ita qood prima com oltima diateflaroo fonidbat & appellaverant hoc genos canendi genos diatoiiicDm. Alii aUter diviferunt ipfom diateflaron» & foit tetrachordom in femitonio minorl primo, & femitonio fecondo, & tnbos femitoniis^ quatuor diordas fimiliter ap-

ponentes, qoarom prima ad oltimaa dia- teflaron relbnabat, & honc modom di» xeront genoa chromaticum. Alii diatef- laron diyiferunt in medietatem onins (e- mitonii, & aliam in doos tonos ot priot com qoatoor chordis, qood eft genos enarmom*com, & mediom femttonit di- zeront diefim; & fic illod genos erat in diefi & . diefi & doobos tonis. ExempU hoios triplids generis mdodiarom tripli- d figora firmabo. (a)

Tethi-

(a) la VHMmi^ to

280

lOANNIS DE MURIS

Tetrachordam. |

Gen

U8 Diato

inicDm.

Crt

Tetrachordum.

Genus Chromaticam. 1

g '

£>*

•

Tetrachordttiii. Genus Enarmoaicaut

u»

»9

9 19 O VO >0

EQarmonicuQi tetrachordam.

JfDitonus. 2304.

^ Diefis, a^i8.

^DieBs. 2^04.

Chromaticom tetrachordum.

"^ Semitonium. 4304. i ^Scmitonium. 273^. ^Semitonium. 291^.

Sed hoc eflR^t exc^dere tetrachordum in fi« guris utrobique de praedidis.

&V ego cancordo cum Boetii monocbordo.

Cum igitnr hasc tria genera in dtatef- (aron femper concnrrant» fed in modis varientur, nulli debet efle dubium» quin

divifo monocbordo fecnndum diatoni*- cum genus» fecundum etiam alia gene» ra divifum fit: quare de divifione mono^ diordi in diatonico g^enere agendum eft ; in eius autem tota divifione non poni* tnr» nifi aut tonus aut femitonium mu nus. Divifiones autem lineas monochor« di per litteras fignabo, & in eius de» fcriptione in phino nomina chordarum) quas priores impofuerunt» & numeros» ad quos proportio confonantiarum re- fertur. Et quoniam vnlt Boetius» quod longior chorda plures partes & maiut fpatium habet breviore» ergo fibi maio- rem tribuit fonum gravem » minori mi» norem numerum & acutum. (b) Hoc fi&» ri poflfet asque bene e contrario longio- ri» eo quod paudores motus continet breviore9(fi)fibi minorem numerumdaret» breviorT vero plures numeros . eo quod plures motus habet» ut ipfe innuit; quo* cumque modo fiat» nnmquam propor» tio variatur.

Sed primo ponam divifionem mono- chordi diatonid fecundum Boetinm» ia quo non eft nifi bis diapafon. (c) Et quoniam ex prasmiffis habetur, quomo- do diapafon bis & femel , & cattttx con- fonantias funt invents» patet, quod non reftatj n. fignram defcribere fuper pla* nnm » & ttatim in ea videbitur dariffime monochordum. (4)

Bis

(a) Birm iffeniy inhioiiiuUi cOct ilb mnfica iHc- nm oiodonM konliilbiic imlnitic lo lcctio fcocrc^ ieilicct didoaioot vt noc ftc.

Qfi) Bmk kreviori chorda ailaorcBi mm c nw i ft !••

ScRirroRiKs vbt. ob Musiciu P. IIL

-, liect lictic fte.

(d) Hic £iiit codcv ficmeiifii.

282

XOANNIS DB MURIS

B i 8 D i

a p a r o n. ]

D i a p a f n.

Diateflaron.

ff*

B g*

•s s

5- 8- S,

•n

Stt

§ I

s g; f

s- p

SS?i monocbordaUtn plane volo fcribere

takm. luxta iilam divifionem , quam daC BbStius de monochordi fui diyifione, volo Gmilfter dividcre monochordum, (a) folum

19' f.

38. s 7. 76.

10. 1 S- *0'

theoricam muficae ieniter tetigimu» & in brevi , nunc quoque de eius pra- dica ea parte, qua menfurabilis eft» re- (lat diSufius inquirendumi cum de ipCi

01, quod abeft, fe crediderunt invenifle: quorum intentio in fequentibus clarius exponetur.

Item idem loannes de Mure. Quod autem in ternario quiefcat om-

diverfi diverfimode fentiant pradicantes. nis perfedtio, patet ex multis verifimili-

Ut in primo oftenfum efl:» vox geaera- bus conieduris. InDeoenim, qui per-

tur cum motu» cum fitde generefuccef- fediflimus eft, unitas eft in fubftantia,

fivorum, ideo quando fit eft, fed cum trinitas in perfonis; eft igitur trinus

fada eft, non eft. Succeflto non eft fi- unus, & nnus trinus; maxima ergo eft

ne motu. Tempus infeparabiliter inferiC eonvenientia unitatis ad trinitatem. In

motum. Igitur vocem neceflario opor- intelligentia primo divifum (dicimus)

tet tempore menfurari. Eft autem tem- efle & cpncretum , & compofitum ex

pus menfura mqtu&. Sed hic tempus eft his fub numero ternario reperitur. In

menfura vocts prolatae cum motu conti- primo corporum coelo movens , mobi-

nuo: eadem autem definitio temporis & le, tempus. .Tria funt in ftellis & fole,

unius aflignatur. calor , radius , fplendor : in elementis

Tempus alind maius aliud minus: ma- adlio , paflio t materia : in individuis

ius, quod motum prolixiorem, niinus, generatio, corruptio, fubiedum: in om-

quod breviorem habet caeteris eisdem , fe- ni tempore finibili principium, medium,

cundum unam dinumerationem. Hsc finis: in omni morbo curabili augmen-

autem fpecie non differunt; nam magis tum, ftatus, declinatio. Tres operatio-

& minus fpeciem non variant In omni nes inteiledus ; tres termini in fyllogif-

vero temporc vocis^menfuratae quemdam mo; tres figurae arguendi. Tria princi-

modum perfedionis priores affignaverunc pia intrinfeca rerum naturalium. Tres

rationabiliter , illud tempus tale ponen- potentias entis non orbati. Tres loci

t^s, quod per ternarium poflet fufcipere differentiae correlativas. In toto univerfo

fedionem, opinantes, in ternario om- tres lineae. Ternarius primus impar

nem efle perfedionem : & propter hoc primo , primus & incompofitus nume-

tempus perfedum pro menfura cantus rus cubitus ex dudu fui in fe ter ge-

cuiuslibet pofuerunt, fcientes, quod in neratur. Nullas duae lineas, fed tres fu-

arte imperfeaum non convenic reperiri, perficieii)* includunt. In figurarum po-

quamvis huius oppofitum aiiqui moder- lygonarum eft triangulus« primum om-

nium

MUSICA PRACTICA.

Z93

niam eoram redilineoram triangulare ed Omne corpns tres Iiabet dimenfionet» aut fe aliter nQmqaam fuftineret

In figurarum po-

quamvis huius oppofitum aiiqui moder- lygonarum eft triangulus« primum om-

nium

MUSICA PRACTICA.

Z93

niam eoram redilineoram triangulare ed Omne corpns tres Iiabet dimenfionet» aut fe aliter nQmqaam fuftineret

Cum igitur ternarius in omnibus fe in« gerat quodammodo» huncefleperfedlum non debet amplius dubitari ; per eius op- poQtum quod ab ipfo recedat binarius» relinquitur imperfedus» cum etiam bina- rlus fic fit in&mis. Sed bene» compo- fitus Ec quilibet numerus convenientiam- que quam habet ad ternarium, perfe- dum poted merito reputari. Eft enim unum , cutn fit continuum , non folum iterum in ternarids, fed in infinitum partibilis inceflanter.

Quoniam vero vox tempore menfu- rata unionem duarum formarum, natu- ralis fcilicet & mathematicaet comprehen- ditt hinc e(l,.quod ratiohe alterius fra- etio non cefiaret; dum propter aliarum vocum divifionem necefllrium eft alicn- bi terminari ; nam ficut omnium natura conftantium pefitus eft terminus , & ra- tio magnitudinis & augmenti, fic parvi- tatis & eius diminuti. Demonftrant enim naturaliter, quod natura ad maximum & minus terminatur : vox autem eft per fe forma naturalis iund^ per accidens quantitati; igitur oportet eam habere terminos fradlionis, quorum latitudinem nulla vox quantumcumque fugibilis prae- terire valeat. Hos autem terminos volu- nius comprehendere ratioue.

Vox proiata certo tempore menfurata non folum fe £icit in aere fecundum pundum, aut iineam, aut fuperficiem, fed cornualiter 8c fphserice ad inftar fphas- ras, ut lumen in diaphano,quod patet per

fex aures difpofitas fecundum fex difie- rentias proportionis. Cumque vox ifta ita gravata ex virtute impellentis, quas finita eft, quod a finito corde procedat, oportet eam habere fuas durationis vel continuationis terminos, cum neque in infinitum^ neque in inftanti vox valeat ge* nerari: qui quideni termini fic habent Tota mufica, maxime menfurabilis , in perfedione fundatur, numerum & fonum in fe comprehendens. Numerus au« tem in mufica , qui a muficis perfe- dus reputatur, ternarius reputatur» ut patet in prasdidis. Mufica igitur a nu- merorum ternario fumit ortum , qui ter* narius in fe dudus novem generat: fub quo novenario quodammodo omnis nn- merus continetur; cum ultra novem femper fiat reditus ad unitatem; ergo mufica novenarium numernm non trans- cendit Qui fi iterum in fe ducatur, 8r. producit; qui produdtus a ternario di- menfione triplici menfuratur ad modum vocis. Nam ter tria, bis tria, tria no- vies, produdaque iterum per tria fem- per dudh, ficut ter tria producunt no- vcm, ter novem 27. ter 27. femperge- nerant gi. Ad unitatem igitur, quas tertia pars eft ternarii, qui eft perfeftus ad gi. qui fimiliter eft perfedus, dignus certc terminari de maximo ad minimum cu- iuslibet vocis. Totaque eius longitudo inter hos terminos eft indufa; in quibus quatuor gradus perfedionis diftinfti pot funt notabiliter aflignari ; & hoc fic.

Nulla perfedio muficalis ternarium ex-

qui fimiliter eft perfedus, dignus certc terminari de maximo ad minimum cu- iuslibet vocis. Totaque eius longitudo inter hos terminos eft indufa; in quibus quatuor gradus perfedionis diftinfti pot funt notabiliter aflignari ; & hoc fic.

Nulla perfedio muficalis ternarium ex-

cedit, fed ternarium ampleditur & in-

ftruit Perfedio eft, fecundum quam,

vd id, quo aliquid dicitur perfeftum.

O o 3 Per-

294 lOANNIS DB MURIS

PerfedQin eft» qood eft in tres partes taniquaiii in genere inci^it omois noto-

asqaales divifibile, vel in doas inxqoa- la mtfficalis per caufiiai» qu« fi>rmis eP

les, quarum minor in fe ipfii a maiore fentialibus» id eft, naturalibus ficut poft

fuperatur. impofitionem • vel eflTeatialibus » eft de

Unitas autem indivifibilis eft» & po^ forma eflentiali. Notulas enim figura

teft did neotrum: ideo genus divifionis fignatione variata omnis modus cantos

iil^fais tenendum eft, & fimiliter indivifi^ cuiuslibet ezplicatur. Notula enim mo-

onis^ fiquidem ternarius eft, & in hoc ficalis & figura quadrilatera foni conti-

perfedus. ^4. binarius eft» & in hoc nuati tempore menfurati figoificat ad pla-

imperfedus , eibsque unitas eft 27. quse citum. Huius autem formae diftinftio-

perfedum imperfidt perficiens imperfe- nes novem funt: redangulum, asquila-

£tuni» & in tribus diftinguitur. Primus terum» caudatum, pundus, fitus» dex-

gradus a 27. in 9. fecundus a 9* in 3. trum» finiftrum, furfum, deorfum prooc

tertitts a 3. ad I. quartus, in quorum fequenti videbitur infigura. quolibetperfedum&imperfedum&neo- De figura autcm primi & quarti gra-

trum in aumeris 3. a. 1. contiogit re- dus antiqui pauca locuti funt» fedde fi«

perire. Snnt igftur qoatoor grados » nec gorjs fecundi & tertii rationabiliter tra-

plures nec paociorto* daverunt, licec vox eorum ad gradds

^ ^ ' ^. j.- fe extenderit ampliores; quod enim ore

De protraatmefguiranm. proferebant, figurabant mcnte: cuius ra-

Reftat quoque, qutbus figuris^ figniSy tio tsceatur: dederunt tamen nobis mo-

notulis» quaedi(flafunt, convenienter de- dum proficiendi. Qpod fecerunt incbm-

beant afli^ari vel defignari , quibusque plcte pofueruntque tertium & fecundum

fermonibus vel vodbus appellarit cum figura fimili defignantes» unitatem vero

modo, tempore noftro fuper hoc quoti- diffimili, defignantes, unitatem vero dif-

die noftri dodores muficae ad invicem fimili, quoniam binarius propinquior

arrixantur. Et licet figoa fint ad piaci- ternario, quam unitas. Qpae autem pro-

tum, tamen quoniam fibi omnia invi- prie funt intelledus, finunt ut eadem, &

cem confonant , quodammodo figna in liabentibus fymbolum fiicilior eft tran-

De ternario ad bina-

mufico inveniri. In quorum inventio- rium» id eft. de perfedo ad imperfe-

ne figuras georoetricas eflfe figna vocum dum, & e contrario facilior eft tranfi-

nluficalium iam dio antiqui fiipientiores tus quam de binario ad unitatem ; ergo •

onanimiter confenferunt vel« conceife- nec ea debet figura fimilior adaptari» in ^

runt, quos punda non pro indivifibili, grado qooUbet aflumendo, quorum di- ' "

fed ut medicus utitiir pro die, volue- ftindio non percipitur in fe ipfis; fed

runtappeUare.Figuraautemfcripturi»pro- potius eft in relatione ad alterom mani-

portior fuperfides quadrilatera eft, cum ex feftata. Secundom priores figura quadri-

fola ^t /a^Mrilinea procreetur. in qua latera» asquilaterat redangula» caudata

dex-

HUSICA PS&CTtCA.

295

dfiztrorrum, fiirfam yel deorfam» 10 fe- condo gradu impcrfeAom fignat parit^r &;perfedam, hotceft* ternariam & bi- narium. Eadem figara non caodata fig- nat onitatemt fed eadem fignans onitaf-. tem in fecondo grado , ternariom & bi- nariom fignat in tertio.

Figora vero qaadrilatera » aeqoilatera obtufiangala onitatem fignat in eodem. De primo grado locoti font, qoantom ad binariam & onitatem; fed ternariom omiferontt aot intelligi dederont per fi- garam fimilem binariom denominantem in qoarto grado onitatem penitos dere- liqoeront, Tel eam in ligatoris implicite figorarontt fdlicet figora qoadrilatera, «qailatera, obtofiangala» caodata forfom & haec eft oltima qoarti gradas. * Sed prima fimilis eft feconds, fcilioet figo- ra qoadrilatenit inseqoilatera , rediango- la, caodata dextrorfom« forfiim vel 4e- orfum»

Differefaia quatuor graduum.

Differentiae primi grados aeqoilate- rom, inasqotlaterom. Differentiae fecon^ di caodatom, incaodatom. Differentias tertiirediangulom, obtafiaiigolont Dit- ferentias qoarti obtofiangulum iccaoda- tom, obtufiangulum caudatum.

Di nminibui fyurarmn.

Remanet inquirendum de nominibua figurarum, quas notulae dicunton In pri- mo gradu fic poffomos nominare: tri- plez longa, duplex longa, fimplex lon- ga. Ifi fecondo infeqoendo nomina an- tiqooram, longa perfeda, longa imper- feda, brem In tertio ad fimilitodinem iftias prascedentia brevis perfeda, bre- ?is imperfeda, femibrevis, non ab aeqoa- li i»rte, fed a maiori vel minori, ot di- catdr binarioa tfiuor pars tamen, onitat minor: & hsc femibreris ab antiqois di- citor minon lo qoarto nomina praece- dentiom infeqoendo, femibrevis perfeda,^ femibreyis imperfefia, femibrevis mini- ma. Ab aliis aliter nominantur, eadem fententia manente. Omiffo primo grado, qoi fift contenienter nominator, longa, femilonga, brtvis, Temibrevis, minor, feHiiminor, minima: vel fie, & conve* nienter: longa, longior, longiifima, hoc eft, magna, maior, maxima, fomto ini- tio cdmparattonis ab nnitate primi. Po- ftoi in fecundo, perfeda, imperfeda, brevis, brevior, breviflteia, td eft, par- vir minor, mtnimi. (a)

Po- ftoi in fecundo, perfeda, imperfeda, brevis, brevior, breviflteia, td eft, par- vir minor, mtnimi. (a)

(a) *■[ Maxima.

*T Longa.

M Brevis.

^ Semibrevis.

^ Minima.

Hbi fiint Snofilnii ft

fisvts nottnnii, ^ptfi Ib

liip iSMiel fro aemu poTiiiib fuff dtt

2^6 lOANNIS DE MURIS

Dijtintiio fttinque modorum. In fine hnias opufculi notaodum eft^

Com diaum fit» qnod perfednm 8z qood contiogit fieri caotom ex perfeais

imperfeaum fignra fimilis repraefentat, notolisdetemporeimperfeao, nt s.bre-

ficut ad plures formas eft eadem materia viores: &ex impcrfeaisde temporeper-

geDcralis; diftinaio tamen eorum quin- feao, ut a. breves; adxqoantur enim

qne modis ab auaoribns alBgnatnr, quod duo binarii & duo ternarii in 6. 12. i6,

patet in fecundo gradu» de qno maio- 34» & ^^ addeodo 6. Sunt autem duo j

rem notitiam habuerunt, ficnt looga an- binarii perfeai de imperfedo ; ficnt dno

te longam perfeaa eft, longa ante duat ternarii imperfeai de perfeao. & ad in-

breves, longa ante tres breves. longa vicem revolvuntur, & squa proportio-

ante punaum , longa ante paufiim lon- oe finaliter adaequantur. Et ex perfeais

gam femper triom tempomm aeftimatnr. de perfeao , & imperfeais de imperfis

£t hxc diftinaio ex fitn vel pofition^ ^o, ficot convenit , decantatnr. Item

fnmta eft. Imperfeaa cognofdtur dno- poflibile eft perfeaionos feparari & dis-

bus modis, nnitate praepofita vel fequen- iungi, neque continuari, ut qnidem in-

te. Qjiod diaom eft de fecnndo gradu, ter duas perfeaas fola brevis ioveniatur,

de aUis gradibns debet inteUigi fuo mo- coUeaiooe tamen brevium feaa totnm

do. In quibusvis hornm graduum pof- reducitur ad perfeaum, qnoniam ficut

fiittt cantandi hae fpedes alfignari : ona continglt ex ore proferre , fic potea .

ex omnibos perfedis , altera ex bioario & nominare. Soot autem mnltse novi-

prscedente & unitate fequente, & ficut tates aliz in mufica latentes , qnae pofte-

primus modus confimfles fint in paufis. ns bene dubitabiles apparebunt Secnndns nnitate praecedente & binario i„ ^^^ tauGa hac indula funt aliqna,

fttbfeqnente. Tertius eft ex primo & fo- q„afi abfcoodita intus latentia , quac fi ef-

cnodo colleans, videlicet ex perfedo &„£ ^xterios enodata, ceflarent ftatim

prascedente & nnitate dnpUd fubfequen- qaamplurimi. fuper aliquibus condufio-

te. qoarum ultima nnitatum fignationem njbus iugiter altercantes. Intereft, qnod

bioarii repraefentat ; qoarta fpedes fit e „0, amore iplbrum magis quam novita-

contra: quinta fit ex omnibus unitatibus ^^ aUquas condnfiones. fuper qoibos in-

& fraaionibus earumdem. ter magiftros eft orta dubitatio, coodn-

ne volumusapprobare; nec in nos infnr*

De panfis Sc ligaturis alias poflet did ; gat invidus repreheofor. fi qoae dicere

fed de eis fiiffidat . qnod diaum eft in cogamor mandata , mbdos vocom , ap-

caoonibus antiqoornm. nifi quod paufae parentiaque fidyantes, infeqoendo fem- -^

nnnc poflSnt fic exemplariter ordinari, per Umites antiquomm. &hocinqoatnorgradibu 8, ficnUupra. Hacfunt cmclufiones, j

" " " ~"**" 3C I. Quod longa poflit imperfid per bre-

,i^

HES ^^*"-

MUSICA PRACTICA. 297

3. Qaod brevis poffit iniperfici per fe^ iftarum imperficic fuum totum^ Am« mibreyem. plius: ficut fe babet bre?is ad longam

i. Qpod femibrevis poffit imperfici per perfedam» fic fe habet femtbrevis ad bre-

minimam. vem» & minima ad femibrevem: utro-

4. Qpod longa poffit imperfici per femi- bique eft proportio tripla. Brevis im» brevem. perficit longam » utdidumeft; ergo fe-

5. Qpod brevis poffit impterfici per mi- mibrevis brevem, & mioima femibre* nimam. vem. Adhuc fimile.eft de duabus brevi-

6. Qpod minima non poffit imperficL bus inter duas longas, & de duabns fe»

^ /^ j i^ L . #r. • /5 • mibrevibus inter duas breves, & dedua»

7. auod altera brevis poffit imperfici pcr ^,„5 mioimls inter duas femibreves; Dam lemioreveni. ^^ quolibet gradu eft tertius modus. Sed

8. Qjiodfemibrevisalterapoffitimperfici fi j^ter duas breves ponatur divifio modi. per minimam. utraque longarum per brevem reddetur

9. Quod tempus poffit dividi per quot- .^^^fe^ «^^ ^^^^^ E ^^^^^^ ^

hbet partes «quales. .^^^^ ^^^^ femibreves & minimas pona-

I. Qiiod autem longa perfeda poffit turpundus, utraque brevium per femi- imperfici per brevem» ab omnibus mufi- breves» & femibrevium per minimas ne- cis tamquam per fe notum conceflfum e(t, ceflario cantabitur imperfeda. quantum de iuramento. Omne pcrfeaum ^g^j^^ ^^^„„ ^ imperfcaum figu- pwtertiamfuipartcmamotamadimper. „ Lhi defignantur per doaores. Poffi. feanm «duatur ; eft emm perfeaum per ^^,^ ^^ « ^^^ ^^^^^^^ ^ .^ ^.^^ tna «qualia divifibile, imperfeaum vcro a„„ ^^j perfeaum perbrevem importat; per duo. Brevis autem tertia pars eft ^ i^perfeauii. poffibilc cft; crgo lon|^perfea«peraaores. quificcam brevem cffe imperfeaum. Sed imperfe.

?i ''°!J-/" ""'f'!!^'^" ''T.^''' ^n» Pa f« medietatem fibi additam

fcaa rcdditnr imperfcaa. nec refert an- ^„„5/^^ perfeaum; ergo brevi, imper-

te & poft. cum quahtercumquc a tcr- ^^ ^^. ^^^^^^^ flbi addita. qu« fe.

nano numero un.tas fobtrahatur. fem- ^.^^^^j, ^^ ^^^^ ^^ pcrfeaum: femi.

per rcmanct b.narius .mperfeaus : hoc brevis ergo addita cum brevi impcrfo.

etiam patet ex openbus. ^,^ p^^^.^ ^^, j^.^^ .^p^^gjl^ ^^

cum quahtercumquc a tcr- ^^ ^^. ^^^^^^^ flbi addita. qu« fe.

nano numero un.tas fobtrahatur. fem- ^.^^^^j, ^^ ^^^^ ^^ pcrfeaum: femi.

per rcmanct b.narius .mperfeaus : hoc brevis ergo addita cum brevi impcrfo.

etiam patet ex openbus. ^,^ p^^^.^ ^^, j^.^^ .^p^^gjl^ ^^

II. IIL Ex his concluditur manifefte, remotam. Nec obftat figurae diverfitas» quod brevis per femibrevem antiquo* quia figuram figura non imperficit, cum rum , femibrevis per minimam poffit im- omnis figura fit formaliter perfedla : fed perfici. Omnis imperfedio fit ratione ter« id , quod nomine unius figune fignatur» tia6 partis amotae per muficos. Semibre* imperficit id, quod nomine alterius im* vh tertia pars eft brevis » & minima ter* portatur ; figura autem fignum eft , res tia pars eft femibrevis: ergo quxlibet muficalis eft fignatum. Signum eft per-

SCRIPTORBS VET. DB MutICA« P«lIIi F P '^*

29B

fefiuin per foain toimm primariam» fiU militcr & fignatum» unamqDe acddit alteri» fiicientes ambo unam per aggre- gationem, qus muficalis notula nuncu- patur. £ft enim notuia figura quadri- latera foni numerati , tempore men^ furati ad placituo) fignantium. Notula ergo duas includit formas i figuram quadrilateram, quas primaria, fignatio- nem , qux fecundaria e(L Eft autem fig- natio id, quod perficitur & imperficitur, non figura. Unde ficut vox a voce gram- matice non dependet, neque caulat con* ftrudionem, fed modorum figurandi pro- portio: fic & figurae ad figuram nulla eft proportio muficalis, fed ex propor- tione rerum muficalium neque perfede ne- que & imperfede earumdem caufatur confonantia muficalis. Nam figura per £• guram noo imminuitur nec augetur, kd res figurae nomine defignata. Unum enim tempus tria tempora ponitur com« prehendens, & iu iioc eft perfedum. Dici- tur imperfici tertia parte demta , & ite- rum perfici, fi addatur, non de figuris; igitur fit, quod de rebus. Imaginandum quoque ternarium ad binarium reduci, vel e contrari^ , quantum ad materiam eorum & non formam ; hoc autein fci- unt mathematici (apientes.

IV. Ex prsmiiBs iam habetur ad pro- bandum via, quod longa poffit imperfici per femibrevem ; nam quod imperficit partem, imperficit & totum: femibre- vis imperficit brevem ; brevis eft pars longas per praecedens: ergo femibrevis imperficit loagam. Amplius: omne to- tum integrale per fuam parteni imperfi- dtur, dum tamen fub deoominatione

lOANNIS DB MURIS

Amplius: omne to- tum integrale per fuam parteni imperfi- dtur, dum tamen fub deoominatione

lOANNIS DB MURIS

ternaria reponatur: femibrevis eft teroa« ria pars longae, nam eft tertia pars brevis & brevis eft tertia pars longae; ergo fe- il^ibrevis eft tertia pars tertiae partis ton- gae; igitur imperficere poteft longam. Adhuc quod eft fortius & mufico pulcri- us : omne quod a voce redbi , integra & regulari cantando profertur, debet fiipi- ens muficus per notulas debitas Sjgurare; funt enim figurae grammaticae figoa vo* cum. Qpodfi non iam ars variet natn« ram & figurae cantum , cum fiat e con- trario; nam canere poflumus absque fi- guris , modo convenienter naturaliterque fic ez ore canitur; quod 8. femibreves vel f . quandoque fub una voce unoque accentu continuo profisrantur: ergp fic debet a .mufico in uno corpore figurari; longa ergo five perfeda five imperfeda brevium per femibrevem redditur imper« feda, eademque ratione ante & poft, cum totum corpus longae, quod eft u- num , fit perfedum ratione brevium , & non breves.

Ad videndum autem diftindionem in- ter imperfedionem longae perfi^dae & im« perfe(Sfae, talibus fermonibus eft utendum: notula dividitur fic: aUa perfede perfe» da, alia perfede imperfedi, alia imper- fede perfeda, alia imperfede imperfeda. Verbi gratia , in uno gradu pro omnibus oftendatur: longa dicitur perfede perfe- da, cum includit tria tempora fui gradns» ut tres breves, & cognofcitur quinque modis, ut vifum eft priiis; fed perfede imperfeda dicitur, cum indudit duo tempora fui generis five gradus , ut duas breves. Imperfedle perfeda dicitur, cnm indudit tria tempora non perfedaj fed

alte«

MUSICA PRACTICA« 299

alteruni inorain nt priknoiii ant iiltimain noa deberet valereliifirex» id eft. non ex

canitor iinperfedum » nt duas breves in- pluribus debet punftum perficere, quit

tegras & tertiam imperfedam: quod cog- notola foerat imperfeda; ergo male. Fer-

nofdtnr quinque modis: fi longa ante tur autem fimilisinftantiai nc brevis pof«

longam ponatur, nihil eiusdem gradus fit imperfici , unde in hiBic defcriptione

intermedio interpofita femibrevi , prima '■■ {^♦lHlpr prima brevis erat imper-

imperfede perfeda dicitur : fi autem pun- ■- ^^ ■■ -^ feda ante additionem pun*

fium» & ante duas breves, & etiam fi ■ , ■ ■■dK, eratque longa perfe*

ante tres, & ante paufam, fi fit poffi- de perfeda, valens tres breves, erat et-

bile fic perficere. Omne enim , quod pro» iam ultima brevis altera » fed pundo ad-

fertur, dicitur figurari, & quod figura* dito» quod eft poffibile, baec omnia de»

tur, licet de difiicili, debet proferri; ars ftruda funt; fignat enim pundus ibi fig-

enim ad impoffibile numquam fe exten- natus divific lem modi ; ergo noviffimus

dit Imperfede imperfeda duobus modis error peior priore. Si igitur hoc impoffi-

cognofcitur, ut fi longa ante brevem bilius, illud magis fuerit eligendum: non

Si igitur hoc impoffi-

cognofcitur, ut fi longa ante brevem bilius, illud magis fuerit eligendum: non

folam nullo fui generis mediante cum igitur folum longa per femibrevem. Sed

interpofita femibrevi , quse alterius eft fecunda brevis nullo modo poni poterit

generis ; aut e contrario, aut utrobique, imperfeda. Ad bsc duo refponfione unita

& dicitur perfeda imperfede a parte dicendum eft : cavendum eft a pundo,

ante ; & dicitur imperfede perfeda ante quo^ licet fit minimum in quantitate, eft

Sc poft, & aliis modis pluribus varian- tamen maximumpoteftate. Antiquifapien-

do , quod figuris fequentibus apparebit. tes volentes oftendere pcrfedionem eius«

dem generis five gradus, ut de longa relpe-

Cavcndum tamen eft ab inftantia tam du brevis, aliam noh negaqtes, feu alteriqa

folemni, quam faciant, contra quos in generis nots perfidendae dextrorfum pun»

hoc opere difputamus : omnia imperfeda dum parvulum addiderunt Prima perfe-

perfici per pundum, cum pundus fit da dicitur de tribus confimilibus fubfe-

fignum perfedionis , infallibiliter exifti- quentibus; & hanc perfedionem nunc

mantes. Si enim addatur pundus notulas vocamus immediatam vel propinquam,

per femibrevem imperfeds,quaelongaeft, cum de partibus propinquis vel eius ge-

an fit perfeda trium aut duarum brevium neris impleatur , & hanc in gradu quoU-

ignoratur. Cum tamen dicat ars antiqua, bet affignamus , ot prius eft oftenfum. cui yolumus obviare, quod perfeda tri-

lUD erit , licet fuiflet poffibile eam ex va- Sed quia de perfedione gradus alte-

lore duarum breyium protulifle. Antead- rius tacuerunt, quod niinc dicitur efle

ditionempundiprima erat imperfedeim- novum, ideo fignum ilUus perfedionist

perfeda, valeos quinque femibreves^ per quam mediatam didmus & remotam, pe-

addttiaoem vero pundi redditur perfeda nitus omiferunt Novis autem fuperve-

perfede» valens oovem femibreves, cum niendbns novitatibus eft utendom; ideo

Fp a fi

300 lOANNlS DB MURTS

fi placet maficis • ftmas in hoc coocor* VIL & VIIL Per prsemiflas ratlonet,

des, quod pun^o quandoque fignum quibus probatum eft, longam imperfb*

perfedionis concedimus, utantiqui, ooa dam imperficiper femibrevem, ofteodi

dextrorfum fed furfum, id e(t, a parte poteft, alteram brevem imperfici per e-

fuperiori perficiendas notuls fituetur , ad amdem : nam licet in figuratione a longa

fignandam perfedionem fequentis geoeris, fit diverfa, in fignatione tamen efl ea-

dat genus ; deorfum vero tertium genus a dem ; fignata autem funt, quibus debeo-

dato, & ante, fi ulterius fit procefius. tur proprias paffiones. Et pe|r fimilea

xr^i.n«

eft, minimam non pofle imperfici, cum fit quod videatur incoofooum veritati, voo iodivifibilis; noo cft mioimo dare mious. ro»

tur proprias paffiones. Et pe|r fimilea

xr^i.n«

eft, minimam non pofle imperfici, cum fit quod videatur incoofooum veritati, voo iodivifibilis; noo cft mioimo dare mious. ro»

MUSICA PRACTICA.

301

rogamos Teaerabiles tnufici, quos a tota dileximas iaventute ratione muGcae, quam qui bene fciret, eum aliqua fcientia non lateret» qaatenus huius laboris amore defedus noftros corrigere velicis» & be- nigne fupportare. Nam in capite unius hominis Don eft poOibilei nifi intelledum habeat angelicum , totam cuiuslibet fci- entiam quiefcere veritatis. Forte enim per temporis fpatium nobis accidet» quam iam accidit & antiquis» qui finem habere

crediderunt muficae. Nemo tamen dicat» no8 ftatum muficse & Bnem eios imma- tabilem tetigifie. Currunt enim opinlo* nps & fcientias revolutiones ad circu* lum revertentes , quam fummas placuit voluntati eius, qui non neceflitatus om* nia condidit in hoc mundo» & omnia voluntarie fegregabiL

Explidt mujtca praBica fecundum magiftrum lobannm de Muris.

ITEM lOANNIS DE MURIS

QUiESTIONES SUPER PARTES MUSIC^t

Ex eodem Codice Parifiett/ij collato cum

altero San-Blafiano.

(a)|^arte8 prolationis quot funt? Quin- Qjiot funt minlmae in temporum per- -^ que. Qpae? maxima» longa» bre- fedione longorum? 27. quae per terna-

viSt femibrevis» minima.

Maxima quae eft ? bipartita e(t Quo- modo ? aut enim longiflima vei longior appellatur.

Longiffima quae eft? Qjxx fub uno accenttt tribus longis temporibus (b) menfuratur.

riam diviGonem ad indiviObilem perve- niunt unitatem.

Numeri nnmeroinm quot funt? (e) gt. qui omnem perfedionem & imper- fedionem cuiuslibet vocis coiitinuas de- terminant

(^id eft perfeftio? Id» quo aliquid

Longior quas eft? quas fub uno ac- eft perfedum» centu duobus longis temporibus profer» Qpideft imperfedio? Secundumquam

tur. (c) aliquod eft imperfedtum*

Qstid eft tempus in generali ? menfu- (^id eft perfedum ? quod in tres par«

n vocis prolatae fub uno motu continuo. tes (f) eft diviflbile» vel in duas inas-

(^pid eft tempus longum? quod in quales» quarum minor a maiore feipfa

tres (d) partium ufque ad vocem mini- integre fuperatur. mam feparatun (Xuid eft imperfedum ? quod in duag

(^id eft minimum in voce? quod eft partes dividitur asquales. indiviGbile naturaliten P P 3 Qpid

(t) BlaL itt indpit, lommis 4t Mmris tra^atus di MB^utu Ineip. Bt ift fcwtium^ qfmi fnrfa fnUtthnis /iaH qmnfui^ maxiMta &a

(b) BhL a4dtt terfiaia,

(e) BL ferfi^s vH imperfiBh mt^fltrtitw.

(d) BL f» trn fartis &f pitrtium forUs.

(e) BL Siuot fwu fir hngUfimt maximB perfiifti ?

(f) BL Mquaks,

302 lOANNIS DE MURIS

Qiiid eft neatrttoi ? qood per amotto- Qpid eft ttnDm tenpos ? Eadem defi«

gnatum.

Longa qtts eft ? bipartita eft. Qtio- Quantae determinationis (e) eft ttnum

mbdo ? attt enim perfeda vel imperfeda tempus ? dnplicis. Qjiomodo ? Yolunta-

proprie nominatur. riae vel artificialis.

Cur dicitur proprie ? ad diflferentiam Volantaria quas eft ? Qiias prolixe vel

aliarum partium , quibus licet perfedum velociter formatur fecundum libitum pro-

& imperfedum conveniant, tamen alia ferentis.

nomina fibi vendicant , & non ifta. Artificialis quae eft ? Quae prolata per

Longa perfeda quae eft ? quae fub uno duo (0 dividitur asqualia, quorum quod-

accentu per tria tempora brevia men- libec unica divifione dividatur fimiliter;

furatur. aliter, qudB divifibilis eft per novem 8B-

Longa imperfeda qax eft? qttae fub qualia minima, dam perficitun (g)

uno accentu per duo tempora brevia (a) Brevior quae eft ? Brevis, quas duas

menfuratur. partes temporis (h) apprehendit.

Quid eft tempus breve? (b) Tertia In breviori minima quot funt? Sez.

pars temporis loagi (c) eadem divifione (^as ? quorum medietas addita fuper to-

divifibile » qua eft totum : aliter , quas tum perficit redam brevem.

cum fit pars maximi totumque minimi, Semibrevisquaseft? bipartita eft. Qpo-

diftat aequaiiter ab utroque. modo ? aut enim parva vel minor poteft

Minimas quot funt in tempore brevi? convenienter appellari.

(d> Novem. (^are? quia ter accepta Parva quas eft? tertia (i) rede brevis»

perfedum , imperfedumque conftituunt cuius divifio ternaria in voce minima re-

bis accepta vel afllignata. (^uid fit per- quiefcit

iedum & imperfedum^ didum eft prius. Minor quas eft ? Qvat duas partes par-

Brevi8qu«eft?bipartitaeft. auomo- vae continct femibrevis.

do? aut enim reda brevis, vel brevior ^jide dicitur femibrevis ? A femis.

nuncupatur. ^^ ^ P^" mtegri , denominator.

o^A^ kJl«:- «.,« -119 .^„« C..U ««^ (iuare dicitur femibrevis? A maiori

Reaa brevis quas eitr quac lub uno ,. ■, .,.

tempore continuo integre prolata eft. ^J» ^*°^f^ Pf 5 ^^^^^V ^») "^« ^"^«»

Cur dicitur integre? propter partes «b^quali, ut femitonmm

i.^^^^^1^ «.,• .,«„«* ^^Z^^J^ ;^f JrrrM»^ Minima quae eft ? iropartita eft. ()ua-

temporis, quae unum tempus mtegrum . • #i • • ^ .

^^^f. „„^.;^ "? quia non eft minimo dare minus.

non dicuntur. ^ a% .•■

Quid

(•) BL ftrfiaa vH im^fiSttu (g) BL frofittur.

(b) BL imfvfiatm. (h) BL fttfim.

(d) BL ferfi&9. (k) BL iimiMum » quo fars iuitgfa dtHominats^. (c) BL 4uraHamf. (l) BL «mi#.

(f) BL ftr im avUamt aqKobf.

at7JBSTI0NES MUSICiE.

303

Unora. (Jc)

eft metrum & menfQra omnlum , quae Qut ? Ggno tantum* in eodem genere continentun Signationes figurarum quot funt ?

Qpid eft menfura? Quas totiens repe- Qpinque. Qpas? maxima^» longae» bre«

titat quam menfurata fuerit finaliter ad- ves, femibreves, mininue.

acquata. (a)

Qpid vult dici menfurato menfuram addqmri? (b) Piures cantus fub multi- tudine vocum in bona proportione mu« fica confociarL

(^id eft. mufica? Mufica eft ars ar- tiom domina contineos in fe omoium

Da de maximis. %i.

Da de longis. 27.

Da de brevibus. 9.

Da de femibrevibus. }•

Da de mltaimis. r.

Da de ultimis. nihil.

C2uot modis notulae variantur ? Qnot

principia methodorum in primo gradu modis & figuras. Figurae quot Cunt? Fi-

certitudinis confirmata in natura rerum gurarum alia eft aequilatera vel inaequila*

omnium , modo mirabili proportionali- tera » redangula vel obtufiangula , .cau-

ter internata; deledabilis in intelledu, data vel incaudata, furfum vel deorfum,

amabilis in auditu, triftes laetificans, ava- pundata vel non, ante vel retro, dex-

ro8amplificaos,confundensinvidos,coQ- trorfum vel fiiniftrorfum faspius ordinata.

fortans languidos, infopietis vigibntem. ^^^.^^ ,j^^^ g^^^^ Quadrilatera.

evtgtlans dornaientes. nutrteos amorem. i^^quiiatera; reftaogula, caudata dex.

hoooraos poifeflbrem , fi fioem debitum aflecuta, ad laudem Dei fioaliter ioftitu- ta* Aliter: Mufica eft doceos artem & modum refte caotaodi per ootulas debi« te figuratas.

trorfum vel furfum vel deorfum» figura maximae oomioatur.

Looga qualiter figuratur? Ut maxima nifi quod aequilatera figuratur.

Brevis qualiter figuratur? ut longa.

Qpid eft notula? Figura quadrtlatera ^jg j g,^.yt„, jJcaudata.

foni numerati . temporc menfumti ad Semibrevis qualiter figuratur ? quadri-

pladtum figntficattva. ^ ^^ obtufiangula, «quilatera. incau-

(Jjitd eft fignra quadrtlatera ? Qs^ ^^^ o n

quatuor angults continetiir. ^.^.^^ ,.^^^7 ^^ femibrevis. nifi

autd eft angulus ? Trtplex eft angu- ^^^ f^^f^^ ^^ ^^^^^

\. Quomodo? redus, obtufus & acu- ^ p3r&A,m «,«!.•.•. «^,

lus tus.

Qs^A eft redus? Qox caufatur ex ca- fo lineae perpendicularis fuper reda. (2pid eft obtufus? (^pi maior eft re-

ao.

(2pid eft acutus? QsX minor eft redo.

Perfedum qualiter figuratur? ficut im- perfedum.

Ubi poflTunt hasc difcerni? In fitn vel in ordine» qui ponitur in figuris.

QSiOt modis cognofcitur perfedum? quinque. (^ibus? Cum aut figura fi-

milis

(t) BL & 4f»a««.

(b) BL i^t wntiftituta^ maifMrmr^ tsf ^V^

304

lOANNIS DE MURIS

(a)

Quot modis cognofcitur imperfe- Aum? Duobus. Qpibus? quando figu- rs fui tertia pars pra^polita vel poftpo- fita eft, llve valor.

[Di paufis capitulum. (b)

Defcriptio paufarum in uinque gra- dibus fequentibus figiHatim, fed raro con- tingit paufare in quinto. Longa perfeda paufa continet tria fpatia & quatuor li- neas; paufa imperfedta longa continet duo fpatia & tres lineas: brevis unum fpatium & duas lineas: femibrevis dimi- diam partem unius fpatii : minima etiam partem uuius fpatii tantum. Fim*s pun- dorum omnes lineas tangit.]

Supradidae notulas cuius figurae ? Sim» plicis. Quare? quia ab invicem funt di- fcretae, & nullo modo componuntur.

Da harum compofita. Ligaturae.

Quid eft ligatura? Coniundio debita notularum fecundum fub & fupra.

Ligaturas quot funt? Duas. quas? rew da & obliqua.

Reda quae eft? Bipartita eft. (^po- modo? alia enim eft afcendens, cum primus pundus inferior eft fecundo; vel defcendens» cum primus pundus eft al« tior fecundo.

Fartes ligaturae quot funt? duae» & quandoque tres. Quas? principium» me- dium & finis.

(^omodo cognofcitur principium ? Tripliciter. Qpaliter? cum proprietate»

fine proprietate, com oppofita proprie- tate.

Omnis ligatura vero defcendens» tra- dum habens a parte finiftra defcenden- tem, ut hic SCr« & omnis afcendens cxteros cum ■f-^^ traftu » nt hic; cum proprie-.i>^ tate dicitur.

Omnis vero ligatura defcendens, ca^ rens omni tradu, ut bicBJjII, & om- nis afcendens habens tra*^^[ ^mn ^ parte dextra defcenden- „ , tem» at hic wJB • fine proprietate dicitur.

Omnis autem ligatura tam afcendens

quam defcendens» tradum habens a pri«

mo pundo in finiftra parte afcendentem,

ut hic bp WLj " » cum oppofita pro-

— ■ ^^ prietate dicitur.

(^aliter cognofcttur finis? Duobus modis. (^ibus ? cum perfectione & fi- ne perfedione. Omnis pundus quadra- tus diredo fupra penultimum vel fub pen- ultimo fituatns , ut hic ^ p| cum per* fedione dicitur ; fi au- ■> ■ tem a la- tere & indirede, ut hic jn» quod fo- lum evenit afcendendo , ^" fine perfe- dione dicitur.

Obliquus qui eft? C^ui ex obliquis corporibus figuratur» ut hic ^ U^; cuiuslibet corporis obliqui ultimus pun* dus brevis dicitur.

Omnis ligatura cum proprietate pri* manv fadt brevem ; omnis vero ligatura fine proprietate primam facit longam.

Om-

(a) BL Cum Jfgura Jimiiif Jiki tmpari 9 aui dttokus m4 trijns ftd ftartikm t vd fuuBt » V9l fa^fm wloris

f^ponitut ftrfeiium.

(b) Mvismi ckab ia folo £/^£m» kabcttnr.

QyjESTlONBS MUSICJE. 305

Omnis oppofiU proprtetas priinam &- dam , perfede imperfeddm , f mperfede

cit remibrevem. perfefiam, imperfede imperfeAum.

Omnis perfedio oltimam 6cit lon- QpOmodocogaofcoDtiir? Perea^qoB

gamr imperfedio vero bKevem. di^a funt fupra.

Perea^qoB

gamr imperfedio vero bKevem. di^a funt fupra.

Omnet vero mediae funt breves^ ni- Qpomodo perfidtur Imperfeaum?

fi cum oppofita proprictate coniungan- Duplex eftimperfeaum,4mmediatum&

tor, uthiciii^ mediatum.

In omni corpore obliquo primns pun- Immediatum • nt longa per brevem»

aus fine tradu loogus dicitur: fi cnm brevis per femibrcvem, & gencnditer

tradu finiftrorfum defcendente , brevis omne totum per t^rtiam. fui pattem , &

eft; fi cnm traao afcendente, femibrevis cuius fignum perfedionis eft pundus ad-

eft. In ligaturis longse quolibet modo fi quis id integrum dividere velit, fiiciat unum femitonium minus in duo diafchismataj dimidium vero commatis» id eft, unum afma. Rede igitur didum eft» integrnm dimidium toni in duo diafchis- mata atque unum fchisma pofie patiri: quo fit, ut integrum dimidium toni, id eft, femitonium maius, a minore femi* tonio uno fchismate differat, vel differre videatur. Apotome autem a minore fe« mitonio duobus fchismatibus differt ; dif- fert enim uno commate, fi duo fchis- mata unum comma perficiunt

Item idem Hugo de partitione toni.

Nota , quod totus tonus dividitur in femitonium minus 8c apotome. Ad ha- bendum inteiledum huius divifionis na-

tao«

nt Toms.

3ir

taodQtn eft» qood totos tonns poteft dividi in odo diafchisinatat ex quifaus duo femitooia iotegra vel maiora con« ftituuntur. Sed nota. quod aliud eft fe- mitooium maius > aliud femitonium mi* nus. Et ad habendum hanc diviflonem ^nota» quod duo diafchismata efficiunt onum &hisma» & unum fchisma die- lim» quod idcm eft» quod femitonium minns. Et duo femitonia minora effi^ ciqnt unum femitonium maius, quia ex divifione diafchismatum femitonium ma- ius efficitur ex quatuor diafchismatibus : & ita ex duobus femitoniis maioribus efficitur tonus integer.

Sed aliud eft femitonos & aliud femi- tonium.' femitonus dicitui imperfedus tonust & dicitur a fetnus.fema, femum^ quod idem eft ac bon plenus j & iterum femiditonus quafi imperfeaus ditonus. Sed femitonium dicitur zfemis indecltna- bilet quod patet ex definitione toni. De- finitur autem tonns fic, ficut fupra patet, tonus eft legitimum acuminis vel gravita- tis fpatium inter fonum & fonum » conti- nens in fe diio fismitonia & non femito- nos. Et hoc idem apparet per Boetium & etiam per GuidQiiem dicentem : tonus ab intonando nomen accepit» quia maiori voci, id eft, tono novem, minori voci, id eftt femitono odo palTQS conftituit Et ita ficut dicitur (emitonium maius & mi* nus t ita dicitur tonus maior & mioor.

item idem Hugo^ & inUndit dicere^ quod in diateffaron & diapente Jit

femitonium maius. Vifo quid fit toQust quot & quales partes eius» quid fit femitonium maius

item idem Hugo^ & inUndit dicere^ quod in diateffaron & diapente Jit

femitonium maius. Vifo quid fit toQust quot & quales partes eius» quid fit femitonium maius

& minos» quid fit femttom'um & fe» mitonus, quid tonus maior & mioor; apparet, qood vox five fonus five fpa- tium, qubd eft inter maiorem tonum & minoremt hoc eft, in iesquiodava prc^drtione five tono novenario, dici« tur tonus : & iftius toni femitonum ma- ius redo intervallo tenet direde medie- tatem» ut patet per praedida, & fecuo- dum dida quorumdam pofterius rnanf- feftabitur. £t licet veri dodores, quibut cedo, & meus dominus Thomas dicat: diapafon conftituitur ex duabus propor* tionibus» videlicet diatefilaron & diapen« te : conftat autem diateflaron ex duobus tonis & femitonio minore; diapentecon- ftat ex tribus tonis & femitonio minore : unde diapafon conftat ex quinque tonis & duobus femitoniis minoribus, qui non faciunt plenum tonum, & hi er- rant. qui aliter intelligunt. Ita ^ido tanto viro five didis eios non contra- dico , nec eft meas intentionis contradi- cere, ipfi veraciter cedeodum eft, & ex« pertis; non enim yaleo profunditatem fubrum didorum attiogere; verba fuot Hugonis. Sed ut quxdam fecundum quosdam dbSores poflimt concipi , fic poflunt & proterri: unde hoe videtur poflTe probari per numerum relatum ad locum, ut in monochordo patet, quod ibi fit femitoniura maius, vel integrum dimidium toni tale, quale didum eft. Et ut hoc clarius videatur, tonos, & femi- tonia, & horum partes voTuimus expli- care. Quidquid tamen faic dicatur, didis peritorum aflbntio : 8c hssc praedidta funt dida venetabilis Hugonis.

To.

312

Tonns formularis diCitar fpatiam unias Tocis » continens in fe dao femitonia.

Tonas novenarius eft iftet quem &cit nota novem partium.

Tonas mefes eft , qui neque authen« ticam elevationem habet» neque plaga* lem depoGtionem.

Tonus c^ntinuus dicitur« qui per B.

lOANNIS DE MURIS

His fex formantnr fex mdtn» B^ ?a*

riantnn Ut cam re plene modulatur. nti quo»

que cum re. Voce fonat plena fa amfol^ fol qao-

que cum la. Dantque femi mhfa, nec lit plenus to«

nus infra.

rotundum G. cogit fonare protum , A. B. rotundum Gve moHe Graecis nunc di- deuterum , feipfa tritum. citur iynemmeqon» id eft, adiundum.

INCIPIT ARS DISCANTUS DATA A MAGISTRO

lOHANNE DE IWURIS ABBREVIANDO*

Ex eodem Codice Farifienfi.

Princeps philofophorum Ariftoteles ait rientia quidem fecit artem » & expertos

in proosmio metapbyGcae fus (a) : magis proficere videmus Gne ratione ex-

omnino fcientis fignum eft poflfe doc6« perientiam liabentibus. Igitur neceflarium

re. In qualibet autem arte theorici do- eft, in unaquaque arte habere primo the6-

cere poflTunt» pradici non experti, cum ricam, pradicas com*undam» ut id, quod

ipfum , quia fciunt ; fed propter quid, fcitum eft in univerfali , ad fingulare va»

Sed cum omnis ars ab expe*

quas dicunt, ut: ignis exurit Sed intel- rimentis dependeat, oportet unumquem-

ligere & fcire circa unamquamque artem» que artificem primo circa artis experien«

magis arte quam experimento eflfe arbi- tiam laborare. Nos autem propter bo*

tramur. Ideo artifices expertis eflfe (a« pientiores opinamur. Et ex hoc magis artem experimento (cientiam eflfe exifti- mamus. Poflunt autem hi > hi docerc non poflfunt.

num commune & ratione veritatist quaa diu latuit, oftendendae» cu:ca artem mo- ficae proponimus vigilare» intendentes cir« ca eam duo breviter enodare, primo theo* ricam, fecundo pradicam, cui non eft in«

Qponiam tamen ars eft univerlalium^ conveniens quodammodo theoricam im*

experimentum vero ficgularium, univer- plicari.

(aiia vero praefupponunt fingularia, igitur Quoniam mufica eft de fono relato ad

ars experimentum prsfupponit. Expe- numeros && (b) Py«

(a) MH9^byf. Uh^ L cttf. I. fed fenfnin eumque iktit cormptDin , non ipfa Terba ponlt ; iti inten loqnitur AkisT. &fVe {^ ccgnttTcm mogit quam 9XfirienHm «r« hitnmur ineft ^ ac f^s^ fKt •rtm ienent , qnam eotf fui experienHmH baieni^ fafientiores tjfe fuHsmus, • . • Sec mOem » piemmm iii qnidem feiuni cmfam , bi ti exferH eiemm fcisai qmittis^ ^jwtf ^^

frepter qnod auUm^ mfciuni $ UU «m, trefttr ^puS^ & cmifims eigjH^tsisst &c*

(b) H«e Jim fnperini halientnr p^ 95^. nt ibi 9a» tatnr» nfque ad tlieoreniata exclufiv^. Q^ hic feqnna- tnr, «onfentiunt ferme cnm aUi, fm L c ^Qcntcr Iq^nntns*

DE PROPORTIONIBUS. 313

Pythagoras Yolens aQrium iadicio de odava proportiooe tonum formaot : Iias

coofotiantiis adhaerere (quoniam fecuo-i enim fols fpecies multiplicis in confo-

dum qoemlibet circa id> qood foum nantiis habent locum. Simplices confo«

non eft, decipi non eft miroibt iudicat nantiaeinflmplicibusproportionibus^com-

enim auris fonum, proportionemmini- pofitas in compofitis habent fieri: unde

me comprehendit): in anxietate diu ma- diapafon & diapente in tripla fuit» qua;

nens» qualiter fcientiam de confonantiis provenit tx dupla & fesquialtera» ut 2.

rationabiIiterinveniret,quadam vice pne- 4. 6. Bis diapafon quadrupla» qus na-

teriens officinas &brorum, malleos audivit fcitur ex dupla, ut 2. 4. g. Diateflfa-

quamdam confonantiam mirabilem emit- ron & diapente diapafon reddunt, pro«

tentes , & ftatim quafi attonitus ad eos venit enim dupla ex fesquialtera 8c fes-

converfuse(L Dubitansque, ne ex viribus quitertia» ut 2(. 3« 4. Diapente ex fes*

hominum melodia proveniret» iuffit mal- quialtera & fesquitertia fit, ut 6. S. 9.

leos permutari» & idem ut prius fentiens Diateflaron conilat ex duobus tonis &

animadvertit, confonantiam in malleorum femitonio: diapente ex tribus tonis &

natura fic difpofita contineri. Numerus femitonio. Sed hxc duo &ciunt diapa*

Numerus femitonio. Sed hxc duo &ciunt diapa*

malleorum erat quinque, fed quintus re- fon aggregata; ergo diapafon conflat er

iedus efl:» quoniam diflbnabat. Quatuor quinque tonis cum duobus femitoniis.

igitur remanferunt» quorum pondera in Sed illa duo femitonia ad perfedionem

proportione dupla , fesquialtera , fesqui- tooi non veniunt , ut probatur in fe-

tertia, fesquiodava experimento fenfibiU quenti.

funt rcpcrta ; quam proportioncm in in- ^^^ ^.^^^ ^^ j.^^^„ ^^^^^^ „

ftrumcntis ncrvonim. foraminum, vcn- q„j^„e tonis & duob» fcmitoniis. quae

torum. ahorum an^quam mftantiam re- JJ^ ^J^p^eniunt ufquc ad pcrfeaioncm

pericns. «q)crtus cft. Ex quibus «pe- ^^^ ^ rcftat oftcndcre. quod fc

nmcntis ad mcmoriam concurrcntibus ^;»^^.. ^ r J^.«j««, „^^ ««« fi^ »*

, ct j />!.• r -^ mitoninm iccunaum vocem non ut ve>

accepit unum univerfale. quod fibi fuiC „ ^^^^^^ ^^^.^ ^^^ y^^ ,„ji i^

prmapmm arUs & fcientiae. ^^ «ftimaban^t aoodlibet dimidium du-

Et ut clariud appareat » quod didum plicatnm debet integre reddere fuum to-

eft» proportio malleorum in numeris, qui- tum : fed femitonium duplicatum non

bu8 primo proportio competitt often- integre totum reddit» quod patet in nu-

datur. Sint igitur pondera malleorum 12. meris ordioatis 243. & 2^5. qui pro*

9. S. 6. igitur 6. ad 1 2. comparata dupla portionera femitonalem reddunt. Nam

proportione diapafon reputantur: i2. %^6. ad 192. comparatus fesquitertia

vero ad 9- & 8. ad 6. fesquitertia pro- proportione diatefl&ron complet» a qoo

portiooe diateflaron manifeftant: 12. ad demtis duobus tonis remanet femitoni-

ad 8. & 9« ad 6. fesquialtera proportio- om. Differentia igitur inter 243. & 25^.

ne refonant diapente: 8* ad 9* fesqui- eft 13. coiusduplum eft 26. quod addi-

SCRIFTOAKt VXT. DS MuSICA. P. UL Kt '^™

314 lOANNIS DE MURIS

tatn fuper 243. fi vere femitoDium efk, tamen non efl:; fi enim fopra primna

debet reddere tonum fesquiodava prb- odava fui pars adiungatur, tertium fu-

portionet quod eft 269. fed non &dt,^ perabit; ergo inter primum & fecun-

qiiia fi fuper 943. odava fni pars ad^ dnm non fuit vere femitonium, necio-

datur» exibit uumerus £icien8 tonumfes- ter fecundum & tertium, ideo tonum

quiodava proportione, quod eft 273. compiere non potuerunt. Igitur fimili-

A: 3. odav«, qui maior eft, praeceden- terinterradices, quas funt 243. & 25 tf.

ti; igitur non efl: vere femitonium. non fuit vera femitonii medietast imo

Amplius regulaarithmetic»: duo nu- ^^'' quod eft propofltum dcclaratum.

—.-: iL* ,« oi;«.« »r,>»^r»:»n. nrrvr..... ^t luec dc theonca muGcs fufiSciant an-

TL^Xr^TJZ^r^nn!Zt *«« caufa brevitatis. ati ex eisdem in eadem proportione ma-

6. 9. inter quos ficas eam ordinaverunt variis modis» alii

eadem proportto (esquialtera: ergo ficut in infl:rumentis chordarumt alii in in-

843. in fe dudum T9049* fed 243* in ftrumentis calamorumt alii in inftmmen-

fe extenfum f^s^stf. generat; quod ex tis ventorum: quidam vero pofteriores

dudu unius radicis in aUam fit» medium in vocibus ordinatis per manuum iun-

proportionale eftt fcilicet ^3498. Sicut duras, per litteras alphabeti gradibus di«

igitur inter radices eft proportio femito- ftindis. &ftis mutationibus unius gradus

nalist fic inter procreatos; fed ifti fint inalcerumt prout fubieda defcriptio ma-

duo : ergo fi fit vere femitonium t de nifeftat

maximis ad minimum tonns erit; quod

DE PROPORTLONIBUS.

315

c e

d d

fol

/«

a a«

fol

t] quad.

/«

b.moM

d. c.

fol

/«

nato

rale.

b.1,

/«

fol

«^

quadr.

/«

moll

fol

nani

ral^.

rai

«*

quadr.

I.«

11."

111."«

1V.«

V."

VI.«

VII.~

ExpUcit loames deMuriu Rr %

TRA-

3i6

TRACTATULUS

DB DIFFERENTIIS ET GENERIBUS CANTORUM A MA»

0I8TR0 ArHULFHO DB S. GiLLENO EDITU8.

Ex Codice Parijienli.

Exiftimo» quod nunc temporis qua- tuor principales funt difierentias can- torum. Prima plebefcit in illis ut com- muniter, qui artem muflcae prorfus ignari, nuiio etiam naturalis difpofitionis {ufTra- gante beneficio, per £ituas fuas praefum- tionis aufum temerarium , planam non- dum gnari mnficam , muficales attamen confonantias avido morfu rodere & ubi- vis devorare prascantando fatagunt Et in fuas corrixationis latratu dum clamore rudiunt altius afino, & brutaii clangore terribilius intubant, cachqphaton (a), evomunt; organizantesqtie per antiphra- fin faciunt in mufica regulariter barba- rifmum » atque execrabili fuas praefumtio- nis &lfo caecati putamine feipfos in fe ia- ^tant cantores pofle poftponere, feu prae- ire praecipuos . ipfosque in tuba quafi corrigere vel dirigere fe impudenter ofFe- runt , ut apud homines mufici videanturt qui nec tantum de mufica fapiunt, ut du- cantur, femper cum confonantibus ni- hilominus difibnantes , & fcholaftico foe- dantes vitio in fcholata muficorum turba quidquid profertur reguterius , adeo can- toribus intolerabiles & nocivi % quemad- modum primam fegetem zizania fuffb- cat fuccrefcens. Qpibus nec imponi po- teft filentium , quod non minus cenfetur vitiofum in ipfis, verum contumaciter

Hi funt profedo , quos moficalis edicit an« doritas irrevocabiliter a fuorum metis fi- nium exulare • quinimo in quos ipfe £i- vor muficae confpuit indignantis.

Secunda vero difFerentia patet in ilht laicalibus, qui licet fint totius artis mufi- calis expertes, zelo tamen dudi dulce- dinis delicatas aures fuas ad quasvis mu- ficalia pnebent, attentius adamantes & affociantes muficos, & veluti panthera boni odoris quasvis infequuntur animalia : ut apis ob dttlcorem mellis argumentat in fludium propofitos fludiofius profequun- tur ilores • & fpicarium muficaiium mef^ fis manipulos colligentes , quos poflfunt; ut in plerisque cum cantoribus gratiut garriendo concordent , & firequentius u- fitando in multis muficalibus qnodammd- do habilitentur , & reddantur expertit ut quod artis in eis deficit, ufus fupplea^ & indufiria naturalis. £x iftis nonnuUos videmus clericos , qui in organicis in- flrumentis difficillimos muficales modn-' los, quos exprimere vix prasfumeret voz humana, adinveniunt atque tradunt per miraculofum quoddam ionatas in eis in- ventivae muficae prodigium : reliquos au- temi qui quas fic gefta funt & tradita^

pau-

(a) .Lege cacemplutOBi

DB DIFFERENTIIS CANTORUM.

317

paulo minns landabiliter recordantur» & interdum inventoris laudcm concinit gratialis induftrta recordantis. Hi re vera de foro mulicaB funt, & quibus nimirum reipia fiivere conceditur, eosque in filios adoptare a domo fua & fpeciali familia» ob promiflam fuam clementiam non «« clttfot.

Tertia eft & aperte comprobatur in il^ Uss qui in fuorum facrariis peftorum glo- riofos poffident artis & difciplinae muitcalis thelkuros virtute lludii laudabiliter adqui- iitos. Qpi licet defednm patiantur in or- gano ad alta digne proferenda , quas ifi« piunt, verumtamen yivax artis fcientia fupplet in ipiis impotentiam naturalemt & quod per fe promere notaliter confo- nando nequenntt per difcipulos fieri pro- curant , propofitos regulariter edocendo, ipfisque muficales communicando divi- tias & nnmeris muficas dlgno dignis re- velando fecreta. De eorum namque pe- dioribus nedum fluunt theorica muficalis dodrinas fluenta , verumtamen pradizan- tes in illa fado pandunt & opere. Un- de anris fapientis & oculus pradicum muficum indicant laude dignum. Nam quod habet in habitu» exhibet audien- dum & fpeculandum in fiido ; tales non fophifticantur in mufica» fed realem muficam profitentur. Et quamvis in can- tando &(iidiant auditores, hunc defedlum in ipfis redimit eorum ficundia, dum per doftrtnam verbalem artis regulas elo* quuntur.

Quarta ordine, dignitate prior, atten- ditur clsirere giorianter in illis, quos na- tnndis inilindus fuffragante meilicas vo-

Et quamvis in can- tando &(iidiant auditores, hunc defedlum in ipfis redimit eorum ficundia, dum per doftrtnam verbalem artis regulas elo* quuntur.

Quarta ordine, dignitate prior, atten- ditur clsirere giorianter in illis, quos na- tnndis inilindus fuffragante meilicas vo-

ds organo figuraUter reddit philomeli* cos, meliores tamen multo vods mune- re philomelis, & laude non inferiores a« laudis. In quibus nobilis adquifitor artis cantorias organnm naturale dirigit regu- lariter in modo, meofura, numero & colore, miro modulamine in confonan- tiis vidffitudines variando» & varietate piuriformi modorum novdlas reaeatio- nis adducit materiam in animo auditoris. Qpi etiam intercedente prolationis gra* tia melioris ioculta quasque & minus decenler exhibita muficalia ad incudem fui genitoris reportata quafi remonetan-» do gratiorem reducit in formam. Quis enim non mirari poterit, quod profe- rendi magifterio proportio muficalis ar« tis primaria traditione diflfona, coram fuper artificiali prolatione dulcefcat, & ad confonantias gratiam reducatur ? Hos profedo utraque , naturae fdlicet & ar- tis, vera felidtas decorat fuperpellatos, eosdem ipfa arithmeticas filia cooperante natura beatiori coronatos diademate, la- deque fuas dulcedinis enutritos ad cu* mulum perfedionis eduxit

Porroifti funt, quos tertia cantorum praefcripta differentia audoritatem iudi- darias poteflatis exercens in mufica , & pro tribunali fedens praetorii muficalis in folio tamquam praedidos potentia , aftu & habitu , quas cantorem venuftum per- ficiunt, iufi:ein cantoribus praepolientes iudicat, cum non inveniuntur in aliquo deftitui. E quibus pars altera, fiivorofi vi« delicet fexus femioei , quas quanto ra« rior tanto pretiofior, dum in dulcifoni gutturis epigloto tonbs librate dividit in & r 3 femi-

ARNULPHI DE DIFP. CANTORUM.

31^

'feinitonfa » & femitpnia in indivifibiles» gjirritat inefiabili lafclvitque melodioma- te • quod magis putares angelicum quam liumanum. Hinc mulieres decet» imo ve- rius Syrenes terrefires incantatas aures in- carminantes audientium , quorum corda pleraque tali ebrietate fopora invifibili fbrto fubripiunt « fubreptaque & volun- taria &3a fuae fervituti fubiugant terre- ftremque perducunt naufi^gum gratia fui heu ! quantam carceris in charybdin» in qua nullum redemtionisgenus velpre* tium loctim tenet Unde licet natura dignitate atque prioritate prsecedat » in eo faltem muficam natura honorare vi- deturt quod in tali opere mirabiliterquo- dammodo praevenerit ars naturam : nam quod natura per fe non velle facere dif* fimulat; artis fubminilhata fervitio per« ficit Qciid naturaederogatautdeperit, fi artis adiuta ingenio decoretur? nonnuUos namque interdum yidemus formae infe- rioris gratiores in adquifita virtute , ubi in formofis naturaliter fua pulcritudo fi- lefcit » cum in eis morum decor & vir- tus deficit adquifita.

nonnuUos namque interdum yidemus formae infe- rioris gratiores in adquifita virtute , ubi in formofis naturaliter fua pulcritudo fi- lefcit » cum in eis morum decor & vir- tus deficit adquifita.

Igitur cantores primos, fi cantores dici debeant , cum non fint ipfi mufici^ omni gradu coitiparationis indignos, ana- thematis percuQbs fententidi mufica dam-

ilat, veluti temerarios incnffores ls& fuae maieftatis integerrimas, excommuni- catosque pronuntiat ab ommi commu- nione cantorum. lUi vero , qui iuxta fe« cundam differentiam funt cantores, quia difpofitiones naturae in eis ponit indufiria» unde ianatam per ufus exercitium profe- runt muficam , tamquam boni in grada cantorum , tamquam digni habentur fta- tui propofitorum; hi autem, quos tertia defcribit diSerentia, quia arte & fcientia pofitivos prascellunt , tamquam meliores in comparativo gradu iulle ftatuendi con- ceduntur. Vernmillos, quos quarta di& ferentia praeconizat , quoniam perfedos» utpote quibus natura artis fubminiftran- te minifterio nil denegat, tamquam mufi- cos optimos ad fuperlativum gradum in cantoribus iaftior fublimat exiftimatio.

Salva opinionis fententia (anioriSs de- mum in huius opufculi ferie fedulus fpeculetur infpedor, in qua differentia, vel in quo gradu inter cantores fe regere dfebeat, ut quisque in gradu fuo, qui mu« ficam fapiet, cantare faepius deledetur» femper his, quibus debetur maiorita^ deferendo , ululansque feminine difcat idiota fuum continere tumultum.

ExpUcit tradatus mogifiri Mrnulpbi. (a)

lOAN-

(t) la codem Ftirffienft coillcc ptnca tdhnc iddoiitBr , hnc aon pettiaeatia : ac pofca fiatt

lOANNIS KECKII

INTRODUCTORIUM MUSIC^. Ex autographo Tegern/eet^^

M o N I T u M.

ExpUcit tradatus mogifiri Mrnulpbi. (a)

lOAN-

(t) la codem Ftirffienft coillcc ptnca tdhnc iddoiitBr , hnc aon pettiaeatia : ac pofca fiatt

lOANNIS KECKII

INTRODUCTORIUM MUSIC^. Ex autographo Tegern/eet^^

M o N I T u M.

IntroduSorium Mufica lo. Keckii reperi in momfierio Tegernreenfi ipfiut au^ Qoris tnanu fcriptum , ut palam fuit conferenti fcbeduUtm profejjionis in iUo mona^ fierio adbuc fervatam^ quam bic inferimus^ quod fuerint^ qui de monafiica eiusdem profeffione dubitarint. ,,InChriftinomineamen. Ego frater loannes Keckde Gien^ ^gen presbyter Aoguftanas dioecefis» artium ac facrx theologiae profeflbr,adhonorem s^omnipotentis Dei ac beatiflimas virginis Mariae , atque beatiflimi patris noftri Bene« i^difti & omnium Sandorum/tenore pnfentium promitto ftabilitatem, & conver* j^fionem morum meorum, ac obedientiam fecundum Regulanli eiusdem fandi Be« ^nedidit coram Deo'& Sandis eius, ad nomeh fandorum Quirini, Chryfogoni & ),Caftorii martyrum, & aliorum Sandorum, quorum Reliquias in prasfenti ecclefia ,»funt, in prasfentia reverendi in Chrifto patris & domini domini Cafpar abbatis 3^huiu8 monafterii in Tegernfee, & coram vobis patribus ac fratribus hic praefenti- Jtm , in nomine Patris & Filii & Spirittis Sandi amen. In cuius rei teftimonium ^prsefentehi cedulam manu propria fcripfi m hoc venerabifi loco Tegernfee ip fefto ^conceptionis gloriofae & intemeratas Dei genitricis virginis Mariae , quod erat die Dlabbathi odava menfis Decembris» annoDomini miUefimo ^uadriogentefimo qua- jg^dragefimo fecundo.

Fr.Io.Keck/' Eadem manu fua fervafur in Tegemfeenfi monqfierio ineditus eiusdem traSatus de concilio Bafileenfi Ioavni epifcopo Frifingenfi ac S. R. E. Cardinali deBavaria in* fcriptus. AHa eius opera notavit Pezius Viffert. Kagog. in primum tomum The- {aori Anecdot i>. XT/^. qua tum in Tegernfeenfi cum in Mellicenfi mana/ierio Mff. fuperfunt, btce digna^ ac necdsm edita. Quare ei etiam inter Jbriptores mufkos Uh cum merito damus.

PRiEFATIO IN INTRODUCTORnjM MUSIGiE

fRATRIS lOANNIS KECK MAGISTRI IN THEOI.OGIA

EIHCIPIT. xaltabnnt labia mea, cum cantavero regias, fcUicet propheta David in rao> tibi, ioqaic egregius ill» moficus rum p&Imorom libro (Pfal. 70.) Am-

liige-

320

lOANNIS KECKII

PRiEFATIO IN INTRODUCTORnjM MUSIGiE

fRATRIS lOANNIS KECK MAGISTRI IN THEOI.OGIA

EIHCIPIT. xaltabnnt labia mea, cum cantavero regias, fcUicet propheta David in rao> tibi, ioqaic egregius ill» moficus rum p&Imorom libro (Pfal. 70.) Am-

liige-

320

lOANNIS KECKII

UgcreDemiiiemarbitror» muficae modti- latione diverfos affid diterfimode, nifi forteeam, qui experientias rerum ma- giftras dirdpulum quafi fiirdus fe num- quam agnovit. Qpis enim nefdat » buc- cinas fonitu nedum militares • fed & eo- rum • quibus infident , equos mira in bellicis audada firmari , atque ad aggre- diendum, confli^umque faciendum ani- mari , ut eos ad terribilia illa mufica alle- dos dulcedine non tam arbitrii libertate, quam naturali quadam neceflitate traStos mireris. Hac denique muficaii modula- tione convivae mira reficiuntur fuavitate^ ut nonnumquam eorum nonnulli etiam oblivifcantur efum , & tamquam filo (f. philtro) capti , qnandoque feipfos nefci- entes, vdut cateUi ludere aflfurgant Bene igitur de ea Ariftoteles (S. Polit c. 4.) e- nuntiavit in politicis, quod ipfii natura- liter deledabilis fit omni aetati, & omni- bus moribus.

Suntetiam, qni modulationis melo- dia timore concutiantur ; fic enim in Exodo legimus (Exod^ c. 19.) filioslfrael, cum lex daretur , dangore buccins non niodico perfufos terrore. Ipfe quoque Gedeon huins dangore adverfarios fuos in libro ludicum (ludic c. 17.) afFecifle timore permaximo commemoratur. Sunt etiam nonnuUi , qui exequiarum tem- pore tibiarum ofiicio lugubres generent fonitus, quibus circumftantium multitu- do pias ad lacrymas vifa eft faepius pro- vocari. Bene igitur fandvit, qui totho- mines harmonia muficali totidem modis affici fpedabat, Philofophus fdlicet, qui dixit(8. Folit C.6.) quod meiodia fecun- dnm diverfos muficae tonos indudt ad diverfos mores.

Qtiis igitor muficae utilitates td ple- num valeat depromere, quae tantonim effeduum magnitudine magnifica praedi- catur : quas etiam beftiis ipfis naturalita: india cognofcitur? Hinc phfiomehi fi- tientes hominum aures mellito vocis fuas poculo potare contendit Hinc cygnns aures liias fiimentes fiiturare cupiens, gutturis fui olla fonorum cibos decoque- re non ceflat , nifi prius extremum vi- deatur fpiritum exhalafle.

Cernis igitur, o Abba pater! in eina laudibus me defecifle, quas naturarum tam humanae, quam beftiaUs prasdicatio- ne minime contenta, coelos afcendens, eos fibi cenfuales efficic, uti ab eisdem tributa quaedam divinas Alaieftatis audo- ritate exigendo poftulare pra^fumat, cum eorum motus muficalis difcipUnas rigore, teftante apud Ciceronem Scipione, (De beatorum mufica) mira dulcedine co£r* ceat Taceo unum eius privilegium ex- cellentiffimum , quo fciUcet ipfii omni corporaU creatilrae miro fupervehitor mo- do, ufque adeo videlicet, ut in coelefti patria fupernorom civiom guttura eius credantur nedare inebriari, regio tefte propheta, qui dicit (Pfal. 149O exulta- tiones Dei in giitture eorum.

149O exulta- tiones Dei in giitture eorum.

Qua in repenfandum eft, qnanta no- bis foUicitudine fit ampledenda, quas tot privilegiorum donis fcientus humanis aliia cernitur antelata. Haec enim ex labore triftitiam tolUt, ut Philofophus inqui^ (8. PoUt c. I tO maUgnos iiigat fpiritus, quoniam Regnorum hiftoria teftante (i. Reg. i^ David in cithara canente ma- lus a Saule fpiritu^ recedebat Haec e% quae fecundnm animam raptum &cit fad^

mi-

INTRODUCTORIUM MUSICJE. 32 1

iiiiDem, .pt iterum Pbflofophus tefiatur fine fine exnltare mereantnr, pneftante

(^. PoUt c. 6.) quatenus cnm Paulo ter- Domino ooftro lefii Chrifto in iecnla

tii arcana coeU queat audire, arcana in- benedido. quam illa, quae non licet homini loqui. ExpUcit prohgus,

Magis etiam ipfa eius deledat operato- r • •«

rem, quam folum auditorem, & ad mo- . ^ , {^'f * argtmentum.

rales d virtutcs non modicum confert , Introdudonus m muficam hber appel-

anxiUum, ut Ariftoteles cecinit (8. Po- ^'°':» ^°°"»^'" ?'"°!"'» fonorum pro-

lit c s.) Hlnc eft. quod lacobus in Portiones mira brevitate compleaitur,

canoniea fua dixtt: triftatur quis in vo. ? "<>»•"*"» fi"P!'aoribus ignota fratri.

bis.oret,aut«q«oaniraoeft.pfaIlat;nbi J?' «!"'« f^PO»"'- denionftrat, ut non

gloOa: crebra p&lraodiaj dulcedine no- *^'"'? *^'^«**^^J fP^'^*' addlfcentes, fed

civam peftem ^ftitias depcUit, & per «« etiam acribologia matheraatica mftru.

confequens hetitiam & gaudium adducit ^°\ °'''^'^ proportione faobs efficiat.

Reae ergo dixit Pialmifta: exultabunt ^''«'f'1''» no" folum cantus Gregoriam

hbia mea, cum cantavero tibi. f "' fiant, quinimo potius omncm mn-

ucam conuderationem mteileau lUumi-

Non autem cantus ille hominem men- nato valeant perfpicacinS penetrare. te laetificans acutus effe debet, fed pluri- Explicit argtimentum.

mum gravis , ut videlicet a loquentis vo- _ n x^ 1

ce vix difcerni queat Prohibuit enim ^ ., *?««»Jf CapUtdtt. Ariftoteles in Politiai (8. Polit c. s>.) ne Capitu um De muCcs inveotione. harmoniam rigide cantarent fenes: acuta Capitulum II. De varia fonorum feu

enim harmonia plerumque animos diftra- ^°??'», Pf^P»^,^''^; , hit humanos, & corp^ra gravat in tan- Capitulum III. De fononim fen vc

tum. ut eius pondere premantur ani- cum repnBfentatipne. mse, ne contemplationis volatu io exul- CSpitulum IV. De fonorum feo vo.

tationem valeant elevarl; qux tamen ^»^" coofonantia & d.iFonantia. mentis exultatio finis eft pfalmodi*. Capitulum V. aliqoa in fupenoribus

propter quam eft inftitnta. ut didt Au- '*»"?'* ^**'?*'",?'^?': J *'J'^? ^^ "^

guftinus (L. 10. confeir. c a.) Debet P^'»"' ^^^««»f Ct^ttula.

igitur ReUgioforum cantu», qui fenum jncipH hber introduSorius in muficam

nomihe poflTunt intelligi, ctim & ipfi Pratris loannis Keck monacbi in 7V- feoiorum canos habere debeant, de qui- gemfee, & in tbeohgia MagifirU bus dicitur, cani funt fenfus bominiS,

fta gravitate loquentium more fuaviter ^ Mufica inventione.

fine difcantu lugubrlter perftrepere, ut Muficam tripUcem effe ferunt fapien-

ipfis Domino caotantibns eorum labla tes, metricam unam, rhythmicam alte>

ScaiPtORES TBT. DE MuSlCA. P. IIL S « ^^°^*

322 lOAKNIS KECKII

nin» tertiam vero harmoiiicam poneiKi fesqutodava» diapafoo Tero in duplt

tes. Sed ne vocabuU acquivocatiooe pa» proportionibus coofiftere dicatur. Haec

ralogizemus, a ooftra confideratione pri* autem in fequentibus tamquam princi»

masduas, quas trivialis eflfe confiderati- dum dusimus fupponendum.

onis conftat. muficas amputamus, & de Capilutum IL

tcrtia tantum, quas vere quadrmalis eft, K.arix-wAu« n.

amplius profequemur. Hanc nempe De varia fonorum feu vocum pr(h

nonnuUi a Mqys^ quod eft aqua, didam portione.

autumant: nos vero a Mufis traxifle no- Omnes voces, quarum eft a^qualitatit

men Muficam verius arbitramur, cuius proportio, unifonum effidunt Sed qno»

diverfi diverfos inventores pofuere. Nam niam ab asqualite tamquam a virtutis me»

Genefeos hiftoria Tubal primum Muficas dio multiplidter, imo infinities contigit

commemorat inventorem: alii Amphio- deviare» hinc eft, quod diverfi foni fe-

neuL, alii vero, ut philofophorum ma- cundum infinitas proportioois inaequali-

ior pars, Pythagoram, qui, ut ferunt. tatis variationes infinitae poflent fpedes

cafu fiibricam tranfiens, quatuor audivit afll0^nari; quarum tamenadmodum pao-

malteorum idus, tonum, diapente, dia- cas aurium iudicio funt adprobatae^- fed

teflaron, ac diapafon fonorum fuorum earum magna, imo maior pars, detefta-

proportione facientes* At ipfe fufpica- bilem auribus efiicit diflbnantiam: ideo

tus, fi forte in lacertorum fic fiibrican- a muficalis fcientiae agro quafi tribuli ve-

tium fortitudine haec fonorum confifte- niunt eradicandae.

ret proportio , permutatis malleis , rur- Venimus igitur ad eas diverfi foni (pe-

fum ut iacerent, fabris praecepit: ubi cies, quas mufici vel concordantes, vel

non obftante madieorum permutatione, ad minus non tam abfone diflbnantes re-

apud fingulos eorum fuas permanfere pri- periunt: & dicamus primo, quod tonut,

fcae fonorum proportiones. Unde expe- qui , ut in fuperioribus diximos, in fes-

rientia dodrice didicit , in malleorum qulqdava confiftit prpportione, reperitor

pondere hanc fonorum confiftere pro- & eft inter quasltbet ,duas fibi prozimas

portionem. QiiQrum dom pondus dili- voces deillisfex, videUcet i^^ r^, m,^,

gentius eitploraret, eorum pondera re- folla. demtis i»i, &/a, inter quas voces

perit efle iuxta hos quatuor numeros fibi proximas acdpe femitoniom minu9,

6. %. 9. 12. & inter 6. & 8* diatefla- quoddiefim vocavere fapientes. Minos

& inter 6. & 8* diatefla- quoddiefim vocavere fapientes. Minos

roo, inter 6, & 9* diapente, inter 8* dixi, ad differentiam femitonii maioris,

& 9. tonum, & inter 6. & 12. diapa- quod apotome vel decifio dicitur. To^

fon confiftere proportiones, In his ita- nusnempenon per medium in aequalia.

que numeris quatuor totius muficae prin- fedus intelligitur , ut femitooia seqoalta

cipiom tamquam experieotia ootom coo- qoafi medios efficiaot tooos, ied, ot io po-

ftitoit, ut fcilicet diateflaroo io fesquiter- fterioribus demooftrabimos, io ioasqoalui»..

tia, diapeote io fesqoialtera • tooos in ut maios miausve (emitooia inseqoalia

INTROOUCTORItJM MUSTCJB. $23

|«rcfe qoeat Q^ ex re elid poteft, bob liDai ; femiditonum i ditonnm ; diatefla»

tfemit dimidip. fed a femis [mperfedo ron; dyfemiditonam ; tritonum; & dia-

didnm efle femitontnm. Conciuditur er- pente. Qjnibus adde femitonium cnm dia-

go, toni minorisque femitonii differen- pente, tonnm cum diapente, femidito*

tiam main8 eflkere femitbnium, quorum num cum diapente, & ditonum cum dia*

differentiam femitoniornm commatis no- pente : Cui fl • femitontum coninnxeri-

mine mufid baptizarunt mus, diapafon refultabit confonantia onh^

Porro fbbtilius rimantes his non con- nium petfediffima , atque nnifono fimil-

tenti fiitis parris fedionibus fecuere di^ lima. Omnes autem illae fonorum pro-

fim, id eft, ttiinus femitonium in duo portiones diapafon priores ipfi, fcilicet

aequalia, qutbus diafchismatis nomen im- diapafon, ficut (Yolueris) addere poteris;

pofuere: quod quidem diafchifma diefim & erit quafi earuro replicatio, cum dia-

appeUarunt antiqui , commatis vero nie- pafon quafi onifonum alterum effe con-

dietatem fchifma dixerunt Semiditomti ftet

^afi imperfedus ditoniis dicitnr, eoquod Capitoluh III,

femitonio minori tonoque perfidatur, Ikfouorumfeu vocum reprafefitatiofie,

ficnt inter re. &fa. ytXfoL 8cmi. voces Enumeratis fdnorum feu vocum pro-;

fibi proximas eft reperire. Ditomts dici- portiooiljus , reiht, eas artificialiter re-

tur, qui duorum coninndione tonorum prsefentare: & quoniam femitonio mino-

aggregatnr, ficct ioter «^. & mi. kufa. res inaequalitatum. proportiones non re^

&'la. fibi proxima cernere potes. Dia^ prxfentare confueverunt roufici, eo quod

^^0aroiy autem ditono &diefi. ideft, fe- earum differentia vix auribus diiudicari

mitonio .minore perficies, velnt inter ut. valeat, & ideo hac ratione in ufum a£>

& /a. -feu re. & foL aut mi. & h. fibi famere eas funt dedignati.

proxima fieri videmns. Cui fi tonnm ad- poftpofitis itaque proportionibus fchif-

dideris. diapente refultare videbis. ^cut ^jtis, commatis & diafcbifmatis, adalia-

Dxfemiditoms qwque ditono & mus , femitonium minus repraBfentari B.

dnabus conftat diefibus, id eft. minori- quadro; & C.gravibus; autE.&F.gr».

bus femitoniis; tritoma yitro tonia txu ^^^^^^^ fp„ ^^ ^^ rotundo acutis; vel ^

^0«-^. . . „ quadro& ^ ,,„ti,, .^iam^. & J rotun.

naaliter repnBrentart , fed adhuc minus * . . . * *

ufitato B. quadro & B. rotundo gravi- ^» 2™'° foperacuto : item « & ^

bus ; fed iUud fonorum interTallum fe- feu ^ quadro & ^ omnibus fuperacuti&

cundum totam fpedem fuam eft inuQta* Habes ergo , fi refte numera?erim , fe*

tum. miditonos bis fonos.

Tonum apte repKcfentabis r. & A. Ditonumvero r. & k qnadro gravi de.

gravi, item A. & B. quadro; etiam C. & pingcs. aut C. & E. gravibus. feu F. gra.

D. aut p. & E. vei F. & G. gravibus ; vi & a. acuto, aut G. gravi & fe. qnadro

etiam ipfo G. gravi & a. acuto : item a. & ^^^10 , vel b. rotundo & d. acutis. fea

^ quadro. vel If. rotundo & c. ant c. & c.Sc e. etiam acurfs. itcm/ acuto & •

itfeu nantes, eo

«. & mi. fibi proxima: qui quidem to- 9!^ perfeaam liarmoniae concordiam

nns per inaequaUa fedus eft in b. rotundo, «ffici«nt » fci««t diatefl&ron . diapente &

quod eft/o. forte, & inter a. & »j. & inter diapafon : alix vero confonant imperfefte,

«.&«.& fiimmnm mi; & per confe- "«»* femiditonus. ditonus, femitonium

quens intcr o. & ft. rotundum eft femito- cum diapente, & tonns cum diapente:

niumminus. Neceflc eft prgo , quodre- rcUquas vero omnes diflonanter voca-

fiduum de illo tono, qbod eft inter b. ""»• Hinc eft. quod contrapunaus in

rotundum & k. quadrom fit femitoninm ^»» fcilicet confonantibus tam perfedi»

maiuK Iteminter*.rotundum&c.cum quam imperfcais. confiftere perhibetor.

fit/o. &fol. eft etiam tonus. qui & ipfe Eft enim ipfii aequalitatis proportio fim-

perqqoadromfcauseftinpartcsinajqua- pMdlfima. ideo onifoni fimplicilfimam

les, qnamm una eft femitonium minus. *acit vocum proportionem. Sed poftac-

fcilicet intcr ^ quadram & c. medians, qoalitatis proportiooem moltiplex eft

cum&ipfafiti»».&/a: relinqoitor er- fin»P«Gior . & intcr moltiplices dopl^

go refidoom eiosdem toni. qood inter fimpficitatis foperlativom gradom altin,

b. rotondom & ^. qoadrom mediat, efle 8»«. Sed poft proportiooes moltiplices

fcmitoniom maios. firoplicior eft fopcrparticolaris, qoam fo^

Secoridom;qoodminoreftdifferen- f^^^^^^J* *. '»'" fiycrparticolares

tiaterminororodyfcmiditoni. qoamtri- fi«»P»»«tatis primatom obtioet fcsqoui-

toni. nonobftante.qoodterroinidyfe- tcra. dcmde fesqmtcrtia. poftca fcsqoi-

miditoni qointo loco diftent. & termini ^"^» * ***^ ^**"^^P«-

tritoni folom qoarto. Patct boc : nam Ideo dopla proportione nafcitor dia-

qoae pa- nantia. & onifono fimiUima. Demdc

riter accepta tonom e£Bcere neqoibonl, fesquialtera proportione iiirgit diapente.

dol.

INTHODUCTORIUM MUSICJE.

duldffiinam habeas relbaantiam» eoquod nec nimium ad unifonum appropin- qaanst Gcut diapafon, nec nimium ab eodem recedens, velut diateflaron» in- ter unifonum & diflfonantiam quafi fe- dem in regni muficalis medio collocarit Quomodo autem his confonantiis tam perfedis quam imperfedtis contrapundus fieri habeat, feu difcantus, non eft pne- fentis fpeculationis , quoniam Religiofos docere conamur, quorum , ut fenumt non eft difcantare, nec rigide fonare, nt Yult Ariftoteles in Politica, fed lugu- bri voce Deo laudes perfolvere, ut non tam muficare quam gemitum facere vi« deantur.

Capitulum V.

JlUqua in fuperiorilms narrata dmon^ ftrat, & Ubrofinem itnponH.

Supereft nobis, aliqua, quae in fupe- rioribus narrando commemoravimus, de- monftrare, ut omnis circa ea ambigui- tas fratribus toHatur , quatenus ignoran- tiae node relegata, muficalis quoque fe- reno notitis die illucefcente ex nefciis fcioli fieri mereantun Pro quo perfici- endo in memoriam revocare oportet, quod in huius operis initio fupponendo praemifimus pro principio, fcilicet, quod diapafon dupla, diapente fesquialtera, diateflfaron fesquitertia , & tonus fesqui- odava furgit proportione. Et quoniam in radice fesquiodavas proportionis, quae in %. & 9. terminis confiftit, di- tonum intendere nequimus, ideo termi« num primum huius radicis primo duci venili. Nam iuvenes prsfertim debent erndiri in muGca, ne dentur lafciviis. Nam 6. Ethic phiiofophus inquit; in his nobis deledari oaturale eft» in quibus ab infantia deledari coepimus; fi igitur iuvenes invenerint in mufica eam com- placentiam, quam in vanitatibus quae- rere folent, ipiis tunc fiicile apparebit, ^^ qvob vana funt relinquere» & potiori complacentise animum adhibere.

Hanc non itnmerito dignam laude cenfeo» cum artium antiquiflima fit,, ante diluvium adinventat quas etiam magno quondam honore apud Gra^os habebatur: nec creditum eft, quem^ quam fatis eruditum fuifle, nifi mufica praefertim imbutus foret. Themiftocles Gnecoriim dux convivio accerfitus, cum lyram recufiifiet, habitus eft indoflior. Spcrates philofophorum fons inftitui Iy« ram non verebatur in fenio, credens, fi mufica ei deforet, fibi fcientiarum cumu- ; lum defuturum. Exercitus Lacedaemo- niorum muficis inftrudus modulationibus ;; . vidoriam reportavit. Broccus (f. Proclus) fuorum ,temporum orator praecipuus con- fonantem fibi muficam fonare volebat

Exercitus Lacedaemo- niorum muficis inftrudus modulationibus ;; . vidoriam reportavit. Broccus (f. Proclus) fuorum ,temporum orator praecipuus con- fonantem fibi muficam fonare volebat

Empedocles quid laudis ex ea tulertt, hi prologo BoStii patet Taurinum quem^^ dam adolefcentem 9 ut TuIIius in libro de confiliis ait, fhgrantem libidine ad oftium amicae meretricis inianire cum audifiet Pythagoras , pfalterii pulfo fknz^ vit Afclepiade med>co canente phrene- ticus (anatus efl: Lycurgus quamvis La- cedaeimoniis duriflimas dederit leges, miu ficam excoluit. Sed & veteres in con- viviis heroum atque deorum laudes ad citharam cantare confueverunt. Quid loppas ille Virgilianus ? nonne canit fr- rantem lunam folisque labores ?

Hanc Plato his extollit verbis: mufi- ca eft ars artium « fcientia fcientianim, per quam infani (anantur, dacmonia fa- gantur , dii quoque placantur : quodi etiam Ovidius teftatur, ubi dicit: fleSi^ tur iratus voce rogante Deus. Hoc idem Cicero affirmat : muficum enim efle dicit« cum rerun^ divinarum cognitione cun- damur. Ecce quaoti apud gentiles mo- menti mufica erat Nam Pythagoricis mos erat, ut cum irent cubatum, aut cum mane furgerent«, fiquid triftitia? fo? ret, ut lyra fuaviter concrepante dilue^ rent; nam penetrat aures mentis duicore latenti. Apud Hebrasos autem ad tubas clangorem muri lericho cecidere fundi- tus : pfallentibus prophetis Saul prophe- tat: David cithara cantante daemoniom compefcebatur : ad tadum pfalterii Eli^ iaeus prophetias fpiritum confecutus eft.

Quid vero nobis profit , Gerfon de laude muficae his exponit verfibus :

,Mu.

(t) De eo dixinafl in notit td AaiAZi JSm^ififis moliMiii fiipra P. IL p. 39fl*

MVSICA FARS PRIMA.

335

s^Muika divioi nova pulfu qose fit a-

moris» i,£xtolIi nuUa Igude (atis poterit

^CoT recreat» curas abigitt faftidia

mulcet, jyFitque peregrim*s, quos veiiitt apta

comes. \,Per medias hyemes, per foles car*

mioe fifus jylbo fpe patiens 9 laetus , alacrisj

ovaus, ]»Nam {ugiunt triftes cantu per inania

curas» s^Omnis Sf infidiaus hoftica peftis

bebet«

fto confervando corpore» proque do- dli ingenio retinendo hasc multum utilts effe videtur. Unde Pythagoras difcipuHs prascepit, poft fludium in melodiis ob- dormire, & per melodias evigilare» uC melodia corporis hnmani fiio fimili, td eft, fonorum harmonia iuvaretur. Haec per fui aequam iuftamque numerorum proportionem cogit homines ad iuftitiam» & mornm aequitatem , ac debitum regi- men politiae naturaliter inclinari. Nam reducit incontinentes ad caftitatem , in- ianos ad ufum rationis » triftes ad lasti- tiam, debiles ad folatium, asgros ad fa- nitatem, ioordinatas imaginatiqnes ad conftantiam & deliberationem, pigros & inutiles ad agilitatem » cum mufica fpiri- tus refidat» & ad tolerantium laboris ex- hilarat mentes, animae autem finaliter fa- lutem impetrat, cum ex omnibus artibus finaliter ad laudem fit inftituta , ut patet multis VjBterum exemplis, his quoque metris:

ca Sion, Inxta illud : femper laus eius in o-

re mea Nam mufica eft etiam philofophia, fed vera philpfophia, meditatio mortis con« tinua ; unde

Cantica, fidtum, lamentum pbndilm* que frequenta, lungito incundum pfalterium d*

tharae: Condne iiout olor , tua^ dum mors imminet .... Cantantem itt pfidmis vidor tn aka

vehit Caput IIL Sed poffent asmuli contendere: quid tu nobis GQuficam tantopere laudas^, cum nihil aut parum>d rempublicam guber* nandam videatur afferre ? Neroni pro- bro datum ett & Augufto, quia muflcam nimis . ftudiofe fe&entur. Augi^ftus qui- deni correptus abftinuifle fertur ;~^Nero per ampUus infecutiis eft artem, fi vera funtj quae in. hiftoriBli fpeculo continen« tun Cum pfaltem quemdam JPhilippus Macedonum rex in qonvivio emendare vellet,. ac de pulfiindis chordis fecum diflerere t refpqndit pfaltes : fuperi id abs te maU^ rex avertata^ id bac^ quam ego ^ fnelius tmeas ipfe. Aldbiades Athe- nienfis philofophus Socratis difdpulus, cum apud Periclem, cuius erat avuncu- lus, liberalibds artibus erudiretur, ac Fericles eum tibiis canere, quod tunc, honeftilfimum erac, informaflet, traditas- que fibi tibias cum ori adhibitas ioflaflet, mox illas pudefpdus propter oris inhp-

ne-

336

neftatem ac deformltatem infradas abie- cit: & fic omniam AtheoienGum con- fenfa difdplina tibiis canendi deferta eft.

Sant & yeteris legis teftimonia ; fcri- bitar enim iraias V. i2. cithara» & lyra, & tympanum» & tibia, & vinom in con« vivits veftris » & opas Domini non re- fpicitis. Deinde & multis pro forma vox faa blanda fervit. Et Hieronymus ad Au- guftinum dicit: wufica in biSu impor^ tuna narratio. Nec nobis perfuadere po- tes, artem lafdviis deditam imitari; ait enim Tuliius in libris de officiis : mini- me artes probandas funt» quas miniftras funt voluptatnm, quas & hominum ener- vant animos. De hoc Ovidius :

Encrvant animos dtbaraque. iocique.

lyraque^ Ek VOX9 & numeris bracbia mota

fuis. Sed mentes quoque alienat, incitat ad libidinem » ad carnis concupifcentiam ; hinc rixaB, contentiones» & homicidia; quas prods parafitisque potius « quam viris honeftis utiiis efle videtur ; ac capi- tofis homtnibus, Horatio tefte:

Ommbus boc vitium cantoribus inter

amicos^ Utnmnquam inducantanimum cantare

rogati^ Iniuffi vero numquam defifiant ;

obfequendum non erit Cede ergo pro- cul» & muficam feras tecum, quta de panc Ittcrando non eft.

Caput IV. Magna hasc videntur, nec ego ea par- va eflTe dico; fed cum Dameta Virgiliano

ADAMI DB FULDA

Caput IV. Magna hasc videntur, nec ego ea par- va eflTe dico; fed cum Dameta Virgiliano

ADAMI DB FULDA

refpondere audeo : parcius tamen ijhs vU ris effe obiicienda memento. Muficam reipubUcae non modicam ferre utiiitatem miiltis ex caufis conftat Prima eft de- ledatio; nam humanus animus, ut phi- lofopho placet» indiget neceflirio aliqui- bus deledationibus exterioribus ad fui confortationem , fine quibus vix vivere poteft, fed liabitis confortationibus ad elicienda opera virtuofa. Secunda eft melancholias depulfio; cum vero diffici- lius fit. ut dicitur primo Etliicorum, tri- ftitiam ferre» quam a deledationibus ab- ftinere (nam melancholia magnatibus ple- rumque tyrannidem aUt defperationem inductt) imperatoribus, regibus, princi- pibus confulibusque ac casteris rempub- licam gubernantibus continua cum fit melancholiae, propter laboris onns, in- fluentia, necefleeft, eam mufica modula- tione depellere & deledationibus. Sic E- vilmerodach Babylonis regem Xerxes fa- navit philofophus. Sic laboranti Saul David lyra fubvenit, qui prophetiae fpi- ritum piallentibus prophetts confecutus erat, ubi

Vertitur occurfu pfallentum Saul velut

alter Fadus homot plallit, fitque propheta

novus. Exagitat nequam dum fpiritus, hunc ci-

tharoedus Paftor per numeros cogit abire David.

Si rex tyrannus eft,mufica mulcetur ; fi mi- tis»mufica dele^tur; fi ad bellum proce- dere, exercitumqueducere velit, mufica ad tolerandam laboris exhilarat mentes, tnba aut tympano aut corno opus erit, undc

Buc-

MUSIC£ PARS PRIMA.

337

Bdcdflai terribilis uimorum pedus e-

quorum Bdlis exacuit, militis ira yiget.

Sic Maccbabaei» fic Gedeon» Oc lofue csterique Dei nuntir viAoriam confecu*^ ti funt: & apud gentiles Tyrtsus Ahenien* fls poeta , fadus Lacedaemoniorum dux, MelFenios oovo fono tubae fugavit & vi- dt. Quid de Augufto dicam, qui tot vi- doriar non fine moduiatione muficali re- |)ortavit ? Verifimile tamen non videtur, hominem tantas potentias muficam tam avide fedatum fuifle. Neronem vero in iuventute muficam excolnifle non ambi- go , dum fuit natura mitiflimus , Seneca teile, quem populus Romanus iic dile- xerat, ut praedeceflibrum principum quafi obiivio fada fit. Sed poftquam muficam dereliquit , & necromantiae diabolicisque artibus animum dedit, fiidus eft de agno lupus.de mitiffimo principe crudeliifi- mus tyrannus; ergofit. ut adhuc nomen eius pro aliquo peflimo homine poni fo- leat

PfaUentis mentem vero ad Philippum regem interpretari quis audet ? cum ver« borum multiplex fit fenfus. Sed quid de Alcibiade proco & adultero ilio narrare nobis voiunt ? qui etfi perpaucis decora- tus erat virtutibus , plus tamen inde iuf^ vidiae contraxit, quam amoris; iuc pro^ pter eius demerita iuflus per Lyfandrum a Tyfapherne ocddi , capite plexbs eft, quod & Lyfandro in teftimonium peradas necis roiflum eft. De faoc refert Boetius in libro de Confoiat. Philof Ariftotelem dixilTe : Si quis linceos haberet oculos, ut interiora corporis humant infpicere

De faoc refert Boetius in libro de Confoiat. Philof Ariftotelem dixilTe : Si quis linceos haberet oculos, ut interiora corporis humant infpicere

SCRmOAES TSt. M Music4. P« UL

poflTet, videret illud corpus Aldbiadis, quod in fuperficte pulcherrimum erat, intus efle turpiffimum ; raram enim facit mixtaram cum fapientia forma. Sed fi aliqua veteris teftamenti fcripta contra- riantur nobis, muito plura aobifcum funt

Cap.ot V.

Ad confequens refpondendum erit,ont- nis ars bona, abufus autem artis peffi« mus i funt ergo in meliorem partem om« nia recipienda, cum non fit malum, fci- re malum, fed agere maluaw Sed cum mufica optima fit, cur eam imitari noa liceat nobis , quam fandi patres & pro» phetae imitabantur avide pro laude di- vina exercenda ? Habemus in veteri lege Moyfem, Mafiamque fororem eius, lo- fue filium Nun, David regem» multos- que jnter prophetas muficos, quos eflfet taedium narrare. In aoftra vero lege falidiOimos Gregorium lohannemquepa» pas, divum Hieronymum cum reliquist l)eatum BeroaFdumi Ifidorum^ fioetium, Odoaem,Bemoaem, Guidonem, Hug- baldum , Reginonem , Ottonem , NoC-» genim^ Robertum ^^randae regem^ Her- mannum Heinrici imperatoris a^tem, ac multo plures , quos brevttatis gratia omitto. Apud gentiles autem pbilofo» phos Pythagoram , Xerxeo , Ariftoxe» aum, Architam, Philolaum, PtolomaeunH Annicium, Linum Thebawm» Mercurium, Orpheum, Amphionem, pluresque, quos anoumerare difficile. eflet;

Sed & capitofi funt mufid, aon artls hoc vitium, fed hominum eOe videtur. Cum quisque fua graditor via^ ^ fua (ck

Vv **•

338 ADAMI DE FULDA

latnea garrala tox , fenibos non eft vox (imus dominas nbfier Tnnocenttai papa

fopra yivam, & malae vocis. homo fem- odavus muiicos coiit» obfervat» hono-

per canere vult ; natura enim rerum, ut rat • pra^deceflbrum imitans veftigia?

Symmacho patritio placet » eft • ut qui omnes enim Romani pontifices aut ma-

balbutiunt , plus loquantur t affedant e- fici erantt aut niiufids deledabantutt

nim copiam fermonis pudore defedus ; quos gratiis & donis honoraverunt qaam

hoc & de his dicere poifem. Concedi* maximis. Qiiid invidifiimi imperatores

mus infuper» multos fore, qui non ad Dei Romanorum fereniflimique reges fecfe-

bonorem, fed pro libidine hac utuntur runt, in publico e(t Qpid Chriftiani&

arte; fedartem ideo fbgiendam efle, in- fimus Francorum rex, ac reges Arglis»

congruum videtur : nec (acra fcriptura Arragonise, Hifpaniae, Hungari», Aputo,

quidquam peius efi:, eo quod aliquando multique principes, prxlatique infignes*

haer^fes ex ea prodierunt. Abfitergo pro- Civitates iiberas, per Italiam» Galliam ac

pter paucos omnes fore annihilandos, Germaniam pro noftro aevo muficis fe-

quia, dicit Auguftinus ad Licentiums can« cerunt» Sc &ciunt, nemo eft qui nefciat

tio habet fuam hilaritatem , etiamfi ad c VT

enim capitofi hac arte potiantur, non mi- os , acChrifticol$is honorata fit mufica »&

nus tamen ars in fe bona eft. Commune varie laudata. Nec modo honore caret;

enim habetur proverbium : quot capita» nec defpicitur, nifi ab ignorantibus;

tot fenfus. Non poflunt omnes morigeri nam artis inimici foli ignorantes funt

efle » cum nemo artifiiarum id faciat, ho- Cedant ergo, naturam mutantes» ipfi

Aefia tamen roganti habendus efi mos» infulfi bipedes afinit ac fe vidos fore

nec.hoc quidem cantores negant aut mu« cognofcant, definantque maledicere, ma-

fici. lefada ne nofcant fua, ut aitComicus:

Ut autem mendaces eos reddam, qui cum ipfa ranas, delphinos, infuper om-

muficam de pane lucrando fore negant, nia alia animantia ad fuae modulationia

dicere convenit: nonne omnis ecclefia- auditum provocat, utdicit Ifidorus; nam

rum conventus infiitutus fundatusque efi aves inceflanter canunt, fi cantare audi-

ad laudem Dei decantandam? De hoc unt: unde quidem dulcifonas volucres

quidam ait: iriter omnia ecdefias infl;ituta modulante gutture voces emittunt io-

nuUum Deo gratius , quam continua giter canentes. Sed &: pifces ad melo-

pfalmodtae decantatio; & ahbi: clama* diam congregantur : unde refert AgelliuSj

bunt ad me levitae, & ego exaudiam quod Arion in mare praecipitatus, a deU

eo$. Qpis non intelligat, muficam ef* phinis in portum delatus & falvatus eft»

fe caufam omnis Praelaturae? Sed his eo quod cithara dulcem fonum & carmea

omiflis, videamus, quantum noftris tcm- illius cafus confolabilepriusquam fubmer-

poribus valeat mufica. Numquid fan^f- geretur» peregerat Unde Gerfon:

MUSICi& VJLRS PRIMA.

Pr0ibtpim'Grsm^ dklpbinus Ariona

vexit HuBtts permtMos, dum citbara muU

cei eum. Hoc idein Ptiaias teOatur. Ftngit & Clvidii»« Orpheum l]rra Euridiceq ab ftiferts revocafl^, Amphioaemque ad ci- diaiae cantam .arbores (axaque congre- gofle. De hoc PariGenfis ■caocellarius :

AmpbUm at Ofpbeus tantu moviffe fe-

runtur Hie tttpidest diras bic ^ias erebi, QsiODdam etiam numina ,' dii quoque |;eottlittin altercafle feraotar pro melio- ti Dotitia artis , de qao poeta :

^jtiUa Fati PbetH citbara certavit d-

grefiis* ludke te nuda vi&us ApoUo fitit.

Soao etiam muficali diverfa ferarum» pifciam, Tolncramque capiuntur geiie^ ra, folantur lamenta, taedia alleyiantur, curae minnuntur. De hoc Gerfon Pari- fienfis canceliariDS in Xaftdl^.mft^cif/i di- dt:

Qjud nnmeras aves, humano quae ca-

piuntur Canta ? net^^ntam defpicit nlla fo-

um. PiCces Bc cerri mulcentur oiotibtts x-

gris Antidotum variis mufica crebro fuit

Fiftola paflioru pecudes armentaque

gregis Sebtur. nec eas terret imago lapi. Pafcoa tanc fecafca metu. minaitque

Pafcoa tanc fecafca metu. minaitque

magiftro Txdta pafcendi rufiicus ifte fonus, Et reparat Vires i^flaqae membra

noYat

Rofticus arra coleos an yeciferando

vocatut. Cantat, & alleviat inde Viator ites.

Artem quisqae fuam mulcet dama»* .qo& laboretn . Qpalicamque fono, fit licet afpcs

Tipr. Demom mnfica potentiffima artium efle perhibetur, nam. infinuat mores mtifica Cuique fuos. Efl: graVis'. hinc petulans illi mollis Vet agreftts iudiciom.nam cui- que fuupi, fiia culique voluptas ; fic na- tura fuijm grande melos variat. Sed manfeant haec laevia, ampleaeronr nunfc divina teftiiiionia. Nato Domino ih Bethlehem: CceUca turba lefu nati fefcennia can.

tarit Pax bomitti terris ,gtoria eelfa Deo.

Ignatius martyr cantantes crebro audi- vit aogelos. Qpid de Cyrillo dicana , qui -ad mortem divi Hieronymi angcKcam au- divit fymphoniam ? jQuotiens enim a fiitt. Ois Patribus audiebantur fpiritus iabilan- teii cecinere noya cantica; canticum e- nim.eft numerofa tox ad Dei gloriam or- dinata, & ofifert quisque fna gratus mu- ncra rcgi , pfallentisque dolor vertitar in meritum. Ideoque hanc extoUere noscon- veoit,. qusB fola ante thronum Dei haW- tat , in quo lanai & eleai Deo laudcm decantant , nt teftator lohannes in Apo- calypfiN. abi Cherubim & Scraphim in- ceflabfli voce proclainant Saodus,Sanaus, Sandus; & viginti quatuor fcniores ce- ciderunt in facies fuas in confpeau thro- ni, & cccinerunt caoticum. Sirailiter & pialmifta dicit : Catttate Domino canticum V V a »»■

340

ADAMI DE ^ULDA

mvum ; Sc iteram : in pfalterio decacbor* da pfifHam tibi ; & rurfum : laudate D(h minum in tympano & cborb^ laudate eum in canticis &.arganoi 8c alibi; omnis terra adoret te Deus^ pfaBat tibi, & pfaU mum dicat mmini tuo. Qeinde : laudate eum in pfalterio & citbara; ac demum : cantate Domino omnis terra. Nam paucis ctedatur conftans oratio cordis laudan- di t fed opus t dum canis « ore &cis. Nec opus erit, nec utile» plures teftes in medium proferret cum unus horum fulficiat: tantumque de artis utilitate no- tum mihi efl. Sed ultra de inventoribns artis quid fentiamt enodabov

Caput VII

Muficx artis inventatores deOgnare vo- lens, volui ab aliis mihi tradita» &i eaquse legi> commemorare, omnibus cuplens fa- tisfacere. MuGcam a Deo forct omnibus notum eft; hanc admonitionem rei ma- gns concenam mortalibus a Deo» Au« relius refert ; fed & Licentius ad eum^ dem ait

Qjiis numen&m dedit ilie tonost mun- dique tonanti

DiQeruit caneret & pariies agitare

choreas* Haec Virgilius notavit: a love principium MufiB.

Sed de inventoribus dicere iam con- veniL Cum igitur multi a multisinven- tore fuiire dicanturt quod mihivideturt omnibus communicabo. Referunt Graecit Pythagoram phiiofophum mufices artem exmalleorum fonitu prtmum perpendif- fe; audiens enim ex maileis fonorum di- fparitatem atque melodiam caufari t con^

Referunt Graecit Pythagoram phiiofophum mufices artem exmalleorum fonitu prtmum perpendif- fe; audiens enim ex maileis fonorum di- fparitatem atque melodiam caufari t con^

clufit merito t harmoniam humana voce per amplius fieri polTe : cui opinidni al- ludunt Boetius & Macrobius. S^d hanc optnionem gentilium nemointer expertos aequo poteft ferreanimo ; cum nuiiuspoe- tarum fit , qui Orpheum non muficas pe- ritiflimum dicat: hic eumdem non annis fed feculis anteceflit » licet Boetius L"» muficae dicat, eumdem per maiieorum fe« rienthim insequaiia pondera, & per chor« darum inasquaiem tenfionemt perque ca« lamorum inaequalem iongitudinem apud Grascos primam muficam invenifle. Alit vero \\xheX muficas inventorem extitifle» quod verius mihi videturt aiunt: nam an« te diiuvium in duabus coiumnis per eum fcripta fuifle diciturt una lateritiat aitera marmorea propter metum ignis & diiu- vii. Quod lofephus affirmat t qui dicit, eas in terra Syriae hucufque permanfiflTe. Huic confentit fandiflimus HieronymuSt & ipfe Moyfes Genefis IV. patrem enim muficorum illum appeiiat

Caeterum aiiqui Moyfen artis invento- rem efle voiunt t & ab aquarum fonita harmonias primum perpendiflfet nam mu- fica dicitur a moys graece t id eft» aqua ia- tine» quia cirqa aouas inventa «fle didtur. Rurfiis quidam funtt qui harmonias a coelorum motibus originem accepiflfe di« cuntt afiirmantest ex co^iorum motibus magnam confurgere meiodiam ratione confricationis corporum coeieftium t ia quibus maxima creditur efle concordiat ut £mpedocles docui|;, Huic opinioni proximus dicitur fuiflfe PiatOt qui fuper quemiibet orbem unam fyrenem putabat fiare. Sed AriftotelesT^reprobat eorum o^

pi-

MUSICiB PARS SECUNDA. 341

pinioaem in ]ibf de proprietatibos ele- ADJE DE FULDA JMUSICI IN PAR- mentorQni. Malti tatnen Linnni The- tbm secundam PRJSFATiUMcuiA basum» mnltt Amphionem» multiOrphe- incipit iuicit».

um inventores recitant Prologus.

Sit ergo quid Gt, arbitrandom eft» Credimus diverla fore hominum ftu*

multos fuiflTe artis inventores iuxta 1(9« dia» quibusaliis fua fcripta inGQoant» ac

corum & temporum varietates • & re- quisquis » quo meh*u8 valet, poSmata ex«

gionum diftantias. lubal Ghum Lamech ornare conatur fua. £go G poetarum

ante diluvium , apud Hebrsos Moyfen, antiquitatisve fabulas aut hiftorias id me->

apudGraecos Pythagoramt quibus, Qtait dium fero» non tamen meis exemplifi^

Horatius , mufa Qre rotundo loqui de- cationibus aut veriifimis hiftoriis detra^

dit; apud LatiQOS BoStium credimus in« xiflTe quidquam puto. Mos eft paribus

cepiflfe; nam ante eum Graecorum more pana referre» quo Gt» ut cum poStarum

Cantabatur in eccleGa Dei. Vide Hiero* libri philofophorumque per omnes fabu-

njmum ad Damafum Papam. Hunc las aut hiftorias huic nofbrae concordant

quam plures fecuti funt, Gregorius, IG- arti, non veremur inducere biftorias ve«

dorust Guido, OdOi BernOf loannes teres & poetarum fiibnlas pro maiori ar-

Vide Hiero* libri philofophorumque per omnes fabu-

njmum ad Damafum Papam. Hunc las aut hiftorias huic nofbrae concordant

quam plures fecuti funt, Gregorius, IG- arti, non veremur inducere biftorias ve«

dorust Guido, OdOi BernOf loannes teres & poetarum fiibnlas pro maiori ar-

de Muris; & ctrca meam statem doi^ tis notttia. Attentos enim auditores fa-

diflimi Wilhelmus Dufiay» ac Antonius cimus, ait Tuilius. G ea» qua^ diduri

de Bufiia» quorum & nos fequaces eflfe fumus, nova & magna ac utilia eOe de-

volumus, verbis fcilicet, utinam & £1« moiiftramus; excellentiflimum enim ge-

dis. St autem quaeramus» quis inter nus docendi eft exemplorum poGtio,

omoes primus extiterit, puto, qUod ipfe ut ait Varro; fed veris, non fidfis mo«

lubal, nam altos tempore praeceffit; la- do introdudis uti Jibet. BoStio fidem

cra enim fcriptura ipfum inventorem dabimus: hunc quaG ducem omnes alii

commemorat, & non alium, imitati funt, licet aliquid aliquando ap-

Narratio in prafens. pofuerint , Mard Varronis fententiae

Montis Parnaffi colles ac dulda prata, memores, qui dicit: nil magnificum do-

Campo. ncc Graio.. nec lucos Agani- "^^^^ ^J^ilL» °*","^«"/* •,»*"'' '«-

ittos v^tt^t laboni pro mveniendts; non

ConceiTar eft colerc; fed pr^uga. nn- ZLT^^^^' eft inveniffe qaam

^verfus

Si vox eft du- ^pla, fiet muta« tio dupla.

verfus

C. /a, ut.

D. foU re. £. /a, mi.

Duas voces, \ ¥. fa^ ut. \ duas habent & funt odo. I e. /a, mi. \ mutationes.

f. /a, ut.

% fol. fa.

, i /^. fol. .

G.fol, re^ fitr

a. /a, mi^re. Tres voces, J c. fol^fa^ ut. I fex habent & funt fex. 1 d. la^fol^ re. r mutationes.

g.fol.re.ut.

J.la,mi,re.^

Capot VI.

Supereft adhuc b. fa. ^. mi^ ac eius dus cft, ut non dimidius tonos putare-

diapafon \. fa. \. mi, quia in eis nulla fit tur , quia nec femivocalem in litteris pro

rautatfo, nam fa & mi in unum mutare medietate vocalis capimus, nec ex duo-

nequimos, difcrepante femitonio. Efl; e- ^^^ femitoniis poteft fieri tonus: proptcr

nim femitonium quafi dimidius tonus, hoc Plato idipfum limma vocare voluit,

fooum enim tono minorem veteres femi- & Graeci fynemmenon b. rotondum, id

tonium. vocare volucrunt: fed ita capien- ^^ adiundum.

Mol-

Si vox eft fim- verfosp^pla, fiet mota- tio nolla.

Si vox eft tri- ^pla, fiet mota- tio fena.

(

MUSJe-flB PARS SECUNDA*

347

Multi tamen finc huius artis notitia ex feri, differentiam efle inter cantorem &

nfu vidcntur fibi benc canere velle, inter- moficura magnam ; aut fortafle non 1&-

Ipfi vero Democriti muficae , ubi fic inquit :

philofopbi verba non fapiunt, qui dicit: eodera loco funt voces imperitorum, quo ventris reddici funt crepitus ; quid enim intereft, cum bi furfums illi autem de- orfum uUulent ? Vidi ego quemdam, qui huius artis audor & componifla haberi voluitt cui nec in prolatione de numero, nec in clavium pofitione cura erat : qus- fivi, cur ea omitteret ? refpondit non ef- fe de neceflState» cum maxime neceffaria fint: & alium quemdam, qui cumpu- fiUis fuis officium fexti toni refumere vel- let, primum cecinit tonum: at hic ma

Muficorum & cantorum magna efl dU

fiantia : lOi dicunt , ifii fciunt , qim componit

mufica. Namquifacitf quod non fapit, diffini-

nitur befHa. Nec etiam Boetium audiverunt dicentem primo muficae cap. 3. Is muflcus eft, qui ratione perpenfa canendi fcientiam non fervitio operis, fed imperio fpeculatioDis aiTumit, tanto enim praeclarior fdentia muficas in cognitione rationis, quam in opere effidendi atque adu » quantum

gnae famae muficus erat; nam ut Horatius corpus mente fuperatur ; fpeculatio enim

ait : populus quoquc ftultus honorcs (ae- rationis operandi adu non eget , nam

pc dat indignis , quem, ut credo, fama manuum opera nulla funt, nifi ratione

ieduxit. Novimus & Andrechinum quem- ducantur. Quo fit, ut quanta fit gloria

dam Bafileeofem , qui huc iUucque cur- meritumque rationis, hinc intelligi poflit ;

fitando iam huius nunc illius Principis 6- nam artifices corporales, ut itadicam, non

mulom fe efle profitebatur, atque ihter ex ipfa difciplina.fed ex ipfis potius inflru-

ignorantcs pro maximo habitus eft mufi- mentis cepere vocabula : nam citharoedus

co , cum feipfum vix intelligeret : hoc a citbara , tibicen a tibiis , ab organo

tamen folum pbilofophus ipfe didiccrat in organifla denominationem habent

philofophiae fchola, ut dodos omnino Tria genera circa muficiim verfantur;

fngeret, nc difputationc ignorantia cius unum inftrumentis agitur: aliud fingit

detegeretnr. 'carmina : tertium utrumque diiudicat.

Adeo pcrverfum cft hoc genus homi- Primum, quod inflrumentis potitur, to-

num, & tam clats cervids, ut artem plus tam operam confumit, feiundlumque «ft

velint videri habere, quam habeant: qui a muficas fcientias intelledu , quia famu-

nihil redum putant, quam quod ipfi fe- latur, nec quidquam affert ratiojjis, fed

cerunt , non au(3oribus obtemperantes» totius fpeculationis expers cfl.

voluntquc credcre (f. experientiae), non Sccundnm, quod carmina Bngit. poe^

autem rationi magiflrae, cum utrorum- tarum eft, & potius fpeculatione ac ra^

quc iudicium fit exquirendum : dividant ergo tonum rationis. Nefciunt fbrtc mi-

tionc, quam naturali quodam inftindu fcrtur ad carmen , idcoquc fegregaodum X X a eft.

94$ ADAMI DB FULDA

eft. Ignofce ergoBoStiOi coin & tu poe* rariam audaciam! 6 execrandam praeftim-

ta Gs» nec gratis puta fiidum; non em'm tionem ! vtx duodennes iam difcere ve-

de bumanttatis arte loquitur. remur» aut fi didicimus minora praece*

mit. rhytlimos. cantilcnam. carmenqoe t.".' ^^P^™" mtell^gentes omma noi

totumpLpenderepoteftjhocautemcim fcire affirmamu». nulhusque correa.om

! * - :^«».«-- A. r».»...i.»:<>«. »»Ai.»». fubiacere volumus, ut vernm in nobis

totum m ratione & fpeculatione poutum „ ., . r/.«w.,« ;- »»n^ i/>t..»ni.

fit. propri. a.ufi« a.p««!*ur. Difc». ^f^^Z SSSS. fatT

ergo differentiam fore muficorum , can- '^**'* ' *f«»^BUM» ivu« uwuui., iwcu«*-

tofum & inftrumentiftarom. & non ar- que fuginat quxfiti impudenter obftre-

logaotes artem conlemnant & auaores. P'"»^ ''"'*'' refiftant. crroremque fo-

fedveteribuscredant.plusrationis.quam «™ fammo conamme defendunt. ener-

Jpfi intelligant. adduantibus. «7^°«' neque per fe vident«. neqoe

^ ^ videntium ducatui obtemperantest cum

Multi tamen verba mea, quod timeo» nulla res fine magiftro difcitur. Muta

in finiftram accipiunt partem» & me enim animalia ferarumque greges dudo-

multorum vitia narrantem» quafi meam rem fequuntur, fed nofiri nec ducem nec

ignorantiam fic obumbrare velim, inter* magiftrum curant, omnia per fe intel-

pretantur. Sed teftis efi: mihi confcien- ligentes : (a) quos nulli melius quam

tia» quia male de me fentiunt; recor- ebrio comparaverim » qui domum qui-

dor enim verborum Hieronymi ad Ru- dem repetit, fed quo calle revertatur,

fticum, ubi fic inquit: innenti funt fcU ignorat. Sed & rota molaris aliquando

oli tantum ad detrabendum , qui eo fe difcretum reddit ftridorem , ipfa tamen

doSos oftentare volunt^ fi cunSorum di^ quid agat penitus nefcit O artem mi-

Sa lacerent. Sed & Tullius lib. IL de ferandam I O artem deplangendam ! quam

Tufculanis quasftionibus : ftuUitia pro^ fibi paflim omnes vendicant indodi, iam

prium eftf aliorum vitia cemere, fuo- iudicandi ofEcium difcipuli aflfumunt, fed

rum oblivifci. Non enim ego is fum; heu! minus quam difcipuli, id efi, vul«

fed alise me movent caufas: compatior gares laici» qui nec artem, nec litteras

arti, quse cum ab antiquts omni laude noverunt, in inftrumentis parum quid

dignis philofopbis laboriofiflime fit in« habilitatis adepti omnia iudicant, omnia

venta, nofiro aevo a viliffimis beanis lacerant & confundunt: ut iam mufica

corrumpitur , laceratur & confunditur. non una de liberalibus, fed de mechanids

O fi viveret Boetius, certe pietate mo- videatur fore. Confiderent ergo, fi con-

tus muficam potius deplangeret, quam dolendum fit arti, condoleant & ipfi« ac

Sed placet modo procedere, &

nia, qus volunt, praefumunt. O teme^ coeptis obfequi. Ca-

(i) Hxc rerbi fimt Isamat Cottonii Tom. II. fag. tj}*

MUSICiE PARS SECUNDA. 349

Caput VIL font, qaas non permifcent fonost fed

ModQS eft modulata intenfio vel re^ infaaviter feriunt fenfum. Ecmeks funt»

miffio vocum aut notarum; vdfic: mo- quas in confonantiarum coniun^one»

dus eft foni acuti gravisque diftanda vel nt melos efiici poffit» non recipiuntur,

intervallum. Intervallum vero notarum ut eft tritonus & femidiapente. Haec

gravitate vel acumine, intenfione, vel lane divifio Oddonis in Enchiriade ha-

remiffione &dum, a muficis modus dici- betur» inque mufica Hermanni Suevi fub

tor» item habitudo vocum inter fe; ex dialogo fcripta.

quo notarum caTus accipiemus. Duodccim fuot modi five fpedes fal-

Sunt autem modorum duodecim» tuum. Unifonus eft eiusdem clavis in

quamvis aliqui novem ponant folumi eadem voce repetitio. Semitonium eft faU

non annumerando femitonium cum dia- tus de mi in /o. & e converfo. Tonus

pente, femiditonum cum diapente» & eft faltns a clavi in proximam, conti-

tonum cum diapentet ideoque raro in net duo femitonia difpari^. Semiditonus

Gregoriano occurrunt cantu; fed nos his eft (altus de linea in lineam, aut de fpatio

menfurali vel figurativo fsepius utimur in fpatium, inclufo femitonio. Ditonus

cantu. Statui ergo , eos cum caeteris an- eft faltus ad tertiam , exclufo femitonio.

numerandos fore, & ad indagandam for- Diateffaron eft faltus ad quartam gene-

mam harmonicalem , defcriptionem eo- raliter ex duobus tonis ^ femitonio»

rum, qualiterve intenduntur aut remit- nifi fit tritonus. Diapente eft faltus ad

tuntur, potenter aut debiliter , poftea quintam, includit tres tonos cum femi^

duabus figuris, ut fequitur, indicare. tonio, nifi fit femidiapente. Semitonium

Ex quo vero modus eft modulaU in- cum diapente eft faltus ad fextam vocem

tenfio vel remiffio vocum. oportet pri- tonorum & duorum femitoniorum. To^

mofcirevocumproprietates.utfequitur, nus cum diapente eft faltus ad fextam

deinde modorum fpecies. ^^^^^ ^^^ '^°« quatuor & femitonio.

•• 1- r .. T^^ ^«^ rin Semiditonus cum diapente eft faltus ad

Vocum al« fant umf^a qu« fio- f ^j^^^ ^^^^rum Uuor & duorum

gillatim pul&t» ^^^^..^\';^'^^^^ femitoniorum. Ditoim cum diapente eft

^^^^^ ^^^ '^°« quatuor & femitonio.

•• 1- r .. T^^ ^«^ rin Semiditonus cum diapente eft faltus ad

Vocum al« fant umf^a qu« fio- f ^j^^^ ^^^^rum Uuor & duorum

gillatim pul&t» ^^^^..^\';^'^^^^ femitoniorum. Ditoim cum diapente eft

fonum " Caput IX. Cum itaque inter componiftas in ufum maximum devenerit, canonicas conficere cantiienas, in quibus nonnulli totam ar- tem quafi in nodo reftridam eflfe putant» & fiitui fatuis credunt, quorum plurimi» . cum aiios obfcurare volunt » fe ipfos ita obumbrant , ut vix meridie lufci vL deant ipfi: nam alienis utuntur vocali* bus ac terminis non muficatibus, & in re non magni frudus longum conterunt tempus , aut parviflimam phantafiam mul- tis exponunt metris, canonis loco; qui- bus ego dicerem: fi rion vis did, non dicaris. Sed heu multi, qui magis vi* deri quam eflTe neumatici gaudent, iu- venilibus annis nifi adepti , fenio difcere verentur. Et utinam eflfent, quibus Cat^ num impartire confilium, fi acceptave- tint, volo, qui Catonem imitentur, qui in fenio graecis voluit informari litteris, ac Solonem^, qui moriens didicit, So- cfatemque, qui fenex muficis operaui dedit ; cumque a quibusdam quaereretur, numquid verecundaris in fenedute ftu- dere? refpondit: maior eft verecundia, in fenio ignorantem eflle, quam in fe- nedute ftudere: & non elati Homerum

Supra

B e o

Chordse

B 5'

&> rf C co

muficales

Perfefta.

Diapente.

Sonns iinalis.

cc.

SemidJlTonaatia

Diateflaron,

uitima fnperexcellentiam.

dd.

Imperfeda.

Diaplaufis.

iuxta primam fuperexceU.

b.»:

prima fuperexcellentium.

bb.

Perfeaa.

Diapafon.

ultima excellentium.

aa.

iuxta primam excellentium.

lojperfeda.

Semitonium cum diap.

prima excellentium.

Perfeda.

Diapente.

ultima acutarum.

Semidiflboantia.

Diateflaron.

iuxta primam acutarum.

Imperfeda.

Semiditonus.

prima acutarum.

b.£

iuxta mediam.

N. M.

»-^

inete hyperboleon.

te hyperboleon.

e diezeugmenon.

[nete diezeugmenon.

K. H -

•

C/)

e diezeugmenon.

biefe.

MeTe

LVA V A w.

11« G. F. E. D -

ianos mefon.

ypace mefon.

ate mefon.

anos hypaton.

C. A.

C/5

ypate hypaton.

kte hypaton.

lambanomenon.

>nomenon.

r. (

Samn».

perexiapathon.

MVSICm PARS SECUNDA. 351

ledenturs qui cum problema a pifcato* boleont ac epinete diahyperbolebn» iux-

ribus fibi propofitum folvere non poflfet» ta praecedentem manere formam. Ulti*

feipfum, ut ferturs in mare prxcipttem mam vero, videlicetj/a orexion» id eft;

dedit. Difcant ergo plus quaerere ar- noviflimum in manu fonnm appellare:

tem, quam fibi ipfis credere, ac mu« fuperadditiones autem modernorum cum

ficis vocalibus &Ghordis plus uti, quam nominibus careant,ad unum in^ hypothefi, .

alienis. id efl:» fuppofitione hyperaxiapathones»

Pofuit enim Boetius chordas quinde- '^ ^' graviffimum vel dtimum fonum

cim. quibus Gr«ca indidit nomina for- JJ^^fJ «"^ f ^ hyperboleothefi, id

tc a Pythagora fumta. ut didum eft. & ^^' fuperexcellenti fuprapofitiones om.

fequens declarat figura. Simplicem enim ? fcire modo convenit ex modis con*

filius adiunxit , fextam Hyagnis Phry- fonantias fimul & diflbnantias ; nam tota

gius , feptimam Terpander Lesbius , oda- mufica fymphonias caufa difcitur & har«

vam Licaon Samius, nonam Prophraftus moniae.

Feriotes, decimam Hiftiseus Colophonius, Jgitur confonantiarum aliquse funt per-

TimotbeusMiIefiu9undecimam.(a)Guido fedae» fcilicet unifonus eadem vox, dia-

autem fuperaddidit unam gravem &fu- pentequinta, diapafon odava , cum ea-

percellentes quatuor: deinde mbdernio- rum sequifonist odava, duodecima, &

res metas fupergrefli fub & fupra quid bisdiapafon. Aliae imperfedae, ut ditonus

addiderint, prastadum eft. Cum enim aut femiditonus , qui eft tertia, itemto-

Guido cum fequacibus adiundas five fii- nus aut femitonium cum diapente, fextat

peradditas voces innominatas rdiquerintt cam earum aequifonis decima & trede-

volui prius fupplere Guidonem » & chor- cima. Reliquae autem etfi in infinitum me-

dt bit JEgxpii Ztunorvt/u mitSM Tupca P. II. p. 3lt.

352

ADAMI DB FULDA

gat, iiiO eam perfeda pneceflerit confo- qaam artis didicere, qnf, qnod fiiciatit,

nantia; cnmperfedis vero ant imperfe- legem pntant, alteiqne in altemm convttia

dis moderatur concordantiis, & ipu con- iacit, ac fittuns fatunm confondit, & ii

fonantiam £icit non ex fe, fed rerpedu mille Gnt, vixdecem concordant Didt

aliarum; quod muflci gentium vocabnio primus, ut Guido ait, magifter Brnno

faulx bordon vocare cceperunt, quia te- fic me docuit. Alterait, ego amagiftro

trum reddit fonum. Omnes autem vo- meo Albino fic didicL Tertius vero, cer-

ces, prseter iam didas , ad nnam dilTo- te magifter meus Odo aliter me informa*

nantiie funt, hoc eft, cnm omnibus a- vit: quofit, dumfuum quisque praefert

liis difcrepantcs. roagiftrum , tot funt componendi diver-

Ex confonantiis vero praefcriptis om- fificatores, quot funt in mundo magiftr^

nis fymphonia componitur per arfim & acciditque nobis inxta iiiud Nafonis d^

thefim, ideft. per elevationem & de- Qaxva:

pofitionem, non folum fimplicem neu- PeSoribus mores quat fttnt in orbi mam , quam Berno diftrophen aut tri- jigurat

ftrophen vocat; fed & duplicem tripli- Dum Bbi quisque placet, credula

cemque rationem concordantem puto turbafiimus.

cantum. Cnm igitur vitiofa confnetudo Qpi vero mavnlt adhaerere pravo nfui,

ab Opere confueto, Bernooe tefte, & quam veritati obtemperare, difcat. mi-

cantorum ore nullo modo aut vix evelli mos & iocnlatores fore componiftas fu-

poffit, a praeceptoribus qnaedam com- tnros, pofitionis regulae adinventae funt, n«i qui- Caput XL

libet fuo duceretur arbitrio. De quibus Antiqnorum autem regulas utaiores

aIiquashicinferereplacuit,quiaheacor- ^^ infonnarc libuit, decem prasfertim

ruptam a componentibus muficam undif. ^^Yioxis mihi vifas, communi componi-

quecernimus: quod ideo fit , quia pelfi- ftjB raUonibus multis, ne levi ducantnr

mus inolevitufus inftrumentiftarum. qui .^^^jjj ^ ^ j g^g ^^^^^^ fijo

cum vix dnas fateUigunt regulas. proh trahatnr arbitrio. dolor! componere carmina volunt, & p^^jj,, inomni cantu ad minus nnt

utinamfoInmcarmina.fedetiamquaBque yox dicitur aptarivero tono; hoceftan-

grandia nfu prjefumunt Casterum aliqui ^^ gpj,^ ^^^^^ ^^^^^ ^^ ion^ioi.

vix notarum fignras intelligentes, modi- .j ^^^ claufulas pulcre localiterque po-

cumve quid artis adepti. omnem cantnm ^^^^^ ^^^ ^^^^ accentus profas per pan-

corrigunt, laceratft, corrumpnn^ &rc. ^^^ ornatnr. fic tonus pcr ofta aecompofitnmfiilfificant Taceodemul-

tis , qoi licet a praeceptoribus bene imbnti Secunda : oronis coroponens difcat caD

fint , totiens qnotiens errant, dnm non tnm diftinde panfis ornare, quia varieta

Tertia: ooinis diQbDantia, qnod fieri fedam moderetar: fed & nee fimal a-

poteft, fugienda eft, fimiliter tritonna fcendere, nec fimul defceodere licentiam

cnm femidiapente, qaia difcrepantia fe- habet» nifi fit, ut prztadum tR,f(Uihe

initonii prohibetur, praeter in adibns, n- bordon» quod quidam fidmn in bypothe-

bi eam perfeda continuo fequitur; non fi putant, & in byperboleothefi fieri po&

femidiapente loqnor, ut Maro dicit, y oGio moderatur tonis.

Tonus eft duplex.

Autentus vel regularis omnis to- nus pofitus in numero imparl» & funt quatuor.

Plagalis aut fubiugalis eft omnis tonus paris numeri ; & funt qua- tuor.

Primus.

Tertius.

Quintus.

Septimus.

Secundus.

Qpartus.

Sextus.

Odlavus.

His ntimur, differenttisqtie eorum, quae pentorum cantorum pladto funt adin* ventae» neceflariae quidem in ecclefiaftico officio multis rationibus» propter pfaU morum variationem , propter antiphona-» rom inchoationem ; ita ut interdum diffe- lentia plus congroa videatur vero tono, quem Gregorianiftae Evovae vocant, id efl:, {eouXotum amra, propter pfaknorum fi-

nem ; nam fim's dat tonum t ficut ge- nerale eft prgverbium : in fine videbituTi cuius tohi.

Caput XIV. Qui vero tonos memoriae commenda* re velitt oportet, ut tonorum Iitteras fciat initiales , finalesque fedium Ittteras* Sunt autem quatuor initiales, quatuorque finales.

ty *

Ind-

(i) Lq^ Rcginooii.

356

ADAMI DB FUL0A

Iticipit in ^

Finitur in i

rprimas. a.n Quartus,

L Sestus. F,| Secundos

r Tertius. CA Quintus.

L Oflavus, ^ d. 2 Septidaus. ^

p. ^ Pritnus.

l Secundus- P 5 Tertius.

l Quartus. P S Quifitus-

'l Sextus- P 5 Septimus*

In a. prl quarC. cnm fezt fccundus inchoat in F*

yerfus* j Quatuor iii lods inchoat cantus reguhris.

In c ten quint cum odt fed feptimus incipit in d.

" In re Se. cum Pri. fed ten quart expkcit in mi.

^ verfus. ^

Quatuor in locis exit catt« tus regttlaris.

In fa. aut fex. fep. aut od. explicit in foL

Forniam vero tonorum ac melodiam veram regalium & fubiugalium tibi fe- quens oftendit cantilena, Si qais nngulorum cupit tonorum fcire melodiam» hanc attendat normam. Protus. Deuterus.

Primus.

Sccundus,

Tritus,

Tertius. Qpartus^

Tetrardus.

M M W M I ■ - — W-M'^»*^— — — ' -

*^ "^ " "^ M fc^ T, ^ ^ M ^ fcii ^ .

Septimus.

Odavus.

Qujntus. Sextusr ww|/i.tEuwa.

£t Hc ^ne brevi ftudioque levi poterit hic fcire tonos diffinire.

Qpintum da laetis t fextum pietate pro-

batis. Septimus eft iuvenum» fed poftremus

fapientum.

MUSICA PARS SSCUNDA.

357

De hoc Nafe innuit:

L^ta fuidem Utis cecim^ eano triftia

irifiis.

Tenemur aQtem ambita regulari • ut Bemoni placet Ambltus autem tooo- rum» nt refert Oddo in Enchiriade (a) eft certa lex afcendendi & defcendendi cuiusiibet cantus regularis. Igitur omnia autbentus a fua finali fede afc^ndere habet diapafon, Ucentialiter nutem Qonam aut decimam : defcendunt autem a iinali in proximam. Piagales autem aicendunt uir que diapente» Ucentialiter ad fextam aut feptimam : defcendunt vero ad diateda- ron» ut omnium muficorum voluntas efit prsefensque modernorum opinionum lo- cutio convenit.

Olim vero quatuor phthongos veteres inveneruntf quibus ufi funt ad fimilitu- dinem quatuor temporum : ficut quatuor temporibus variantur feculat fic quatuor modis variatur omnis cantus. Hoc pfal- mifta notare videtur» ut fcribitur pfaUi-' te Deo nofirot pfaOite, pfaOite regi uofhro» pfaMite. Unde quatuor tantum habentur finalea, Sed & nos moderniorest qui fi- gurato utimur cantu » continuo hts uti- mnr tonist hoc eft binis ac binist aut nno antiquorum.

Qliiatuor funt toni antiqaonim, pro» tus vel argous» deuterust tritus» tetrar- dus» quorum quilibet continet fecundum fe duos alios» primum» fecundum; ter- tium» quartum; qutntnm» fextum; fepti- mum » ^^avum. Non tamen dico » non pofie nos uno contentari tono > fed quia

modernis varietas placet» authentique afcendere» plagales vero defcendere ha- beant» ut in hgc metro:

Impar vult furfum^ fed par ad in^

fimatendit^ unusque horum pro varietate non (hfli- dat» bis utimur» aut uno veterum.

Caput XVI. Duobus autem hemitonium \xi b. fa. \mi. fi necefle erit» concedimus» fcili- cet proto & trito, aliis vero duobus denegamus: funt tamen nonnulli, quiid trito regaii omnino denegant» praefertim in adibus tonatis, cum hoc trito pla- gali, id eft» fexto totaliter attribuant Miror ego , hoc rcgali denegari , quod plagali conceditur; nam incongruum rationi videtur» quia totius toni hemi^ tonium ornatus eft: certe enim pceni- teat» qui domino ornatum aufert» & fervo tribuit. Cumque omnium tono- rum opus fit» finaliter pulcre conclu« dere cancds» quis non intelligat» quar- tum hemitonio allato bifonum efle» cum leviter incipiat » dureque concludat in adibus tonatis 7 Sed veteres hoc trito Gonceflerunt» qui ambos continet au- thentum & plagalem : hoc noftri irri- tum fiiciunt» ac veterum opinionem re- iicinnt» cum plagalem plus regali fii- dunt» ipfi admittentes» quod aathento denegant Infuper cum eius fedes finalis per hypate mefon fit, vitiofum eum &- dunt» tritonum fuperinducentes» qai ab omnibus muficis tamquam irregularis & incongruentiiBmus fonus vitari perhi- betur. Sunt & alii » qui tonorum pro- Yy 3 prie-

Sunt & alii » qui tonorum pro- Yy 3 prie-

(s) T fa fub uno motu continuo; vel fic: tem- pus eft duarum vel trium femibrevium aut valoris earum contra brevem pofitio. Eft enim duplex tempus» videlicet per- fedum & imperfedum, agitque folum in breves & femibreves, ut fequitur. Sed pkinas muficae tempus eft tempus dnra- tioois eiusdem» tempus enim menfncc

mo-

mr^

MUSICJB PARS TEllTIA.

mnficae per tadam moveri habet De hoc Nafo ait:

Ipfa pioque ifpduo volpimtur tmpora

motu.

Tempus eft diiplex. Perfedbam eft» qoando brevis valet tres femibreves : im- perfedum eft» quando brevis valet doas femibreves.

Cafut V.

Prolatio eft coniunfUo foni femibre- vibus minimisque figuris menfurati ; vel fic: prolatio eft duarum vel trium mi- nimarnm vel valoris eiusdem contra fe- mibrevem pofitio. Eft aptem prolatio bU partita ; aut eft trinm contra unam , Sc maior appellatur ; aut duarum contra unam, & dicitur minor; fed agit folum in femtbreves & ojinimas. In plana au- tem mufica prolatio eft ipfe cantus in fe.

Prolatio eft duplex. Maior eft, quando femibrevis valet tres minimas : minor eft, quando femibrevts valet duas. minimas. Modus vero • tempus • & prolatio pri- mi & fpeciales artis muficse gradus dicun- tur, per quos tamquem per magis prin« cipalia afi^ndit, qui, fi per trinarium computantor numerum , perfedi funt fe» cundum Bo6tium , qui dicit: in mufica omne trinarlom perfedum fore. Hoc etiam Virgilius notare videtur, ubi dicit: ^inmf- ro deus impare ^tmdet. Sed tamen difib> runt; modus namqu& refpidt maximas» loitgas & breves ; tempus vero breves & femibreves ; prolatio autem femibreyes & minimas.

Caput VL

Signnm eft. quod priorem fiiclt cogni- tionem de cantn quoad modumj tempus

Sc&lPTOKtS T£T. DB MvSlCA. P. IIL

361

& prolatiOnem. De fignis enim veteres optime fenferunt; fruflra enim modus, tempus & prolatio absque fignis agnofce- rentur, quaepriorem eorum dantcogni« tionem» ut quidam poetarum ait: ex muUis ordinum fignit oftenditur cantus^ atiSorem utfuum condita quaque canant. Sed antiqui varia pofuerunt figna. pro- lationem, tempus & modum uno dumta- xat figno involventes, utputa fignum ma- ioris prolationis, modi maioris & tem-

poris perfedli hoc erat, fcilicet (^ ; fed

fignum inaioris prolationis modiqoe ma» ioris & temporis imperfedi fic pofuerunt,

ut hic (c). Sic & in breviori prolatio-

ne fimul prolationem » modum & tem- pus uno voluerunt includere figno» ut

hic^ K)- ^os vero propter men-

Sic & in breviori prolatio-

ne fimul prolationem » modum & tem- pus uno voluerunt includere figno» ut

hic^ K)- ^os vero propter men-

furae tarditatem ea omittimus , nam ubi modus, ibi tempus & prolatio, fed non e converfo. Igitur nos fignorum divifio- nem aliam ponimus , quia in onroibus fignis tempus & prolatio eft, fed non in omnibus modus , ut fequitur. In plana autem mufica figna funt litteras locales & claves pofitivi. Signa primitus funt quadripartita; nam aliqua funt figna pro- lationis maioris. aliqua minoris, aliqua diminutionis , & aliqiia modi. Secunda- rio autem figna funt tripartita, fcilicet reinceptionis, intimationis , & paufaege^» nerales j ut in figuris fequentibus appa- ret. Signa funt varia.

prolatiom^s maioris perfe^ temporis. (i prolationis maioris imperfedi tempo-

"•• O pro-

36a ADAMi DE FULDA

O prolationls brevioris perfcai tempo- O. C. j5. In his tribns taanm 6dt Ct^ ris. mibrevis , nt hic O*

C. prolationis brevioris Imperfedi tem- ^, Qa. C». In his tribus taOam bat poris "'" ~ "

ut hic U

^ prolationis brevioris tetnporis pcrfedi

per dimjnutionem, ^ prol^tionis brevioris temporis itiiper-

k&i per diminutioneoi. 02 niodi niaioris, prolationisqae &

temporis perfedi, Oz oiodi & prolationis brevioris per^»

fcfti temporis, Ca, modi & proiationis brcvioris im-

perfeiai tcmporis, Slnguliria funt itla; reihceptionii » ut

tuc ;}!' intimationis, ut hic

paufdB generales, Omnis enim circulus perfcaum tcmpns» & omnis fcmicirculus imperfcftuni tcm- pus dcGguat.

Caput VII.

Taaus cft ^ontinua motio in menrura paolio aitiuVvcl profundius; dcfcrvit au-

contenta rationis- Taftus autcm per figu- tem perfcdo tcmpori maiori. proiationc

ras & Ogna in flngulis muiicaB gradibus jemta. quia ibi cil impcrfcaio. Pundus

fieri habet ; nihil enim almd cft^ nia dc additioms cft flmulatio not« ad latus- Hic

bita & conveniens menfura, modi, tera- jdem punfius canitur, & fempcr habct

poris & prolationis, fecundumquc ho- medietatcm fu3B prscccdcntis, circa quam

rum diminutionera & augrocntationem ponitur, dcfcrvitque omnibus prolationi-

figur» notarum tanguntur, cuius prio. bus^ tcmporibus & modis. Vmaus per^

rem agnitioncm iigna indicare habcnt; feSionis cft. qui focit additioncm notae

quod ctiam Profpcr aliquando notavit, praecedcntis, & divilioncm fequentis; a-

ubi dicit : movct cnim dubium, & pcrfedam reddit

En cunSigemino nafcmtur fomtte mo. prxccdentcm, Hic folum dcfcrvit pcrfc-

brevis, nt hic Q.

Caput VIH. Pundus cft quoddam tltellum, quod» cum inter duas notas ponitur, aut prioris medietatem addit, aut dividit tcmpus, aut pcrfidt notam. Undc nos tantum tres po- nimus pundost cum antiqui fex pofue- runt: vidclicct pundum additionis» divi- fionis, perfcaionis, altcrationis. impcr* fcftionis & transpofitionis ; fed nos fe» qucntes tres in divifionis pundo conli- deramus. Utiliflimus autem in notis pon* Qus c(t De hoc Horatius ait :

impcr* fcftionis & transpofitionis ; fed nos fe» qucntes tres in divifionis pundo conli- deramus. Utiliflimus autem in notis pon* Qus c(t De hoc Horatius ait :

Omne tulit pun&um , qui mifcuit utiU

dulci. Pundus cft tripiex: Divifionis eft: duo- rum temporum ab inviccm feparatio. Hic non canitur , ncc circa notam locatur , fed

tus,

Rejpondentque fuis germina princi^

piis. Tadus cft talis. 02. 0. G- lot his tribus tadum fiicit la ttt hic X

muumai

do tcmpori. Dcnique aliqui cumdem pro additionis pundo locarunt. De rc- liquis vero tribus nuUa nobis cura ei^ quia fub his tribus comprehcnduntur» rc- fnedu tamcn divcrforum.

Ca.

MUSICB PARS TERTIA.

CAm IX*

Tadas eft totius cantus difpdfitio & effeAuss videlicet figurarum > pauraram» notarum» figQoram & ligaturarum &c Eft autem duplex traflus , fcilicet paufa- rum &|notarum» Primo paufarum eft» qui indicat fpecies paufarum, femipaufa- rum, fufpiriorum & femifufpiriorom. Sunt autem paufae ex firagilitate bumauas vocis per cantores inventae triplici de cau- fa. Primo propter refeftionem anhelitus» quia ficut in cantando figuras notarum ponimus , ita in tacendd paufas locamus. Secundo propter notam difiiciliter locan- dam • quia non omnes notae toni melo^ diae deferviunt Tertio propter variatio- nem, quia nunc cantare» nunc paufare variare eft, & quanto variabilius» tant6 deledabiHus audientibus apparet ; gaudet autem natura varietate , paufis autem be- ne vifis longa quiefcendi tempora fata dabunt

Paufarum alia generalis eft virgula fim- plex vei duplex per omnes lineas chori tradla ; defignat finem vocis.

Aha modi» eft traAus tendens ad li- neam quartam , occupat tria fpatia , & valet totidem breves propter modum.

Aiia longa, complet duo fpatia, & unam lineam fupergreditur pertingens ufque ad tertiam. & valet longam ubique» modo excepto.

P longa ter

■=1

Paufa eft tradus de linea ad lineam» complet unum fpatium» & valet brevem in omnibus fignis.

Semipaufa eft virgula a fuperiori parte linea^ defcendens ad inedium fpatii eius- dem, valet (emibrevem in omni figno.

Sufpirium eft tradus ab inferiori parte lineae ad medium fpatii eiusdem, valet minimam ubique.

Semifufpirium eft virgula aequalis fu- fpirio, fed a parte fuperiori falcata, valefc fcmifiiinimam in omnibus fignis. ' Exemplum.

Generalis. Mddi. Longa. Paufa.

Semipaufa. Sufpirium. Semifufpirium.

Haec enim feptem paufarum funt fpe- cies, quibus in omni utimurcantu, quo- rum valor per figuras in fignis & gradi* bus agnofcendus eft.

Caput X.

TraSus vero notaram eft, qui demon- firat valores & difpofitiones notafum» li- gaturarum • ac eorum proprietates per gradus & figna , ut figurae fecjuentes fa- ne informant» per multiplicationem ea- rumdem.

brevis

femibre-

brevis

femibre-

^niinl-

ter

vister

091 ter

1 1

Jfemimini- I roa bis

Zz 9

;■

fufa bis

femifiifa bis.

Poflet

3 fr omnes brcves, ulti- | ^ ■ ! ma longa. -- ; . "

Non caudata ab initio afcendens non augetur , omnes funt breves : ab

Ltgatura eft notarum congeries fimul initio defcendens non augetur.

Pri.

(a) kiatsL Uc fimt plim exenpli, ^09 typU cxpriaii liattd paflimt, ft alimule ihpecfliia ihat

MUSICf PARS TBSTIA.

Primae long» , alias breves. per reprdBfentat longam ; & ubicamqae

ponitur longa , poOet poni maxima in Ugatura defcendem. componentis voluntate. Omnis itaqae li»

Caudata infinijlra afcendentem pen- gatura fabiacet primis gradibas, mbdo»

cFfens quadrate, 2! primae duas fe- mibreves, ahs

breves • aldma longa. Afcendentem pendens ob-; lique primae duas femibre- ves» alias omnes breves. Defcendentem pendens quadrate omnes funt bre ves, ultima longa.

Defoendentem pendens obli- que omnes in fe breves.

In dextra non ponitur cauda , fed ali- quae Cc locantar -^ prima brevis» fe*

conda longa^^^p ambae longae.

Nm caudata quadrate H prima longa, alias breves.

tempore & prolatione, fed habet refpe^ dum ad Cngula accidentia , videlicet ad fignum, taflum, puiidum, tradum, alteu rationem Sc imperfedionem^ quia omnia hasc ia ligatura poflTunt contineri. Caput XII.

Alteratio «ft proprii valoris fecundum notae formam duplatio ; vel fic : altera- tio eft alicuios notae minoris refpedu ma- ioris geminatio ; Sc fit tripliciter in pri* mis gradibus, tempore tamen femper perfedo maiori, prolatione excepta.

Altera fit tripliciten i. In modo,quan- documque duae breves ponuntur inter duas longas perfe^^as , aut ante aut poft imperfedas redditas, fecunda exit altera» valebitque duos taSus, ut hic M W WW , vel fic W W W WW-W',

omnes ^^^^^,

ultima longa. Oblique Z prima longa, aliae breves, ^ omnes funt breves.

2. In tempore , quandocumque dux femibreves ponuntur inter duas breves perfe£las, aut aliunde imperficiendas, fe- cunda alteratur, valebitque duos tadus»

maximae.

SimpUces quadrate Z=S amb» ^ j„ p,olatione. quandocumqae du«

amte longaj. Oblique niinimaB ponuntnr fater duas femibreves

^ vel flc ^ pr»- tempore completo vcl altunde imperfe-

"* do, fecunda alteratur, & ^ctt duos ta-

^* » ^ ^ ^ ^- ^^^ ^'^^^Pf"^^. Qt hic - • I i ■ hic I III

cedentes funt longae & fequentes breves.

Ec notandum , nbicumque una harum ab initio ligatnr» fine cauda ponitor, fem«

Zz 3

366 ADAMI DE FULDA

alteratio in voce extat , fciiicet in cantu. lUa igitur iam difta de Gngulis muGcae

Sed inter omnes regulas generaliflima efl: gradibus Ucet Gmpltciter ordinata • fuffi-»

hasc;quandocumqueinprolationemaiore cieoti tamen intelledu comprehenia bre-

duae minimae , in tempore perfeAo d\ix viter coUeda fufficiunt. Et ecce ! dum

femibreves, aut in modo maiori duas bre- haec compleflem, venerunt ad me gym^

ves fuerint reGduae » fecunda femper al- nofophifte inftantes » UbeUum ad princi-

teratur. Ratio autem, quare in modo bre- pes porrigi , iure multisque verbis ac

vis» in tempore femibrevis, & in prola- exempUs perfuadere idipfum mihi co-

tione minima alterantur, haec eftt quia nabanturj» dicentes, veteres muGcos auC

Gcut fe habet minima ad femibrevem in principibus aut praelatis fua dedicaife opu-

prolatione, Gc fe habet femibrevis ad bre- fcula » ut BoStius Symmacho patritio,

vem in tempore, & brevis ad longam in lohannes Fulgentio Anglorum antiftiti,

roodo, & longa ad maximam in maiori ; Guido Theobaldo epifcopo, Berno PiU

maxima autem non alteratur , quia non grino archipraefuU &c. quibus refponde*

habet maiorem fe, nec Gmul in minima re iuflfus dixi: numquid non 8c Guido

habet fieri alteratio in figuris» quia tri- ad Michaelem monachum de ignoto can B FULDA

36g

Eft autein confonaotia » nt Boetius dicit, diffimiiium vocum in nnum reda- Sa concordia. Confonantias Tero audor naturae mirabiles fecit in rebns infitas » & non nomo ; praserant enim confonantia?» intequam bominibus apparerent: qua- propter & nos eas inquirere confonan* tias magnopere ftudemus: fed & ideo proportiones animo gratanti ampledi- mur» in quibus confonantias apparent, ut bene intuenti patebit

Caput L De proportionibus.

Proportio eft duorum numerornm in- asqualitas, BoStio tefte. £x faac defini- tione quidam concludunt» duplam & quadruplam non fore proportiones, quod fequens negat defcriptio : proportio enim eft dnarum quantitatum eiusdem generis unius ad alteram inaequalitate vel ex« ceflu certa faabitudo.

Proportionum alias funt arithmetica* les, aliae geometricales^ alias harmoni- cales. Arithmeticales funt, ubi inter ter- minos numerales funt eaedem difFerentiae, fed non eaedem proprietates; nam arith- metica difpofitio aequalis tantum per dif- ferentias dividit quantitates.

Geometricales funt» quando inter ter« minos funt eaedem proportiones, fed non eaedem difierentiae ; Geometrica enim ter- minos aequa proportione coniungit

Harmonicales runt , quando inter ter* minos non inveniuntur eaedem differen- tiae, necque eaedem proportiones. fed fi- cut fe habet maximum ad minimum, fic fe habet differentia • quae eft inter maxi- mum terminum & medium» ad difitN

rentiam» quas eft inter mediam ft mU nimum terminum; nam harmonia noii folum ig terminis fpeculationem propor- tionis habet, neque fimul in difierentii^ fed inutrisque communiten

Omnes autem proportiones in nii- mero continentur, quem primum apod Grascos Pythagoram invenifle credimas» per cuius vim omnia invenire praeTum- fit. Deinde a Nicomacho diffufius efle difpofitum ferunt Hunc primus apnd Latinos ApuIeiuSt deinde BoStius trans- ferre curavemnL Qjiapropter eius de«» fcriptionem annedlere volui divifionibus adiundlis» ut omnes» qui proportiones agnofcere defiderant» cum earum fun* dationibus» eo fiicilius ex numero inda- gare queant» ac brevius intelligere.

Caput IL

Numerus eft multitudo ex nnitatibus conftituta, quo ablato omnia depereunc Dividitur autem numerus in parem Sc imparemt quorum quisque tribus com- prehenditur fpeciebus.

Par numerus eft , qui in duo inaequa» lia partitionem recipit, fed ut in neu- tra divifione vel imparitati paritas, vel paritati imparitas mifceatur» praster pa- ritatem prindpem (inter) numerum bi» narium, qui inaequalem non recipit fe- dionem. lo. par %. ^. impar 7. 3.

Impar numerus eft, qui ad quamli- bet illam divifionem per inaequalia dtvi* ditur, ut utraque fpecies numeri fem» per oftenditp ut numquam altera fine altera fit; fed una pars paritati, & al- tera imparitati deputatur» 7. impar 3. par 4.

Paris

MUSICA t^ARS QUARTA. 36^9

Parii numeri tres foot fpedet. Pari- Per feprimus vel fecunduseft» qni re« ter par eft» qui poteft in duo paria di- cipit alterius menGonem» fed cnm ^erit vidi , cuiusque pars in alia duo paria^ lid alium eiusdem generis numerum com» partisque pars in alia duo paria» nfque parabs; nuUa cum eo communi menfu» divifio partium ad indiyifibiiem naturali- ra coniungitur, nec liabebunt partes »• ter perveniat unitatem» nt in dnpla & quivocas 9.ad 25. coroparati ad fe invi* quadrupla. cem primi inCompofitit fcilicet ratione u«

Pteiter impar eft..qn} paritads natn- '^^^'\!^} »°" partiom. fccundi & ram fobftantiaaiqae fortitiTeft. fed in ^^?^^^ funt; namque 9. m tertia ter. contrariiim dinfione nnmeri pariter p». & "» «^ «0» ^* &cconTerfo. riopponitnr; nam qua par eft. in partes Capvt III.

«quales redirft fedionem. partes vero Omnis itaqne numerus vel proportid eius infecabiles funt 6. 10. 14. ig. in quinquc generibus ordinatur, vel in

m .^ ^ a. . j- -j-^ . genere mnltiplid. vel fuperparticulari.

Impanter par eft. qm dividitur m x- J„^ faperpartienti. aut midtiplid fuper- quas partes, cumsqoc pan in alias «qnas part Jiari. vd multiplid fuperpartiwtf. dividipoteft; *etiam aliqoandopartes 6„„onicaliter autem fic wmmuniter. partium dividuntur , fed non ufque ad j --^^^ ^^ fuDerat medius primum unitatem progreditm: «quabiVs iUa diftin- l ^^^ J^^^^^ P^^e fuperatur mediu; «10 »4. as. 3jj extremo, utputa 6. & 8. duabus par-

dividipoteft; *etiam aliqoandopartes 6„„onicaliter autem fic wmmuniter. partium dividuntur , fed non ufque ad j --^^^ ^^ fuDerat medius primum unitatem progreditm: «quabiVs iUa diftin- l ^^^ J^^^^^ P^^e fuperatur mediu; «10 »4. as. 3jj extremo, utputa 6. & 8. duabus par-

Imparis numeri tres funt fpecies. Pri- tibus fuperant , quae duae partes funt cer» mus incompofitus eftj qui nuUam aliam tia fenarii pars, media parte odava, ficut partem habet, nifi eam » quas a tota nu« quatuor fuperatur ab ultima parte, quae meri quantitate denominata fit, ut ipfii eft duodKim,cuius tertiapars funt qua* pars non fit nifi nnitas, ut i. ^. ?• i3« tuon

17. 19. 23. 29.31. Dicitur autem prt- ProportiD primo eft duplex: ration». mus incompofitus , quia nullus eum lis eft, quas fiicit confonantiam , ut dn« numerus metiatur pneter folum con* pla, fesquialtera , quadrupia; irrationai^ iunflos. lis eft proportio fine melodia , & ibi ex-

Secundns compofitus eft, qui nullam cluditur medietas toni^ retinet in fe (ubftantiam principalem, Proportio fecundo eft duplex. £qua- compofitusque eft tx aliis niimeris, habet* litas eft duarum qualitatum a^qualium ad que partes^a feipfo & alieno denominatas invicem habitudo, & non dividitur. In^ vocabulo, fed in parte a feipfo denomi- aequalitas eft duarum qualitatum inaequa^ nata femper erit unitas: 9. i f . 21. sif . 27. iium ad invicem habitudo : maioris inae- Diciturautem per fefecundust quianon qualitatis eft habitudo qualitatis maioris fola nnitate metitur, fed etiam alio nu- ad minorem: minoris inaequalitatis eft mero, a quo coniundus eft. habitudo qualitatis brevioris admaiorem.

SCEIPTO&IS VBT. DB MuSICA. P« IIL A B 8 PrO-

370

Froportionam quiaqoe fuDt genera. I. Multiplex efl; habitudo quditatis vel numeri maioris ad brevioremt eam vel eum multotiens contineos» ftcit duplam, triplam, quadruplam.

t. Superparticularis elt habitudo na« meri ad alterum comparatit quotiens ha* bet in fe totum breviorem, & partem e« iui aliquam : qui (i brevioris babet me- dietatem , dicitur fesquialtera , G tertiam partem, fesquitertia > & his nominibus in infioitum du^is facit fesquialteram» fesquitertiamt fesquiquartam, fesquio(^«- vam.

3. Superpartiens eft habitudo cumeri ad alterum gomparati , habens eum to- tum infra fe, & eius infuper aliquas par- tes, vel duas vel tres, vel quot ipfa tu- lerit comparatio : ii duas, fuperbipartiens dicitur» d tres, fupertripartiens , & in

Dupla.

Tripla,

QiiadrupkL OSto pro- Sesquialtera. pordones ticularis numquam continet breviorem (cX fed femel cum dus aliqua parte vel i. vel A a a 2 2.

(•) kgi: fetinitertis.

(b) kge: Wi ttvalbfk

r; bis vd Mi

figura patet

nuUum mediutn.

372 ADAMI DE FULDA

nuUum mediutn.

372 ADAMI DE FULDA

a» Vel i. vel 4. &c. ; ficut enim fpeties tur , ficut inttiuin ; Qbiqoe e&im C Ta*

multiplicis nuoieri ia ordioe naturali fem- perat D. fola unitate» & iQter illa noa

per crefcuQt , iic fpecies fuperparticula- eft medium ; regula enim generalis c(t»

ris eo ordine converfo minuuntur; nam fcilicet quando medium non ^ft propor-

multiplices fecundum adiedionem natu- tionabile, tunc inter radices ntillum po-

ralem, fine termino crefcunt, fed fuper«> teft inveniri medium geometricum, Cuoi

particulares naturaliter decrefcunt, igitur C. D. nullum medium babeant, nec

Unum quoque in his proportionibus A. B. habent medium proportionale, nam

nonnumquam conUngere folet, ut quan- ^. D. funt radices A. B. ut tn figura 1 to denominatio alicuius partis numeri maior eft, tanto pars brevior, 8c e con* verfo : videlicet 3* denominatis a tribus, & 2. a duobus , maior eft denominatio trium quam duorum, quia tertia pars brevior eft ; ergo fit , ut in fuperpard-

cularibus fesqqitertia pars brevior eft fes- ti ir . j. /r- -

quialter», nam h«c in diateffaron, illa ^Poflunt tamen radices efie immediata^

in diapente continetur, & fic de fimi- * P"^^^»^ «^/*^'? ^ ^^t^"°« "^^^'^^-

11 Sed eir quo naturaUter decrefcunt, a- 5? \ nam duo & tria funt numerr imme-

liquando fymphoniam nonintrant, nam ^*^.^' ^?^ ^ * ^- /"« numeri mediatr,

fesquireptima decima eft brevior vero fe. ^."^^ J"'°?"f «* «^i"«" ^^'^"^^ Sed Boe-

mitonio , quia inter fesquifextam decimam '^»« ^^^ '''^^^ V^^^ ?^ ^^^^ ?^^ ^^^ea-

& fesquifeptimam decimam nulla habitu. 5?^ proportio, minimi enim funt imm^

do fuperparticularis habet medium pro- djati ; harmomaliter autem miaimi dfi.

portionabile, igitur &c. ft hoc pro maio. pJj.P^A;"»' efle immediati. fed geometn,

ri parte omnes volunt ^'^^ "^ °*^e°^ ^*^'^^^^"^ dmduntur,

Sed funt nonuuUi , qui dicunt, in fu* Caput Vh

perparticularibus proportionibus nullum Nunc autem de fuperpartientibus , ubi

efle medium, ficut Archita Tarentinus 8c brevior numerus cum eius aliquanta & a-

quamplures alii, licet ab Anitio..(a) re- liquota partefemelcontinetur, diceDduot

prehendantur. Magis tamen probabilis erit: pdrs enim aliquanta dicitur illa, qu£

eorum opinio fore videtur, quam ipfius per quemcumque numerum multiplicata»

Anitii reprehenfio ; quod fic probatur. • vel quotiescumque refumta non reddit

Ponatur A. B. proportio fuperparticula- fuum totum perfede, fed femper vel plut

ris, ita quod A. fit ^. & B. fit 4. & C. D. vel minus , ut in fuperbipartiente , fu«

fint primi numeri iftius proportionis, & pertripartiente &c. & fic in tnfinitum* quia funt minimi, fola unitate nnmeran-

fit ^. & B. fit 4. & C. D. vel minus , ut in fuperbipartiente , fu«

fint primi numeri iftius proportionis, & pertripartiente &c. & fic in tnfinitum* quia funt minimi, fola unitate nnmeran-

(t) Lib. 3. dc MoCA cif. ii*

tf.

13.

MUSICJE PARS QUARTA. 373

lant, fed coafonaati» partem, quia im- perfedta eft, & nifi eam perfedla prxceiTe- rit, remidiflbnantia erit^nec ante dia» pente lanat , qoaB maior eft ea. Ratio, Dupla fuptrbipartiens conftituitur ex ^^^ P" reyior quam novem; & fic tonus dividitur in maius & bre« vius feviitonium, vel in duo minorafe^ mitbnia & unum comma, aut in qua» tuor diafchifmata & unum comma, quia in aequaiia dividi non poteft. Volens autem intelligere toni divifionem , andiafc Fhilolaum Pythagoricum cte topi divifu one dicentem.

Tonus eft acuta vocls enuntiatio dire* da harmonia^ & quantitatis, quae in vo- cis accentu confiitit

Diefis eft fpatium, quo maior eft fet- quitertia duobus tonis,

Comma eft fpatium, quo maior eft fesquiodava duabus diefibus.

Schisma eft dimidium commatis.

Diafchisma eft dimidium diefeos, id eft, femitonu minoris.

Apotome eft fpatium quatuor com- matibus maius, & minus qnam quinque.

Tonum autem, apotome & diefim fcire volens ex fymphoniis fic proced^t Intervaiium eorum poteft fijmi in gra- vi vel acttto fic inteadendo vel remic-

ten«

376 ADAMI DE FULDA

tendo nelodias, & quando data voce tibus. Sit igitur prime A. to^ data»

melodiain remittis qnaG defcAidendo» & ab ea intendas diapente nfque ad B.

tunc capis. fymphoniam inferius: fed deinde remitte diatefllaron de B. ufque

quando data voce intendis meiodiam fu- ad C. cum ergo diapente & diateflaron

pra quaG afcendehdo » tunc capis me- diftent in tono A. C. erit tonns in aco-

lodiam fuperius» ut in figuris fequen- to, ut hic

Diapente intenfum. 1

Diateffaron remiffum^

Tonus in acuto.

A. C. B. 1

Secundo A B. fit diapente remifiiim » deinde intende diateflaron de B. ufque ad C. tunc A. C. erit tonus in gravi , ut hic.

B. C. A. 1

Tonus in gravL

Diateffaron inteiifum.

Diapente remiffum.

Tertio A. B. fit diateflaron intenfum , deinde remitte ditonum a B. nfqoe ad C. tnnc erit A. C. diefis in acutis» nt hi&

D i a t e f f a r o n i n t e n f u m.

DieGs in acuto.

Ditonus remiffus.

Quarto A. B. (it dfateflaron remiflum» deinde a B. intende ditonum ufqoe ad C tunc A. C crit diefis in gravi ut hi& B.

MUSICiB PARS QyARTA*

C. A.

Diefis in gravl

B. fint tret toni intenfi» & B. C. fit diateflaron remifliim, tunc fit apotoma (a) tn gravi A. C. ut hic.

Tres Toni intenfi.

Diateffaron remiffnm.

Apocome t» gravi. (b)

A. C.

jeptiaio. A. B. fit diefit intefifiir & B» C. apotema remifliiin , tonc A. (X erit comma in gra?i « ot hiil*

Apotome remiffum.

Comma in gravi.

■rikaMMi^Mte

-i««MitfMMU«MiM*i*tapM«irlA

Diefis intenfa.

■*riiMiAidbaiiAiliMfcia«ltoAMlUMkMlM

i^A^mmmMm^

(a) Im aaiUt imtta Boctiimi. C^)

Sc&irtOULS YET. D£ MuSiCA» P» IIL

Bbb

Oda.

378 ADAMI DE FULDA

Odavo A. B. fit Diefis intenfa, & B. C. fit tonus remiflbt, tanc A. C. erit apotome in gravi , ut hic (a)

Tonus

remiffus.

Diefis intenfa.

Apotome in gcavl

C. A.

Caput VIII.

Per has igitnr fpecies intenfas & re* miflfas, nec non per intervalla toni in- tendendo vel remittendo oainiQm propor- tionum harmonicalium proprietas fym- phoniaque penfari poted. Sed multo- rum muflcorum capitofa mens eas ple- rumque nititur confundere proportiones & corrumperet ita ut contra praecep* torum ordinationem ac ex omni parte bene fundatam pofitionem quidam ma- ]e fundare» quidam figna pervertere, quidam triplam fesquialteras immifcere, aut aliam pro alia ponere folent, di- centes : ne forte nofcantur ; infuper & gloriantur, fequid novi fecifie, nemini prseter ipfis notum , & nolunt attendere,

quod & fiituns & amens animo condpe- re poteft, quod nemo pra^ter eum no- vit, ficut & caupo indodus, qui debita parieti infcribit figno fibi foii legibili* Qpapropter proportiones annedere volui cum earum fignis, quo fiiciUus ab impe- ritis intelligt poflint fliudere volentibus.

Jgitur dupla proportio efl:, quando ma- ior numerus continet breviorem duplici- ter , ut 4. ad 2. 6. ad 3. vel 8- ad 4. &c. Muficaliter, quando duas minimas con- tra nnam ponuntur, quatuor contra du« as , vel odo concra quatuor ; cuius fig* num eft biharia virgula algoriftica omni- bus fingulis fignis aflfociata , ut hic 2. exemplum.

>» ^ ■ ■

(t) Ita ihetiust exciptis littfru ^ nm fro B. fenit D. fi^ /r# C. B*

MUSICJB PARS QPASTA.

379

Tripla (MToportto €ft » qaando maior nniserus continet breviorem tripliciter, Dt 3. ad I. vel 6. ad 2. aut 9. ad 3. MuGcaliter, quando tre^ minimse ponuntur contra unam , aut fex contra duas , vel novem contra tres : cuius Ognum eft g[« fira trinaria algoriftica omnibus adiunda iignis, ut hic 3. ezemplum.

tMi

^^allli

Tenor. Tripla.

Quadrupla proportio eft^ quando maior numerus continet minorem quadru« pliciter» ut 4. ad i. vel 8* ad 2. 12. ad 3. MuGcaliter» quando quatuor minimae contra unam ponuntur, aut ofto contra duas, aut 12. ad 3« cuius Ggnum eft qua« ternaria dfra algoriftica cuilibet adiunda Ggno , ut hic 4. exemplum.

ad i. vel 8* ad 2. 12. ad 3. MuGcaliter» quando quatuor minimae contra unam ponuntur, aut ofto contra duas, aut 12. ad 3« cuius Ggnum eft qua« ternaria dfra algoriftica cuilibet adiunda Ggno , ut hic 4. exemplum.

Tenon

Quadrupla.

y ^c t f o' ?7i g:^

Sesquialtera propbrtio , quatado maior numerus continet breviorem femel & e- ias alteram partem, ut quando tres minimas ponuntur contra duas, vel fex ad qna- tuor &c. Dicitur & ipfa fextupla aut hemiolia; cuius Ggnum eft trinaria cifira aU goriftica poGta fupra binariam» ut hic 3- exemplum^

;^!^to p & ff g

Ditonus.

Hemiolia.

Sesquialtera.

Sesquitertia proportio eft» quando maior numerus continet femel minorem & eius tertiam partem, ut 4. ad 3. vel 8. ad 6. MuGcaliter, quando quatuor mini- mx contra tres , vel odo contra fex proferuntur : cuius Ggnum eft cifra quater- caria poGta fupra trinariam » ut hic f vel femicirculus reverfus» nt hic Q. exempium,

Bbba Dito-

ADAMI DB FVLDA

DitooDSt Sesqttitertia.

Sesquiqoarta proportlo eft , qaando maior numeros continet in fe breriorem femel, & etua quartam partem, ut f. ad 4. Tel lo. ad 8« Etlic muficaliter» quando quinque minimas proferuntur contra quatuof« aut decem contta ofio &c. Eias fignum eft quinaria virgula algoriftica poQta fupra quaternariam 1 iit hic l vel femicirculus converfus cum pondo, nt hic •). exemplum.

•>:

-«.

^r.

^^^

Tenon Sesquiquarta.

Superbipartiens eft» quando maior numerqs continet in fe breviorem femel, ic eius duas partes qum una aliquanta, quas fimul fumtas non &ciuqt unam ali- quotam» ut Sf ftd 3. vel 7. ad 4. vel 9. ad f. (a) Cw'us fignum eft virgula qui« iiari9 fupra trinaridm, nt hic | vel femigir^ulus virgulatus» ut hic ^ converiba. Exemplum.

Tenor^ Superbipartien^.

Dupla fuperbipartiens eft» qnando maior numerus pontinet breviorem bis, 8c eius duas partes, ut 8- ad 3* habet enim g. bis trinarium numerum» feu Decaoi didas Capeliae: item ultimna

gii pundatoris» ftante divino offido fer* & penultimos cantores tenentur in pro-

vitium Capellas praetermittere pnefumat; celfionibus libros ipfius CapeUae necefla-

dc qui contravenerit , pnndabitur iuxta fios in ipfis proceffionibus deferre.

ordinem divini offidi & capitulomm in» Caput XVL

ftafcriptomm. De cantwe pravaricante a fervitio Cb-

CAfuT XIV. peJlM.

ifon debent extra Capettam Miffam de* KuUus cantor admiftus in coUegio can-

cantare. tomm didas CapeUas praefumat provifio-

Non licet cantoribns extta didam Ca- nem five fiilarium ab alio patrono tam-

peUam divims officiis fervire» ideo fi quam cantor redpere» & in eventum»

unost doo, vel tfes aot plures cantores in quem aliquis cantorum in fervttiis ali«

intuitn aliculns amtd vel alterins can- cuius patroni exftiterit, & falarium ab

didam Capellam decantaverit, qniltbet fed fi recipiendus eft, recipiatar per Ma-

ex diAis cantoribns pnndabitnr in inUis giftrom Capellas & coUegiom cantoram»

decem: & fi ex offidp extra didam Ca- fi ds placuerit» & non aUas in coUegio

pellam» nt prasfertnrt decantato aliqnod pracdido cft redpteodQS* quia cenfetur

(alarinm feu commodnm reportaverit^ eflfe oovns cantor: & fi receptos fiieric»

ultra prasdidos decem ioUos in doplom tamqoam sovos cantor noviter receptus

(alarii, praemfi feo commodi per didoa folvere tenetnr fua regalia» & io oltima

pantores percepti poodari debet: hoc loco federc,

Sc&ipTo&Ba VBX« OE MusxcA* P. HL C c o Ca^

386

eONSTITUTIONES

Caput XVIL

De cantore fcandalum faciente.

Quia optimum eft obviare fcandaiis» Qt intcr cantores pax obfervctur, roaxi- me in dida Capclla, ubi quotidie per didos cantores divina officia celebran- tur» ideo prout ab antiquis Prsedecelfo* ribus ordinatum, & in obfervantia ex- titit, quicumque cantor exiftens in di- da Capelia tam durante divino officio» quam in congregationibus prae&torum cantorum pro negotiis CapeUas pera* gendis, aut alio quocumque tempore, quovis modo, aut quovis quaeGto colo- re verba iniurio& adverfus feu contra alium caiitorem dixerit etiam quod fcan- dalum fit, pundabitur arbitrio focieta- tis cantorum; & fi huiuscemodi nota- bile fcandalum oriatur in prasfentia Papas aut REL Cardinalium five Magiftri Ca-^ pellae , pundabitur arbitrio eiusdem iVIa- giftri Capellae , cum collegio canto- rum. Et fi aiiquis cantor intra vcl ex- tra dtdam capellam perfuafionibus» feu provocatus verbis alicuius cantoris , pug- no, calce, baculo vel armis alium can- torem percuiTcrit, vel alias quovis mo« do in eum manus violentas iniecerit, condemnabitur arbitrio iVIagiftri Capcl* lae tantum, & cantor provocans alium cantorem ad huiusmodi fcandalum faci- endum , fimilitcr condemnabitur arbitrio Magittri cum coUegio. Si vero extra di* 3am Capellam inter cantores fiet fcan- dalum, condemnabitur arbitrio collegii cantorum , femper tnterveniente Magi- (tro Capellae.

Caput 3CVIII De cantcre condemnato^ 6J reveJante de^ creta coUegii. Cantor, qui prp crrorc per colte- gium caotorum ^condemnattts • aut alias diqua alia de cau(a fenftrit fe gravatiim« non debet extra collegium appellare, nec redamare, aot aliquos toterceflbres quaerere, nifi ad S. D. N. Papam, vd Magiftrom Capelte. Et fi talis cantor condemnatus, aut alias ut fupra grava- tus extra didlum coUegium pcasterqaam SS. Domino noftro aot iMagiftro CapeU te conquereretur, ant quovis modo fe- aeta collegii revelaverit, tamquam fter« iurus gravi poena puniendus fit per iVfo- giftrum CapellaB unacum coUegio.

Et fi talis cantor condemnatus, aut alias ut fupra grava- tus extra didlum coUegium pcasterqaam SS. Domino noftro aot iMagiftro CapeU te conquereretur, ant quovis modo fe- aeta collegii revelaverit, tamquam fter« iurus gravi poena puniendus fit per iVfo- giftrum CapellaB unacum coUegio.

CapotXIX ' De babitu honefto deferendo. Quia cantores didae CapellaB funt Ca- pellani Papas, propterea in habitu decenti & honefto incedere debent: ideo qui- cumque cantor publice per urbem fpatia^ tum, aut aliquod negotium peragendum in locis honeftis feu tribunalibus, ia ha« bitu fcholari inceflerjt, pundabitur io q- oo iulio pro qualibe^ vice, absqoe fpe remiifibnis.

CaputXX. Modus in congregatione cantorum fer^ vandus. Qjiando cantores collegialiter congre- gantur fuper aliquibus negotiis diGtx Ca- pellaB, antequam proponatur cafus, aa- tiquiores cantores hinc inde proximto- res accedent Magiftro Capellae, fi inter* fuerit, fin autem, Decano didbe Capellae fucceffive per ordinem unusquisque io

loco

CAPELLB PONTIFICI^.

387

loco fudt cnm elEi Inodeftia & reverem Capvt XXIIL

tia, quae debetur aotiquioribus : & fi alk^ De Ucmtia eundi ad partes.

quis cantorum in huiutmodi congrega- Qiiotiescumque aliquis cantor pro ali- tiombus tam arroganter feu tumultuofe qoibus importaQtibus negotiis fummo- loquetur, quod eius vcrba dcnt impedi- pere ad partes accedere indiget, congre- mentum ad ooncludendum negotium Ca- gato capitulo ipforum cantorum propo- peUaB,punaabituradIibitnmcollegiican. nat cafus, & idem capitulum inteHeais torum,&MagiftriCapelte,fifitpr«fen8. propofitis, fi cantor fuerit nationis Ul. Caput XXI. tramontes, illam per decem menfes con«

Quando erit contentio inter cantores. cedat, fi vero eflet Italus, per quinque Si in coUegio cantorumerit conten- menfes dumtaxat. in quibus menfibus tio fuper aliquam propofitionem condu- dendam, ita quod oinnes cantores non confentiant conclufioni propofitionis pro quacumque re ad inftantiam cuiuslibet petentis, debet fieri partitum, & cum pallis albis & nigris unu$qm*sque cantor fecrete dabit votum fuum: & fi propo-

concedetur provifio feu falarium confue- tum, & impetrata licentia huiusmodi a prsefato capitulo , cantor licentiatus fimi« liter impetrabit licentiam a R. D. Ma- giftro didaB Capellas , cuius manus in di- (ceflfu deofculabitur. Et cafu, quo can- tor , ficut praefertur licentiatus , infirma-

fitio erit fuper aliqua poena imponenda ^^^ ^n partibus, tunc & eo cafu diftus

cantor maneat arbitrio Magiftri Capel- lat. Et licentiae huiusmodi non fint con- cedendae, nifi cantoribus, qui per quin- quennium didae Capellae inrervierint

Caput XXIV. J)e cantore ex partibus reverfo.

Et licentiae huiusmodi non fint con- cedendae, nifi cantoribus, qui per quin- quennium didae Capellae inrervierint

Caput XXIV. J)e cantore ex partibus reverfo.

Cantor licentiatus in partibus exiftens fi per totum didum tempus occupare- tur negotiis fuis, feu in fiiis beneficiis refidentiam &ceret per unum, duos, tres vel plures annos, & deinde Romam re- verteretur, in loco fuo admittendus efi; dummodo falarium non acceperit ab ali- quo ut fupra, & in menfe, in quo re- dierit, non debet pundhri^nec partem redpere de pundis diSd menfis, fed fo-

vel relaxanda, aut alio quocumque ne- gotio diai collegii, & per duas tertias partes & unum votum cantores confen- tient, propofitio huiusmodi erit fiicien- da, alias non. In rebus vero liquidis quilibet fit dominus ratae fibi tangentis, & Decanus Capellas debet monere om- nes cantores , quatenus unusquisque de- beat dare votum fuum absque amore, timore vel odio, aut afia aliqua corrup- tela, & quod nullus cantor oftendat al- teri cantori, nec publicet vocnm feu pal- lam albam vel nigram.

Caput XXII. De Ucentia exeundi extra urbem.

Cantor abfens fine licentia poflit efle

com pundo ordinario ufque ad quatuor lum de aliis regabbus occurrentibus par-

dies exclufive, & deinde pundetur arbi- ticeps eric, & interim femper intelljgih

trio cantoris; & fi ultra decem dies, tur decoUegio, & femper deferibatur to

puQaabitor arbitrio Magiftri Capelk. rotuIo# C c c 3 Ca«

388 CONSTITUTIONES

C AFUT XXV. Bem dtd» Capellae , ^((i) cantor idirmus»

De coaAoTt infirvitiis CupeUa par 2f» Qt prarfertur excuratns, pofl; e3(cufittia«

an»os ex0ente. Qem hutasmodi admiflam reperiretuc

Cantor, qui per 21* aunos in fenrU quod iret per urbem fpatiatum» aut ali«

tiis didas Capellae fteterit» medto eft quod negotiijm peragendum a quocum-

gratificandu& , ideo divino officio ordi- que cantore, ipfe infirmus repertus fa«

nario didae Capellae debet efle exemtus, erit taliter incedens, debet notificari ool«

fed folum in primo Kyrieeleifon tenea^ legio pras&torum cantorum , & infir*

tur comparere» (eu quando decantatur mus pnediftus fic excufittus feu notifi«

officium coram S. D. N. Papa» aut S. catus in duplum ordioarii o$cii pun-

coliegio REL DD. Cardtnalium, & io dabitur.

diebus dominicis, & in quibns fiat con- Cafut XXVII.

fiftorium» 8c in feftivitatibus B. V. Ma« De cantore if^mo revertente od o£U

rias & Apoftolorum & l^vangeliftarum, cium CapelUe.

9ut confecrationis, & invocadonis Ca« Item fi di(3us cantoTi nt praefertor

penas ad ofiicium totum» & quando fiet exgufatus, ut infirmus per decem dies

oiScium extra Capeliam dumtaxat inter* tardaret» quod non iret ad Capellam^

efletenetur. Etfiinhuiusmodiofiiciisnon & poft di^os decem dies ad didam Ca-

interfuerit» pundabitur prout alii canto» pellam accederet animo ferviendi» fi non

Capella occurrentibus. Hoc tamen deda-- pundis tam fibi quam alits cantoribos ia

ratur» quod fi contigerit» dqos» tres vel huiusmodi menfe h&h. Et fi praBiatM

plures cantores &cientes unam & eam- cantor excufiitos ut iafirmos» ad Mifllam

dem vocem» videlicet duo foprani» vd Papalem feo confiftoriom poblicom fe

contifalti» tenores vel bafli» eodem tem- conferret, & diebus fequentibus in (er*

pore excedere didum tempus 2f. anno- vittis didbe Capellas deficeret» noo debet

rum» (non) gaodebit de exemtione hu- participare de regalibus ex ipfit Mtfli P9*

iusmodi» nifi ille cantor, qui de di(3a pali» feu confiftorio publico»

voce antiquior erit. ^ v^TTTtf

caput XXVI. -, , c*^."! xxyiiL

Si aliquis cantorum non bene fe liaber Icem fi cantor excnfatus ut infirmm

ret, quod Deus avertat, tcnetur fe ex-t indies gravaretur infirmitate, ita quod

cufiire coUegio cantorum, vididicet eius- per unum annum integrum non acce-

dem coUegii pro tempore exiftenti Pro- deret ad fervitium di^ CapellaB,.noir

caratori ftante offido divino , & fi non participabit de aliquibus regalibus pro fed fuertt, & de faculis ipfius diei participa-

poftmodum alio quocumque tempore fue- bit tamquam infirmus , & pundabitur in

rit folutum, cantores, qui fuerunt ab- iuliis quinque pro qualibet Mifila, in qna

fentes in decantatione TeDeum ^c.de illis defuerit. non participant, fed dumtaxat ilii, qui in Caput XXXIV.

praBmiflis interfuerunt, TeDeum&c de- Quando ingfeditur conclave.

cantaverunt , & erant de participantibus. Finitis exequiis fummi Pontifici^dieper

£t fi contigerit • quod Cardinalis noviter RR. DD. Cardihalesad ingrediendum con-

aeatus fuerit abfens aRomana curia, & clave deputato omnes cantores intereflfe

antequamdecantetnr TeDeum&c. folverit tenentur cottik induti, & decantare Mi£.

£UB

CAPELLJE PONTIFICIiE. 39 1

&m de Spiritu fairdlo, qu^ finita fit pro- facularDm cerae librae quadragiata, & pro ceifio ufque ad conclave decantando iuxta duobus fopranis . qni iaeeperont decan- ^i^mani ceremonialis liymnum Fetti Crea- tare officium didarum exequiarum , de-

bentur duae toreiae cerae, & in didis nce- quiis ardendae , & quilibet cantor abfeqs in fine epiftolse Miffie didarum exequia- rum habebit tantum unam fiiculam, &

tor ^ritus &c. & cantor. qui non inter- fuerit, (5uadabitur prout in Miffis Papa- libus.

Caput XXXV.

Modus fervmdus Cai-dinalibus in cotu pundabitur in carolinis duabus.

elavi exijientibus.

Capot XXXVII.

Cbofo concUve quotidie cantetur Miffii ^^ ^^, Capelta per De^utatos per.

deSpirituianaOt uique adcreationemno- * traSmdis

in Pontificis in loco&hora perMagiftrum ^ .^^^ .^ obfervantia allqua, quod

deSpirituianaOt uique adcreationemno- * traSmdis

in Pontificis in loco&hora perMagiftrum ^ .^^^ .^ obfervantia allqua, quod

domus S. Palatii deputandis , & qui non ^^^J^ ^^^^^^ .^ j,^ CapeUa. licet

interfuerit quotidie m Mifla. punaabi. ^^^^^^ g^^ ^^.^^^j reducuntur & divi.

tur prout in ordinario officio didte Capel las confuetum eft pundlari : & in huiusmo- di officio non admittuntur excu&tiones, infirmitatis dumtaxatexcepta; & prx&tus Magifter domus S. Palatii tenetur quotidie dare cantoribusprandium in tinello maiori

duntur in tres nationes videlicet Itaii- cam • Gallicam & Hifpanicam» prout unusquisque commodius applicari pote- rit» & linguam maternam illius patrias feunationis expertus fueriL £t quoties- cumque aliquod negotium pro dida Ca-

ufclue ad creationem noyi Pontificjs , ra- j,^ foHidtare feu pertradare contigerit. tione 6miliaritatis. Simili modo idem R. cantores coUegialiter congregati tres can- D. Magifter domus a die mdiaionis va- cantiarum ufque ad diem reaflfumtionis cauiarum in Rota tenetur fingulis diebus

de mane eisdem cantoribus realifer & cum efiedu dare unum flafcum fex pocalium boni & puri vini graeci , & cacchiatas panis recentis duas more tinellis maioris pro coUatione.

Caput XXXVL De exequiis RR. DD. CardinaUum.

In exequiis RBL DD. Cardinalium omnes cantores interefle temintur fine cottis ad effeSum cantandi MiflanHpiarum exequia* rum ; & pro decantatione huiusmodi exe

tores , unum videlicet ex qualibet natio- ne eligere feu nominare debent» qui ha« bita commiffione a prasfato collegio non excedendo limites commiffionis, negotia eisdem commifla diligfcnter foIUcitabunt feu pertradabunt, & alius quicumque cantorum absque licentia feu commiffio- ne didi coUegii in negotiis Capellas fe intromiferit» muldabitur poena per coU legium eidem imponenda.

Caput XXXVIIL De Abbatia. In dida Capella eft dignitas elediva ad nutum collegii praedidi amovibUis,

quiarum debentur praefatis cantoribus du- Abbatia yulgo nuncupata, & quolibet an- cati quindecim auri in aflro de camera» & no ad huiusmodi abbatiam regendam

ere-

39* CONSTITUTIONES

creatur noDS de collegio cantoram, ia Caput XL.

cains maaibus omnes provifiooes ordi- Dt PunSatore*

narias fcu extraordinarias. falarium, fti- Eft etiam ia difta Capella wcaitus afl

peodia, regalia, eraolumenbi & obven- nutum diai coUegii amovibilis Pnnaator

tioncs pr«6to coUegio cantorum quomo- vulgaritet nuncupatus, & debet excton

documque aut qualitercumque provenien- pcr unum dc antiquioribus cantonooi

tia confiftunt, & cantor, ficut praefer- habUem, idoneum, & expertum in con-

tur cleaus, habebit duplicem manciam, ftitutionibus & obfervantiis diaae Capcl-

in fefto purificationis duas fiiculas ceras las. Ad cuius eleaionem omnes caato-

a S. D. Noftro elargitas, prout Deca- res collegiafitcr intereirc tcnentur, & 6-

Ad cuius eleaionem omnes caato-

a S. D. Noftro elargitas, prout Deca- res collegiafitcr intereirc tcnentur, & 6-

nus CapcUaB confuevit habcrc. aa elcaionc Dccanus diaas CapellaB de-

r^t. YwiY ^^^ iuramentum eidem cantori defio,

fUi^n^t^l Mu^la.lt^^f q«^^ iuramcntum idem cantor clcans in

Quomodo novus abbas e/i ebgefOus. ^^^j^^^ ^^^^- prasftabit, quod bcnc &

In creatione novi abbatis poft pri- fidelitcr fc habcbit ia dido officio fibi t»

snam, & antc fcxtam dicm menfis la- dito, & fiiao iuramcnto dabitur fibi &-

nuarii onmes cantores por Dccanum cultas ehgendi unum cantorcm moder*

ipfius Capcllas coUegialiter congregari numexalianationeadfcribendum&poii-

dcbent: & fi cantor alias eleaus in abba- aandum quoties opus fuerit: & fi qw

tem pro regimine feu adminiftratione hu- aliquis cantor fuper cxccutione huiasmo»

iusmodi abbatias habilis & fuffidens re- di officii contra diaum PunaatoreiD iV

pertus fiierit, potcrit confirmari de no- tercaverie, feu punaa fibi^ taagentia fok

vo pro fequenti anno. Si vero comrmfe^ vcre rccufaverit, debct punirt per diaam

rit aliquod gravi deliSum^ velfraudulm^ coUegium cantorum, qui altercando con^

terfe babuerit in admiffione diSm abba^ tra dlaum ofiicialem totum collegium vi>

#M, aut reperiretur inbabitis^feu diSo tuperavit; & fi diaus Pandator ekdQi

CoUegio aUas bene vifum fuerit, debet malitiofe aliquem cantorcm falfo puoda*

privarif & de novo alium cantorem ex verit, debet puniri tamqaam pcriunwi

alia nationc, videlicet Italica, Gallica vel ut fupradiaum eft de cantore rcvelaDte

Hifpanica, quae erit in turno, idoneum fecreta Capellas: qui Pundator babebit

& fufficientem ad huiusmodi Abbatiam mancias duplices ficut DecaDos & Abbai

regendam & gubernandam in abbatem Capdt XLI

fidcliter fc habendo in adminiftrationc Dominus Dccanus cantonun pro tem*

diaae abbatias. Hoc tameo declarato, pore exifteas ia diaa Capella quolibet ao*

quod quilibet abbas teactur rcddere ra- oo ia creatioae aovl Abbatis ^ Pundato»

tioaem de admiaiftratioac fi^aa per eum ris ia pleoo capitulo per eum ad lioias>

de diaa abbatia* modi eifeaum coogregando » ac edam

GAPELLJB PONTIFICIA*

393

fecanda vel tertta dieg qtia didus novas cantor faa regalia folverit eidem novo cantori, particulariter omnes conftita- tiones CoUegii dids Capellas legere tene- tur , & lei^s dtdis conftitntionibns idem Decanas defert ioramentum eidem novo cantori , quod ipfe novus cantor in ma- nibus didli Decani praeftabit medio iura- mento, veile obfervare omnes praedidas conftitutiones coram eodem » ut praefer- tur, ledas, & ab ipfo novo cantore be- ne intelledas, pnefente dido collegio cantorum.

Caput XLIL

De regalibus folpendis particfihrHer Decano.

Caput XLIL

De regalibus folpendis particfihrHer Decano.

Cantdr noviter receptus particulariter folvere tenetur Decano didae Capellae du« catum unum auri in auro de camera pro uno bire(o, & ipfe Decanus tene- tur adnotare feu fcribi facere diem ad» miflionis ac nomen & cognomen » ac di- oecefis praedidi cantorts noviter recepti in libris, ubi admiffiones huiusmodi ec no* mina & cognomins aliorum cantorum defcribuntur, ac eidem novo cantori do« cere modum fea ftiluiti cantandi lediones feu propbetias & antiphonds in dida Ca- pella: & hoc poftquam eidem Decano fecerit debitnm fuum, qt fupra.

Caput XLIIL

De divino officio celebrando in diQa CapeOa

per eosdem cantores & coUegium.

Imprimis Clerici campanarii in mane per horam poft uldmum fonum campa« nae S. Petri tenentur fonare campaneU lam Palatii, & tempore fonitus campa-

Sg&IPTO&BS VBT. DB MU8ICA« P. UL

nellas praedidas omnes cantores obligatl funt intrare capellam S. Pauli, & pri« mitus ante Deum orare, & £ida oratio- ne fuis cottis fe induere, ac onus fo* pranorum hebdomadariorum cantorum incipere fecrete Pater nofier^ & deinde alta voce Domine labia mea aperies &c. Et fi tunc aliquis cantorum non inter- eflet in principio ofiicii in capella , vi« delicet in fine Gloria Patri &c. primi pfidmi, punSabitur in baioccis tribus.

Caput XLIV. Qualiter Prima celebranda efi in die

Dominico. In Dominico die alta voce legendo celebrari debet ofiicium Primas, & qui- cunique cantorum non interfuerit capellaa in fine Gloria Patri &c. primi pfidmj> pundkbitur in baioccis tribus.

Caput XLV,

QuaUter Pritna cetebranda im aJiis die-' bus totius annu In aliis diebus tam feftivis quam fev^ rialibus , demta dominica • olficium Pri« mae celebrandum eft cantando, & qui« cumque cantorum non fuit praefens in capella tempore quo finitur Gloria Patri &c. primi pfalmi, venit pundandus in quatrinis duobus.

CaputXLVI. De Tertia.

Officinm Tertias fingulis diebns totius anni decantandum eft, & fi aliquis cantor (uerit abfens in fine Gloria Patri &c primi pfalmi, pundari debet in quatri-' nis duobus^

Ddd

Ca-

394

CONSTITUTIONES

Caput XLVIL De Miffa. Miflfa celebranda eft cantando» ut eft conruetum , & quicumque cantor abfens extiterit in fjn^ epiftolae ipGus MiflfaSj pundo notabitur in baioccis tribus. Caput XLVIII. De fexta tempore Quadragefima. Sextas officium fingulls dtebus totius anni, demtis vigiliis, cantabltur ift fihc MiHs, & cantor abrens, ut pra^fertur, in fine Gloria Patri^c. primi pfalmipun- dabitur in quatrinis duobus.

Cafut XLtX^ De Nonis, Fefperis & Compktoriis,

Sonatis campanis $. Petri hora ordi^ naria clerici campanarii fonabunt cam«* panam Palatii, & tunc omnes cantores tenentur eflfe pra^fentes in capella, & veftire cottis fuis , & hebdomadarii in- cipere Nonas, & fucceffive & infimul & Vefperas & Compfetorium cantanda perficere: & quicumque cantorum in fi- oe Gloria Patri &c. primi pfalmi didi oflScii Nonarum ab ipfa capella abfens extiterit, pundabitur in quatrinis fex.

primi pfalmi didi oflScii Nonarum ab ipfa capella abfens extiterit, pundabitur in quatrinis fex.

Et finito oflicio Nonae hebdomadarius incipiet cantare Vefperas ; & quicumque cantorum non fiiit prasfens in fine Glo^ ria Patri&c. primi pfalmi didarura vc^ fperarum , pundlabitur in quatrinis vigin- ti duo cum dimidio»

Et ftuitis Vefperis unus cantor fopra- nus incipiet cantare lube Domine benedi^ cere in loco confueto, & hebdomada- rius profequetur fuum oflBcium, & fi ali« quis cantor deficiet in fine Gloria Patri &c. primi pfalmi didi completorii, pon- dandus eft in quatrinis fex.

Caput L. De verficulis cantandis in capella.

Verficuli omnes fingularum horaruHi tam in capella continua^ quam in vefpe* ris Papaiibus & matutinis cantarl debent a fopranis cantoribus , videlicet ultimo & penultimo, quando fcilicet fuot can* tandi; Sc non requiritur^ quod fint la* cerdotes, fi interfunt ultimo admifli ia capella; & in diebus feriaiibus ddus ipfo- rnm fopranorum » videlicet ultimus • can- tare folus tenetur.

Caput LL

De Milfis Papalibus celebrandis per fum*

mum Pontificem.

Quando fummus Pontifex intendit ce- lebrare Miflfam in S. Petro» aut altbit cantores debent in choro cantare tertiam interim quod Papa ipfam Tertiam dicit legendo; & quicumque cantorum non reperietur pra^feos in &ne Gloria Patri &C. primi pfalmi diStx Tertias, punda- bitur in iuliis duobus : & qui per to- tum introitum» yidelicet a J^rie eleifon MiflTae fimiliter in choro non reperietur» pundabitur iq aliis duobus iuliis, & qui per tota « tu plano maiore prima voce &'nltima vice chorus fimiliter continuabit Fe^ nite adoremus &c. in c^ntu plano ma« iori, ut eft confuetum: & tres primas antiphonae primi nodurni in contrapun* do, item primum Refponforium fimili» ter in contrapundto decantandas funt ab ipfo choro replicando, ut eft confuetum: & aliae antiphonae aliorum duorum no- durnorum non cantantur in contrapun^ dOt nec alia refponforia, excepto oda- vo refponforio, - quod cantatur in con- trapundo. Et quicumque cantorum ab- fens fuerit in fine Gloria Patri&c. pri- mi pfalmi didi matutini , punfiabitur in iuliis quatnor, & qui abfens fimiliter extiterit in fine Gloria Patri &c. fecttn- di nodurni, pundtabitur in inliis tribus; & fi a toto oflScio abfens fuerit Sc a MiflTae didas notis, pundabttur in to* tum , videlicet in iuliis decem , & per- det regalia ipfius miflfae. Advertatur» quod Pontifex intonat Te Deum lauda^ mus &c. quando eft prslens.

Caput LV*

De Matutinis tenebrarum.

Oflicinm in matutinis tenebrarum

cantari folet cantu firmo & devote, &

non cantu contrapundo, &omnes can-

tores intereflfe tenentur» & exfpedtare

D d d 2 fum-

CONSTlTUTIONES CAPELLJB PONTIF.

39«

fummam Pontificem aut RR. DD. Cardu nales veoturos in capeila confueta; & cantor, qui non interfuerit in cfaoro in fine primi pfalmi , punftandus eft in iu« liis quinque, & fi per totum oflSicium non interfiieriti pundabitur in iuliis de« cemt

39«

Caput LVl

pe Fefpera & Matutinis MoHuarum.

Vefperae mortuorum dicuntur hora confueta. & fi aliquis cantor non fiierlt prariens in fine primi pfaimi didarum ve- fperarum » pundabitur in iuliis quinque» & fimiliter fi non fuerit prxfens in fine primi pfalmi primi bodurni matutino-' tum, pun(3andqs eft in totum i^ iuiiis decem.

Caput LVIL

Caput LVIIL De Procejfione & Miffa Corporis CbrifiK

Hora deputanda per fummam Ponti* ficem cantores omnes in die feftivitatis Corporis Chrifti accedent ad Capellam $. Pauli, ubi fuis cottis ioduti exfpeda- bunt fummum Pontificem cum RR. DD. Cardinalibus venturum in dida Capella ; & quicumque cantor dida hora non ac- ceflferit ad didam Capellam, & cum aliis cantoribus non erit cum cotta in pro- ceffione, dum alii cantores in ptoceflio- ne fuerint, antequam Crux exeac portam Palatii» pundandus efl: in iuliis quinqu^» & fimiliter fi non fuerit prsefens in fine epiftolae MiflTas celebrands in S. Petro, pun^abitur in iuliis decem.

Caput LIX.

J)e leSionibus & propbetiis recitandis. De Miffa cantanda extra CapeUam,

In matutinis Papalibus cantores tenen^ tur cantare ledtiones, quando a Cardina-^ libus non cantantur , & ultimus cantor incipiet cantare primam ledionem , peo^ ultimus fecundam» & fucceflSve caeteri cantores profequi debent per ordinem fe- Cundum antiquitatem ipforum ; & fimi« liter in propbetiis fiendum eft, & novi cantores debent inftrui ab antiquioribus de modo cantandi ipfas le^ones & pro* phetias, £t fi ^iquis cantor leflionem feu prophetiam fibi tangentem cantare non pofiet aliqua de caufk, tunc procu^ rabit, quod alius cantor pro eo ledio^ nem feu prophetiam cantet, & cantor, qui non reperietur praefens in fine primas prophetis Sabathi fandi, pun£bibitur in iuliis duobus.

Quotiescumque cantatur Mifia extra | Capellam, tam coram uno, vel pluribos 1 Cardinalibus ad votum R. D. Magiftri Capellae, vel collegii cantorum, duni ta* men extra Capellam decantetur, quicum- que cantorum non fuerit pr^efens in finc epiftolas, pundabitur in Carolenis duap bus, & perdet regalia ipfius Mifl&, fi ali« qua fuerint.

Nos Magiftri & cantores infrafcripti unanimiter prdemiflEi omnia acceptavimus» provifimus & iuravimus» ideo fubfcripfi* mus.

Itaeft.Ludovicus Epifcopus Aflif. Ma« gifter Capellae.

Sequuntur alia nomina & fubfcript M«A«ff-- 9r«Vf Kcrnrpfc

X*f**l^» dTreffUJ , Ktmtfi* vTefioot. AuTiif ^offui, retrfui, , ^ ^ __ ,

Tii /*«V iiTi 9-ufMi.T», T» h imufiaTet, tyof^if, ^Uu-fiei., ^a^ ^ Auyw^ it.

VI ot Ktu ^S-e^av tixw eiuTeu * rS x^y,

"Zeifutta uiv itr) ro e?Jyev , if e'|««, n tS h,vn^)t, tS r^tni, rS ma^, rS (*-A«-

?r«T««i, re K^trua , re iXa^ev , li, ra yi)t ^ofm)» rS ma»S , ^fu^petm n«i ij.

VI ot Ktu ^S-e^av tixw eiuTeu * rS x^y,

"Zeifutta uiv itr) ro e?Jyev , if e'|««, n tS h,vn^)t, tS r^tni, rS ma^, rS (*-A«-

?r«T««i, re K^trua , re iXa^ev , li, ra yi)t ^ofm)» rS ma»S , ^fu^petm n«i ij.

»T« 0w/*« «Vir, yr« )rr«v/*«, «^ T» -

Tab. N. XII. :Eriftaiuc ^aXruul Kenn- /** '^M*^ /3«yofd"/*«V» Aa-Ao»tT«9-«i' > ^*^**

3j;di» afr« n-ttctif xii*^*»l***e i^ evv$-iru f • » «wff&f» ye^ov, dfyev , kcu ^fo^t»-

ir«uj.j"«w«t 0*«^ xvfv iutivvn fjuti^ufee tS /««w« TrvivfMTec Ttva-ti^, iirra^onauf «-

K*x«C«'A»Jf; ^ 5rA« St fM^- honoratiffimel magnas in do^rinae copia

^p?( tuoreumv , ^ t/ Taxm t* ive/uwA 0»- y|f gj adquirere, fiquidem ea mihi dnbia pro-

Atw , f*ty« Jc^TOf tVi inhjfut^tl* *- jjjjj^ q^jg gHos quidam, de fignificatione

e««fl-« • AR;r«r«. ^y«f «r tic*j,» At|«K xf fiM i Sutfi^ tiis diftinear , ut neque aurem vellicent ad

»> rnf»irwfr^» ^'^**:.,^ '" ,^ vacandum fermoni. (vides enim me parare

retijr^j,^ «y*r«. ^ KMn*fu, tvf^os p^^feaionem) brevibus refpondere cogor.

«T«A%«£r ;«e «V,r« f*f "/Ti^^t "'^'fr?5 musenimoaofonosmuficajautpfalticas

J&rSt^ptVJrT^^u^r.xoW^ nem modulandi . proprioi^ quemdam

(r abuOve autem troparium eft, quod neqne

fi», furrSifixiu a»M lU)^ w^( iavri «i- ^^ tradum quendam pGillitur, uti tro-

9aq>tsifUM» iiffina « «^A*»' •» (ptui, TtttirwofuiTufuuiv, ftoria ccperunt Monachum quemdam,

vftfor i9-uU\it34na. MnAuSivi nMxi^cim ^fi' Biunt, nomine Romanum , poftea Melo-

oatur, quse per obedientiam Chriito pro- ^ Ipere ceffit , vream appellatus eft.

i^timifiki^wi. viAfog tpf vzrlBwa txfi» ifcure^t^ei^uy hymnus eft de miifiooe W» «MTwAjjr T«i» «MreWA«», on o x^t^ot apoftolorum agens, cum Chriftus poft mjns im»rfi* dyd^a^tf i^*^^f %k to» refurreaiooemad EvaogeUum aoDUotian- »^ n;/««c ^ W^xfiw*- ^•^'^o» ^« '*>9*tti^' quotidie canuntur, quo proptie dida

i^curo^%\»^ut> in dominicis diebos canon*

tur.

^*etrayemice¥, vMot t^i^ T^vet* eunittf ^eivrtiyeyucev eft hymnos matotinps,

tS •jrmiuvruui ^ «A^w» (p«ToV TrtfUxfih precationem fpiritualis ac verae lucis com-

i ^xi«vftM bencvole accipias, etiam atque etiain tc

.^.^'ji a s.^;.V^-.:r«„..;«*,^. ^^g^ Qpod fi nimis condfc lac diai

funt. noli mirari. Primum enim brevi- tate ufns fum, cum ad virum fcribcrem, qni ex parvis magna , ex pauds mnlta

»a.Tm» rit iv3-f»arw» ir tnt^ inri x^^> pus concedere mihi noluit Vaie, v» t£ in T^c vm^yittt T^uUHtSr ^ioiiB^ honoratiffime fecundum utrumquc homi- wtf i^ iMvot rvrniqi ^imu oem in Domino Chrifto lefu, noo **?"

aiffimae Trinitatis Theantropo. & ^***

ti> NwittCtey?. Iw rijf Tff ew irfeV i>f«e« fervatore noftro.

■ v Norimbergae, anno noftraB cmis Deo

d. 14. Mait

d TnV «nfv «r ^ ^ «A/}/v «-02^1« jumwAaCmv» «?rA ^'or S «» iSi^ 9rAc futS' i^

INDEX I. AUCTORUM,

aUI AB HIS SCRIPTORIBUS CITANTUR.

Numeri Romani indicant Tomum , Arabici paginam . «. columnam pri-

mam, b. fecundam.

^ttmmm ^mmmm ■ ■■ i ii I i iw— — — ■— ^— »*— i i , i. ■ ^ ■ ■ » ii nm ■ ■■ ———>—■—

W^MiaMVMMMnMi^nii.1^i«BMMMqaaH»aii»MI1BMWMI««H»MI1MMMaMMBMiCf1MMMMWMWMM»«MMWMMiMMMMMMMaMaMMMaa£M

Albikvs. I. 19. a.

Alypius. I. 19. au

Amb&osius (S.). !• t7s« >• 276. a. III. 197. a.

AvTONius de Bufna. lil. )4i. a.

Apuleius Madautenfis. L 29, b.

A&CHITAS IIL \^%. b.

Aristotbles 1L 288- b. )oo. a. )4i. a. 942. b.

)S4-^ )s8*a. )6tf.a. )68.b. }8)*a. IIL )2o,

a. )l3.b. ABI9TOXENU8 L I)). b. )i4. a. IL )8a. b. IIL

)4a. b. S. AvousTiNus. Lj9.b. X51. a. IIL gi* a. }))•

a. })8. a.

JDoETius. L )2. a. 75.b. io8.b. iiaa. iii.h. 114. b. 116. b. 125. b. i4).a. i9).a. 9o).ai 2)4. b. 242. b. )i4-b. )i8.a. ))9. b. 11. 84.^. 142. a. 14). b. 287* a. 29). a« )78« a. IILi.b. 80. b. loi. a. 2S4- b. )o8. a. )o9« a» }iOba. )ii. a. )47. b. )so. a.

Calcidius. IL 288. b.

Censoeinus. L is. b. 19. b. )i4h.

ClCBRO. L 2)4. b. 2)^. b.

Clbmbns presbyeer Alixandrhuu. I. if. a»

J)oNATVf. IL 241. b.

INDEX MATERIARUM.

EjHtvLm: Pythagoricus. IL itz. b, BvcLiDBs. L 19. a.

Cjavpbktius. i. if. a. 19.!).

GsisoN. in. )}4« b. n9* a* G&BG0EIU8 (S.) Papa. L 248. b. 279. a. a^tf. a. IL si* a. aio. b. as2* h. UL s. a. 197. a. )4> ^ U^-b. )SO.ai

INDEX n. MATERIARUM.

Nmneri Romani indicant Tomum 1 Arabid paginam » a* columnam pri-

mam, b. fecundam.

xVciubuluin, inftnmientQm moficam. L 24* a.

Solius tonos. L 17. b.

iBqnale qoidf l. 197. b.

Jlittus 2)fi fta qnare canatur ante Communio*

nem. 1. 60. b. Ahsumirus Canones & moduli in oSdo Divino.*

1. 2. nen vero apud Mooachos JBgyfH. ib. jUibda qoare cantetur ante Evangeliom. L 6o. b. Alterado io Moiica menfiirali qoid? III. 36^. b.

qootoplidter fiat £fr. AMB&osius(S.)inorem altemadm cantaodiin cbo-

ro apod Latinos indoxit L 60. a. /ogeli cantantes aoditi fimt quandoqoe in Ecde-

fiis. L 61. b. Antiphona qoid , & nnde fic didta. L 66. a. An*

tiphona» quK initiom habet de qoolibet tono,

& finem de altero , quomodo finienda. I. s- b. Apotome quid fit. L 244* ^ IH. )7$« b. qualiter

jnvenienda. L )2S. b. Item ex Tymphoniis.

IIL )7^ b. . . «.

AxiSTOXEKus muficus quibtts numeris fiogola To»

«achorda diftinzecki L m^ hi

Arithmetica quid fit. I. 19). b. Qiiomodo ex ea oriatur Harmonia. L 19). a. II. SS« MuGcat Geometriat ft Aftronomia per Arithmedcam oonftant L 19). b. Arithmetica Mufics cogoi- tioni neceifiiria eft. L i9S« a.

b. Arithmetica Mufics cogoi- tioni neceifiiria eft. L i9S« a.

Arfis quid? L 2i. b.

"AscLBPiADBs medicns per Mnficam phreneticulH fimitad reftituit L 19* a.

Aftronomia quid fit L 19). h.

Aothentus. vide Tonos. Protos. Deoteros. Trt* tos. Tetrardos.

D* rotondom fi:o molleminus eft regulare. IL^S* b. In qnonam cantu eo utendum. ib. b. & t). in eadem Nenma non ioogantor. ib* b. moUe ol omnino non habeas , qoomodo tempeiandsB fint neomae. tfc quare b. rotundum a modernis in monochordo fit additum. 11. 2)s* a. Eiua natura & proprietas. III. 91. a.

Bocdna inftrumentom muGcom* IL 389« b. Soc9 €»

I N O E X

CalaniDS inftraoientiiiii mulicusi. L zt^k» Canones & moduli in offirio Divino Alexandris*

L 2. non vero apud Monachos JEgypti. ib. Q9i)tica & modi muGci non runt pro Monachia. I. }• Cantiones quomodo per moraa conoordare opor-

teat 1. i8r b. Cantor in quo diHerat a Jttofigo« I. )8« b. &fiqq* 246. a. II. 22f.a. sn-a. IIL iSK I9^a. ;47- Cantorum varii gradus. III. )i6. ^ feqq* QuaB» nam obrervaredebeat Cantor. 1. 17). a. Oe adu & ufu rede cantandi quftdam regube. II. )6s« bu ^fiqq. Quid fit , reiftc cantarc, II. 16%. b. ft numeroTe. l. ig2. b. Cantorum veteranoriimf prsfertim Gallorum mos. I. 50. a. Ad quid at. tendere debeat cantor in inphoando • vel oom- ponendo cantu. II. 74« a* &yf9f« Qualiter ob {gnoranciam Cantorum Cantua ut depravatus. u. 249. b. ^ ,

Cantus quid Gt I. 21. b. III. U)* «• Quotuplez fit Cancuf. III. }41- h. Qpinam Cantus fint rci- gulares, quinam irregulares. II. 267. a. &feqq. flegulae ad Cantum ignotum addircendum. iL 44. b. &feqq. UL 21«. a. &feqq. Qu« fit v« principalis in qantu. IL 12. b. Ad quem bncm infticutus fit Cantus artificialiter regulatus. IL )6f. b. In inchoando vel componendo Canto ad quid attendi^debeat. U. 74. a. &feqq. Re- guIaB gejierales^de inceptione fi^u intonatiune Cantus. II. 154. b. & fiqq. In qoibus littcrte ft vocibus inceptio eiusdem cantos fieri poffit IL )S7- a« QP>B ^^ ^^^^ ^ convenientia du verfs inceptionis Cantus in diverfis vocibus. IL )99. a. Regul« deCantu componendo. II. 29). &fiqq. III. J^a. b. Qualiter per vocalcs Can- cus poflit pomponi. IL 19. & 20. 256. Quid in componendo Cantu obfervandum, IIL t)s*

a. &feqq. quae vitia ci^venda. IIL 2)8. a. Qpot inodis Sat prror in cantu. III. s)). a. & fiqq. Qpaliter Cantus pb ignorantlam Cahtorum fit depravatos. 11. 249* b.

Cantus ecclefiafticus. In ecdefia nihil canatur. nitt e& S. Scriptura , aut a prudentioribus traaata*

II. lof. a. S. Spripturae verba non immutentur, ib.h. nihilque contra ipGus fidem ponatur. 106.

b. &fiqq'

Cantus menrurabilis quid , & quotuplex. III. 8. a. b. )59. b. Qoasnam in eo. praecipue confideran- da ? ih. Qus & quot fint eius figurs & figna.

III. ). b. Qpaliter h« figurx ad invicem ordl- «eatur. III. 4» ^ ^^' Tempus. Notae.

nihilque contra ipGus fidem ponatur. 106.

b. &fiqq'

Cantus menrurabilis quid , & quotuplex. III. 8. a. b. )59. b. Qoasnam in eo. praecipue confideran- da ? ih. Qus & quot fint eius figurs & figna.

III. ). b. Qpaliter h« figurx ad invicem ordl- «eatur. III. 4» ^ ^^' Tempus. Notae.

Cantos natoralis feu muScos quid f n. )S9- ^ Quando eantus dicatur naturalis » qoando trana- pofitus vel cransformatus. IL )6f. a. Bx qaibaa partibos melodicis confiftat caotus natoralia. IL )4i. a. Qpot modis dicatur conronos A diffiw nus. ib* Secundum quam fpeciein motoa •nifi« dalicer regoletur. )4a. a.

Caprea Aszbonis Scholaftici. IL 198. b. &f^ quare illam ita oominaverit 199. b. Qpae w in ea commoditas. ib»

Caoda quid fit in Canto. IIL 229. b. Quid inJk cent caudc notis coniunds. IIL 124. &feqt

Ciiorda unde fic difta. L 2). b. A quo ercogita» tae fint chordae. ib.

Chorda (^Sonus). Chordarum notae muGcar. L iig. Chordac quam inter fe habeant proportionem. L 121. a. Earum nomina & interpretatio. L 240^ b. & fiqq* Qualiter in quindedm chordis oah nes conionantis reperiantur. 1. 242. a.^ In pria- cipaiium chbrdTarum operatione omnis vts k agnitio Troporum fita eft. IL i6|. a. QpsB cbor- dae fint principales,& qufc ipfiirum operationes.Ilr 164. a. 20). a. Cbordae quaelibet cuius (int Tio- pu IL 17 s* a. In quibus cetrachordis DoioscD* lusque Tro^ principales chordae conftent IL 176. a. Q}iot cbordae communes fint Aotfaenti- cis & PlagaObus , & quae propriae. IL 176. 9. Qpae Aodienticos & f lagales inclodant. ib. b. Quae fint principales in cantibus plagalibus. IL 20). b. Chordarum principalitas qualiter fit dircernenda. IL 204. a. b. In principio quatuer tantum chordae fuerunt in ufti « IIL )« r. Si qoomodo ft a quibus eorum numerus liierit au- dus. ib.

Cborus. Qjiombdo fit catftandom inchoro. L 22& &feqq. Vide Cantus ecdefiafticus. PlalmodiSi CiiaiSTUs hymnorum cantum fuo exemplo ooai* probavit. 1. 12. a. b.

Chromaticum genus modulandi in quo difterat sb Enarmonico ft Diatonioo. L 7$. a. & fiqq.

Cithara a quo inventa. L 2). a. IL )9i. a. Ifode fic appellata. I. 2). a. IL )9i. a. Eius Foroia. ik Cichararum diverfie fpecies. ib. In quo Citbsra diSerac a Pfalterio. ib. b. Cithara Davidis figo- ra Crucis Chnfti. I. 10. b. Clavis quid & quotuplex. IIL 120. a. )44« b. Qpa- nam fint claves & viceclaves tonorom fioaleSi IIL 220. a. Quot & quae fint initiales tononuB claves. IIL 222. a. & fiqq. Quasnam fint d^ ves difcretivae tonorum Auchentorom & plag» lium. III. 22 s. b. Qjiot quaevis Qlaviom habot mutaciones. tli. )46. b.

Cl ta

mAtbriarum.

CllTis qoale fit fignom. in. ao2. %

Cola quid fint in niufica..1. 159. b«

Cofflmenfiirale vel Connitmerale qoid ? h loo. h.

Cbmma quid fic in Mufica. L IS9* b. 11. ]ia. b. IIL |io. b. )7s. b. Qpaliter inveniendom» IIL ayob a. 277. a.

Coniunftiones in Mofica quid fint IIL 92. h, Quot & qoae fint coniundiones yocunu I. 22 (• b. III. 92. b. &feqq. In qoo genere Mufic«e quaelibet coninndtio confiRac III. 94. a.

h loo. h.

Cbmma quid fic in Mufica. L IS9* b. 11. ]ia. b. IIL |io. b. )7s. b. Qpaliter inveniendom» IIL ayob a. 277. a.

Coniunftiones in Mofica quid fint IIL 92. h, Quot & qoae fint coniundiones yocunu I. 22 (• b. III. 92. b. &feqq. In qoo genere Mufic«e quaelibet coninndtio confiRac III. 94. a.

Confiinantia quid? 1^^107. >• 2)7. a. ))}. b. II. ]82.a. III. II. a. gaa. )68.a. QuocfintCon- fonanti». L 25. a. 107. a. }))• b. U- 64. 6^, 174. a. )oo. a. )I7. b. ^(iqq. )82. a. IIL 11. b. 76. b. Qpae Gnc perfeds » quae imperfeAaB. IIL 260. a. )26. b.. 3SI. b. In quibus propor« tionibu8 confiflant L 25. b. 134. IL 179. z^ IIL 77. a. ^feqq. 8S- b. &feqq. 261. &feqq. Conlonantia onde oriatur. L 2)7. b. Quomodo a Pychagora inventas fint ConronanciaB. I. is« a. )f. a. 2)9. b. 11. 2|. 24* IIL 258« ^fiqq* )22.

a. Qiialiter omnes conronancias in quindecim chordis reperiancur. L 242. jsl Confooantiarum ordo. 1. 169. earum nomina ft genefis. L 242.

b. £x quot tonis yel femiconiis quaBlibeC con* ftet III. 26 s. & feqq* Qualicer Confonanciae indubicanter diiodicari poflint L {04. a. Earnm diverfs fpecies, L ns* ^ H* ^V 68* i74* a. ft propriecatea 11. )i9. b. Confonanciarum propor- tiones Arichroechicc demonftrantor. IL )o6. 8f

feqq. Earum fpecifica diftin b. Oavipis cichara figura Crucis Chrifti. 1. 10. bb

Delphtoorom natura ft defcriptlo. 11. ii%. a.

Deoteros (Aotfaencos). L 49. b. Eios varietates. L 46. y^ a. Qualicer in Authento Deotero ver« fiium fpiflicudo, raritas, celCcudo & profiindi« tas difcernatur. L ^7* a. Quare qnandoque fi* niacnr in acutis. UL 220. a. Vide: Tonus.

Deuterus (Piagalis). L 46« b. Eius varietates. L 4(L b. 48. a. b. ^4. a. Qpalicer in Plagis DeoCerl verfoOm fpiflicodo , raricas , celficudo & profon* dicas difcernacur. L 57. b. Vide: Tonus.

Diapafon qoidt L 17. a. 2$. a. i84« a. U. 6. b. 7. a. Unde dicaCor Diapafon. L 184. a. UL air. D. Qoomodo canator. L 184* b. Quare vocetor Symphonia. IL 7. b. Quot fint eios fpecies. Qualiter hae fpecies conftruancur. IL 58« Ea- rum ordo. IL i)i. b. 144. In quibus cbordis fpecies Dlapafon nacuralicer oonGftant iL 16 1. a. ^ fiqq. In quibns licceris & vocibos inci- piant, & terminencor. IL )i6. b. 1)4- b. )}6. a. Qpare fecondom qoosdam fint feptem (pecies« fecondum alios odto. ll. )4s. a. Qoare potios fint bis quacuor fpecies, qoam odo. 11. 219.8. Ex quibus fpeciebus DiaCeilaron & Diapence fingulae Diapafbn fpecies conftent IL 189* Quomodo ex lis Troporum difpoGcio oriacor. IL 162. b. In quibos fpeciebos Diapafon finj;oU Toni vel Modi decancencur. IL )4S. b. &fiqq. Qusnam fpedes defervianc Tonis Aochencis 61: Plagalibos. IL )47. b. Qualicer Diapafon Anthen- thorum incerfecet Diapafon Plagalium ad diftiii- guendas eorum voces proprias & cooimunes.

fl. J49- 1>- &fi9i'

Diapafon firaul & Diapence. L 17. a. 25. a.

Diapafon fimoi & Diateflaron. L 17. a. an Con. fonanciis fit adnometanda. L 167. b. ^ feqq. UL 86. b. 271. b. an confticuant confonandam perfoftam? ib. 17). a.

fl. J49- 1>- &fi9i'

Diapafon firaul & Diapence. L 17. a. 25. a.

Diapafon fimoi & Diateflaron. L 17. a. an Con. fonanciis fit adnometanda. L 167. b. ^ feqq. UL 86. b. 271. b. an confticuant confonandam perfoftam? ib. 17). a.

Diapente quid ? L 16. b. %^. a. i84* a. IL %. b. 6. a. 7. a. 'Unde dicatur Diapente. L 184. a. IIL 211. a. Quare vocetur fymphonia. IL 7, b. Etus compofitiones. L igf. & fiqq. Diapente compoficio prima & Diaceflaron Mcunda, icem Diapence fecunda & Diateflaron prima in qoo difierant L 191. a. Qpot Gnt fpecies Diapente. L 122. a. 127- b. )i). a. Earum ordo & pro- prietas. IL i;i. a. 142. &feqq. In qoibuschor- dis hae fpecies naturalicer confiftanc. U. 159. Qf feqq. In qoibus liccerii & vocibus incipiant & terminencur. IL }i^b. H^^- 1)6. b. Quorum cecrachordorum vocibus coniunais . geoei^entur. 11. H2. a« Quare a quibusdam defcendendo di- fponantur. IL 161. a. Qualicer Diapence fpectes formencor. IIL 97. &feqq. In qoo genere Mu- Eee I fic«

I N D £ X

icc confiftant. UL 99. Quomodo in Tonis po- ficae nominentar. UL 114. b. Prims rpeciei Dta- pente interruptio qualtter fiat , ft in quibus Tonis cadat proprie interrupta. Ul. 116. Quae fint Diapente Tpecies fbrmales. IL 20}. a. Dia- .pente & DiatefTaron fpeciet qu« fibi opponan« tur. IL 207. a. b. Qpaiiter hsBC oppofitio fpe* cierum fiat ad fimilrtudinem metricorum pedum. IL 207. b. Diapente cum femitonio , & Diapen* te cum tono Confonantiis non adnumerantur. IL 6. a. Diaphonia quid ? L 2i. b. )4. b. IL 21. a. 26). a. IIL 80. b. 2)9. b. Quotoplex. UL 2)9. b. Qua* re dida fit I}iaphonia. L 165. b. Diapboniae acu- tioris defcriptio per Diateflaron. L 166. a. per Diapentc. L 167. b. Diaphoniae praecepta & re- gulat. IL 21. a. 264. a. b. Ezempla. IL 22« &

Diafchifma quid ? IL ; i ). a. lU. } 10. b. ns* h.

Diaitema quid ? L 21. b. ^* h. 7). a. 159. b. Quot fint Diaftemata per fingulos Tropos. L 7). b. Diaftcmatum diverfitates. 1. 7). a. & proprieta* tes. L 74. a. b.

L 167. b. Diaphoniae praecepta & re- gulat. IL 21. a. 264. a. b. Ezempla. IL 22« &

Diafchifma quid ? IL ; i ). a. lU. } 10. b. ns* h.

Diaitema quid ? L 21. b. ^* h. 7). a. 159. b. Quot fint Diaftemata per fingulos Tropos. L 7). b. Diaftcmatum diverfitates. 1. 7). a. & proprieta* tes. L 74. a. b.

Diateflaron quld? L id. b. 2;. a. 184« a. U. 5. b. 7. a; Unde dicatur Diateflaron. L 184. a. IIL 311. a. Qpare vocetor fymphonia. IL7. b. In- ter fymphonias primaria eft. L {5. b. An fit confonantia perfedla. lU. ^^i.b. Eius compoG- tiones. L 188« &fil1* Diateflaron compofitio prima« & Diapente iecunda , item Dlapente pri- ma & Diateflaron fecunda in quo diflerant* L 191. a. Quot & quae fint fpecies Diateflaron. 1. 122. a. 127.8. )i). a. lL)is. a. UL9s.gr fiqq, Qualiter conftruantur. IL ^7. b. Quare a quibusdam defcendendo difponantur. IL 161. a. Harom fpecierom ordo & proprietas. U. 129. b. &fiqq* 140. Hfiqq* In quibos chordis natu- raliter confiilant. 11. 1^9. &fiqq* In quibus lit- teris & vocibos incipiant & terminentor. IL } 1 9. b. })}«a. ))6. b. Qualiter generentur per con- iundionem Tocom in propriis tetrachordis. IL 1)1. a. Qoomodo in Tonis pofitae noroinentur. UL iS4b. Qum fint fpecies fbrmales Diateifa- ron. IL 20). a. Diateflaron & Diapente fpecies quas fibi opponantor. U. 207. a. b. Qpaliter haec oppofitio fpecierum fiat ad fimilitudinem metri- corum pedum. IL 207. b. Diateifaron fimol & Diapafon an confonantiis fit adnumeranda. L 167, b. &fiqq. UI. 86. b. 371. b.

Diatonicum genus modulandi in quo differat ab Enarmonico & chromatico. L 75. a. &fiqq.

Diefi^ quid? L 21. b. }4. b. IL is. a. )I2. b. IIL 7)* b. )xo.a. )7S»b. Quot fint eius diilantiaer

L 64. a. Diefis Tetrartemoria. ib. Trltemoria. *. DieGs quando fumenda. U. 11. a. qoomodo mc- tiatur. ib. quomodo inveniatnr cx fyiophoniii.

lU. )7s- b.

DiSerentite modomm qoid fint U. 9. b. Qpomm- dam modorum difierentiae fuperfluae. IL z6z. cf fiqq. Vide: Tonos. . «,

Difcantos quid ? lU. 2. b. 178. h. Qpotnplcx. flL 2. b. Qjiinam & quot fint cuiusUbet difcantiit modi. UL ;. a. Quomodo Difcantas fiat. IIL la. a. Qpae fint eius fpecies. lU. 12. b. &JHl*

Disdiapafon. L 17. a: 21. b. 25« &• -- ,^

Diflbnantia quid? L 2J7. b. UL n. b. go. b- Qaot modis fiat L 17J. b. Undc oriantur diifonaii- tiac L 174. a. 175. b. &fiqq. Quot Gac earoa fpecies. UL 1 1. b. Quasnam auditui finc coui. paflibUes, qoa^ non. UL 80. b. Sub. &fi^*

Diftindio in cantu quid ? IL ^66. a. QpotDplcz. IL }67. a. Quare Diftindiones dicantur inaiores & minores. IL }68. a. Quae fit ratio & iieGe& tas diftinAionom in cantu naturali. IL )68. b. nde: Difierentiae.

Ditonus qoid ? U. s* b.

Divifio fimplex , compofita , interrupta. L S97. k Harum divifionum regulaa. L 298*

Dorius Tonus. 1. 17. b.

Duodenarii numeri potentia in confonacciia m» ficls. L 142. b.

a. Quae fit ratio & iieGe& tas diftinAionom in cantu naturali. IL )68. b. nde: Difierentiae.

Ditonus qoid ? U. s* b.

Divifio fimplex , compofita , interrupta. L S97. k Harum divifionum regulaa. L 298*

Dorius Tonus. 1. 17. b.

Duodenarii numeri potentia in confonacciia m» ficls. L 142. b.

Dopla proportio. L 25. a. UL 79. a. jog. b. iTS-^ qualiter in mufica menfiirali defignetur. ib. Ex quibus aliis proportionibus conftituatur. ib. j 7o.h. E% ea n^citur Diapafon. L 25. a. Quid proportio dopla fuperbipartiens. IIL 380. qoaUter In ffiifi- ca menfuraii defignetur. ib. cx quibus aliia pco- portionibus conftituatur. ib. J7). a.

Ilcmeles {voocs) UL J49. b.

Emmeles (voces) UL J49. o. ^ ^

Enarmonicum genus modulandi in quo diflerat a

Chromatico & Diatonico. L 7^. a. &fiqq- Epitritus numcrus (proportio) L 25. a. 237. k

lU. 78.b. appeUatur in Mofica Diateflaroru L 2^a. Epogdous oumerus (proporcio) L 2s. a. ajg. l>

IIL J09. a. Facit tonora L 3$. b. EsDKAS Scripturam facram reftituit IL 9a. t. Euphonia quid? Lax. b. }4« b. UL8 raeros, & difi:re-

tio. U. %i%. Lydios tonos. L xy. b.

Axaneries qootoplex fit. IL 266. a. }84. b.

Manns moficalis quid. U. 291. b. lU. 22. &feqi* )4). a. Qpot in ea fint voces , Utterae « & no- ue. 11. 292 a. Qoare tantum fint Tex notsc , & Teptero lltterse muficales. IL 295. b. Harom lic« terarom naiura. IIL ig. b. Qjiiare quibusdam licteris una folum vox, quibusdam du«, qoi» busdam vero cres voces fint adfi:riptae. IL ;2). Qpalicer in manu muficali difponantur notae ft fyllabsB. IIL 205. a. &feqq. QpaUter in ea du fponancur confi>nantiae fecundum coniundtiones vocuBu IL )x8.a. Ma^

1 N D E X

Itadiefit quidf L 19}. i. Qfm fint eiui dircipli-

tiK. iUd. JAatthias (S.) Apoftolut. Sermo de eo. IL iss.

JMedietas qoid T 1. 206. b. Qoas eius rpecies. ib.

Seconduoi quam medietatem fe habeant tono.

rum meofiirae. ibid. IHelodic ires ordiaes in tribus diftinAionibos

tcmporum. L 6. a. Hleloposia qoid ? 179.8« Eius (pecies..f£r. Qjiibns

modis h« fpecies inter Te diflentiant. L 80. a.

Melos quid f L 79. a. Aleli (alfi agnitio , & cor-

reAio. 11. la b. ittenfiira in Cantu quid 6t IIL 2. b. 100. a.

llll£acuaius inventor chordarum.' L a^' b. Qpo-

modo liram invenerit L 24. a. i^i. b. 11. J9i. b.

Eins inftrumentum tetrachordom. UL 274. Metrom in quo difierat aRhythma L 68. a. IHiootiflB alBs qum & quot? 1. 299. ^ fiqq. Modi muGci , & candca non fiiot pro Monachis..

Lj. Modi yocum , ex quibus Tropi agnofinintur , quot

fint, & quL n. 172. a. b. 178. a. b. Modulatio quid ? 1. 79. a. Qpomodo componen-

da. IL 14. b. &feqq. Modolandi tria genera in qoo inter fe difierant

L 75. a. & feqq. Quid fit bene modularL 1.

172. a. b. 178. a. b. Modulatio quid ? 1. 79. a. Qpomodo componen-

da. IL 14. b. &feqq. Modolandi tria genera in qoo inter fe difierant

L 75. a. & feqq. Quid fit bene modularL 1.

171. a. Moduli ft Canones Alixandrim to officio Divloo.

L 2. non vero apud Mobachos JEgyfti. ib.

Modus (Tonus, Tropus) qoid fit L 26. a. )9. b. 257. b. Qpot fint modL IL )9. a. Unde digno- fi»tQr Modorum diverfitas. L sgo. a. gf fiqq. 2S7- b. 2^9. &feqq. Modi abufive nominan- tur Toni iuzta Guxdonem ; IL 10. b. non ta- men omnino abofive recundum loannem Cox» TONiUM. IL 241. b. Modorum diftindiones, fi^u diffierentis. IL 9. b. 39. a. 262. a. Harom difie- rentiarum proprietates. 11. 39. b. Qoorumdam modorum difierenti» fiiperfluae. IL 262. &feqq. Fide: Tonus.

Modus cantandi « feu difi:antandi quid , & quotu* plez? UL 184 b. &fiqq'

Modos in Mofica menlorabili quid? IIL )6o. a. Quotuplez f ib. b. Modus , Tempus , ft Pro- latio in quo diflfer.nt ib. ;6i. a.

MoTiBS Canticorum fiicrorum primus aufior. L 10. a.

Monacbi cum compunAione cordis preces Deo o& fiBrant L }• Modi mufici & cantica non fiint

£ro monadiis, ik Monacho qoa mente pfidp sndom. L4«

L 2S).a. 114. &feqj' J26. &feqq. lL4«b. & fiqq. 7.1 b. &feqq. 166. Fig. B.v i84*

Monochordum qoid 9 L a^ 2. a. fi. jgi.K Dnii dicatur Monodiordom.lL 2;6.b. }8i* b. UL }4V a. Eins figora, IL 166. a. ft ortgo. IL i8l* IH- Ipofitio notarom in monochordo. IL 4. k In» terpretatio grxcorum vocabolorum, qitibos do. tse monochordi ab anttquis defignantor. IL 246. &fiqq* Monochordi ufiis , L 252. K ft oti* litas. u. 2)4. b. Monochordi varisB menfiirz.

J26. & feqq. 144- a. 46. a. 179- 222. a. 2|6. a. IIL 252.'6. &feqq. 278. &feqq. Aiia menfina monochordi per proportiones harmonicas. Vi 221. b. Monochbrdi divifio in diatonico geoe> rc L 122. a. }i}«a. Eiusdimenfio in genere diatonico , chromatico , ft enamionio. L ssi. h.&feqq. %OA.&feqq. i^t. & fiqq. Alic divifiones in conlbnantlas. L 254, a. & feqq» 265. &feqq. Divifio Monochordi in tecrachov. da. U. 186. b. Cor in tetrachorda dividatai; IL 200. b. ))o. a. Qnare non dividatnr in te- trachorda penitos coniunfta, vel penitiis dis- iunda. IL 201. a. Quare non fit divifiiminTo- chorda, vel fentachorda. IL );o. a. Mooo- chordum quare non ultra quadruplnm elteDch- tur , vel infira rerquiterthim co^rdetor. IL tsf. a. Qpare una Diapafi>n non Ct contentnia. IL 200. a. 927. b. Cor in eo non fint tres.Dis- pafijOL 11. 20o« a«

Monochordi figora quadripartita cuius fit utifita- tis. IL 197. a. In quonam fit vitiofiu IL 198^ Qpid bene , ft quid male explicet IL 199. s. QusB fit caufii contrarietatts inter Monochordom ft quadripardtam figuram. U. 199. b.

Motus moficos quot modis fiat IL }8«2. 26}. k Qui tnotus fint integrL IL iS. z. Sine mots non iit Sonns. 11. 290. a.

Moltiplex proportio quid ? IIL 286. a. }7o. s. Qu« eius fpecies. IIL 286. a. 288- b. Qpid Multiplex fiiperparticularis , ft Multiplex bfCh partiens. iU. )7o. a.

26}. k Qui tnotus fint integrL IL iS. z. Sine mots non iit Sonns. 11. 290. a.

Moltiplex proportio quid ? IIL 286. a. }7o. s. Qu« eius fpecies. IIL 286. a. 288- b. Qpid Multiplex fiiperparticularis , ft Multiplex bfCh partiens. iU. )7o. a.

Multiplicatio , & eius regulsB. L 297. a.

Mufii inftrumentum muficum. IL 2}]. b.

Muffie onde fio appellatte. L 20. a.

Mufica quid? L 16. a. 20. a. 26. joub. 1)7. a. 19). h. IL 288. ^ )7^ ^ UL 67. a. 19}. a. )}}. a. Quotuplex? L 16. a. 21. a. )2. a. IL 288. b. }76. b. lil. 67. h. 199. a. ])).a.h. Mufica unde fiimrerit prindpium. L if . a. A quo fit inventa. L 20. a. )i. a. IL 2)). b. ] iu h. UL 19). b. )22. a. i4o.tL&feqq. IJ ide dicatur Mufica- L 20. a. 2)6. b. IL 2)|. b. 76. a lU. 67. a. 19}» «• S8s*h. )2».a. )) «1

MATERIARUM.

Qaomodo qiiii ad Maficae artis diTciplinam (e pxsparare debeat IL 4* >• sjs- a. Qpoc fint modi docendi , ft difcendi Mjjficam. II. 389* a. Qpare MuGck ards regnlaB plns fint diflblatae, qoam omniam aliarom artiaoL II. ix. a. Unde eias natura maxime dignofcatar. II. i^g. a. Cir- ca quas fpecies fonorom verfetur. II. 389* a. MuGcsB laos. I. ao. b. ^fiqq. III. )2o. b. %%%. a. Quomodo Muuca per omnes aftus vitac no* ftrae difibndator. I. x^. b. In ipfa religione per- mixta eft. 1. 16. a. Sine Mufica noUa difdplina potell efle perfefia. L 20. b. IL no* b. Mufica omnibus hominibus eft coniundta. L 2)$. a. Per eam hominum mores cognofcuntur. itid. Ineft etiam creatnris irrationabilibos. L 2)6. a. Mufica comparatur Bcclefis. III. 241. & fiqq. Qpo in honore fit habita apud Grascos. IIL ;)4. a. apud Hebrasos. IIL n4« b. )}7.b. & Chri- ftianos. IIL )37« b-

Muficse ofus. L 20. a. b. Quinam ea primitus ufi fint in Ecciefia. IL 252. b. IIL 197. a. Qpanta fit Muficae utilitas. L 19. a. IL 2)2. b. i*jo. a. )?)• a- &fi91* )92- 1>. IIL 66. b. 19^. a. )n«b. Quam utilitatem reipubiicac aiferat Mufi^ III. )}6. b. Mofics virtus & efieAus. 1. 18« b. 20. b. 2)s*b. IL 14. a. 2^2. a. 370.8. nh^&fin* 392. b. IIL )2o. a/ ))4.a. ))8«b. MuGcaquot fyraphoniis confteL I. )5.b. (Vidi: Confonan- tia.) Quibos conftet proportionibos'. I. 6). ( Vi' de: Proportio.) Quare quadrupla proportio MuGcaB magis conveniat, quam alia. IL 126. a. b. MuGca cum nnmero mazimam habet concor- diam. L j^. a. Qaomodo de Aiithmetica pro- ccdat. II. f f.

Mufica artifidalis. L 2)6. b.

Mofica coeleftis. L 2))« b. &fiqq. IL }77. b.

Mufica harmonica. L 21. a. &fiqq* ))« h. &fiqq^ IIL 67. b.

Hufica humana. L }2. h. 2)5. a. IL )77.a. Eius partes. I. ) )« b.

Mufica inftrumentalis. IL )77.b. &fiqq^

Mufica metrica. I. ))• Ix )5« b. Qoare a Mofica fegreganda. L }4. a.

Mufica mondana. L )2.a. b. fL )7 fica menforata. 111. 1)4« a. Qpomodo fignari debeat IIL i)f. b.

Mofica menfarata. Vide: Cantns menfurabilis.

Sc&XPi:0U8 VST. pi MUSXCA. P. IIL

Moficos In qoo difcemator a Caotort I )8. h. C^

fiqq. 246.0. IL 22^ a. 2)2. b. IIL I8I. x9S«a.

Mofica menfarata. Vide: Cantns menfurabilis.

Sc&XPi:0U8 VST. pi MUSXCA. P. IIL

Moficos In qoo difcemator a Caotort I )8. h. C^

fiqq. 246.0. IL 22^ a. 2)2. b. IIL I8I. x9S«a.

}47* Quia reAe dicendus fit Muficus. IL 140.

a. Moficus quae praecipue advertere debeat I*

104. a. Mutacio in canto quid fit, & obi fiat IIL 90.

}4S* a. Quotuplex fit mutatio. IIL )4tf. a. Quaa

requirantur ad motationem. ib» Q^ot motatio*

nes habeat qoisqoe clavium. ib. b.

JNatura feu Proprietas in cantu quid fit IIL 91. &

Neumae muficae quot modis fiant IL 2^9. b. Qpot modis fiant irregolares & vitiofae. IL 260. b. Neamat a Gvidone invent» qoid otilitatis a& ferant IL 2^7. b. &fiqq. Neumarum & Sono« rum multiplex varietas. 11. 17. ig.

Nolarum fea Tintinnabulorum organicorum poa- dera. IL 277. b. 282. a. 28{. a. &fiqq.

Nonaneane , Noeane &c. quid fignificent L 42. a.b.

NotSB muficae chordarum feu Sonorum qoae fint L ixg. IL 4* a. IIL 201. a. &fiqq. Qaot fint notae moGcae. II. 4. a. Cur tantum Gnt feptenu IL 6.b. 2)9. Ad quam utilitatem Gnt repertse. I. fi7.a. &fiqq. IIL 201. a. Earum difpofitio in Monochordo. IL 4. b. Notae qualiter tempo« re muGco menfurentur. IIL 140. b. gT fiqq* 145. b. &ffiqq. 172. a. 17). a. &fiqq* Qoa- liter fint figurandft fecundum tempus muficum. IIL 14). b. &fiqq. 146. b. &fiqq. Quae notaet & qoomodo poffint ligarl UL 179. a. &fiqq» Qps, & qaomodo plicari^ debeaot IIL igt. a. &fiqq.

Numeri mofici quomodo qoaerendL L 24. b. No* merorom harmonicorum variae dlfpofitiones ft comparationes. L )s. b. ^fiqq- las* b. ^fiqq* Nomeri cubici feu harmonici qualiter oAo mo* dorum fpecies fadant difierre. 1. 128. b. No» meri qoincopliciter bia Diapafon oftendentefb I. )i6. &fiqq.

Numeros quid? IIL )68. b. qaotoplez. ib. Qoid Nomeros Parf ib. qaae eios fpecies. f^. )69. a. Quid Impar? ib. )68. b. qoae eius fpecies? ib. )69. a.

Nomeras omnia triplia ratione difcemitor. L 80. a. Nomeri feptem genera explicantur. L 81» &fiqq* Nomerus vel per fe, vel relative fpe» Sari poteft. L 197. b. Numeri qm' fint aequalet. IL )oi. a. quinam inaEquales. ib. b. Quinam fint oommenforabiles & incommenfurabiles. IL 304. a. In qoibusnam proportionibus fint com- menfprabiles. L aox. a. h» 005. a. b. Numero*. Fff tQIH

I N D B X

mni, qni ab aliif metiufstor, proportlo. I. 127.

b. iS feqq. Noii qotlibct nomeri ad reipfos font

convenientes. I. 20». b. Qpsnam Gc pars ali-

quQCa numeri , III. 287- a. qux aliquanta. III.

288* a« Nomeri molciplices qoalem com Toper.

particularibos habeant cognationem , ft qoaliter

ex iliis componantor. I. 201. b. & fiqq» Nu-

meri duodenarii potentia in conronantiis mufi-

cis. 1. 142. b. Numeri qoaternarii perreftio. 11.

66. In nomero ternario omnis perfeAio qoie-

11.

66. In nomero ternario omnis perfeAio qoie-

rdt. Ili. 292. b« Numerus duplaris. L 2$. a« III. joB. b. Bx eo

nafcicar Diapafon. L 2s* a. Nomerus Epitritos. L 2^ a. 2)7. b. IIL )og. a.

Ex eo oritur DiateiTaroo. L 2^. a. Numerus Epogdous. L 2^. a. 2)8* a. IIL )09r a.

Facit tonum. I. 29* b. Nomeros Hemiolius. L 2f. a. 2)7. b. IIL }o8. t.

Vocatur in muGca Diapente. L 29. a. Numerus quadruplaris. I. 2^. a. IIL 308. b. Facit

bis DiapaTon. L 2^. a. Numeros Triplaris. L 2^ a. IIL }o8. h. Dicioir

in MuGca Diapafon & Diapeote L 25. a.

Oehetus qoid fit » & qoot modis fieri poflit IIL

14. b. Ofiertoria qoare cantentor. L 60, b« Oificium de S. Uoaluco. IL 117. &fiqq* Ogdons Teu Epogdous numerus. L 2s> a* Ex eo

oritur tonus in Mufica. ib. b. Orationis frudkos uberior fic ex LedUone (acra. L

14. a. b. Organica mnfica ouid? L 22. a. yfiqq* Organicarum fiftularum varisB menrore. I. loi.

147- b. &fiqq' joj. a. jai. &fiqq. jag. &

fiqq. IL 222. &feqq> 177- &fi91^ , Organiftrum qoomodo conftroendum. I. |o). a.

Organiftri menfiira. IL 286. b. Organum quid ? L 22. b. IL )88* b. Qoomodo

Organum iam altiora, iam fiibmiffiora loca po-

ut L 170. &fiqq*

Palma muGcaiis. Vide: Manus.

Pak Deos paftoralis inventor Pandoiii L 2). 1.

IL 190. a. Pandoriom inftnimentum muGcum. IL )9o.b. B-

ius ufiis. 11. )9a b. A quo inventum. L 2). su

II. }9o. a. Parapteres toni qoioam fiat L 149- a* Qpare ita

vocentur. ib. Pars aliqoota nomer} qusB fit UL 287« >« Q.o»

aliquanta. IIL agS- ••

Partfcote qoid fini m flltttca l r us aliis proportionibus conftituantor. IIL no. a. &fiqq. Ex quibus vero Oopla foper- bipartiens? ni 3* Propordo fesqoiodava qoo- modo ex comparatis (esquialteris & fesqoitertna nafcatur. 1. 204. b. Proportiones tantum (esqoi- alterse & lesquitertiae cum duplis ft qaadroptis font commenfuratss ; I. 20^. a. non autem rdi- quHB fuperparticuiares. ib. b. Qpaenam prop • Quomodo Sonns ibr- mari poflit lU. 69. a. Qpot & qoo fint ioftro- menta Soni moficL U. 2)4. a. Vide: Vok.

Superbipartiens proportio. IIL jgo. qoaiiter io Mufica menrurali defignetur. ib.

Superparticularis proportio. IIL 287. a. 170. a. Quas fint cius fpecies. ib. b. Superpardcolares proportiones aliquando fymphoniam canere pA funt ib. n^* b. An in fuperparticuIaribQf pro- portionibus fit aliquod medium. ib. na. a.

Superpartiens proportio. IIL 288- a. iJo.a» Qpm fint eius fpecies. ib.

Syliaba mpfica qqid ? L z^6. b. Quot modia fiat L 276. b. fgfiqq.

Syllabs Vt^ Re^ Mi &o. unde defomtat U. 2|2. a. In quem finem inventar. lU. 202. a. &fifq. Quare tantum fint fex. lU. 20^ a. & fiqq.

SMiare illis fyllabis podns, qoam altis, now enominentur. UL 20). b. &fiqq.

ib.

Syliaba mpfica qqid ? L z^6. b. Quot modia fiat L 276. b. fgfiqq.

Syllabs Vt^ Re^ Mi &o. unde defomtat U. 2|2. a. In quem finem inventar. lU. 202. a. &fifq. Quare tantum fint fex. lU. 20^ a. & fiqq.

SMiare illis fyllabis podns, qoam altis, now enominentur. UL 20). b. &fiqq.

Syrophonia quid? L i5. b. 21. b. J4. a. j?.h. 160. a. 184. a. Ul. gt. a. 144. a. Qpotuplei fit Symphonia. L 16. b. 2$. b. 184. a. Sympho- niae comparantur quinque Zonis CaAi. I. 141. a. 142, a. Quot & qu« fint Symphonis fimpiices. 1. 160. &fiqq. Quomodo er iUis aliae compo- naptur. I. 162. &Jeqq. Earum proprietates. L i6^a. Symphpms arithmeticis rationibus ex- plicantur. L 194. & fiqq. Unde cognofcator» cui proportioni quclibet Symphonia Gt depo' tanda, L 20^ &fiqq. Vide: Confonantia.

Symphonia inftrumeotum muGcoo). L 24. b. 1 390. b.

Syftema quid ? I. 74. b. 159. b. iga. b. G « fint Syltcoiata perfeda. 1. 74. b.

M A T C R I A R tr M.

1 aAu8 itkMufiGa menrarabili quid Gt? UL jtf2. a. Qpsenam eius figna. ibid.

Tempuf quid fit in Cantu menfiirabill 111. 2. h, i}7. b. i}8. b. }6o.b. Qjiotupiex fit Tempus muficum. 111. 1)8« a. 140. a. )di. a. Qpaliter Tempore mufico notae menfureotur. Ul. 140. b» &feqq. In quot partea principales dividatur TempoB muGcum. 111. 146. a« &j€qq. In quot partes fecondarias. UL 149. a« Quomodo Tem- pus muCcum perfedtum notis applicetur fecun- dum dtvifionem ipfius in partes fuas. UL i4S* b. & fiqq* Qpid fit Tempns imperfeAum. UL 170. D. Tempus perfedtum & imperfeAum quomodo eflentialiter opponantur. lU. 171. b. Quantum Tempus imperfeiftum deficiat a per. feAo« UL 172. a. Quomodo Tempus imperfe* dum applicetur ad notas fecundum totalitatem fuam & multiplicationem ; IIL 172. a. quomodo fecondum ipfios divifionem. lU. 17). a. &fiqq. In quot partes principales Tempns imperfeiftum dividatur 9 lU. 17). a. in quot partes fecunda- rias. lU. 179. a. Quae fit dif&rentia cantandi de Tempore imperfeAo inter Gafficos & Itali" cot^ & qutnam rationabilius cantent UL 17$. h. &feqq.

Tenor in cantu quid fit. UL 829. a. in quo dif- ferat a Tropo. ibid.

Ternarius numerus. In eo omnis perfedio quie- fcit IIL 292. b.

lU. 179. a. Quae fit dif&rentia cantandi de Tempore imperfeAo inter Gafficos & Itali" cot^ & qutnam rationabilius cantent UL 17$. h. &feqq.

Tenor in cantu quid fit. UL 829. a. in quo dif- ferat a Tropo. ibid.

Ternarius numerus. In eo omnis perfedio quie- fcit IIL 292. b.

Tetrachordum quid? L 67. a. 75. a. 77. b. iii. a. IL 186. b. Quot fint Tetrachorda. L 77. a. bb 97. 3n«^ U- iS^* b. Qualiter eorum nume- fus paulatim fit audlus. 11. 297. Tetrachordo- rum nomina unde fint defiimca. L 114. b. IL 1^5. b. QuaUter Tetrachorda difponantur. L III. b. iis. & feqq^ Eorum difpofitio iuxta BoETiuM. L ixi. b. Tetrachordom Synemme* non, L II}. 116. a. fepe permifixtur cum Te* trachordo Diezeugmenon , L ii). a. praecipue in Authentu Trito, & eius PiagaU. L 114. a. Tetrachordum finaUum unde ita dicatur, L 15). b. Quomodo congruat Salvatoris Paffioni ft Ittorti. U. 206. a. Quare tantum unom Tetnu chordum fit fub Finaltbus, & duo fupra. L 19). b. 182. b. Tetrachorda in Monochordo aliter fiunt fecundum menfuram , aUter fecondum Tro» pornm inftitutionero. U. ^ 7. a. Tetrachordorum diSSerenti» & proprietates. IL 15^. b. 205. b. 206. b. Eorom difierentia & oppofitio fecundum inceptiooem ft terminationem confonantiarom lonalium. IL })7. a. Tetritcbordom gffavium qua-

re vocetor PrincipMk. IL i;tf. b. QinUtef ex eo csetera narcantur. U. 1^7. b. 188. a. Qpc modp myftice pertineat ad homanitatem ChriftL 11. 209. b. Ex qoibus tom's Tetrachorda con« . ftent U. 187« a, In qoot vocibus contineantun IL 294* a. Tetrachorda Hypatm f Mefon « Die- zeugmeuoH^ & Hyperboleon 10 quo difierant a regularibus. U. 187. b. In quo differant Tetra* chorda afcendentia & defcendentia. IL aoi. b. Tetrachordum fuperiornm quaUter fignificet Chri« fti Eefnrredtionem , & Tetrachordum excellen- tium eius Afcenfionem. li. 206. a. QusBnam Te* trachorda fibi Gnt oppouta. IL 207. a. Vide : Quadrichordum.

Tettaphonia quid, ft qootuplex ? lU. 240. b.

Tetrardus (Auchentus). L 50. b. Eius differentiaB. L fo. b. &feqq. 54. a. Qualiter in eo verfuum fpiflitudo , raritat , celfitudo & profunditas dU fcematur. L %%. b. Fide: Tonus.

Tetrardus (Plagalis). L 52. b. Eius diilerendap.

I. ^2. b. 54« b. QuaUter in eo verfuum fpi(G« tudo, raricas, celfitodo & profunditas difoer« natur. L 59. a. Vide: Tonus.

Thefis quid 1 1. 22. a.

Tibias ubi excogitatse. L 22. b. Unde fic appeUa-

tse. L 22. b. IL 389« b. Earum ufus. IL {90. a. Tintinnabulum inftrumentum muficum. L 24. b«

II. )92. a. Tintinnabulorom organicorum poiu dera. IL 277. b. 282.a. 285. &feqq.

L 59. a. Vide: Tonus.

Thefis quid 1 1. 22. a.

Tibias ubi excogitatse. L 22. b. Unde fic appeUa-

tse. L 22. b. IL 389« b. Earum ufus. IL {90. a. Tintinnabulum inftrumentum muficum. L 24. b«

II. )92. a. Tintinnabulorom organicorum poiu dera. IL 277. b. 282.a. 285. &feqq.

Tonus (Phthongos) qoid? L 64. a. 77. a. 108. b. U. ^. b. 7. b. lU. 70. a. 210. b. J09. b. Unde dicatur Tonus. IIL 70. a. ns* «• Eius variie denominationes. lU. 70. b. In quo Tonus diflfe. rat a Sono. 1. 64. b. Tonus naturalis Muficat, & tonus artificialis in quo difierant L 2}2. a. Tonus divifibilis eft in aliquas partes; IL )io. a. non tamen in duas partes «qoalest L 2^. b. 2)8. a. )4?- b. IL )u.b. UL26).a. jo^. a. )7f. a. bene vero in inaequales. IL jia. a. Quot & quaenam fint partes TonL UL 72. b. ^09. a. &feqq. Qpst fint partes minutiffimflc, in quas Tonos dividitur. U. )i2. b. lU. )7{. a. Qus fit vera conftitutio & quantitas TonL IL ji} a. In quibus numetis , ft in quanam proportione con- ftitutns fit Tonus. UL 70. b. 75. a. Tonos com Semitonio qualiter continuandus in numeris. L 329. b. Quomodo cootinuandi fint duo toni. 1. )2tf. a. Qualfter Tonus formetur in parte gravi & acum. IIL 27 ^. a. Tonos quomodo in- veniatur ex Symphoniis.' ib. )75. a.

Tonus (Tropos, Modus) qoid? L 17. a. 26. a. )9.b. ^S7h. lLi)a. a- )j8. a. IIL217. a. F"J 354.

I N D E X

}H* b. Qpot fioe Toni. 1. 17. a. 36. «• }9.b. ss8-b. ns- b. IL68. b. i)2.a. UL loi. tu ^c^. Qpare antiqoi Maficc DoAorei qoatiior cantum Tonol ftatuerint UL 917. a. Qpate hi quatuor in oAo fint di?ifi. IL i3.b. tj.a. i)d.

a. 24d. a. b. lU. aig. b. Hkc divifio antiqua iam eft; IL 191. b. in ea tamen naturales re- gul« non funt obrerratK. IL 191. k Quare quidam duodecinfl Tonos ftatuant IL 7). a. Quo- modo Toni deponantur in finaUbus propter di^ verfos acclBntus. L 6. b. Qps circa Tonum ne* ceflario confideranda fint IL ))8* & fiqi* (^senam iint o Quare quatuor eonim f o« centur Autheniici, L 26. b. 39. b. IL iH« b. reUqui vero quatuor PlagiL L 27. b. 40^ a. Au- thenti quasnam habeant proprietates. IL 2 Toni non folum propter afcenfum & delcenfum font diiudicandi. liL lo^ a. 11 8« Singulorum tonorum formulae. L 259. &fiqq' Eorum dif- ferentiK. L 124. b. IL 76. b. 79. &fiqq. 262. a. 26S*h.&fiqq. Quorumdam Tonorum difie- rentic fuperfluae. U. 262. &fiqq. Toni quas- nam habeant finales. L 119. a. is^ b. ))^- >• U. }n«3- Quare Tonorum finales conflitutie fint D. E.T. G. !L js8. a. ^fiqq. Quapnam iint finales Tonorum claves ^ viceclaves. UL 220. a.' Quot & qna; finr eornm claves initia- les. UL 222. a. ^ fiqq. In quibus lUteris qui- libet Tonus incipi & terminari pofiit L 119. b. 120. &fiqq* IL 17;. a. UL 103. ^ 114. Re- gul» generales de infonatione feu inceptione Cantus. IL {94. b. &Jiqq. Quinam fint Toni medii & communes. II. 72, a. &fiqq. Authen- ti , Plagales & communes unde poffint difcernu IL 196. Qoinam Toni dicantor Pturaftanu L

149. a. Qpinam fint indtfierentet. IL_ 74* a. 1)7« b. Qpinam inegulares. U. 77. a.

IL {94. b. &Jiqq. Quinam fint Toni medii & communes. II. 72, a. &fiqq. Authen- ti , Plagales & communes unde poffint difcernu IL 196. Qoinam Toni dicantor Pturaftanu L

149. a. Qpinam fint indtfierentet. IL_ 74* a. 1)7« b. Qpinam inegulares. U. 77. a.

dicantar perfefti , imperfeAi « pliisqiiaiiiperfcdi« mixti t vd commixti. lU. loi. b. fffiqq* In Tonis Semitonii pofitio fedulo eft attendenda. IL 78* &• & fiqq^ Tonorum difcrepantia ex pofi.- tione SeinitonU oritor. L 211. a. ^fiqq* IL 78. b. Qpa ratione quilibet Tonus in aUam fpeciem migret L 179. a. &fi^q* Quasnam nomcroniai proportlones odo Tom contineant L 129. • 141. 14). -147. Qoales principales litteras ft con. fonantiarom fpecies quisque Tonus contineac. L 122. a. 127.3. )i?«b. U. 1)2. b. yfiqq. |4S* b. &fiqq. Qua; Tohorom fint Utter« iDitialcBl lU. |$s* b. qux fioales? ib. & qoot ib. )s6. QusB eoeum mediae litterae. IL i}5. Qpcnaai Tetrachorda occopent Toni. L 124. b.' IL 1)9. a. Qualiter Toni fi^rmentur per fpecies Confonm. tiarum. IIL io|. «114. Qnando cantandl per 6. rotundum^ vel t]. quadrum. ib. Ofto Tooi imipintur motus coeleftes. L 40. Vide : Mod«» Tropus. Protus. Deuterus. Tritus. Tetrardus.

Traiftus in Mufica menfuraii quid? IIL |6). «. quotuplei. ib. Quid TraAus paufarum. ibid. Quid TraAus notarum ? ibid. b.

Tranfitus modulantium quid fit, & quot modta fiat l 78. b.

Triphonia quid , & quotuplex. UL 240. a,

Triplaris numerus (Proportio). I. 25. a. IIL 79. a. )o8. b. Ex eo oritor Diapafon & Diapentc L 2S. a.

Tripla proportio ez quibus aliis proportionibos conftituatur? lU. )7o> b. quaUter in Mnlfea menfurali defignetur. ib. ^?t. a.

Tritos (Authentus). 1. 48. b. &fiqq. Eios difio. rentiae. L 49. a. S4* &• Qualiter in eo rerfiiom fpiflitudo, raritas, celfitudd & profonditas di- fcernatur. L s8* ^ Quare quandoque fiDiatni in acutis. UL 220. a. Vide : Tonoa.

Tritus (Plagalis). I. 49. b. &fiqq. Eius difiereo- tiac. L 49. b..&fiqq, 54. a. Qualiter in eo vei- fuum fpiifitudo , raritas , celfitudo & profiudi- tas difcernatur. L s8 a. Vide: Tonos.

Tropus in cantu quid? III. 22g. a. Tropus & T^ nor in quo difterant UL 229. a.

Tropus (Tonus, Modus) quid fit IL i)2. a. Qpot fint Ttopl L 66. b. IL x)2. a. Quare dicantur Trapi^ L 126. b. qoarc ToMi feu Aforf/. ibid. Eorom nomina & origo. L 66. b. Qpsenam t inter Tropos concordia. ib. Qpomodo fin' ^ miles & diflimiles. IL 177. a. Quasnam hi . ant propriet^tes. 11. 268. b. &fiqq. Eomm - choatiOi finisy diiferentiaB ft loca tam in ki .

MATERIARUM.

Aornif , qoam diamts^ L 129. - t^u Qaaliter Tropi per elevatioiiem & depoftdoneffl ▼arii conftruanttir. U. 178. a. Singulorum Troporom dirpofitio. IL I)S. &feqq. 164. ^ feqq. Quo- inodo Tropi dirponantur per DiateflTaron & Dia- pente. IL 144. 147. OAo Troporum conftitotio ufiialis. IL 19S. ^feqq. Eorum fedes & roetas. ^U. i7s b. Qpid fint Troporum circutL IL 17^« b. Refragatio Troporum. IL 177. b. Viie: To- nua.

Tuba a quibot inventa. L %t. b. 11« )89.a. Eios iifas. f^.

IL 144. 147. OAo Troporum conftitotio ufiialis. IL 19S. ^feqq. Eorum fedes & roetas. ^U. i7s b. Qpid fint Troporum circutL IL 17^« b. Refragatio Troporum. IL 177. b. Viie: To- nua.

Tuba a quibot inventa. L %t. b. 11« )89.a. Eios iifas. f^.

Tubal inventor MuGcc L 20. a. IL nuh. ttem Cithars ft PraiteriL 1. 2). a.*

Toffis. Apoziroa ad fedandam Toflim. IL 278* b.

Tympanom inftromentum mn&cum. L 24« a. IL j9o.b.

U. V.

UoALKicus (S.). Oi&cium de eo. IL 117. ^feqq.

Yerfus. In verfibus nofturnalium refponforiorum potius confervandas eft fenfus, quam modula- tio. L 47. Verfus pfaimi quando. in medio ele- vandus, qoando non. L 52. a. Yerfuum fpiffi- tudo , raritas , celfitudo & profonditas qualiter difcematur tn fingulis Tonis. L ss« &fiqq»

TiCTOB.. Romauus autftor Refponforii ; Gaudi Ma^ ria &c. L so. a.

Vianola vox unde fic dida. L 22. a.

Virga quaie fit fignuro in Mnfica* UL 202. a.

Vox qutd fit ? L 21. b. IL }7. b. UL 68. a. )44. t. Quot modis edatur. L 21. a. Unde dicatnr Vox. lU. 68. a. Qpotuplex fit vox. L 22. a. iU. 68« b. Vocum varis fpecies. L 22. a. Qpid vox con- jdnua , quid divifa.. U. }7. b. QiiaBnam voces fint confone & diiTonse. U. )8«a. lU. )49* *• Qfi^ dicantur Unifoiue , fquifonae , .Emmeles , & Scmeles. IIL J49. Qo« fint asquales, 1. 104. a.

quae inaeqoales. L xof . a. Qoaliter Toces intes fe conveniant & diflerant IL )$6. a. Vocum fimilitudo in fola Diapafon reperitur. U. 10. a* QuiBnam fint ailinitates & proprietaces vocum« IL j8. b. Voces non omnes sque fuaviter fiU miicentur. L 159. b. Vocis acumen & gravitat unde oriatur, IL )7. b. Vox & Sonus in quo difierant. L 2yj. a. Quae vox in Cantu fit prin. cipalis. IL XI. b. Qpare Vox finalis prscfpue confideretur in cantu. IL 12. a. Quaenam fiAt ▼oces finales. IL 357. b. Quare D. E. F. &• ftatutae fint voces fibales. IL i2. b. |s8- &fiqt* Quare tantum fint feptem voces inter fe diver* fislL 125. Utrum fint feptem vei odto vocon difcrimiiia. IL 2og. b. Vox organaUs & prin- cipalis in Diapente in quo difierant; L 191. b* quare in Diateflaron non conveniant L 192. a. Qoot fint modi, coniundtiooes feu mutaciones vocum. L 25 ^ b. IL 5« b. 7» b. 46. b, &fiqq» 172. 178. 2)7. &fiqq. )24. a. Qpare tantum fiot quatuor principates. tt. )24« b. Qpot fint vocum intervaila* IL 17). b. £x quibus con« ftent tonis, & proportiooibus. IL 174. ( f^ide: Confonantia. Symphonia. > Vocum confonan* tium quae fint diftantias roaximas & minimte. IL 298- a. Qpaenam fint earum diitantiaB medic; U. 299. b. )09. a. Vocom motus quot modis fiat IL 26|. h. Vocum muficarum ordinatio per Tetrachorda. IL 29). L. Qualiter in voci« bus rouGcis fiat afcenfus & dercenfus per faltum. IL )24. b. Qpae voces in afcenfu & defcenfu fint mobiies , vei immobiles , vei communes. IL )2s.b. Vocom pofitio vei confequentia quaa fit naturalis, IL )2s. t>. quaenam artificiaiis. IL )26. a. Qpaenam voces graves & fuperiores conveniant com fiogulis fois tonis IL 36). b. f^ fi99 Vox. Apozima ad clarificandam vocem. IL 278. b.

IL )2s.b. Vocom pofitio vei confequentia quaa fit naturalis, IL )2s. t>. quaenam artificiaiis. IL )26. a. Qpaenam voces graves & fuperiores conveniant com fiogulis fois tonis IL 36). b. f^ fi99 Vox. Apozima ad clarificandam vocem. IL 278. b.

F I N I S r O M I II L

Corrigenda.

6. 6.

♦?- 72.

91- 107.

114.

1X8*

121. 129* 142- 149- 170- 172- 176«

179-

ibid. ibid.

221. 226.

aig. ibid. 251.

3S2.

ibid. 269.

27a

27$. ibid.

C9L ISn. Pro:

2. I. bevis» - »

4. fiiniii, • o ). quinta, - -

22. comparata, • 14. deber, « - 4« tuorum, • -

5. fimimilis, - • S« vitandi, • •

29. promnnuntf - 7. inftituti, - «

12. mrnfiira, - « 2* X9.&20. femibrvest • X. }5.&)6. in intelledus,

1. jj. feiUcit^ - - )2. licent, • •

g. menfiirans, - 26. evidetur , • j4. operi, - •

j4. quo, . •

2. XO. C. • • •

X. f. difceres, • - 36. proto deutero, 2. plagili, - - 2j. utroqne, • - j7. 1^6. - . • xo. J46. - - -

in fig. 5. DifFerentia - •

800I,

in fig. )• l)if{erentia • . 594,

X. 10. g' &b' • - •2. antepennlt. a 6. c. «

2. 2. 2. 2.

2. I.

2. X. 2. X.

2. X. X. X.

2«

X. 2. 2. X. 2«

brevis.

fimilem.

quinto. '

Gomparato.

debet.

duorum.

fimilis.

iudicandi.

pomerium*

infiituic

menfiira.

fismibreves.

in intelledu*

fecuudum*

licet

menfiiras.

evitetur.

opere.

quod.

difi:erne8.

authento deutero.

plagali.

uno.

j. 4- 6.

j. 4. 6.

Diffierentia

794^. Difierentia

C96i. #. b. a r.

276. I. ttlt ^./eftmaios p'.^ ' ' ' . mi. ^?«^

ibid.

277-

cft oiiiissle. femitonium, qoare /. d. mi- LW«oniiMn , qoare nos femitonium; f/.^- «aws fcmita. ' J niom ; 4. a fin. a /• i. - • a i<.

6. in c. a. comma, hgt in r. erit

278- 280. ibid. ibid. ibid. ibid.

2^88- 294»

}08. ibid. J09. ibid.

JI4. ibid.

}26.

poft fig. X. 9. & xo. indiciom, - fig.2da. j. 2918- - • - ibid. 4. 2904. • - . ibid. 6. Semitoniom, ibid. penult. 2992. • • ibid. uit. 2072. • •

c. 4

iudiciom.

2916.

2994.

Guido Aretinus — Micrologus / Epistola de ignoto cantu (in Gerbert, Scriptores ecclesiastici de musica, 1784)

The text